Γεννημένη το 1938 στη Θεσσαλονίκη ως Κική Παπαδοπούλου, μεγάλωσε σε συνθήκες φτώχειας που η ίδια δεν αποσιώπησε ποτέ. «Θεσσαλονίκη μου, μεγάλη φτωχομάνα…» τραγούδησε αργότερα, επιστρέφοντας στις ρίζες μιας ζωής που ξεκίνησε δύσκολα αλλά με ισχυρά ερείσματα.

Ο πατέρας της, ψαράς, υπήρξε καθοριστικός: της έδωσε ελευθερία σε μια εποχή που δεν ήταν δεδομένη και διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της. Από τα παιδικά θεατρικά μέχρι τα μπουλούκια της επαρχίας, η διαδρομή της χτίστηκε μέσα σε αντίξοες συνθήκες, όπου η τέχνη συναντούσε την επιβίωση.

Η καθιέρωση ήρθε μέσα από τη συνεργασία της με τον Στέλιο Καζαντζίδη, με τον οποίο συνδέθηκε καλλιτεχνικά και προσωπικά. Η κοινή τους πορεία σφράγισε μια ολόκληρη εποχή του λαϊκού τραγουδιού, παρά τις δυσκολίες που η ίδια περιέγραφε με φειδώ.

Με τον Στέλιο Καζαντζίδη το πρώτο ραντεβού ήταν για ψάρεμα στη θάλασσα μαζί με τον πατέρα της. Όταν γνωρίστηκαν ο τραγουδιστής άκουσε τη Μαρινέλλα να λέει ότι πάει για ψάρεμα με τον μπαμπά της, το δικό του αγαπημένο χόμπι, και τελικά πήγαν και οι τρεις. Η Μαρινέλλα είχε πάρει πρώτα άδεια από τον πατέρα της. Την ιστορία αυτή έχει εξιστορήσει στο βιβλίο «Μαρινέλλα: Οι νύχτες που έγιναν μεσημέρια», του Γιάννη Ξανθούλη -κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Από συνέντευξή της στην Καθημερινή το 2202: «Ο Στέλιος απεχθανόταν τις φιοριτούρες και τους εντυπωσιασμούς. Τραγουδούσε σέργια, ίσια. Εκανε τα σπασίματα της φωνής του μόνο εκεί που το τραγούδι το “σήκωνε”». Σχετικά με το ενδεχόμενο επανασύνδεσής τους στη σκηνή, τόνιζε: «Πολλές φορές το κουβεντιάσαμε. Αλλά δεν ήθελε να το κάνει. “Να τραγουδήσω για ποιον;” έλεγε. Δεν εκτιμούσε ιδιαίτερα το κοινό. Στα χρόνια της απουσίας του όλα είχαν αλλάξει. Είχε αφήσει τη νύχτα στο Αλφα κι είχε πλέον φτάσει στο Ωμέγα… Αυτό, πάντως, το λάθος τού το χρεώνω: ότι στέρησε τη χαρά τού να τον ακούσουν λάιβ, από όσους τον αγαπούσαν αλλά και από τις νέες γενιές, που τον γνώρισαν και τον αγάπησαν μέσω των μανάδων, των πατεράδων, των παππούδων τους. Μου λείπει ο Στέλιος, ξέρεις. Είχε καρδιά μικρού παιδιού. Νοσταλγώ τα πρώτα μας χρόνια, τα αγαπησιάρικα. Μετά τον χωρισμό μας μείναμε φίλοι – και με τον ίδιο, και με τη Βάσω, τη γυναίκα του».

Μετά τον χωρισμό τους, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, η Μαρινέλλα επαναπροσδιόρισε τη θέση της: από συνοδός εξελίχθηκε σε πρωταγωνίστρια.

Η μετάβαση αυτή αποτυπώθηκε και στον κινηματογράφο. Από την πρώτη της εμφάνιση το 1960 έως το 1970, συμμετείχε σε δεκάδες παραγωγές, συνδέοντας τη φωνή της με το ελληνικό σινεμά της εποχής. Στο πλαίσιο της Finos Film και υπό τη σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Δαλιανίδη, ερμήνευσε τραγούδια που ξεπέρασαν τη λειτουργία του «μουσικού διαλείμματος» και έγιναν αυτόνομες στιγμές τέχνης.

Το 1968 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο: το «Σταλιά σταλιά» του Γιώργου Ζαμπέτα, από την ταινία «Ο πιο καλός ο μαθητής», ενίσχυσε τη δημοφιλία της, ενώ στο «Γοργόνες και Μάγκες» το «Άνοιξε πέτρα» των Μίμη Πλέσσα και Λευτέρη Παπαδόπουλου ταυτίστηκε με την καλλιτεχνική της ταυτότητα.

Ακολούθησαν συμμετοχές όπως στο «Γυμνοί στο δρόμο» με έργα των Σταύρου Ξαρχάκου και Ιάκωβου Καμπανέλλη, καθώς και στην «Παριζιάνα», δίπλα στη Ρένα Βλαχοπούλου.

Παράλληλα, η σκηνική της παρουσία μετασχημάτισε τη νυχτερινή διασκέδαση. Εγκατέλειψε τη στατικότητα προηγούμενων δεκαετιών και εισήγαγε μια πιο θεατρική, δυναμική ερμηνεία, επηρεασμένη από διεθνή πρότυπα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Φρανκ Σινάτρα, παρακολουθώντας την ζωντανά, είχε επισημάνει τη διεθνή της προοπτική. Η ίδια, ωστόσο, επέλεξε να παραμείνει προσανατολισμένη στο ελληνικό κοινό.

Η επαγγελματική της στάση υπήρξε εξίσου καθοριστική. Με πειθαρχία και έντονη αίσθηση ευθύνης, αντιμετώπιζε κάθε εμφάνιση με σοβαρότητα, δίνοντας σημασία στη λεπτομέρεια και στη συνολική εικόνα της ερμηνείας.

Διεκδίκησε καλύτερες συνθήκες εργασίας και συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός πιο οργανωμένου πλαισίου στη νυχτερινή σκηνή.

Η προσωπική της ζωή απασχόλησε επίσης έντονα τη δημόσια σφαίρα. Ο γάμος της με τον Τόλη Βοσκόπουλο το 1973 εξελίχθηκε σε γεγονός μαζικής απήχησης. «Έξω να γίνεται αλαλαγμός, κι εμείς μέσα να αγωνιούμε σαν να ήμασταν όμηροι», θυμόταν η ίδια, περιγράφοντας μια σκηνή που αποτυπώνει τη σχέση της με το κοινό.

Παράλληλα, διατηρούσε επαφές με σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης και η Ειρήνη Παππά, εμπειρίες που, όπως έλεγε, αποτέλεσαν «πραγματικό σχολείο».

Ακούραστη μέχρι το τέλος, παρέμεινε ενεργή στη σκηνή, μεταδίδοντας κάθε φορά μια ενέργεια που έφτανε άμεσα στο κοινό. «Τραγουδάω εξήντα τόσα χρόνια, αλλά ποτέ δεν ένιωσα ότι έκλεισα τον κύκλο μου», είχε πει με χαρακτηριστική απλότητα.

Σε συνέντευξή της στην Καθημερινή το 2023: «Ολα αυτά τα χρόνια, είναι δυνατόν το κοινό μου να είναι το ίδιο; Εχουν πεθάνει όλοι οι παλιοί μου ακροατές και όλοι οι παλιοί μου φίλοι. Μην κοιτάς που εγώ ζω και υπάρχω. Χτύπα ξύλο… Λοιπόν. Εγώ υπάρχω. Γιατί θέλω να υπάρχω. Τώρα, αν με κουράζουν τα ”μύθος”, ”ντίβα” κ.ά… Δεν θα πω τη λέξη ”κουράζουν”. Με αφήνουν παντελώς αδιάφορη. Δεν μου άρεσαν ποτέ όλοι αυτοί οι υπέρτιτλοι: ντίβα, Εκάβη, θεά… Είμαι μια απλή τραγουδίστρια, που προσπαθεί εκεί πάνω να είναι καλή. Αν κατάφερα κάτι, είναι να ανεβαίνω σιγά σιγά, έστω και μισό σκαλοπατάκι κάθε φορά. Ανά περιόδους, το κοινό πήγαινε σωρηδόν σε έναν καλλιτέχνη και τον ανέβαζε στα ύψη. Μιλάω γι’ αυτό που έγινε στην Αλίκη, στον Βοσκόπουλο, στον Ξανθόπουλο. Εγώ δεν έγινα ποτέ μόδα. Είχα πολύ και σταθερό κόσμο. Υπήρχε μια κατάθεση».

