Σπύρος Σιδέρης

Με ορίζοντα τη λήξη της εκεχειρίας τον Νοέμβριο του 2026 και ενόψει νέων επαφών κορυφής μεταξύ του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το Πεκίνο εμφανίζεται αποφασισμένο να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύ.

Η στρατηγική ενίσχυση των εργαλείων πίεσης

Από τα τέλη του 2025 έως και την άνοιξη του 2026, η κινεζική ηγεσία προχώρησε σε σειρά μέτρων που εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική οικονομικής θωράκισης. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η αυστηροποίηση των κανόνων για τις σπάνιες γαίες, κρίσιμα υλικά που χρησιμοποιούνται σε βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας, από τα ηλεκτρικά οχήματα έως τα οπλικά συστήματα. Η Κίνα, η οποία ελέγχει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής, αξιοποιεί αυτό το πλεονέκτημα ως μοχλό πίεσης.

Παράλληλα, το Πεκίνο προχώρησε σε περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών, όπως ο εξοπλισμός για την κατασκευή ηλιακών πάνελ, τομέας στον οποίο η χώρα κατέχει δεσπόζουσα θέση διεθνώς. Οι κινήσεις αυτές συνδέονται άμεσα με την προσπάθεια αποτροπής της μεταφοράς παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός Κίνας.

Νομική θωράκιση και έλεγχος των αλυσίδων εφοδιασμού

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέσπιση νέων κανονισμών από το κινεζικό Συμβούλιο της Επικρατείας, οι οποίοι επιτρέπουν την επιβολή αντιμέτρων κατά ξένων εταιρειών ή κυβερνήσεων που θεωρείται ότι πλήττουν τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού. Οι κανόνες αυτοί δίνουν στις αρχές τη δυνατότητα να διερευνούν υποθέσεις, να επιβάλλουν κυρώσεις, ακόμη και να απαγορεύουν την είσοδο ή να κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία ξένων φορέων.

Ταυτόχρονα, η Κίνα ενισχύει την τεχνολογική της αυτάρκεια, επιβάλλοντας τη χρήση εγχώριου εξοπλισμού σε ποσοστό τουλάχιστον 50% στις νέες επενδύσεις παραγωγής ημιαγωγών. Επιπλέον, απαγορεύει τη χρήση ξένων τσιπ τεχνητής νοημοσύνης σε κρατικά χρηματοδοτούμενα data centers και περιορίζει τη χρήση λογισμικού κυβερνοασφάλειας από αμερικανικές και ισραηλινές εταιρείες.

Από την εμπορική αντιπαράθεση στη γεωοικονομία

Σύμφωνα με αναλυτές, η κινεζική στρατηγική δεν περιορίζεται σε απλή ανταπόδοση των αμερικανικών μέτρων. Αντίθετα, αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου γεωοικονομικής ισχύος. Ο Τζο Μαζούρ της εταιρείας Trivium China επισημαίνει ότι το Πεκίνο επιδιώκει μια πιο μακροπρόθεσμη και σταθερή συμφωνία, ωστόσο κινείται με βάση τη λογική της προετοιμασίας για ενδεχόμενη σύγκρουση.

Η σημασία των σπάνιων γαιών αναδείχθηκε ήδη από το 2025, όταν οι κινεζικοί περιορισμοί προκάλεσαν ελλείψεις στις αμερικανικές αλυσίδες παραγωγής αυτοκινήτων, επιταχύνοντας τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών.

Αντίμετρα και νέοι κανόνες εμπλοκής

Τον Απρίλιο του 2026, ο πρωθυπουργός της Κίνας Λι Τσιανγκ υπέγραψε δύο κρίσιμους κανονισμούς που επεκτείνουν σημαντικά τις εξουσίες των αρχών. Οι κανονισμοί αυτοί στοχεύουν στην αντιμετώπιση της λεγόμενης εξωεδαφικής δικαιοδοσίας, δηλαδή των κυρώσεων που εφαρμόζονται πέραν των συνόρων του κράτους που τις επιβάλλει.

Οι επιχειρήσεις βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Κίνα, Μάικλ Χαρτ, οι ξένες εταιρείες κινδυνεύουν να βρεθούν στο στόχαστρο ερευνών εάν μειώσουν την εξάρτησή τους από την κινεζική αγορά.

Η πίεση της Ουάσινγκτον και η τεχνολογική αντιπαράθεση

Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να ασκούν πίεση μέσω εμπορικών ερευνών, περιορισμών στις εξαγωγές τεχνολογίας και κατηγοριών για αθέμιτες πρακτικές. Οι αμερικανικοί περιορισμοί στην εξαγωγή εξοπλισμού παραγωγής ημιαγωγών έχουν ήδη επιβραδύνει την κινεζική πρόοδο στα προηγμένα τσιπ.

Ο αναλυτής Τσιμ Λι από την Economist Intelligence Unit υπογραμμίζει ότι η Κίνα εξακολουθεί να μην έχει πρόσβαση στα πλέον προηγμένα μηχανήματα παραγωγής ημιαγωγών, γεγονός που αποτελεί κρίσιμο σημείο τρωτότητας.

Ενέργεια, Ιράν και νέες γεωπολιτικές πιέσεις

Η γεωπολιτική διάσταση της αντιπαράθεσης εντείνεται περαιτέρω από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Η απειλή κυρώσεων από τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προς χώρες που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο –με την Κίνα να απορροφά μεγάλο μέρος των εξαγωγών– ωθεί το Πεκίνο να ενισχύσει τα νομικά και οικονομικά αντίμετρά του.

Κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης τονίζουν ότι οι νέοι κανονισμοί αποτελούν αναγκαία εξέλιξη, καθώς οι διεθνείς τριβές δεν περιορίζονται πλέον στο εμπόριο, αλλά επεκτείνονται σε όλους τους τομείς.

Το μέλλον των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού

Η αυξανόμενη χρήση εξαγωγικών περιορισμών και εργαλείων οικονομικής πίεσης ενδέχεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνείς οργανισμοί εκφράζουν ανησυχία ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να οδηγήσουν σε διάσπαση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και σε αύξηση του κόστους για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα διερευνά νέους τομείς πίεσης, όπως οι τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, επιδιώκοντας να διατηρήσει στρατηγικά πλεονεκτήματα σε κρίσιμους βιομηχανικούς κλάδους.

Η κινεζική στρατηγική αποτυπώνει μια σαφή μετατόπιση από την απλή εμπορική αντιπαράθεση σε μια ευρύτερη γεωοικονομική σύγκρουση. Με την εκεχειρία να λειτουργεί περισσότερο ως περίοδος ανασύνταξης παρά ως πραγματική αποκλιμάκωση, το Πεκίνο επενδύει σε εργαλεία που θα του επιτρέψουν να ανταποκριθεί σε κάθε πιθανό σενάριο. Σε έναν κόσμο όπου το εμπόριο, η τεχνολογία και η ενέργεια διασταυρώνονται με την πολιτική ισχύ, η φράση «αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο» αποκτά πλέον κυριολεκτική εφαρμογή στη διεθνή οικονομική σκηνή.

Σε αυτό το νέο επεισόδιο του “πολέμου” μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου, η Βουλή ενέκρινε, με ψήφους 222 υπέρ έναντι 210 κατά, το νομοσχέδιο για την παραγωγή των ημιαγωγών (τσιπ) σε αμερικανικό έδαφος. Τα ηλεκτρονικά τσιπάκια είναι απαραίτητα για την παραγωγή κινητών τηλεφώνων, αυτοκινήτων και άλλων ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, ακόμη και για τη λειτουργία των συσκευών παροχής οξυγόνου στα νοσοκομεία. Με την πανδημία, οι βιομηχανίες είδαν τα αποθέματά τους να μειώνονται σε ανησυχητικό επίπεδο.

Κατά τύχη, το νομοσχέδιο αυτό πέρασε από τη Βουλή λίγες μόλις ώρες μετά την έναρξη των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου, τους οποίους οι ΗΠΑ μποϊκοτάρουν σε διπλωματικό επίπεδο. Το νομοσχέδιο “America COMPETES act” προβλέπει τη χορήγηση 52 δισεκ. δολαρίων για την αναζωογόνηση της αμερικανικής βιομηχανίας ημιαγωγών, που σήμερα κατασκευάζονται σχεδόν αποκλειστικά στην Ασία.

Ένα παρόμοιο κείμενο είχε υιοθετηθεί τον Ιούνιο από τη Γερουσία, όπου ψηφίστηκε και από τα δύο κόμματα. Όμως τα δύο νομοσχέδια θα πρέπει να εναρμονιστούν, κάτι που σημαίνει ότι προβλέπονται μακρές διαπραγματεύσεις στον λόφο του Καπιτωλίου.

Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι η έλλειψη ημιαγωγών ευθύνεται εν μέρει για τον πληθωρισμό που καλπάζει στις ΗΠΑ και απειλεί τα αμερικανικά νοικοκυριά, αλλά και τη δημοτικότητα του Αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν.

Το νομοσχέδιο της Βουλής προβλέπει επίσης την επένδυση 45 δισεκ. δολαρίων για την ενίσχυση της αλυσίδας ανεφοδιασμού. Είναι “επιτακτική ανάγκη” για την οικονομία και την εθνική ασφάλεια “να στηρίξουμε τη βιομηχανία και τους Αμερικανούς εργαζομένους”, δήλωσε νωρίτερα η πρόεδρος της Βουλής, Νάνσι Πελόζι. Οι ΗΠΑ δεν θα βρίσκονται πλέον “στο έλεος άλλων χωρών”, υποστήριξε στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε.

Οι Ρεπουμπλικάνοι διαφώνησαν με το κείμενο με το σκεπτικό ότι δεν αναγκάζει το Πεκίνο να δώσει λογαριασμό για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, επιπροσθέτως, προβλέπει υπερβολικές επενδύσεις για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Η Κίνα, που βρίσκεται σε “οικονομικό πόλεμο” με τις ΗΠΑ από την εποχή του Ντόναλντ Τραμπ είναι ένα από τα ελάχιστα θέματα στα οποία ο νυν Δημοκρατικός πρόεδρος συνεχίζει την πολιτική του Ρεπουμπλικάνου προκατόχου του. Το Πεκίνο κατηγορεί από την πλευρά του την Ουάσινγκτον ότι “υπερβάλλει” σε ό,τι αφορά τη λεγόμενη κινεζική απειλή.

Ο Μπάιντεν επισήμανε τον Ιανουάριο τις τεράστιες οικονομικές δυνατότητες που κρύβονται στα τσιπάκια, δίνοντας ως παράδειγμα τα αυτοκίνητα, το 4% των συστατικών μερών των οποίων σήμερα αποτελείται από ημιαγωγούς. Το 2030, το ποσοστό αυτό θα ανέλθει στο 20%. Για αυτό πιέζει τις βιομηχανίες να επαναφέρουν την παραγωγή τους στις ΗΠΑ. Η εταιρεία Intel ανακοίνωσε ήδη ότι από τα τέλη του έτους θα κατασκευάσει δύο εργοστάσια ημιαγωγών στο Οχάιο, την παλιά “πρωτεύουσα” του χάλυβα.

Πηγές: Axios, The Hill