Του Σπύρου Σιδέρη

Στόχος της συνάντησης, σύμφωνα με πληροφορίες  είναι η δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης και η διασφάλιση κανόνων και διαδικασιών καλής συνεννόησης και συνεργασίας ανάμεσα στους εταίρους ενός μεγάλου στρατηγικού έργου, που δεν θα επιβαρύνει τους Κύπριους καταναλωτές.

• Το έργο υποστηρίζει η ΕΕ, καθώς το 2013 το ενέταξε στον κατάλογο των έργων κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ και το 2022 εντάχθηκε στον κατάλογο των έργων Connecting Europe Facility.

Το ενδιαφέρον τους για την υλοποίηση του έργου έχουν εκφράσει και οι ΗΠΑ όπως φάνηκε τις τελευταίες μέρες με δημόσιες δηλώσεις στο συνέδριο του Economist στη Θεσσαλονίκη, τόσο της Αμερικανίδας πρέσβειρας στη Λευκωσία, όσο και του γνωστού μας πρώην Αμερικανού πρέσβη και υφυπουργού των ΗΠΑ Τζέφρι Πάιατ.

• Ταυτόχρονα όμως, όπως σημειώνει ο «Φιλελεύθερος» της Κύπρου, φαίνεται ότι και παρασκηνιακά οι Αμερικανοί έχουν μεταφέρει το ενδιαφέρον τους στις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας διαμηνύοντας την επιθυμία τους για κατασκευή του έργου.

Παρατηρώντας τα τεκταινόμενα για την ηλεκτρική διασύνδεση, φαίνεται ότι όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην Κυπριακή Δημοκρατία η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη απόφαση, όπου θα πρέπει να σταθμίσει το θέμα της χρηματοδότησης, της ενεργειακής ασφάλειας, της οικονομικής βιωσιμότητας του και της διασφάλισης της κυριαρχίας της χώρας πάνω στις ενεργειακές της υποδομές. Σ’ αυτή τη στάθμιση η Κύπρος έχει πολλά να σκεφτεί και να λύσει ώστε να δώσει την τελική έγκριση για την υλοποίηση του έργου μέσα από μια συμφωνία.   

Η Κύπρος σε μια διετία, 2023-24, κλήθηκε να αντιμετωπίσει μία μεγάλη κρίση, η οποία προκλήθηκε από την αναστολή και στη συνέχεια τον τερματισμό της υλοποίησης του ενεργειακού έργου στο Βασιλικό, ανοίγοντας στην ουσία μια μεγάλη συζήτηση για την επαναξιολόγηση των μεγάλων ενεργειακών έργων.

• Έτσι μπήκαν στο τραπέζι ερωτήματα και ζητήματα και για το έργο της ηλεκτρικής σύνδεσης, με πρόθεση την επανεκτίμηση των δεδομένων του έργου, των συμβάσεων που  υπογράφτηκαν και τους όρους που περιλαμβάνουν, όπως και την εξέταση της προοπτικής επιτυχούς υλοποίησης.

Αυτές οι ενέργειες προκάλεσαν ανησυχία στον ΑΔΜΗΕ, καθότι αξιολογώντας την οικονομική επίδραση μιας ενδεχόμενης καθυστέρησης στην επένδυση, η χασούρα θα ήταν μεγάλη, αν συνυπολογίσουμε και τις απαιτήσεις της κατασκευάστριας εταιρείας του καλωδίου, «Nexans».

• Έτσι ξεκίνησαν οι πιέσεις προς την Κυπριακή Κυβέρνηση για την υλοποίηση του έργου, τόσο από τις εταιρείες ΑΔΜΗΕ και Nexans, όσο και από την Ελληνική Κυβέρνηση, ενέργειες που προκάλεσαν σκεπτικισμό στην κυπριακή πλευρά.  