Θέατρο Ηρώδου του Αττικού: Το γκραν φινάλε της το έκανε τη βραδιά της 25ης Σεπτεμβρίου του 2024. Δυναμικό, πληθωρικό, συγκινητικό, εκκωφαντικό. Χάρισε πρώτα στο κοινό λίγα λεπτά μιας υπέροχης ερμηνείας. Ακαπέλα, με απίστευτη ερμηνευτική και συναισθηματική δύναμη, «Καμιά φορά λέω ν’ αλλάξω ουρανό μα δεν υπάρχουν δρόμοι»…

Έστρεψε την πλάτη της, με το λευκό μακρύ κιμονό της ν΄ ανεμίζει ελαφρά πίσω, έδωσε τα χέρια στους δύο μαυροντυμένους άνδρες που την συνόδευαν, κι άρχισε να ανεβαίνει, αργά και σταθερά, ένα- ένα, τα φωτεινά σκαλιά που οδηγούσαν προς τη σκηνή, σε ένα εξαιρετικά σκηνοθετημένο αλλά και προφητικό πέρασμα στην αιωνιότητα.

editor-assistant

Δεν επρόκειτο μόνο για την αθλητική του ακμή, αλλά και για το γεγονός ότι ήταν ο «ροκ σταρ» του τένις – όμορφος, μυστηριώδης και περιτριγυρισμένος από θαυμαστές. Όταν ο Carlos Alcaraz κατέκτησε το US Open φέτος στα 22 του, έγινε ο δεύτερος νεότερος που έφτασε τα έξι major. Ο Μποργκ τον είχε ξεπεράσει κατά τέσσερις μήνες.

Ο Μποργκ ήταν μόλις 25 όταν σταμάτησε να παίζει σε μεγάλα τουρνουά το 1981. Εκείνη τη χρονιά έφτασε σε τρεις τελικούς Grand Slam, κερδίζοντας το Roland Garros και χάνοντας σε Wimbledon και US Open. Κατέκτησε πέντε διαδοχικά Wimbledon (ρεκόρ που ισοφάρισε μόνο ο Federer) και έξι Roland Garros.

Και μετά εξαφανίστηκε χωρίς εξήγηση. Οι θαυμαστές του σοκαρίστηκαν, αλλά ίσως δεν θα έπρεπε – ήταν ο «σαμουράι» του τένις: δυνατός, πειθαρχημένος και σχεδόν βουβός. Ο «Ice Borg» δεν έδειχνε ποτέ συναίσθημα στο γήπεδο, αν και όλοι υποψιαζόμασταν πως μέσα του γινόταν χαμός – και είχαμε δίκιο.

Στα 69 του πλέον, κυκλοφόρησε την αυτοβιογραφία του «Heartbeats», απαντώντας στα ερωτήματα δεκαετιών. Μέσα από λιτή γραφή αποκαλύπτει ιστορίες για ναρκωτικά, αλκοόλ, απελπισία, αποτυχημένες σχέσεις και αυτοεξορία – μια δύσκολη ανάγνωση για κάθε φανατικό θαυμαστή.

Η σιωπή, οι εξαρτήσεις και η ανάγκη της εξομολόγησης

Η συνομιλία μας γίνεται μέσω βίντεο από τη Στοκχόλμη. Τα μαλλιά του είναι γκρίζα αλλά πλούσια, το σώμα του καλοδιατηρημένο χάρη σε μια αλλόκοτη ρουτίνα άσκησης. Μιλά για το πόσο μισούσε τις συνεντεύξεις τότε – γι’ αυτό υπάρχουν ελάχιστες τηλεοπτικές εμφανίσεις του, σε αντίθεση με τους Connors ή McEnroe. Ακόμα και ως σχολιαστής απέτυχε: απλώς καθόταν σιωπηλός.

«Είμαι πολύ μυστικοπαθής», λέει. «Και πολύ πεισματάρης». Αυτή η πειθαρχία τον οδήγησε στην επιτυχία – ποτέ δεν τα παρατούσε, ποτέ δεν ενέδιδε στο συναίσθημα ή στον πειρασμό. Ήταν όμως και η αιτία των λαθών του: αρνήθηκε να συναναστραφεί με παλιούς φίλους μετά την αποχώρηση, αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τις νέες ρακέτες όταν επέστρεψε το 1991, αρνήθηκε να εξηγήσει γιατί αποσύρθηκε.

Γιατί λοιπόν μιλά τώρα; «Με βασάνιζε χρόνια. Με ξέρουν ως τενίστα αλλά όχι ως άνθρωπο. Πήρα ανόητες αποφάσεις στη ζωή μου και ήθελα να το πω.» Δεν μπορούσε όμως να αφηγηθεί την ιστορία σε ξένο ή μόνος του.

Πριν λίγα χρόνια ζήτησε από την τρίτη σύζυγό του, Patricia Östfeld, με την οποία είναι μαζί 23 χρόνια, να τον βοηθήσει στη συγγραφή. «Ευτυχώς δέχτηκε. Αλλιώς αυτή η ιστορία θα πήγαινε μαζί μου στον τάφο.» Ήθελε να είναι ανοιχτός για όλα.

Η απομάκρυνση από το τένις και η κατάρρευση

Στα πρώτα χρόνια λάτρευε το άθλημα – όχι μόνο τις επιτυχίες αλλά και το ίδιο το παιχνίδι. Όμως στα 25, κάηκε ψυχικά: «Ήμουν απόλυτα συγκεντρωμένος στο τένις – έτρωγα, κοιμόμουν, προπονούμουν, αγωνιζόμουν. Το αγαπούσα.» Τι συνέβη; «Έχασα το κίνητρο.»

Προς το τέλος είχε χάσει τη διάθεση, ήταν καταθλιπτικός και αποκομμένος από τις ρίζες του. Μετακόμισε στο Μονακό, ζώντας ως φορολογικός εξόριστος. Στην πατρίδα θεωρούνταν είτε ήρωας είτε προδότης λόγω φοροδιαφυγής. Με την πρώτη σύζυγο, Mariana Simionescu, αποτέλεσαν αγαπημένο θέμα των media.

Η σχέση τους άλλαξε: εκείνη εγκατέλειψε την καριέρα της για να στηρίξει τον Μποργκ αλλά κατέληξε περισσότερο μητρική φιγούρα παρά σύντροφος. Στο US Open 1981 δέχθηκε απειλές κατά της ζωής του πριν και κατά τη διάρκεια του τελικού· μετά την ήττα φυγαδεύτηκε από τη διοργάνωση πριν καν απονεμηθούν τα βραβεία.

Συνέβαλαν οι απειλές στην απόφασή του; «Όχι», επιμένει. Ο πραγματικός λόγος ήταν πως ένιωθε ότι δεν είχε ζωή: «Σε κάθε ξενοδοχείο περίμεναν πάνω από 100 άτομα για αυτόγραφα· στα εστιατόρια φωτογράφοι τον ακολουθούσαν παντού. Κατέληξε να μένει στο δωμάτιο, να τρώει μόνος κι έτσι αποφάσισε πως “Αυτό δεν είναι ζωή”.»

Η αυτοκαταστροφή της δεκαετίας του ’80

Το πρώτο έτος ελευθερίας ήταν υπέροχο: μετακόμισε στην Αμερική, έζησε στο Long Island της Νέας Υόρκης και διασκέδαζε χωρίς όρια – μέχρι που συνειδητοποίησε πως κάτι έλειπε: η ένταση που προσέφερε το τένις. Το καλοκαίρι του 1982 γνώρισε την κοκαΐνη· όπως γράφει στο βιβλίο, η ευφορία ήταν παρόμοια με εκείνη των αγώνων – εθίστηκε αμέσως.

Δεν είχε σχέδιο ζωής εκτός τένις. «Ήμουν χαμένος», παραδέχεται. «Γι’ αυτό οι σημερινοί αθλητές προετοιμάζονται για τη ζωή μετά τον αθλητισμό – έχουν μάνατζερ, συμβούλους. Εγώ τα έκανα όλα μόνος μου.» 

Άρχισε να καταναλώνει περισσότερα ναρκωτικά, χάπια κι αλκοόλ. Το διαζύγιό με τη Simionescu ήρθε το 1984 και έναν χρόνο μετά απέκτησε γιο, τον Robin με τη Σουηδή μοντέλο Jannike Björling. Ο Robin ήταν ό,τι καλύτερο συνέβη εκείνη τη δεκαετία· όμως ο Μποργκ δεν ήταν σε θέση να γίνει καλός πατέρας. 

Όταν αισθανόταν άσχημα προσπαθούσε να ξεφύγει με ουσίες. Πότε κατάλαβε ότι βλάπτει τον εαυτό του. «Το 1989, όταν αποφάσισα να επιστρέψω στο τένις. Ήξερα πως δεν μπορούσα άλλο έτσι.» 

Το ίδιο έτος παντρεύτηκε την Ιταλίδα τραγουδίστρια Loredana Bertè και μετακόμισε στο Μιλάνο. Η ζωή έγινε χαοτική: περισσότερες ουσίες, ένα προβληματικό διαζύγιο, γιός μακριά στη Σουηδία, και χρεοκοπία της εταιρείας ένδυσης Björn Borg. 

Παρέμεινε σωματικά υγιής αλλά αυτοκαταστρεφόταν ψυχικά. Τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς μια υπερβολική δόση σχεδόν τον σκότωσε. Όταν η Bertè δεν μπορούσε να τον ξυπνήσει, κάλεσε ασθενοφόρο. Του έσωσαν τη ζωή. 

Η επιστροφή στα γήπεδα ως πράξη σωτηρίας

Ακόμη κι έτσι συνέχισε με ουσίες μέχρι που συνειδητοποίησε ότι χρειάζεται πλήρη αλλαγή ζωής. Το 1990 πήρε ξανά ρακέτα στα χέρια: «Δεν επέστρεψα για τίτλους, αλλά για να σωθώ.» 

