Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο αν ο Τραμπ άλλαξε άποψη, αλλά αν αυτή η μετατόπιση μπορεί να επηρεάσει την πορεία ενός πολέμου που εισέρχεται σε μια νέα και εξαιρετικά αβέβαιη φάση.

Οι ενδείξεις της μεταστροφής

Τους τελευταίους μήνες, η ουκρανική ηγεσία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχείρησαν να πείσουν τον Τραμπ ότι η Ουκρανία δεν βρίσκεται σε στρατηγικό αδιέξοδο. Αντίθετα, προέβαλαν τις επιθέσεις σε ρωσικές υποδομές, τα πλήγματα στις γραμμές ανεφοδιασμού και την αυξημένη πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία ως αποδείξεις ότι το Κίεβο εξακολουθεί να διαθέτει πρωτοβουλία κινήσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, δυτικά μέσα ενημέρωσης και ευρωπαϊκές πηγές υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ δεν εμφανίζεται πλέον πρόθυμος να υιοθετήσει ιδέες που στο παρελθόν συνδέονταν με το λεγόμενο «πνεύμα του Άνκορατζ», δηλαδή με μια φόρμουλα που θα περιλάμβανε σημαντικές ουκρανικές υποχωρήσεις για την επίτευξη ειρήνης. Αντίθετα, το κέντρο βάρους φαίνεται να μετακινείται προς τη διατήρηση της υφιστάμενης δυτικής στήριξης προς το Κίεβο.

Τι είπε πραγματικά ο Τραμπ

Παρά τις εντυπώσεις, ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε αρκετά προσεκτικός όταν κλήθηκε να απαντήσει αν θεωρεί ότι ο Ζελένσκι «κερδίζει». Απέφυγε τους θριαμβευτικούς τόνους, σημειώνοντας ότι ο Ουκρανός πρόεδρος «τα πηγαίνει καλά», αλλά ταυτόχρονα υπογράμμισε πως οι απώλειες παραμένουν μεγάλες και για τις δύο πλευρές. Δεν παρουσίασε κάποια νέα «φόρμουλα ειρήνης», ούτε ανακοίνωσε θεαματική αλλαγή πολιτικής.

Πιο χαρακτηριστικές ήταν οι δηλώσεις του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζέρεμι Λέβιν, ο οποίος υποστήριξε ότι η Ουκρανία κερδίζει τον πόλεμο και ότι η Ουάσιγκτον στηρίζει τις ειρηνευτικές πρωτοβουλίες του Ζελένσκι, κατηγορώντας τη Ρωσία ότι δεν είναι έτοιμη να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το μεγάλο δίλημμα της Ουάσιγκτον

Η πραγματική συζήτηση στην αμερικανική πρωτεύουσα δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. Αφορά το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διατεθειμένες να αυξήσουν την πίεση προς τη Ρωσία.

Για το Κίεβο, ο ελάχιστος στόχος είναι να εξασφαλίσει ότι η Ουάσιγκτον δεν θα πιέσει για ουκρανικές εδαφικές παραχωρήσεις και ότι θα συνεχιστεί η παροχή στρατιωτικής και τεχνολογικής υποστήριξης. Ο μέγιστος στόχος είναι πολύ πιο φιλόδοξος: νέες κυρώσεις, περισσότερα οπλικά συστήματα και μια συνολική στρατηγική πίεσης προς τη Μόσχα.

Ωστόσο, στο περιβάλλον του Τραμπ υπάρχουν ισχυρές επιφυλάξεις. Πολλοί θεωρούν ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση απέναντι σε μια πυρηνική δύναμη ενέχει κινδύνους που υπερβαίνουν κατά πολύ το ουκρανικό μέτωπο. Η εμπειρία των πρόσφατων διεθνών κρίσεων έχει ενισχύσει αυτή τη σχολή σκέψης στην Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να αποφύγει νέες στρατηγικές περιπέτειες.

Η μάχη που θα κρίνει τα πάντα

Παρά τις πολιτικές συζητήσεις, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η τελική απάντηση δεν θα δοθεί στα διπλωματικά τραπέζια αλλά στο πεδίο των επιχειρήσεων. Η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία θα καθορίσει και τις αποφάσεις του Λευκού Οίκου.