Η υλοποίηση του έργου είναι σαφές ότι απαιτεί την οικονομική συνεισφορά της Κύπρου. Όμως καθώς το «αμαρτωλό» παρελθόν των κυπριακών κυβερνήσεων σε συμβάσεις και έργα έχει προκαλέσει την μήνη των πολιτών, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, επιθυμώντας να απαλλαγεί από τις κακές πρακτικές του παρελθόντος, θέλει να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρχει μια «αμαρτωλή» επανάληψη. Για το λόγο αυτό θέλει να υπάρχουν διαθέσιμα όλα τα δεδομένα χωρίς να παρεισφρήσουν ιδιωτικά συμφέροντα.

• Και τα ιδιωτικά συμφέροντα, δεν είναι άλλα, από κάποιους επιχειρηματίες στον χώρο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) που πιέζουν το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία καθώς ανησυχούν για την επίδραση του έργου στα επιχειρηματικά τους πλάνα, με την μείωση της τιμής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας από τις ΑΠΕ.

Σαφώς το έργο προσφέρει στην Κύπρο ενεργειακή ασφάλεια, και θα αποδώσει γεωπολιτικά πλεονεκτήματα σε Ευρωπαϊκή και περιφερειακή κλίμακα. Με την σύνδεση του Ισραήλ στο δίκτυο, η Κύπρος θα είναι μια κεντρική ενεργειακή δίοδος στην Μέση Ανατολή.

Εδώ εισέρχεται το γεωπολιτικό ρίσκο με την συζήτηση να αναπτύσσεται στο ενδεχόμενο παρεμπόδισης του GSI από την Τουρκία.  

Σύμφωνα με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής και Διακυβέρνησης, στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Γιώργο Κέντα, «η συζήτηση αυτή είναι λανθασμένη και υπερβολική, καθότι η Τουρκία δεν είναι ούτε ενδιαφερόμενο μέρος ούτε και έχει οποιονδήποτε νομικό ή πολιτικό έρεισμα στο έργο. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η πόντιση καλωδίων σε θαλάσσιες οικονομικές ζώνες ή/και υφαλοκρηπίδα δεν απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη των κρατών που ελέγχουν ή διεκδικούν τις περιοχές αυτές».

Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε ένα μέρος των δαπανών της κατασκευαστικής περιόδου που θα ανακτήσει ο ΑΔΜΗΕ, ενώ το υπόλοιπο ο ΑΔΜΗΕ θα το ανακτήσει κατά τη φάση της λειτουργίας του, κάτι που έκανε αποδεκτό η ελληνική πλευρά σε ακόμη μία προσπάθεια διευκόλυνσης της Κύπρου και διάσωσης του έργου.

Η γαλλική Nexans έδωσε 96 ώρες προθεσμία στον ΑΔΜΗΕ και τις κυπριακές αρχές προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια που θέτουν σε κίνδυνο την ολοκλήρωση του Great Sea Interconnector

Στο ίδιο πλαίσιο η ελληνική πλευρά δέχθηκε να μην αναθεωρηθεί η απόφαση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου σε ό,τι αφορά το ζήτημα του γεωπολιτικού ρίσκου, θέμα που αποτέλεσε σημαντικό σημείο τριβής με τον ΑΔΜΗΕ όλο το προηγούμενο διάστημα.

Η απόφαση του 2023 της ΡΑΕΚ αναφέρει ότι στην περίπτωση που ανακύψουν εξωτερικοί παράγοντες οι οποίοι καθιστούν αδύνατη την ολοκλήρωση του έργου, οι δαπάνες που έχουν προκύψει έως εκείνη τη στιγμή ενδέχεται να ανακτώνται, με τον ΑΔΜΗΕ να διεκδικεί να φύγει το «ενδέχεται» και να γίνει σαφές ότι θα ανακτώνται.