Μετακόμισε στο Λονδίνο, μπήκε σε πρόγραμμα απεξάρτησης κι άρχισε προπονήσεις στο Queen’s Club. 
Το 1991, στα 34 του, ανακοίνωσε επίσημα comeback με… ξύλινη ρακέτα! Στον πρώτο αγώνα στο ATP Monte Carlo έχασε εύκολα από τον Jordi Arrese (6-2, 6-3), όμως ένιωθε πιο ευτυχισμένος από ποτέ: «Ήταν σαν λύτρωση μετά απ’ όσα είχα περάσει.» Για τους άλλους δεν είχε σημασία αν κέρδιζε ή έχανε – για εκείνον ήταν ζήτημα επιβίωσης.

Borg & McEnroe: Αντίπαλοι, φίλοι, αντίθετοι κόσμοι

Μετά την πρώτη αποχώρηση διέκοψε κάθε επαφή με συναθλητές. Ο μοναδικός που επέμενε να μην τα παρατήσει ήταν ο John McEnroe: «Με καλούσε συνεχώς:”Δεν γίνεται να φύγεις τόσο νωρίς”. Εγώ όμως είχα πάρει την απόφαση».

Οι δυο τους υπήρξαν αντίθετοι χαρακτήρες: o Borg  samurai, o McEnroe θυελλώδης. Η αντιπαλότητά τους κορυφώθηκε στον τελικό Wimbledon 1980, που θεωρείται ένας από τους καλύτερους όλων των εποχών. 

Η βιογραφική ταινία “Borg vs McEnroe” (2017) αναδεικνύει αυτή τη σχέση. Ο μικρότερος γιος του Borg, Leo, τον υποδύεται ως μαθητή.

Η μεταμόρφωση μέσα από τις αποτυχίες και η νέα αρχή

Ως παιδί είχε έντονα ξεσπάσματα θυμού στο γήπεδο – τιμωρήθηκε με εξάμηνη αποβολή από τον σύλλογό του στη Σουηδία λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς.
Αυτό έγινε η αφορμή για τη μετέπειτα “παγωμένη” εικόνα. Επιστρέφοντας απέκρυπτε κάθε συναίσθημα μέχρι που τελικά κατάφερε να αυτοκυριαρχείται πλήρως.

Μετά την ήττα στον τελικό Wimbledon το 1981 δεν εμφανίστηκε ξανά μέχρι τα Millennium Championships το 2000 . Η απουσία σχολιαζόταν διακριτικά – σαν φάντασμα που πλανιόταν πάνω από το Wimbledon.

Επανένταξη στην κοινότητα των πρωταθλητών & προσωπική λύτρωση

Η πραγματική στροφή ήρθε όταν ο Jimmy Connors δημιούργησε το Senior Champions Tour ( 1993 ). Εκεί ξαναβρήκε νόημα παίζοντας απέναντι στους παλιούς αντιπάλους. Κέρδισε πέντε τίτλους senior tournaments· πάνω απ’ όλα όμως βρήκε ξανά επαφή με τους συνομηλίκους και μίλησε ανοιχτά για τα προβλήματά του – ακόμη κι αν υπήρχαν κάποιες υποτροπές στη δεκαετία ’90.

Παρά τις δυσκολίες (και μια αποκάλυψη χρήσης κοκαΐνης σε σουηδικό περιοδικό που διέψευσε δικαστικά), τα media ουσιαστικά δεν ανέδειξαν ποτέ πλήρως τα προσωπικά δράματά του.

Aποδοχή, οικογένεια και νέα ισορροπία στη ζωή

Το χειρότερο πισωγύρισμα ήρθε το 1993 ; όταν υπερβολική δόση λίγο έλειψε να τον σκοτώσει μπροστά στον πατέρα του στην Ολλανδία.”Όταν ξύπνησα στο νοσοκομείο είδα τον πατέρα μου μπροστά μου… Ήταν ντροπή.” Από τότε οι υποτροπές μειώθηκαν έως εξαφανίστηκαν.

Το 1999 γνώρισε τη Patricia καθαρός πλέον από ουσίες έκτοτε.Το 2000 επέστρεψε θριαμβευτικά στο Wimbledon:”Ήταν τεράστια ανακούφιση… Ένιωσα ξανά σπίτι μου.”

Aντιμετωπίζοντας νέες δοκιμασίες – Η μάχη με τον καρκίνο

Παρά τις δυσκολίες (με εποχικές καταθλίψεις που αντιμετωπίζει περνώντας φθινόπωρα στην Ibiza μαζί με φίλους όπως ο Boris Becker), έχει βρει νέα σταθερότητα ως σύζυγος, πατέρας, παππούς κι επιχειρηματίας (μέρος της εταιρείας ένδυσης Björn Borg αγοράστηκε εκ νέου κι έκτοτε έχει οικονομική άνεση). Το 2014 ψηφίστηκε κορυφαίος Σουηδός αθλητής όλων των εποχών από τη Dagens Nyheter.

Στο τέλος της αυτοβιογραφίας σοκάρει αναφέροντας πως πριν λίγα χρόνια διαγνώστηκε με προχωρημένο καρκίνο προστάτη. Το 2024 χειρουργήθηκε και “Λίγες μέρες μετά μου είπε ο χειρουργός: ‘Ήταν πολύ σοβαρό… αλλά είσαι καλά.'” Σήμερα νιώθει υγιής αλλά υποβάλλεται σε εξετάσεις ανά εξάμηνο.

Ούτε ο καρκίνος ούτε τίποτε άλλο έχουν περιορίσει τη μανιώδη φυσική δραστηριότητά του:
Περπατά καθημερινά 20 χιλιόμετρα μέσα στο διαμέρισμά του στη Στοκχόλμη! “Έτσι σκέφτομαι καλύτερα”, λέει γελώντας.

Σπάνια μια συνέντευξη αφήνει τόσο έντονο συναίσθημα. Ο ίδιος δηλώνει πλέον λυτρωμένος:
“Έχω βγάλει το σακίδιο απ’ την πλάτη μου. Αισθάνομαι ελεύθερος.”

Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι δύσκολο να βρεθούν, καθώς η περισσότερη έρευνα δεν εξετάζει τόσο λεπτομερώς το θέμα. Συνήθως, οι επιστήμονες ρωτούν τους ανθρώπους πόσο συμφωνούν με γενικές δηλώσεις όπως «έχω στόχους στη ζωή» ή «η ζωή μου έχει νόημα», χωρίς να εστιάζουν στο τι ακριβώς δίνει νόημα στη ζωή τους.

Σε μια νέα μελέτη, οι ερευνητές Michael Mask και Steven Heine από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, μαζί με συναδέλφους τους, προσπάθησαν να καταγράψουν πιο αναλυτικά τις πηγές σκοπού των ανθρώπων ανά τον κόσμο και να εξετάσουν πώς επηρεάζουν τη «καλή ζωή». Διαπίστωσαν τελικά ότι οι σκοποί μας παρουσιάζουν μεγάλες ομοιότητες διεθνώς.

Ομοιότητες στον σκοπό ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες

Στο πρώτο μέρος της έρευνας, οι Mask και συνεργάτες ζήτησαν από 200 Αμερικανούς συμμετέχοντες να γράψουν για επτά πράγματα που τους δίνουν αίσθηση σκοπού στη ζωή. Ανέλυσαν πάνω από 2.000 απαντήσεις, καταλήγοντας σε 16 γενικές κατηγορίες:

Αυτοβελτίωση, οικογένεια, σχέσεις, θρησκεία/πνευματικότητα, αναγνώριση, ευτυχία, αυτάρκεια, υλικός πλούτος, εσωτερικά πρότυπα, θετική επίδραση, σημαντικότητα (mattering), επαγγελματική ολοκλήρωση, επιμονή, σωματική υγεία, εσωτερική γαλήνη και προσφορά.

Δοκιμάζοντας αυτές τις κατηγορίες σε άλλη ομάδα 100 Αμερικανών, η ερευνητική ομάδα ερεύνησε περισσότερα από 1.000 άτομα από την Ιαπωνία, την Ινδία, την Πολωνία και τις ΗΠΑ για το κατά πόσο αυτές οι κατηγορίες αντικατοπτρίζουν τον δικό τους σκοπό στη ζωή.

Οι συμμετέχοντες δήλωσαν πόσο κάθε πηγή σκοπού επηρεάζει τις αποφάσεις και τη συμπεριφορά τους αλλά και πόσο ευτυχισμένη, ουσιαστική ή ψυχολογικά πλούσια θεωρούν τη ζωή τους—στοιχεία που συνθέτουν τη «καλή ζωή». Ψυχολογικός πλούτος σημαίνει εμπειρίες που αλλάζουν προοπτική και προκαλούν σύνθετα συναισθήματα.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι οι άνθρωποι σε αυτές τις διαφορετικές κουλτούρες έχουν πολύ παρόμοιες πηγές σκοπού και δίνουν παρόμοια προτεραιότητα στις κατηγορίες. Η «ευτυχία», η «αυτάρκεια» και η «οικογένεια» βρίσκονταν στις πέντε πρώτες προτιμήσεις κάθε χώρας, ενώ η «θρησκεία» και η «αναγνώριση» στις τελευταίες.

Υπήρξε επίσης μεγάλη συμφωνία ως προς το ποιες πηγές σχετίζονται με περισσότερο νόημα, ευτυχία ή ψυχολογικό πλούτο. Αυτό εξέπληξε τον Heine που περίμενε μεγαλύτερες πολιτισμικές διαφορές: «Είναι εντυπωσιακό πόση συμφωνία υπάρχει ανάμεσα σε τέσσερις τόσο διαφορετικές χώρες για το τι είδους σκοποί σχετίζονται με μια καλή ζωή», αναφέρει.