Η Μόσχα επιχειρεί να πείσει ότι μπορεί να απορροφήσει τις επιπτώσεις των ουκρανικών πληγμάτων, να αποκαταστήσει κρίσιμες υποδομές και να συνεχίσει τις επιχειρήσεις στο μέτωπο. Το Κρεμλίνο μεταδίδει σταθερά το μήνυμα ότι τα προβλήματα είναι διαχειρίσιμα και ότι η στρατιωτική πρωτοβουλία παραμένει στα χέρια της Ρωσίας.

Αν αυτή η εκτίμηση επιβεβαιωθεί, τότε η πίεση προς το Κίεβο θα αυξηθεί και ο Τραμπ θα μπορούσε να επανέλθει σε πιο συμβιβαστικές προσεγγίσεις απέναντι στη Μόσχα. Αντίθετα, εάν οι ουκρανικές επιθέσεις συνεχιστούν με την ίδια ένταση και η Ρωσία δυσκολευτεί να διαχειριστεί τις συνέπειες, τότε η πολιτική εξίσωση μπορεί να αλλάξει δραματικά.

Το παράθυρο ευκαιρίας πριν από το ΝΑΤΟ

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο είναι η σύνοδος του ΝΑΤΟ στις αρχές Ιουλίου, όπου θα συζητηθεί η περαιτέρω χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Το Κίεβο επιδιώκει να φτάσει εκεί έχοντας παρουσιάσει απτά αποτελέσματα στο πεδίο, ενισχύοντας έτσι το επιχείρημα ότι η συνέχιση της στήριξης αποδίδει.

Μέχρι τότε, το ερώτημα θα παραμένει ανοικτό: έχει πράγματι ο Τραμπ εγκαταλείψει το «πνεύμα του Άνκορατζ» ή πρόκειται απλώς για μία ακόμη προσωρινή μετατόπιση ενός πολιτικού που έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να αλλάξει στάση ανάλογα με τις εξελίξεις;

Το μόνο βέβαιο είναι ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα παρακολουθούν πλέον τις επόμενες εβδομάδες με ιδιαίτερη προσοχή. Και αυτό από μόνο του δείχνει ότι η μάχη για την Ουκρανία δεν κρίνεται μόνο στα χαρακώματα, αλλά και στους διαδρόμους της εξουσίας.

«Εκατόν ογδόντα πέντε Ρώσοι στρατιωτικοί επαναπατρίστηκαν από έδαφος που ελέγχεται από το καθεστώς του Κιέβου. Σε αντάλλαγμα, 185 αιχμάλωτοι πολέμου των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων επιστράφηκαν», δήλωσε το ρωσικό υπουργείο Άμυνας σε ανακοίνωση, διευκρινίζοντας ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα λειτούργησαν ως μεσολαβητής.

Σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι στρατιωτικοί που επιστρέφουν στην Ουκρανία είναι «μαχητές των ενόπλων δυνάμεων, της εθνοφρουράς, της υπηρεσίας συνοριοφυλάκων». Επέστρεψε επίσης ένας πολίτης.

«Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εκείνοι που επιστρέφουν ύστερα από χρόνια σε ρωσική αιχμαλωσία, όπου κρατούνταν από το 2022», δήλωσε ο ίδιος στο Χ.

Η προηγούμενη ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου έγινε στις 15 Μαΐου και αφορούσε 205 ανθρώπους από κάθε στρατόπεδο.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά πολιτικό: μπορεί η πίεση στη Μόσχα να οδηγήσει πιο κοντά σε μια ειρηνευτική διέξοδο ή, αντίθετα, να προκαλέσει μια ακόμη πιο επικίνδυνη κλιμάκωση;

Σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, η επίθεση προκάλεσε νεκρούς και τραυματίες, ενώ στόχοι ήταν ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιφέρεια της Μόσχας. Παρά τις αναφορές για πλήγματα σε υποδομές, οι πραγματικές υλικές ζημιές παραμένουν ασαφείς. Το σημαντικότερο στοιχείο φαίνεται να είναι το συμβολικό και ψυχολογικό αποτέλεσμα της επιχείρησης.

• Η Ουκρανία επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί να μεταφέρει το αίσθημα της ανασφάλειας και στο εσωτερικό της Ρωσίας, ιδιαίτερα στη Μόσχα, μια πόλη που μέχρι πρόσφατα βίωνε τον πόλεμο κυρίως μέσα από οθόνες και επίσημες ανακοινώσεις.