Σε συνέχεια της απόφασης του υπουργικού συμβουλίου της κυπριακής κυβέρνησης, όπως συμφωνήθηκε στη χθεσινή τηλεδιάσκεψη η ΡΑΕΚ θα πρέπει μέχρι την Παρασκευή να παρουσιάσει δύο αποφάσεις που θα εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του έργου, ώστε ο ΑΔΜΗΕ να μπορεί να προσελκύσει επενδυτές για την πλήρη χρηματοδότησή του. Η πρώτη θα αναθεωρεί την προηγούμενη απόφασή της και θα ενσωματώνει τα όσα συμφωνήθηκαν χθες, δηλαδή ότι τα 125 εκατ. ευρώ θα ανακτηθούν κατά την περίοδο κατασκευής του έργου, και η δεύτερη θα προβλέπει μια σειρά από λεπτομέρειες για το ρυθμιστικό πλαίσιο.

Η κατ’ αρχήν αυτή συμφωνία απέτρεψε επί του παρόντος και την παύση εργασιών από τη γαλλική Nexans, που όπως είχε ενημερώσει τον ΑΔΜΗΕ με επιστολή της θα έθετε σε εφαρμογή από χθες. Ο ΑΔΜΗΕ φέρεται να έχει έρθει σε επαφή με τη γαλλική εταιρεία και να έχει ζητήσει παράταση μέχρι την Παρασκευή, που θα έχει τις ρυθμιστικές αποφάσεις της ΡΑΕΚ και θα μπορεί να ανταποκριθεί στις συμβατικές υποχρεώσεις του.

Το κλειδί των εξελίξεων εξακολουθεί να κρατάει η ΡΑΕΚ, με όλες τις πλευρές να κρατάνε μικρό καλάθι μέχρι την Παρασκευή που τα πράγματα θα ξεκαθαρίσουν προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση.

Ενδιαφέρον για τη στάση της κυπριακής κυβέρνησης παρουσιάζουν οι δηλώσεις του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη στο περιθώριο της επίσκεψής του χθες στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ), στη Λεμεσό.

“Είμαστε σε επαφή με την ελληνική κυβέρνηση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (σ.σ. για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου). Εχουμε ζητήσει συγκεκριμένες διευκρινίσεις και όταν οι απαντήσεις που μας δοθούν είναι ικανοποιητικές, η απόφασή μας θα είναι θετική. Αν οι διευκρινίσεις που μας δοθούν δεν είναι ικανοποιητικές και πρωτίστως, γιατί αυτό είναι το κλειδί, αν δεν διασφαλίζεται η μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού, [η απόφασή μας] δεν θα είναι θετική», είπε. «Είμαστε υπεύθυνη κυβέρνηση. Βλέπω θέσεις και από τις δύο πλευρές που είναι αρκετά έντονες. Εμείς ως υπεύθυνη κυβέρνηση θα πάρουμε αποφάσεις στη βάση πραγματικών δεδομένων”, τόνισε και πρόσθεσε:

«Γι’ αυτό έχουμε ζητήσει διευκρινίσεις που, κατά κύριο λόγο, άπτονται των οικονομικών πτυχών του συγκεκριμένου έργου. Πήραμε κάποιες απαντήσεις. Κάποιες είναι ικανοποιητικές, κάποιες δεν είναι, και ζητήσαμε περισσότερες [διευκρινίσεις]. Υπάρχει το γεωπολιτικό ρίσκο. Από εκεί και πέρα, και η Κυπριακή Δημοκρατία και η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ενωση ασκούμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Δεν τίθεται θέμα να το βάζουμε από μόνοι μας υπό αμφισβήτηση. Αλλά ναι, είναι κάτι που λαμβάνουμε υπόψη».

Σε ερώτηση αν αυτό είναι κάτι για το οποίο θα επιβαρυνθούν οι καταναλωτές, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας απάντησε: «Το κλειδί της τελικής μας απόφασης είναι να μην αυξηθεί το κόστος στους καταναλωτές. Αντίθετα, ο στόχος είναι η μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού».