Διαφορετικές πηγές για διαφορετικές εκφάνσεις της καλής ζωής

Πώς σχετίζονται όμως οι διάφορες μορφές σκοπού με τις διαστάσεις της ευημερίας; Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως όσοι αντλούν σκοπό από τη «σημαντικότητα (mattering)» είχαν τη μεγαλύτερη πιθανότητα να αισθάνονται πως η ζωή τους έχει νόημα. Η «επιμονή» και η «προσφορά» συνδέθηκαν επίσης στενά με το νόημα ζωής.

Σύμφωνα με τον Heine, αυτό είναι λογικό καθώς το νόημα ζωής περιλαμβάνει αίσθηση σκοπού, συνοχής και σημαντικότητας. Η προσφορά προς τους άλλους αποτελεί επίσης βασική πηγή νοήματος.

Η ευτυχία συνδέθηκε κυρίως με την επιδίωξη της «εσωτερικής γαλήνης», ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξαν επίσης η θετική επίδραση, η σωματική υγεία και φυσικά η ίδια η ευτυχία ως στόχος. Μολονότι φαίνεται αυτονόητο πως η εσωτερική γαλήνη ή η υγεία οδηγούν στην προσωπική ευτυχία, δεν είναι τόσο προφανές ότι το να έχεις θετική επίδραση στους άλλους φέρνει επίσης ευτυχία.

Όπως εξηγεί ο Heine επικαλούμενος έρευνα της συναδέλφου του Elizabeth Dunn, άνθρωποι που ωφελούν τους άλλους—όπως όταν ξοδεύουν χρήματα για εκείνους αντί για τον εαυτό τους—νιώθουν περισσότερη χαρά.

Η υπηρεσία ως μονοπάτι για ψυχολογικό πλούτο

Για μια ψυχολογικά πλούσια ζωή, η προσφορά ήταν ο κορυφαίος παράγοντας ανεξαρτήτως χώρας. Αν και αυτό φαίνεται αντιφατικό—καθώς η προσφορά δεν σχετίζεται πάντα με τη νεωτερικότητα ή την πολυπλοκότητα—ο Mask υποστηρίζει ότι το να υπηρετείς τους άλλους ανοίγει νέες προοπτικές και προκαλεί ένα φάσμα συναισθημάτων που εμπλουτίζουν ψυχολογικά τη ζωή μας.

Η επιδίωξη υλικού πλούτου ήταν ο πιο αδύναμος προγνωστικός παράγοντας κάθε μορφής καλής ζωής στη μελέτη.

Ο Heine θεωρεί πως αυτό συμβαίνει επειδή το κυνήγι του χρήματος απομακρύνει από πιο αξιόπιστες πηγές νοήματος όπως οι σχέσεις, η κοινότητα ή η σύνδεση με ένα ιδανικό ή μια θρησκευτική πρακτική.

Cπολιτισμικές διαφορές στον σκοπό και την ευημερία

Aν και τα αποτελέσματα δείχνουν σχεδόν καθολική εμπειρία σκοπού στη ζωή, υπήρξαν κάποιες πολιτισμικές διαφοροποιήσεις. Για παράδειγμα, στην Ιαπωνία ο επαγγελματικός προσανατολισμός είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία για την ποιότητα ζωής απ’ ό,τι στις άλλες χώρες—κάτι που σύμφωνα με τον Heine αντανακλά τη σημασία της εργασίας στην ταυτότητα των Ιαπώνων.

Aντιθέτως, ούτε ο ίδιος ούτε ο Mask μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί ο οικογενειακός σκοπός δεν προέβλεπε ιδιαίτερα το νόημα ζωής εκτός από την Πολωνία όπου βρέθηκε δεύτερος σε σημασία. Εικάζουν ότι ίσως σε κοινωνίες όπου υπάρχουν ισχυρές οικογενειακές υποχρεώσεις (όπως στην Ιαπωνία ή την Ινδία), άλλοι τομείς πληρότητας αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.

Tι σημαίνει πρακτικά για εμάς;

Tο να γνωρίζουμε ότι στοιχεία όπως η σημαντικότητα, η εσωτερική γαλήνη ή η προσφορά ενισχύουν μια καλή ζωή μπορεί να μας βοηθήσει στην προσωπική αναζήτηση νοήματος. Ωστόσο ο Heine επισημαίνει ότι δεν υπάρχει μια «συνταγή σκοπού» που να ταιριάζει σε όλους—ο κάθε άνθρωπος χρειάζεται να βρει τον δικό του μοναδικό δρόμο.

Kλείνοντας, οι ερευνητές εκφράζουν την ελπίδα ότι τα ευρήματά τους θα ενθαρρύνουν περισσότερους ανθρώπους να αναρωτηθούν τι δίνει ουσιαστικό σκοπό στη δική τους ζωή. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Heine: «Το βασικό μήνυμα είναι πως οποιαδήποτε μορφή σκοπού αποτελεί το κλειδί για μια καλή ζωή.»

Πηγή: greatergood.berkeley.edu

Ο βράχος είχε σχήμα αιχμής βέλους, και εντοπίστηκε από το ρόβερ «Perseverance» της NASA στις 21 Ιουλίου, καθώς το ρομποτικό όχημα κινούνταν κατά μήκος της βόρειας άκρης του Neretva Vallis, μιας αρχαίας κοιλάδας του κόκκινου πλανήτη. Τον ονόμασαν «Cheyava Falls».

Έπειτα από ανάλυση του βράχου οι επιστήμονες βρήκαν σημάδια οργανικού υλικού, επιφανειακές κηλίδες παρόμοιες με αυτές που σχετίζονται με απολιθωμένα μικρόβια στη Γη και ενδείξεις ότι κάποτε περνούσε νερό από μέσα του.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αν κάποτε αναπτύχθηκε ζωή στον Άρη, οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα ίχνη της θα πρέπει να υπάρχουν ακόμα στα πετρώματα του, με τη μορφή οργανικού υλικού και ενδεχομένως απολιθωμένων υπολειμμάτων.

Τι μπορεί να σημαίνουν τα ευρήματα για ύπαρξη ζωής στον Άρη

Ο Κεν Φάρλεϊ, επιστήμονας της αποστολής στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, δήλωσε ότι το «Cheyava Falls» είναι «το πιο αινιγματικό, πολύπλοκο και δυνητικά σημαντικό πέτρωμα που έχει διερευνηθεί από το Perseverance», αν και η ομάδα ξεκαθαρίζει ότι μη βιολογικές διεργασίες μπορεί να έχουν προκαλέσει τα χαρακτηριστικά του.

«Από τη μία πλευρά, έχουμε την πρώτη μας συναρπαστική ανίχνευση οργανικού υλικού, χαρακτηριστικές πολύχρωμες κηλίδες ενδεικτικές χημικών αντιδράσεων που η μικροβιακή ζωή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως πηγή ενέργειας και σαφείς ενδείξεις ότι το νερό, απαραίτητο για τη ζωή, πέρασε κάποτε μέσα από τον βράχο», ανέφερε ο Φάρλεϊ.

«Από την άλλη πλευρά, δεν μπορέσαμε να προσδιορίσουμε ακριβώς πώς σχηματίστηκε το πέτρωμα και σε ποιον βαθμό τα κοντινά πετρώματα μπορεί να έχουν θερμάνει το “Cheyava Falls” και να έχουν συμβάλει σε αυτά τα χαρακτηριστικά», πρόσθεσε.

Οι αναλύσεις του «Cheyava Falls» από το όργανο Sherloc του Perseverance υποδεικνύουν ότι περιέχει οργανικές ενώσεις. Τέτοια μόρια με βάση τον άνθρακα θεωρούνται τα δομικά στοιχεία της ζωής, αλλά μπορούν επίσης να παραχθούν από μη βιολογικές διαδικασίες.

Κατά μήκος του βράχου εντοπίζονται μεγάλες λευκές φλέβες φωσφορικού ασβεστίου. Ανάμεσά τους υπάρχουν λωρίδες κοκκινωπού υλικού, πιθανότατα αιματίτη, μια από τις ενώσεις οξειδίου του σιδήρου που δίνει στον Άρη το σκουριασμένο του χρώμα. Η προσεκτικότερη εξέταση αποκάλυψε κηλίδες που περιβάλλονται από δακτυλίους που περιέχουν σίδηρο και φωσφορικό άλας.

Πότε θα δοθούν οι πρώτες απαντήσεις

Ο Ντέιβιντ Φλάνερι, αστροβιολόγος στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία και μέλος της αποστολής, χαρακτήρισε τις κηλίδες «μεγάλη έκπληξη», επειδή στη Γη παρόμοια χαρακτηριστικά «συχνά συνδέονται με απολιθωμένα μικρόβια».

Οι λευκές κηλίδες μπορούν να σχηματιστούν στους βράχους μέσω χημικών αντιδράσεων που αφορούν τον αιματίτη, παράγοντας σίδηρο και φωσφορικά άλατα, καθώς και ενέργεια με την οποία θα μπορούσαν να ζήσουν τα μικρόβια. Αν και τα χαρακτηριστικά είναι ενδιαφέροντα, τίποτα από όσα έχουν παρατηρηθεί δεν φαίνεται να είναι πραγματικό απολιθωμένο μικρόβιο.

Οι ερευνητές ανυπομονούν να πάρουν στα χέρια τους δείγματα για πιο ενδελεχή έρευνα, αλλά τα σχέδια της Nasa για την επιστροφή των βράχων του Άρη στη Γη έχουν συναντήσει δυσκολίες.