Οι δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν ενδεικτικές της στρατηγικής του Κιέβου. Η ουκρανική ηγεσία συνδέει ανοιχτά τις επιθέσεις με την ανάγκη να πιεστεί η Ρωσία προς έναν τερματισμό του πολέμου. Η λογική πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι σαφής: όσο περισσότερο οι Ρώσοι πολίτες αισθάνονται ότι η σύγκρουση απειλεί και τη δική τους καθημερινότητα, τόσο μεγαλύτερη θα μπορούσε να γίνει η πίεση προς το Κρεμλίνο για αναζήτηση λύσης.

Ωστόσο, η στρατηγική αυτή ενδέχεται να παράγει και το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.

Το Κρεμλίνο, υπό τον Βλαντίμιρ Πούτιν, φαίνεται μέχρι στιγμής να επενδύει σε έναν μακροχρόνιο «πόλεμο εξάντλησης». Η Μόσχα εκτιμά ότι με την πάροδο του χρόνου η δυτική στήριξη προς την Ουκρανία θα μειωθεί, είτε λόγω οικονομικών πιέσεων στην Ευρώπη είτε λόγω πολιτικών αλλαγών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της και ότι η φθορά της Ουκρανίας θα αποδειχθεί τελικά καθοριστική.

• Οι ουκρανικές επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας αποσκοπούν ακριβώς στο να διαταράξουν αυτή την εικόνα «κανονικότητας». Αν η Μόσχα αισθανθεί ότι η κατάσταση γίνεται εσωτερικά πιο δύσκολη και πολιτικά πιο επικίνδυνη, ίσως αναγκαστεί να εξετάσει σοβαρότερα μια κατάπαυση του πυρός ή ένα «πάγωμα» της σύγκρουσης στη σημερινή γραμμή του μετώπου.

Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιο ότι η ρωσική κοινωνία θα αντιδράσει προς αυτή την κατεύθυνση. Αντί για πίεση υπέρ της ειρήνης, οι επιθέσεις μπορεί να ενισχύσουν τα πιο σκληρά και εθνικιστικά αντανακλαστικά στο εσωτερικό της Ρωσίας. Το Κρεμλίνο διαθέτει ήδη εμπειρία στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων, ιδιαίτερα από την περίοδο των τρομοκρατικών επιθέσεων και της σύγκρουσης στην Τσετσενία τη δεκαετία του 2000. Η βασική γραμμή τότε ήταν ότι «η χώρα πρέπει να αντέξει και να νικήσει». Κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να επιχειρηθεί και σήμερα.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο της νέας φάσης του πολέμου. Αν οι επιθέσεις με drones πείσουν τη ρωσική ηγεσία ότι η σύγκρουση δεν μπορεί να «παγώσει» χωρίς να θεωρηθεί πολιτική ή στρατηγική ήττα, τότε η Μόσχα ενδέχεται να στραφεί προς ακόμη πιο σκληρές επιλογές.

Μία από αυτές θα μπορούσε να είναι μια νέα μεγάλης κλίμακας επιστράτευση. Μέχρι στιγμής, το Κρεμλίνο αποφεύγει μια γενικευμένη κινητοποίηση, γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Αν όμως παγιωθεί η αντίληψη ότι «η Ουκρανία θα συνεχίσει να πλήττει τη Ρωσία όσο υπάρχει με τη σημερινή μορφή της», τότε θα μπορούσε να δικαιολογηθεί πολιτικά μια πιο επιθετική στρατηγική.

• Παράλληλα, υπάρχει και ο παράγοντας της τεχνολογίας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε έναν πρωτοφανή πόλεμο drones, όπου τα μη επανδρωμένα συστήματα καθορίζουν ολοένα περισσότερο τόσο το πεδίο της μάχης όσο και την ψυχολογία των κοινωνιών. Και οι δύο πλευρές επενδύουν μαζικά σε νέες τεχνολογίες, μετατρέποντας την ουκρανική σύγκρουση σε ένα ιδιότυπο εργαστήριο στρατιωτικής καινοτομίας.

Η επίθεση στη Μόσχα αποδεικνύει ότι τα drones δεν αποτελούν πλέον απλώς ένα συμπληρωματικό όπλο, αλλά ένα βασικό εργαλείο στρατηγικής πίεσης, πολιτικού συμβολισμού και ψυχολογικού πολέμου.

Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα στο μέτωπο παραμένει εξαιρετικά σκληρή. Η Ρωσία συνεχίζει καθημερινά επιθέσεις εναντίον ουκρανικών πόλεων και υποδομών, ενώ η Ουκρανία επιχειρεί να απαντήσει με πλήγματα βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος. Καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει σήμερα έτοιμη να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική ή στρατιωτική ήττα.

• Γι’ αυτό και η επίθεση στη Μόσχα ίσως δεν αποτελεί προάγγελο ειρήνης, αλλά ένδειξη ότι ο πόλεμος εισέρχεται σε μια ακόμη πιο ασταθή και επικίνδυνη περίοδο. Όσο η σύγκρουση μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο εσωτερικό των δύο χωρών, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών, κοινωνικής πόλωσης και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Το αν οι επιθέσεις αυτές θα οδηγήσουν τελικά σε διαπραγματεύσεις ή σε έναν ακόμη πιο σκληρό πόλεμο θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις στρατιωτικές εξελίξεις, αλλά και από την αντοχή των κοινωνιών, τη στάση της Δύσης και τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν στη Μόσχα και το Κίεβο τους επόμενους μήνες.

“Ενα ακόμη πλοίο που μεταφέρει τέτοια σιτηρά έχει φθάσει σε λιμάνι του Ισραήλ και ετοιμάζεται να ξεφορτώσει. Αυτή δεν είναι–και δεν μπορεί να είναι–νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα”, έγραψε ο Ζελένσκι στο Χ.

“Οι ισραηλινές αρχές δεν μπορούν να μη γνωρίζουν ποια πλοία φθάνουν στα λιμάνια της χώρας και τι φορτίο μεταφέρουν”, πρόσθεσε ο Ουκρανός πρόεδρος. Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα δήλωσε χθες ότι κλήθηκε στο υπουργείο του ο πρεσβευτής του Ισραήλ επειδή το Ισραήλ επέτρεψε να εισέλθουν στο έδαφός του φορτία σιτηρών από τα υπό ρωσική κατοχή ουκρανικά εδάφη.

Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ είπε στο Σιμπίχα ότι η Ουκρανία δεν έχει παρουσιάσει αποδείξεις που να υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς ότι τα σιτηρά είναι “κλεμμένα”.

Το Κίεβο θεωρεί ότι όλα τα σιτηρά που παρήχθησαν στις τέσσερις περιφέρειες τις οποίες η Ρωσία διεκδικεί ως δικές της από το 2022 που εισέβαλε στην Ουκρανία καθώς και την Κριμαία, η οποία προσαρτήθηκε από τη Ρωσία το 2014, ότι έχουν κλαπεί από τη Μόσχα.

Η Ρωσία αναφέρεται στις τέσσερις περιφέρειες χαρακτηρίζοντάς τες “νέα εδάφη”, αλλά ακόμη αναγνωρίζονται διεθνώς ως ουκρανικές.

“Η Ρωσία κατάσχει συστηματικά σιτηρά από τα προσωρινά κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη και οργανώνει το εμπόριό της μέσω προσώπων που συνδέονται με τους κατακτητές. Τέτοια σχέδια παραβιάζουν τους νόμους του ίδιου του Κράτους του Ισραήλ”, έγραψε ο Ζελένσκι.

Ο Ουκρανός πρόεδρος πρόσθεσε ότι η Ουκρανία αναμένει σεβασμό από το Ισραήλ και να απόσχει από ενέργειες που υπονομεύουν τις διμερείς σχέσεις.

Το βραβείο, που απονεμήθηκε στην Ολλανδία, είναι εμπνευσμένο από την ομιλία του προέδρου των ΗΠΑ Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ που έκανε το 1941 στην οποία υπογράμμισε τα τέσσερα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα: την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης, την ελευθερία της θρησκευτικής λατρείας, την ελευθερία από την ένδεια και ελευθερία από τον φόβο.

Το Ίδρυμα Ρούζβελτ ανακοίνωσε ότι το βραβείο του 2026 απονεμήθηκε στον Ζελένσκι και τον ουκρανικό λαό ως «αναγνώριση του γενναίου αγώνα τους για την ελευθερία και τη δημοκρατία υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες».