Το μνημόνιο υπεγράφη το μεσημέρι στην Αθήνα, από τον κ. Σκρέκα και τον υπουργό Ηλεκτρισμού και ΑΠΕ της Αιγύπτου, Mohamed Shaker και προβλέπει τη σύσταση ομάδας εργασίας υψηλού επιπέδου, που θα αναλάβει τα επόμενα βήματα για την μελέτη, αδειοδότηση και υλοποίηση του έργου.

Οι βάσεις για την υπογραφή της συμφωνίας τέθηκαν κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο Κάιρο, τον Ιούνιο, στο πλαίσιο της οποίας ο κ. Σκρέκας συναντήθηκε με τον κ. Shaker και συζήτησε τα σχέδια για ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών.

«Με το μνημόνιο συνεργασίας προωθούμε την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου, η οποία θα μεταφέρει καθαρή ενέργεια που θα παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προκειμένου να εξάγεται στις βορειότερες χώρες και την Ευρώπη», τόνισε ο κ. Σκρέκας και πρόσθεσε:

«Η Αίγυπτος και η Ελλάδα είναι δύο χώρες με ιστορικούς δεσμούς και βαριά πολιτιστική κληρονομιά. Αυτή η ενεργειακή συμφωνία ενισχύει ακόμα περισσότερο αυτούς τους δεσμούς φιλίας και συνεργασίας. Αποτελεί ορόσημο για την ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας των δύο χωρών και την ικανότητα να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης. Με την υπογραφή του μνημονίου οι δύο κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την σημασία της εγκατάστασης μιας αμφίδρομης ηλεκτρικής διασύνδεσης, που θα μεταφέρει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές».

Ο υπουργός επεσήμανε ότι η συμφωνία θα επιταχύνει την δημιουργία ενεργειακού διαδρόμου στην Ανατολική Μεσόγειο και θα αυξήσει την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα του ενεργειακού εφοδιασμού, ενώ σημείωσε πως πρόκειται για την πρώτη ηλεκτρική διασύνδεση στην Ανατολική Μεσόγειο, που θα ενισχύσει την περιφερειακή ενοποίηση της αγοράς ενέργειας, επιτρέποντας σε όλες τις πλευρές να αυξήσουν τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό τους μείγμα.

Με το μνημόνιο συστήνεται ομάδα εργασίας υψηλού επιπέδου, με συμμετοχή εκπροσώπων των δύο υπουργείων, των Διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς και των ρυθμιστικών αρχών, που θα εξετάσει τις τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους του έργου, θα διευκολύνει την αδειοδότηση και θα υποστηρίξει τον χαρακτηρισμό του, ως έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

Ο υπουργός Ηλεκτρισμού και ΑΠΕ της Αιγύπτου, Mohamed Shaker, έκανε λόγο από την πλευρά του, για μία από τις πιο σημαντικές στιγμές στην ιστορία των σχέσεων των δύο χωρών, τις οποίες χαρακτήρισε εξαίρετες. Αναφέρθηκε στις μακρόχρονες διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας-Αιγύπτου, στην πολυεπίπεδη συνεργασία που έχει αναπτυχθεί, καθώς και στην παρουσία της ελληνικής κοινότητας στην Αίγυπτο, όπως και της αιγυπτιακής στην Ελλάδα. Ο κ. Shaker υπογράμμισε τα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη της συμφωνίας για τις δύο χώρες, καθώς και την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού, ενώ σημείωσε ότι πρόσφατα η Αίγυπτος υπέγραψε συμφωνία για την κατασκευή ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Σαουδική Αραβία, ισχύος 3.000 μεγαβάτ και προϋπολογισμού 1,8 δισ. δολαρίων. Τόνισε εξάλλου, ότι η χώρα του έχει προχωρήσει σε επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας, και στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών, η ισχύς των οποίων αναμένεται να φθάσει σε 2 χρόνια τα 10 γιγαβά