Να σημειωθεί ότι τα δείγματα που επιστρέφουν στη Γη από τον Άρη έχουν υπερβεί τον προϋπολογισμό των 11 δισ. δολαρίων και έχονυ καθυστερήσει σημαντικά, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει προοπτική να σταλόυν τα πετρώματα πίσω πριν από το 2040.

Η αποστολή επιστροφής δειγμάτων από τον Άρη έχει υπερβεί τον προϋπολογισμό των 11 δισ. δολαρίων και έχει καθυστερήσει σημαντικά, χωρίς να υπάρχει προοπτική να φέρει τα πετρώματα πίσω πριν από το 2040. Η Nasa αναζητά εταιρείες που θα επιστρέψουν δείγματα από τον Άρη νωρίτερα και με χαμηλότερο κόστος.

«Αυτό είναι το νόημα της επιστροφής δειγμάτων από τον Άρη. Δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο από τον Άρη, ούτε στις συλλογές μας από αρειανούς μετεωρίτες, ούτε με το Mars Science Laboratory ούτε με άλλους προσεδαφιστές», δήλωσε ο καθηγητής Τζον Μπρίτζες, συμμετέχων επιστήμονας στην αποστολή Mars Science Laboratory της Nasa στο Πανεπιστήμιο του Λέισεστερ.

Ο καθηγητής Τσαρλς Κόκελ, αστροβιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, δήλωσε: «Αν και τα χαρακτηριστικά αυτά δεν παρέχουν αδιαμφισβήτητες αποδείξεις ζωής, επιβεβαιώνουν ότι ο Άρης ήταν ένας πολύ δυναμικός πλανήτης με όλα τα συστατικά για τη ζωή, συμπεριλαμβανομένου του οργανικού άνθρακα».

Ο ήλιος εκπέμπει ενέργεια προς όλο το πλανητικό σύστημα. Αυτή η ενέργεια κάνει τη Γη βιώσιμη και δίνει τη ζωή. Αν δεν είχαμε τον ήλιο δεν θα είχαμε και ζωή πάνω στη Γη».

O Ευθύμιος Λέκκας μέχρι το 2005 είχε 50 χρόνια να εμφανιστεί τέτοια γεωμαγνητική καταιγίδα. «Συνήθως έχει διάρκεια 1-2-3 εβδομάδες, χωρίς να μπορεί κάποιος με ακρίβεια να τις προβλέψει, γιατί υπάρχουν τεράστιες εκρήξεις στην επιφάνεια του Ήλιου. Οι εκλάμψεις όπως λέγονται, συνοδεύονται από πολύ μεγάλα ποσοστά φωτός και ακτινοβολιών σε όλο το φάσμα» περιέγραψε ο κ. Λέκκας.

They’re dancing! ✨Please comment with all the pictures you took at night!
It happened on Ilkley Moor in Yorkshire.#solarstorm #SpaceWeather #auroreboreale #Auroraborealis #SolarFlare #NorthernLights #geomagneticstorm #yorkshire #ilkley #ilkleymoor #SolarFlare pic.twitter.com/nw4Y4Fzz4i

— Curiosity Collectors ZapLiber (@zapliber) May 11, 2024

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΟΑΣΠ όταν εκπέμπεται από τον Ήλιο αυτή η γεωμαγνητική ακτινοβολία, έρχεται προς όλο το πλανητικό σύστημα και έξω από το μαγνητικό σύστημα, έρχεται και στη Γη. «Η Γη επειδή έχει αυτόν τον μαγνητισμό ουσιαστικά εκτρέπει αυτή την ακτινοβολία προς τους πόλους. Συνεπώς το μαγνητικό πεδίο της Γης αποτρέπει την κάθετη πτώση αυτής της ακτινοβολίας στην επιφάνεια της Γης, διαφορετικά θα είχαμε πολύ αρνητικά αποτελέσματα».

Πρόσθεσε μάλιστα ότι το μαγνητικό πεδίο είναι η ασπίδα που οδηγεί ουσιαστικά την γεωμαγνητική ακτινοβολία προς τους πόλους, τον βόρειο και τον νότιο. «Δεν είναι τυχαίο που αυτά τα φαινόμενα παρατηρούνται στη Σουηδία και στη Νότια Αφρική και δεν παρατηρούνται σε χώρες που βρίσκονται στον Ισημερινό», σημείωσε.

Some more pics of the northern lights from Alabama! #alabama #NorthernLights #geomagneticstorm @spann pic.twitter.com/YIlPyMqnFc

— Rick (@RickRush94) May 11, 2024

Ερωτηθείς για το εάν θα έχει επιδράσεις στον άνθρωπο εκτός από τα ηλεκτρομαγνητικά συστήματα υποστήριξε ότι «το ποσοστό της γεωμαγνητικής ακτινοβολίας που πέφτει στη Γη, συνολικά διατηρείται σταθερό τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια». Γι’ αυτό όπως είπε στην προκειμένη περίπτωση δεν εγκυμονεί κινδύνους για τους ανθρώπους.

Εξηγώντας πώς θα δράσει η γεωμαγνητική καταιγίδα δήλωσε ότι δεν μπορούμε να προβλέψουμε τις μεγάλες εκρήξεις του Ήλιου. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι στη Σουηδία και στη Ν. Αφρική όπου η γεωμαγνητική ακτινοβολία που εκτρέπεται είναι πολύ μεγάλη, θα είναι ένα συναρπαστικό φαινόμενο που θα δημιουργήσει προβλήματα στις τηλεπικοινωνίες, στην ενέργεια, στα GPS, στα γεωμαγνητικά όργανα.

Ανατρέχοντας στον Ιπποκράτη, θα νικήσουμε το μεταβολικό σύνδρομο

«Τα τελευταία 70 χρόνια το προσδόκιμο επιβίωσης έχει μεγαλώσει, κυρίως χάρη στα καλά φάρμακα που διαθέτουμε. Ωστόσο, το ψυχο-κοινωνικό στρες είναι παντού παρόν ξεκινώντας ήδη από την εμβρυική κιόλας ηλικία, ενώ νωρίς στη ζωή ξεκινούν επίσης η υπερβαρότητα και η παχυσαρκία», ανέφερε ο Γιώργος Χρούσος, Καθηγητής Παιδιατρικής & Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Ένα τρίτο των παχύσαρκων και υπέρβαρων στην ηλικία των 50 ετών έχουν το πλήρες μεταβολικό σύνδρομο κι άλλο ένα τρίτο έχουν μερικό μεταβολικό σύνδρομο, ενώ η χρόνια ενεργοποίηση του συστήματος του στρες συνδυάζεται με την αύξηση της κορτιζόλης και των φλεγμονωδών κυτοκινών, επισήμανε ο κος Χρούσος. Τι σημαίνει αυτό; Ψυχοσωματικά, κατάθλιψη, εξαρτήσεις, αντικοινωνική συμπεριφορά, μείωση λίμπιντο, κούραση, πόνος, αύξηση βάρους, φλεγμονές, ανοσοποιητική δυσλειτουργία, υπογονιμότητα, καρδιαγγειακή νόσος, άνοια, οστεοπενία, πρόωρη γήρανση, προδιάθεση για μολύνσεις και ανάπτυξη καρκίνου, μεταξύ άλλων. Τι μπορούμε να κάνουμε για να ζούμε περισσότερο και καλά; Ανατρέχοντας στον Ιπποκράτη, ο κ. Χρούσος ανέφερε: διατροφή, άσκηση, ύπνος, κανονική συχνότητα ύπνου και γευμάτων, διαχείριση του στρες. «Εφαρμόζοντας από νωρίς αυτά τα απλά πράγματα, έχεις ένα ανθεκτικό ξεκίνημα για τη ζωή».

Κύριος παράγοντας που επηρεάζει την υγεία μας είναι ο τρόπος ζωής μας

«Έχουμε καταφέρει να αυξήσουμε το προσδόκιμο επιβίωσης. Τι γίνεται, όμως, με τα χρόνια που ζούμε χωρίς ασθένεια ή αναπηρία; Φαίνεται πως αυτό δεν το καταφέραμε» ανέφερε η Καλλιόπη Καλαϊτζή, MD Founder & chief medical officer, The longevity & wellbeing clinic, Greece, επισημαίνοντας ότι από τα 56 εκ. θανάτων που κατέγραψε ο ΠΟΥ το 2015, τα 40 οφείλονταν σε νοσήματα που μπορούν να προληφθούν. Γιατί συμβαίνει αυτό; «Φαίνεται πως τα συστήματα υγείας είναι περισσότερο συστήματα ασθένειας και λιγότερο συστήματα υγείας, παρότι αυτό που προσδιορίζει την πιθανότητα να πεθάνουμε νωρίς έχει να κάνει μόνο κατά 10% με το Σύστημα Υγείας. Ένα 40% έχει να κάνει με τον τρόπο ζωής κι ένα 30% έχει να κάνει με τη γενετική. Άρα, όλα μας τα χρήματα τα δίνουμε σε αυτό το 10% και κλείνουμε τα μάτια στο 90% που μπορεί να παίζει σημαντικότερο ρόλο» τόνισε. Κι αν το να κάνουμε αλλαγές στον τρόπο ζωής μας φαίνεται ακριβό σε ατομικό επίπεδο, για τα συστήματα υγείας στην πραγματικότητα συνιστά εξοικονόμηση πόρων. Κάποιοι λένε ότι μπορούμε να το πετύχουμε στο μέλλον με τα φάρμακα. Τι μπορούμε να κάνουμε άμεσα; Μελέτες δείχνουν πως «το να μην έχεις καπνίσει ποτέ, να έχεις φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος (BMI ≤23), η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, η υγιεινή (μεσογειακή) διατροφή και η φυσική δραστηριότητα για 30 λεπτά την ημέρα» μπορούν να προσφέρουν έως και 43 επιπλέον υγιή χρόνια ζωής, κατέληξε.