Επικαλούμενος τα δεινά που υφίσταται ο λαός του, ο Ζελένσκι είπε ότι η ελευθερία να ζεις χωρίς φόβο δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

«Αυτή τη θεμελιώδη ελευθερία δεν την έχουμε ακόμη. Η ελευθερία από τα ερείπια, η ελευθερία από εκείνους που δημιουργούν ερείπια, ελευθερία από εκείνους που αξιώνουν να καταστρέψουν όλα όσα έχουν σημασία για τους κανονικούς ανθρώπους» είπε ο Ζελένσκι.

Αποκαλώντας τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν παγκόσμια απειλή απευθύνθηκε στην διεθνή κοινότητα ζητώντας της να συνεχίσει την στρατιωτική, πολιτική και νομική της υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Ο πόλεμος έχει σκοτώσει εκατοντάδες χιλιάδες, έχει εκτοπίσει εκατομμύρια ανθρώπους ενώ έχει καταστρέψει τις ουκρανικές πόλεις από τότε που η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή της τον Φεβρουάριο του 2022.

Στην τελετή βράβευσης στην ιστορική νότια πόλη του Μιντελμπούργκ παρέστησαν ο βασιλιάς της Ολλανδίας Γουλιέλμος Αλέξανδρος και πρωθυπουργός Ρομπ Γιέτεν. Η οικογένεια του Ρούζβελτ έχει ρίζες στην Ολλανδία και η εγγονή του, Άννα Ρούζβελτ, παρευρέθηκε στην εκδήλωση, λέγοντας ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας δείχνει ότι ο αγώνας για την ελευθερία είναι ακόμα τόσο ζωντανός σήμερα όσο ήταν πριν από 80 χρόνια.

Άλλοι βραβευμένοι του 2026 ήταν η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων, για την Ελευθερία του Λόγου, και η ακτιβίστρια Ζιζέλ Πελικότ, η Γαλλίδα της οποίας ο σύζυγος καταδικάστηκε επειδή προσκάλεσε δεκάδες άνδρες να βιάσουν το αναίσθητο σώμα της, για την Ελευθερία από τον Φόβο.

Η οργάνωση ανέφερε ότι ο αποδέκτης του βραβείου «Ελευθερία της Λατρείας» δεν μπορούσε να κατονομαστεί λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια του, ενώ η Χιλιανή ακτιβίστρια Ισιδώρα Ουρίμπε Σίλβα κέρδισε το βραβείο για την «Ελευθερία από την Ένδεια».

Στους προηγούμενους αποδέκτες των βραβείων περιλαμβάνονται ο πρώην Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, η πρώην Γερμανίδα Καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, ο πνευματικός ηγέτης του Θιβέτ Δαλάι Λάμα και ο εκλιπών πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Νέλσον Μαντέλα.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση της Κάλας δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη γνωστή αντίσταση του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, αλλά αφορά μια ευρύτερη μείωση της πολιτικής και οικονομικής δυνατότητας της Ευρώπης να στηρίζει την Ουκρανία με την ίδια ένταση. Με άλλα λόγια, το ζήτημα του δανείου δεν αφορά μόνο ένα χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά αγγίζει τον πυρήνα των ευρωπαϊκών στρατηγικών επιλογών.

Για μεγάλο διάστημα, στο ουκρανικό πολιτικό περιβάλλον είχε παγιωθεί η εκτίμηση ότι το βασικό εμπόδιο για την έγκριση του δανείου είναι ο Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος συστηματικά μπλοκάρει πρωτοβουλίες που ενισχύουν το Κίεβο. Στο πλαίσιο αυτό, κυριαρχούσε η άποψη ότι μια πιθανή πολιτική αποδυνάμωσή του θα οδηγούσε σχεδόν αυτόματα στην άρση του αδιεξόδου. Ωστόσο, η Κάγια Κάλας επέλεξε να μην προσωποποιήσει το πρόβλημα. Η αποσιώπηση του ονόματος του Όρμπαν δεν είναι τυχαία· αντιθέτως, υποδηλώνει ότι το εμπόδιο είναι πιο σύνθετο, πιο δομικό και πολύ λιγότερο εξαρτημένο από έναν μόνο πολιτικό παράγοντα.

Αυτή είναι και η ουσία της παρέμβασής της. Η αβεβαιότητα γύρω από το δάνειο των 90 δισ. ευρώ δεν αφορά απλώς μια κυβερνητική στάση, αλλά το κατά πόσο η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την απαραίτητη βούληση, συνοχή και —κυρίως— δημοσιονομικό χώρο για να προχωρήσει σε μια τόσο μεγάλη χρηματοδοτική δέσμευση. Η επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με τους φόβους για νέα ενεργειακή επιβάρυνση, εντείνει τις επιφυλάξεις σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όσο η κρίση γύρω από το Ιράν διατηρεί υψηλό τον κίνδυνο αναταράξεων στις αγορές ενέργειας, τόσο η Ευρώπη αναγκάζεται να επανυπολογίσει το κόστος των επιλογών της.

• Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύονται οι φωνές που υποστηρίζουν ότι η πλήρης αποσύνδεση από τη ρωσική ενέργεια δεν μπορεί να προχωρήσει με την αρχικά σχεδιασμένη ταχύτητα. Η αναβολή της παρουσίασης του σχεδίου για την πλήρη εγκατάλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου αποτέλεσε ήδη ένα πρώτο σαφές μήνυμα. Δεν πρόκειται για αλλαγή στρατηγικής, αλλά για ένδειξη ότι η ενεργειακή πραγματικότητα επιβάλλει αναπροσαρμογές. Και όταν η ενέργεια επανέρχεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προβληματισμού, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας παύει να θεωρείται δεδομένη.

Η προειδοποίηση της Κάλας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από την οπτική του Κιέβου. Για την ουκρανική ηγεσία, η ευρωπαϊκή στήριξη δεν είναι απλώς πολιτική, αλλά αποτελεί θεμέλιο της συνολικής δημοσιονομικής σταθερότητας. Αν η Ευρώπη δεν μπορέσει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, τότε δεν τίθενται σε κίνδυνο μόνο επιμέρους προγράμματα, αλλά η ίδια η λειτουργική αντοχή του κράτους σε συνθήκες πολέμου. Η αβεβαιότητα γύρω από το δάνειο μετατρέπεται έτσι σε σοβαρό στρατηγικό ρίσκο.

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η βαθύτερη πολιτική διάσταση της δήλωσης. Αν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση καθυστερήσει ή δεν υλοποιηθεί στο αναμενόμενο ύψος, τότε η ηγεσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ πιο δύσκολες επιλογές. Η πίεση δεν θα προέρχεται μόνο από το στρατιωτικό πεδίο ή από τις διεθνείς διαπραγματεύσεις, αλλά και από την ανάγκη διασφάλισης της βασικής λειτουργίας του κράτους. Σε τέτοιες συνθήκες, η οικονομική αβεβαιότητα μπορεί να μετατραπεί σε καταλύτη πολιτικών αναθεωρήσεων.

Το ενδεχόμενο αυτό συνδέεται άμεσα και με πιθανές μεταβολές στη διαπραγματευτική στάση της Ουκρανίας. Αν το Κίεβο εκτιμήσει ότι η δυτική —και κυρίως η ευρωπαϊκή— στήριξη δεν είναι πλέον δεδομένη, τότε θα ενταθεί η πίεση για επανεξέταση ακόμη και κρίσιμων «κόκκινων γραμμών». Ζητήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά αδιαπραγμάτευτα ενδέχεται να επιστρέψουν στο τραπέζι, όχι ως επιλογή, αλλά ως ανάγκη. Η χρηματοδοτική αβεβαιότητα, συνεπώς, δεν έχει μόνο οικονομικές επιπτώσεις, αλλά δύναται να επηρεάσει τη συνολική στρατηγική κατεύθυνση της Ουκρανίας.

• Παρά ταύτα, τίποτε δεν έχει κριθεί οριστικά. Η ευρωπαϊκή ηγεσία εξακολουθεί να αναζητεί τρόπους υπέρβασης των εμποδίων. Ακόμη και αν δεν επιτευχθεί ενιαία συμφωνία, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μεμονωμένα κράτη να προσφέρουν διμερή ή πολυμερή στήριξη, έστω μικρότερης κλίμακας. Αυτό δεν θα αντικαταστήσει πλήρως το αρχικό πακέτο, αλλά μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανάσα και να αποτρέψει άμεσες πιέσεις.