Η τεχνολογίας μας βοηθά να ζούμε περισσότερο και καλύτερα

Παίρνοντας τον λόγο, ο Θοδωρής Φέσσας, Πρόεδρος, Quest Holdings ανέφερε ότι το 50% των δαπανών υγείας αφορά στην αντιμετώπιση μόλις πέντε μακροχρόνιων ασθενειών, με το 20% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ να απορροφάται από το Σύστημα Υγείας. «Άρα ένας υγιής πληθυσμός, πέρα από την ελάφρυνση των εξόδων υγείας, προσφέρει και στην Οικονομία, αφού υπάρχει μεγαλύτερη προσφορά εργασίας», συμπλήρωσε, τονίζοντας τα οφέλη που έχει η τεράστια πρόοδος της τεχνολογίας για να ζούμε περισσότερο και καλύτερα. Σε επίπεδο διάγνωσης για παράδειγμα, η ετήσια MRI θα μπορούσε να εντοπίσει μία ασθένεια πριν εκδηλωθεί ή στα αρχικά της στάδια, ενώ τα wearables θα μπορούσαν να μας προφυλάξουν από καρδιαγγειακά επεισόδια, ανέφερε ο κ. Φέσσας.

Γεωργία Κριεμπάρδη

Η ιστορία του κινήματος

Η αρχή για την ορατότητα των gay γίνεται το 1976, όταν ιδρύεται το Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλόφιλων Ελλάδος (ΑΚΟΕ). Το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, ωστόσο, δεν το αγκαλιάζει. Η Αυτόνομη Ομάδα Ομοφυλόφιλων Γυναικών συγκροτείται το 1979, με σκοπό «τη διεκδίκηση της ελεύθερης έκφρασης της σεξουαλικότητας των λεσβιών, καθώς και την κατάργηση της ιδιαίτερης καταπίεσης που υφίστανται από μέρους της δεδομένης κοινωνίας».

«Εμείς είμαστε οι Έλληνες Ομοφυλόφιλοι» είναι η πρώτη κινηματική φράση στην Ελλάδα το 1976.

Ακολούθησε η κυβέρνηση Ράλλη όπου έφερε τον νόμο 1193/1981 ‘’Περί της εξ αφροδίσιων νόσων  προστασίας και ρυθμίσεως  συναφών θεμάτων’’. Το νομοσχέδιο προέβλεπε την φυλάκιση ενός έτους, με πρόσχημα τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα,  κάθε γυναίκας, ομοφυλόφιλου ή τρανς «που επεδίωκε να προσελκύσει άνδρες σε δημόσιο χώρο».

Το 1981 γίνεται η πρώτη δημόσια εκδήλωση του ΑΚΟΕ, στα Προπύλαια του Πανεπιστήμιου, στην Αθήνα, αντιδρώντας στο νομοσχέδιο Ράλλη.

Η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου κατήργησε τον νόμο και είναι εκείνη που έκανε την αρχή για τις μεγαλύτερες αλλαγές σε επίπεδο δικαιωμάτων στη χώρα. Οι ρυθμίσεις που έφερε το  ΠΑΣΟΚ στο οικογενειακό δίκαιο, η θεσμοθέτηση της ισότητας των δύο φύλων στον χώρο εργασίας, η κατάργηση του αναχρονιστικού θεσμού της προίκας, και η ίδρυση του συμβουλίου ισότητας των δύο φύλων το 1983 έδρασαν καταλυτικά στα κοινωνικά κινήματα.

Να κάνουμε και μία αναφορά στα περιοδικά της εποχής. Το 1978 εκδίδεται το περιοδικό ΑΜΦΙ.  Το 1980 το περιοδικό Σφίγγα, ένα μοναδικό τεύχος, με θέματα φεμινιστικά και του λεσβιακού χώρου. Το 1981 έχουμε το περιοδικό Το Κράξιμο, το οποίο βγάζει η Πάολα Ρεβενιώτη. Το πρώτο τεύχος έχει στο εξώφυλλο το σύνθημα: «Κάθε εργασία με σκοπό το κέρδος είναι πορνεία» και περιλαμβάνει την απολογία – καταγγελία της Πάολας, με τίτλο «Εγώ η Πόρνη». Το Κράξιμο βγήκε σε 14 συνολικά τεύχη.

Την δεκαετία του 90, το ΑΚΟΕ, ως ο πιο οργανωμένος φορέας  διοργανώνει εκδηλώσεις στην Αθήνα για να προβάλλει το πάγιο αίτημα της ισότητας. Στις αρχές του 2000 συντελείται μια  προσπάθεια, από την οποία  δημιουργείται το  φεστιβάλ Υπερηφάνειας ( Pride). Το 2005 γίνεται το πρώτο Pride στην Αθήνα. Το 2015 ψηφίζεται  το σύμφωνο συμβίωσης  για τα ομόφυλα ζευγάρια και το 2017 ο νόμος για την αναγνώριση της ταυτότητας φύλου.

Ο όρος ΛΟΑΤΚΙ

Σε χρήση από το 1990, ο όρος είναι μια προσαρμογή των αρχικών LGB, που αντικατέστησε τον όρο γκέι. Το ΛΟΑΤΚ (LGBTQ) εμφανίστηκε το 1996. Κάποιοι συμπεριλαμβάνουν τα ίντερσεξ άτομα, με αποτέλεσμα την επέκταση ΛΟΑΤΙ (LGBTI). Το αρκτικόλεξο μπορεί να χρησιμοποιηθεί συνδυασμένα ως ΛΟΑΤΚΙ (LGBTQI).

Στο libre μοιράζονται κομμάτι της ζωής τους άτομα της ΛΟΑΤΚΙ (LGBTQI) κοινότητας [Ακρωνύμιο που χρησιμοποιείται για την κοινότητα των Λεσβιών (Lesbian), των Ομοφυλόφιλων (Gay), των Αμφιφυλόφιλων (Bisexual), των Tρανς (Trans), των Koυίρ (Queer) και των Ίντερσεξ (Ιntersex)].

Μιλάει ο Σ.

«Κατάλαβα ότι είμαι bi στα 18 μου και ότι είμαι non-binary στα 21. Έκανα coming out στους γονείς μου για τη σεξουαλικότητά μου λίγο μετά και δεν πήγε καθόλου καλά, οπότε κατάλαβα ότι δεν με παίρνει να μιλήσω και για την ταυτότητα φύλου μου. Οι φίλοι και οι καθηγητές μου ξέρουν και για τα δύο και είναι μια χαρά (αν και το non-binary κομμάτι πήρε σε κάποιους περισσότερο να το καταλάβουν και να το αποδεχτούν), αλλά κάνω τα αδύνατα δυνατά να μην καταλάβει τίποτα η οικογένειά μου γιατί θέλω να διατηρήσω την ασφάλεια και την αποδοχή τους. @ σύντροφός μου κι εγώ μοιάζουμε εκ πρώτης όψεως ετεροκανονικό ζευγάρι. Αυτό βοηθάει σε πολλά επίπεδα, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί πολλή αορατότητα. Δεν είμαι out στους εργοδότες μου αλλά στον χώρο εργασίας μου φαίνεται να υπάρχει γενικότερα αποδοχή. Δε θα έφερνα ποτέ παιδιά στον κόσμο στην Ελλάδα. Θέλω να παντρευτώ και να κάνω παιδιά στο εξωτερικό. Οι αντιδράσεις της κοινωνίας με έχουν τρομοκρατήσει και μου κάνουν ξεκάθαρο ότι δεν είμαι ασφαλής όσο είμαι εδώ».

Τι θα έλεγε σε ένα παιδί που είναι gay και φοβάται να ‘’βγει απ’ τη ντουλάπα’’;

«Θα του έλεγα να κάνει, όσο μπορεί, compartmentalize ώστε να νιώθει ορατό αλλά και ασφαλές. Δηλαδή, να αναζητήσει την αναγνώριση και τη συντροφικότητα εκεί που καταλαβαίνει ότι “χωράει”, σε μια κοινότητα που θα αναζητήσει, και σε ανθρώπους που καταλαβαίνουν. Δεν χρειάζεται να μένει καταπιεσμένο, αρκεί να είναι σίγουρο ότι είναι ασφαλές (π.χ. ότι οι γονείς δεν θα κόψουν την οικονομική στήριξη). Δεν χρειάζεται να κάνει σώνει και ντε coming out παντού για να θεωρείται αρκετά queer. Θα υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα καταλάβουν, αλλά θα υπάρχουν και πλαίσια στο οποίο θα μπορεί να είναι 100% ο εαυτός του. Θα του έλεγα όσο μπορεί, να αναζητήσει αυτά τα πλαίσια».