Η ουσία, ωστόσο, παραμένει σαφής: η δήλωση της Κάγια Κάλας σηματοδοτεί ότι η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία εισέρχεται σε μια πιο αβέβαιη και πολιτικά ευαίσθητη φάση. Το μήνυμα δεν είναι απλώς ότι το δάνειο καθυστερεί, αλλά ότι η Ευρώπη εμφανίζει πλέον ορατά σημάδια κόπωσης, επιφυλακτικότητας και επαναξιολόγησης των δυνατοτήτων της. Και αυτό, για το Κίεβο, ίσως αποδειχθεί πιο κρίσιμο ακόμη και από ένα προσωρινό βέτο. Γιατί ένα βέτο μπορεί να αρθεί. Μια βαθύτερη μεταβολή ισορροπιών, όμως, δύσκολα ανατρέπεται — και μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη χρηματοδότηση, αλλά και την ίδια την εξέλιξη του πολέμου.

«Η επίθεση που σχεδίαζαν για τον Μάρτιο αποτράπηκε χάρη στις ενέργειες των ενόπλων δυνάμεών μας. Γι’ αυτό οι Ρώσοι θα εντείνουν τώρα τις επιθετικές τους επιχειρήσεις», ανέφερε ο Ζελένσκι, σε δηλώσεις που δημοσίευσε το γραφείο του την Παρασκευή.

Ο Ουκρανός ηγέτης δήλωσε ότι προσκάλεσε Αμερικανούς διαπραγματευτές να επισκεφθούν το Κίεβο κατά τη διάρκεια μιας διαδικτυακής συνάντησης νωρίτερα αυτή την εβδομάδα και ότι είχε λάβει «θετικά μηνύματα» ως απάντηση στην πρότασή του.

«Συνολικά, η πρώτη γραμμή κρατάει… Η κατάσταση είναι περίπλοκη, αλλά είναι η καλύτερη που έχει υπάρξει τους τελευταίους 10 μήνες», είπε, επικαλούμενος στοιχεία των ουκρανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.

«Επίσης εξετάσαμε λεπτομερώς τα αιτήματα των χωρών για ασφαλή υποστήριξη από την δική μας πλευρά στην αντιμετώπιση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών Shahed και άλλων παρόμοιων προκλήσεων», δήλωσε σήμερα ο Ζελέσνκι μέσω ανάρτησης του στην εφαρμογή Telegram μετά από συνάντηση που είχε με υψηλόβαθμούς στρατιωτικούς και κυβερνητικούς αξιωματούχους.

«Ορισμένα αιτήματα έχουν ήδη απαντηθεί με συγκεκριμένες αποφάσεις και συγκεκριμένη υποστήριξη»

Τέσσερα χρόνια ακριβώς μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ ήλπιζε να προσφέρει κάποια ανακούφιση με νέες κυρώσεις κατά της Μόσχας και με ένα δάνειο 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο, όπως περιγράφει το Politico.

Η Ουγγαρία το εμπόδισε.

Μετά από έναν ιδιαίτερα βαρύ χειμώνα στην Ουκρανία, μήνες υποτιθέμενων ειρηνευτικών συνομιλιών που απέδωσαν ελάχιστα και με τη Ρωσία να συνεχίζει αδιάκοπα τις επιθέσεις της, η ΕΕ ήταν βέβαιη ότι θα μπορούσε επιτέλους να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια.

Ωστόσο, η προσεκτικά οργανωμένη στήριξη ανατράπηκε όταν ο Υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας, Πέτερ Σιγιάρτο, ανακοίνωσε ότι η χώρα του θα μπλοκάρει τον 20ό γύρο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, λόγω διαφωνίας με την Ουκρανία για το πετρέλαιο, κλιμακώνοντας την ήδη τεταμένη σχέση των δύο χωρών.

Παράλληλα, απείλησε με βέτο στο κρίσιμο δάνειο των 90 δισ. ευρώ που οι ηγέτες της ΕΕ είχαν συμφωνήσει τον Δεκέμβριο για τη χρηματοδότηση της άμυνας της Ουκρανίας απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις.

Ο Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, «δαιμονοποιεί την Ουκρανία για εσωτερικό πολιτικό όφελος», δήλωσε ο Υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, ζητώντας από τη Βουδαπέστη να σταματήσει να εμπλέκει την Ουκρανία στην εσωτερική πολιτική της. Σημειώνεται ότι στην Ουγγαρία διεξάγονται εκλογές τον Απρίλιο, με το κυβερνών κόμμα Fidesz να υστερεί στις δημοσκοπήσεις.