Μιλάει ο Θέμης:

«Έχοντας περάσει το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μου νιώθοντας ελαττωματικός, κατάλαβα τη σεξουαλικότητά μου γύρω στα 20 διαβάζοντας ένα σχετικό άρθρο που περιέγραφε ακριβώς αυτά που ένιωθα. Ενώ ως νήπιο επικοινωνούσα τη διαφορετική ταυτότητα φύλου μου, μεγαλώνοντας αυτό απωθήθηκε μέχρι που, λίγα χρόνια αφού είχα καταλάβει τη σεξουαλικότητά μου, συνειδητοποίησα εκ νέου την καταπιεσμένη ταυτότητα φύλου μου. Ζώντας στην Ελλάδα δεν έχω αυταπάτες, η ορατότητα ως ΛΟΑΤΚΙ συνεπάγεται απειλές και διακρίσεις, οπότε coming out έχω κάνει μόνο σε πολύ περιορισμένους κύκλους, αλλά μετά από χρόνια έχω βρει άτομα που με αγαπούν και με αποδέχονται γι αυτό που είμαι. Οι αντιδράσεις που συνάντησα σε coming out μου περιλαμβάνουν απορία, δυσπιστία, ειρωνεία, συμβουλές να αλλάξω μυαλά. Μέχρι τώρα έχω γλιτώσει χειρότερες αντιδράσεις ζώντας τη ζωή μου με μόνιμο φόβο και προσοχή. Το αν υπάρχουν βλέμματα εξαρτάται από το βαθμό απόκλισης από τα ετεροκανονικά πρότυπα. Όσο πιο πολύ “ξεφεύγεις” τόσο πιο έντονες είναι οι αντιδράσεις. Προσωπικά με έχει ακολουθήσει για αρκετή ώρα παρέα αντρών γελώντας και σχολιάζοντας την εμφάνισή μου, κι ας ήταν απόκριες. Γενικά και στο σπίτι και στο δρόμο ψιθυρίζουμε για να μη γυρίζουν κεφάλια. Οι εργοδότες κάνουν διακρίσεις. Οι φίλοι μου που εμφανώς δεν είναι στη ντουλάπα δυσκολεύονται να προχωρήσουν μετά την πρώτη συνέντευξη. Κοινή πρακτική στο εργασιακό περιβάλλον είναι τα “αστεία” σε βάρος ΛΟΑΤΚΙ ατόμων ή όσων ασχολούνται με την “πολιτική ορθότητα” και τις αντωνυμίες. Η Ελλάδα είναι γνωστό ότι τα τρώει τα παιδιά της. Όσο για τις αντιδράσεις στο νομοσχέδιο, όπου το ΚΚΕ συγκλίνει με την ακροδεξιά και την εκκλησία από θέση προνομίου, είδηση είναι όταν άνθρωπος δαγκώνει σκύλο, όχι το αντίθετο. Τα ΠΟΛΥ αρσενικά που θίγεται η τεστοστερόνη τους θα ήταν καλό για όλους να καταλάβουν ότι από εμάς απέχουν μόλις ένα καπρίτσιο της τύχης (και αν), αλλά η ματσίλα θίγεται μόνο από αυτά που μπορεί να δείρει εκ του ασφαλούς κι όχι από την φτωχοποίηση που μας επιβάλλεται».

Τι θα έλεγε σε ένα παιδί που είναι gay και φοβάται να ‘’βγει απ’ τη ντουλάπα’’;

 «Θα του έλεγα ότι μόνο αυτό μπορεί να κρίνει τι είναι καλύτερο για το ίδιο, να ζυγίζει καλά τις επιλογές του, και να αναζητήσει ανθρώπους και πλαίσια στα οποία θα μπορεί να είναι ευτυχισμένο».

Μιλάει η Χ.Χ.

«Για εμένα η σεξουαλικότητα είναι κάτι ρευστό και δε θα μπορούσα να πω ότι την έχω πλήρως εξερευνήσει. Με αυτή την έννοια, δεν την έχω ανακαλύψει ακόμα, όσο περίεργο και αν ακούγεται αυτό. Σχετικά συναισθήματα και εμπειρίες θα μοιραζόμουν μόνο με εκείνους που το βιώνουν ή το έχουν βιώσει με παρόμοιο τρόπο, νομίζω… Στην Ελλάδα του 2024, στον δρόμο, υπάρχουν και βλέμματα και σχόλια, ειδικά αν η εικόνα σου ξεφεύγει από τα καθιερωμένα, έστω και σε κάποια μικρή της λεπτομέρεια. Υπάρχουν φορές που έχω νοιώσει να απειλούμαι και έχω εισπράξει αρνητικές κριτικές από άγνωστους περαστικούς, αλλά, ευτυχώς, και κάποιες άλλες που έχω δει χαμόγελα συμπαράστασης, σαν ένα κλείσιμο «συνένοχου» ματιού, οι οποίες, αν και σπάνιες, είναι ανεκτίμητες. Οι εργοδότες γενικά σε βλέπουν σα προϊόν, το οποίο θα προσελκύσει ή θα απωθήσει τους πελάτες. Με αυτή την έννοια λοιπόν και κάποιες φορές άσχετα από αυτό που νοιώθουν μέσα τους οι ίδιοι, συχνότατα απορρίπτουν άτομα αγνοώντας-παραβλέποντας το πραγματικό τους δυναμικό. Αν με ρωτάς πώς βλέπω το σενάριο γάμος και παιδιά στο μέλλον, θα σου έλεγα πως είναι δύσκολη ερώτηση, ειδικά για κάποιον που δεν εμπιστεύεται τέτοιου είδους συμβάσεις… Θολό αν όχι ζοφερό. Ναι, στην Ελλάδα, όπου, ακόμα, ο,τιδήποτε παρεκκλίνει της πεπατημένης αντιμετωπίζεται με δυσπιστία και άρνηση. Από τη μια, ψυχανεμίζομαι και κατανοώ μια δυσπιστία της νεότερης γενιάς απέναντι στο θεσμό γενικότερα, από την άλλη, αντιλαμβάνομαι την  αναγκαιότητα για νομική κατοχύρωση μιας σχέσης και ό,τι συνεπάγεται αυτή… Οι αντιδράσεις για το νομοσχέδιο της κυβέρνησης για τα ομόφυλα ζευγάρια αναμενόμενες δυστυχώς και απόρροια του γεγονότος πως ακόμα παραπαίουμε ως χώρα ανάμεσα στη λογική μιας σύγχρονης αδιαμφισβήτητης πραγματικότητας και στις επιταγές της ελληνοχριστιανικής μας παράδοσης. Όσο δίνουμε βήμα στη φωνή των ανωτέρω, δεν υπάρχουν νομίζω πολλές ελπίδες για αλλαγή. Μακάρι να κάνω λάθος…».

Τι θα έλεγε σε ένα παιδί που είναι gay και φοβάται να ‘’βγει απ’ τη ντουλάπα’’;

«Θα του έλεγα να το κάνει μόνο όταν νοιώθει περισσότερο ασφαλές, αλλά στο μεταξύ να προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα προστατευτικό πλαίσιο ανθρώπων με τους οποίους θα μπορεί να είναι ο εαυτός του. Θα του έλεγα πως το πλαίσιο αυτό είναι βέβαιο πως σιγά σιγά θα διευρυνθεί με τρόπο που ούτε και το ίδιο δε φαντάζεται και, εννοείται, πως θα έσπευδα να διευκρινίσω πως θα ήθελα να με συμπεριλάβει και εμένα μέσα σε αυτό, εφόσον νοιώθει άνετα ώστε να το κάνει».

Μιλάει @ Dennys , queer μοντέλο.

«Το coming out μου ήρθε σε δυο φάσεις. Για αρχή μίλησα στην κολλητή μου στα 15 και της είπα ότι είμαι ένα γκει αγόρι, αυτό ένιωθα κιόλας τότε. Την επόμενη μέρα ακολούθησε η μαμά, ο μπαμπάς και ο αδερφός μου. Μέσα στην επόμενη εβδομάδα ξεκίνησα να μιλάω ανοιχτά και χωρίς δισταγμό σε όλους. Με στήριξαν όλοι και με αγκάλιασαν από την πρώτη στιγμή, δεν έχω κανένα sad story ή κάποια ιστορία bullying. Στα 17 μου και έχοντας ζήσει και δουλέψει ελάχιστα τότε στην Αθήνα και πάνω στη μόδα έκανα το δεύτερο coming out ως ένα gender fluid queer άτομο. Κατάλαβα ότι το δίπολο δε με εκφράζει και αντιθέτως με πνιγεί. Πέρα από τα δίπολα “αγόρι – κορίτσι” , “γκέι – στρέιτ” υπάρχουν και πολλά άλλα. Και είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι είναι εντάξει αν σε κάποιες φάσεις της ζωής μας δεν χρησιμοποιούμε κάποια ταυτότητα και δεν προσδιοριζόμαστε με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο. Το σημαντικό είναι να αισθανόμαστε όμορφα.

Έχω μιλήσει ανοιχτά και έχω καταγγείλει αρκετές φορές λεκτικές αλλά και σωματικές επιθέσεις που έχω δεχθεί μέσω των social media μου. Πλέον όπως έχω ξανά πει σε πρόσφατη συνέντευξη μου δεν μπαίνω στα μέσα μαζικής μεταφοράς και μετακινούμαι μόνο με ταξί, δε νιώθω καθόλου ασφαλής για την πόλη που ζω και το περιβάλλον που υπάρχει για όλη την queer κοινότητα είναι τρομακτικά κακοποιητικό.