Κατά τη συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, αρκετοί εξέφρασαν την οργή τους. Η Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Σουηδίας, Τζέσικα Ρόζενκραντς, χαρακτήρισε τη στάση της Ουγγαρίας «νέο χαμηλό» για τον Όρμπαν, ενώ ο Γερμανός ΥΠΕΞ Γιόχαν Βάντεφουλ δήλωσε «κατάπληκτος» από τη θέση της Βουδαπέστης. Ο Πολωνός ΥΠΕΞ Ράντοσλαβ Σικόρσκι έκανε λόγο για έλλειψη αλληλεγγύης.

Όλα για το πετρέλαιο

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται ο αγωγός Druzhba, μήκους 4.000 χιλιομέτρων, που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο στην Κεντρική Ευρώπη, τροφοδοτώντας κυρίως την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Ο αγωγός έχει τεθεί εκτός λειτουργίας από τις 27 Ιανουαρίου, όταν οι ουκρανικές αρχές ανακοίνωσαν ότι υπέστη ζημιές από ρωσικό πλήγμα.

Η Βουδαπέστη και η Μπρατισλάβα κατηγορούν το Κίεβο ότι διατηρεί σκόπιμα τον αγωγό ανενεργό. Ο Σιγιάρτο υποστήριξε πως δεν υπάρχει τεχνικός λόγος που να εμποδίζει την επανεκκίνηση και έκανε λόγο για πολιτική πίεση.

Σύμφωνα με το Center for the Study of Democracy, το 92% των ενεργειακών εισαγωγών της Ουγγαρίας πέρυσι προερχόταν από ρωσικό πετρέλαιο.

Η Κροατία, μέσω του Υπουργού Ενέργειας Άντε Σούσνιαρ, υποστήριξε ότι η αγορά ρωσικού πετρελαίου «χρηματοδοτεί τον πόλεμο».

Χρηματοδότηση και ενότητα της ΕΕ

Ο Όρμπαν είχε αποδεχθεί τη χρηματοδοτική στήριξη της Ουκρανίας, υπό τον όρο ότι η Ουγγαρία, μαζί με την Τσεχία και τη Σλοβακία, θα εξαιρούνταν από την αποπληρωμή του δανείου. Ωστόσο, η διαμάχη για τον Druzhba τον οδήγησε — όπως δήλωσε σε επιστολή του προς τον Κόστα — να «επαναξιολογήσει» τη στάση του.

Η Λιθουανία, μέσω του ΥΠΕΞ Κεστούτις Μπούντρις, εξέφρασε έντονη απογοήτευση, τονίζοντας ότι η στάση της Ουγγαρίας θέτει υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τη στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία, αλλά και την ίδια την ενότητα και ικανότητα λήψης αποφάσεων της Ένωσης.

«Ελπίζω ότι η Ευρώπη θα ανταποκριθεί», είπε, εκφράζοντας την ανησυχία μήπως η 20ή δέσμη κυρώσεων και το δάνειο των 90 δισ. ευρώ παραμείνουν σε εκκρεμότητα.

Ο Ζελένσκι δήλωσε επίσης ότι οι δύο συζήτησαν την ανάπτυξη της διασύνδεσης του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας, της οποίας το ενεργειακό σύστημα έχει πληγεί από τις ρωσικές αεροπορικές επιδρομές τους τελευταίους μήνες.

Η Πολωνία ετοιμάζει ένα νέο πακέτο βοήθειας 200 εκατομμυρίων ζλότι ( 55,91 εκατομμυρίων δολαρίων ) για την Ουκρανία, που θα αποτελείται κυρίως από θωρακισμένα, δήλωσε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τούσκ.

Ο Τουσκ είπε ότι η Πολωνία μπορεί να δώσει στην Ουκρανία μαχητικά αεροσκάφη τύπου MiG-29 οποιαδήποτε στιγμή , αλλά ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι του είχε πει ότι το Κίεβο μπορεί να χρειαστεί άλλο εξοπλισμό αντιαεροπορικής άμυνας που είναι υψηλής προτεραιότητας και ότι θα συζητήσει το θέμα αυτό με Πολωνούς αξιωματούχους και θα το συζητήσει ξανά με τον Ουκρανό πρόεδρο την Δευτέρα.