Τόσο στον χώρο της μόδας όσο και στη showbiz, δουλεύοντας πολύ και στους δυο αυτούς χώρους έχω ακούσει αισχρά και χυδαία σχόλια και μάλιστα από ανθρώπους που δε θα μπορούσε κανείς να πιστέψει.

Γενικά σαν Denny δε με αφορά ούτε το concept οικογένεια αλλά ούτε αυτό του γάμου, θεωρώ πως θα με πίεζαν και με περιόριζαν και τα δυο. Αυτό είναι όμως μια προσωπική επιλογή και στάση από και προς τον εαυτό μου. Ότι ακόμα και το 2024 συζητάμε αν ένα ομόφυλο ζευγάρι θα μπορεί να υιοθετήσει ένα παιδί με τρομάζει. Γενικά το θεωρώ όλο λάθος από την αρχή του. Είσαι υπέρ ή κατά; Με ρώτησαν άπειρες φορές σε συνεντεύξεις μου το τελευταίο διάστημα. Πως μπορώ να είμαι υπέρ ή κάτι; Τίθεται θέμα υποκειμενικότητας; Μπορώ να έχω εγώ λόγω πάνω στα αυτονόητα, κατά την άποψη μου, δικαιώματα ενός άλλου ανθρώπου στην οικογένεια ή στον γάμο. Δεν είμαι ούτε υπέρ ούτε κατά, είναι γελοίο να το συζητάμε υπό αυτούς τους όρους. Είμαι υπέρ της αγάπης και των συναισθημάτων. Τι σημασία έχει το φύλο των γονέων ενός παιδιού; Καμία απολύτως. Σημασία έχει πόσο έτοιμοι είναι οι γονείς να μεγαλώσουν και δώσουν αγάπη στο παιδί. Είδαμε και το παραδοσιακό δίπολο μαμά-μπαμπά, έχουμε γεμίσει βιαστές, παιδόφιλους και χίλια δυο αλλά άρρωστα αποβράσματα. Από τοξική τεστοστερόνη χορτάσαμε και έχουμε φτάσει εδώ που έχουμε φτάσει.

Τι θα έλεγε σε ένα παιδί που είναι gay και φοβάται να ‘’βγει απ’ τη ντουλάπα’’;

«Είναι 100% δικαίωμα του καθενός να κάνει ότι αυτός θέλει και νιώθει άνετα και ασφαλής μέσα σε αυτό, να το ξεκαθαρίσω αυτό για αρχή. Μισώ και θεωρώ το outing με οποία πρόθεση και αν γίνει καλή ή κακή ακραία παραβιαστικό και κακοποιητικό. Τώρα με βάση τα δικά μου βιώματα και την εμπειρία μου μέχρι στιγμής θα έλεγα πως η ελευθερία που θα νιώσει κάποιος όταν μιλήσει ανοιχτά, η λάμψη που θα πάρει ο εαυτός του θα είναι αναντικατάστατη. Η ντουλάπα δε μας πάει μπροστά δυστυχώς, δεν εξελισσόμαστε και πολλές φορές είναι και διαφανή, δηλαδή κοροϊδευόμαστε. Από την άλλη έχω ακούσει ακραία σκηνικά από οικογένειες και το πως συμπεριφέρθηκαν μετά από coming outs παιδιών όποτε καταλαβαίνω και τον φόβο. Θα θέσω ένα ερώτημα και θα κλείσω με αυτό, σκεφτείτε το και προβληματιστείτε. Φανταστείτε να μιλούσαμε όλοι ανοιχτά, να μην υπήρχαν ντουλάπες, ούτε κρυφές όπως τις λένε πολλοί, θα υπήρχε ρατσισμός; Θα αναγκαζόμασταν να κάνουμε τα πράγματα που κάνουμε τώρα;».

Μιλάει η Κ.

«Κατάλαβα τη σεξουαλικότητά μου από το νηπιαγωγείο. Στα 18 μου έκανα το coming out, στην αδερφή μου αρχικά και μετά σε φίλους, συμφοιτητές, άτομα που συνεργαζόμαστε σε επαγγελματικό επίπεδο και κάποιους συγγενείς. Κάποιες απ’ τις συμφοιτήτριές μου αντέδρασαν έντονα στην αρχή. Ζούμε και σε επαρχία. Αλλά επειδή η φιλία μας είναι δυνατή, μπήκαν στη διαδικασία να καταλάβουν κάποια πράγματα, να μάθουν, να ακούσουν και είδαν διαφορετικά όλο αυτό το κομμάτι.

Οι αντιδράσεις της κοινωνίας απέναντί μας παραμένουν έντονες… Το είδαμε τώρα και με το νομοσχέδιο, από πολιτικούς μέχρι κληρικούς. Αν πηγαίναμε σε αυτούς και τους λέγαμε ποιον θα αγαπήσουν, πώς θα ζήσουν, τι επιλογές θα κάνουν, ξέρουμε τι θα μας απαντούσαν… Μην κοροιδευόμαστε. Εξαιτίας της ελληνικής παθογένειας, της ημιμάθειας και της εγωπάθειας αυτού του λαού, δεν αποδεχόμαστε κάτι που είναι τόσο αγνό, όπως η αγάπη. Η Ελλάδα κυβερνάται από παθογενείς και καταλήγουμε να αναλωνόμαστε σε συζητήσεις για αυτονόητες καταστάσεις. Θέλουμε να είμαστε Ευρωπαίοι αλλά η στενομυαλιά μας δε μας αφήνει. Έχουμε έντονο το αίσθημα της βαρβαρότητας μέσα μας. Δε γίνεται το Δίκαιο της Ευρώπης να δίνει δικαιώματα σε όλους να αγαπήσουν, να υιοθετήσουν και η Ελλάδα να επιτρέπει να υπερισχύουν οι ακραίες γνώμες έναντι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αν είχα απέναντί μου ένα παιδί που είναι gay και φοβάται να ‘’βγει απ’ τη ντουλάπα’’, θα του έλεγα ότι δε χρειάζεται να φοβάται. Κάποια στιγμή θα βγει εκεί έξω, θα αγαπήσει, θα αγαπηθεί, θα φτιάξει τη ζωή του όπως τη θέλει. Μπορεί να είναι δύσκολο στην αρχή, γιατί ο κόσμος είναι κακός, μπορεί να θέλει να τον πληγώσει ή απλά να το κάνει γιατί δεν έχει βάσεις, αλλά σαν βάση δική του να έχει τον εαυτό του και την αγάπη. Αγάπη για τους άλλους, για τον εαυτό του, για τη ζωή. Αυτός να είναι ο γνώμονας της ζωής του κι όχι τι θα πει ο κόσμος».

Ο Κιμ Γιονγκ Ουν απουσίαζε από τα προ ολίγων ημέρων γενέθλια του παππού του, στις 15 Απριλίου και η απουσία του από την Πιονγιάνγκ δημιούργησε ερωτηματικά. Ο Κιμ εμφανίστηκε τελευταία φορά στα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Βόρειας Κορέας στις 11 Απριλίου. Προς το παρόν δεν υπάρχει διάψευση ή επίσημη επιβεβαίωση από το καθεστώς της Βόρειας Κορέας.

Η αγορά στη Νότια Κορέα άνοιξε με τεράστιες απώλειες, με το εθνικό νόμισμα να κατρακυλά.

Υστερα από τις προσπάθειες των Αμερικανών και του Ντόναλντ Τραμπ να χαλιναγωγήσουν τον Βορειοκορεάτη ηγέτη, υπήρξε μία σχετική ανακούφιση, καθώς ο Κιμ είχε ρίξει νερό στο κρασί του και είχε ανοίξει διαύλους επικοινωνίας τόσο με τη Δύση, όσο και με τα γειτονικά κράτη της Νότιας Κορέας, αλλά και την Ιαπωνία.

Ωστόσο, το γεγονός ότι η Βόρεια Κορέα διατηρεί πυρηνικό οπλοστάσιο και υπάρχουν πιο ακραίοι από τον Κιμ, έχει προκαλέσει συναγερμό στις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και κατ’ επέκτασην σε όλον τον πλανήτη μιας και το ενδεχόμενο να αναλάβουν σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος που επιθυμούν διακαώς να… πατήσουν το κουμπί προκαλεί μούδιασμα στον ήδη εξουθενωμένο από τον κορονοϊό, πλανήτη.

Η Daily NK, μια διαδικτυακή εφημερίδα που εδρεύει στη Νότια Κορέα και επικεντρώνεται στη Βόρεια Κορέα, αναφέρει ότι ο Κιμ, σύμφωνα με πληροφορίες, υπεβλήθη σε επέμβαση για την καρδιά του στις 12 Απριλίου λόγω υπερβολικού καπνίσματος, παχυσαρκίας και υπερβολικής εργασίας. Η εφημερίδα σημειώνει επίσης ότι ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας λαμβάνει θεραπεία σε μια βίλα στην κομητεία Χιανγκσάν.

Αφού αξιολόγησε ότι η κατάσταση του Κιμ είχε βελτιωθεί, το μεγαλύτερο μέρος της ιατρικής ομάδας επέστρεψε στην Πιονγκγιάνγκ στις 19 Απριλίου και μόνο ένα μέρος αυτών παρέμεινε για να επιβλέπει την κατάσταση ανάρρωσής του, σύμφωνα με τον ιστότοπο ειδήσεων. Το CNN δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει την πληροφορία. Πάντως, κυβερνητικές πηγές στη Νότια Κορέα διέψευσαν τις πληροφορίες ότι είναι βαριά άρρωστος.