Σπύρος Σιδέρης

Σε αυτή την ιδιαίτερα σύνθετη εξίσωση, η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διεκδικεί ρόλο κεντρικού διαμεσολαβητή, επαναφέροντας την Κωνσταντινούπολη ως πλατφόρμα ειρήνης και αναβαθμίζοντας τη γεωπολιτική της θέση. Οι εξελίξεις προοιωνίζονται όχι μόνο μια κρίσιμη διπλωματική αναμέτρηση, αλλά και μια στρατηγική αναδιάταξη των συμμαχιών και των στόχων στο ουκρανικό μέτωπο.

Η πρόταση Πούτιν και η επιλογή Τραμπ

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε την επανεκκίνηση των απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας χωρίς όρους, στις 15 Μαΐου, στην Κωνσταντινούπολη.

Η πρότασή του υποστηρίχθηκε αμέσως από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος δεσμεύθηκε ότι η Τουρκία θα προσφέρει πλήρη διευκόλυνση στη διοργάνωση και φιλοξενία των συνομιλιών.

Σε μια κίνηση με βαρύ διπλωματικό φορτίο, ο Ντόναλντ Τραμπ τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της ρωσικής πρότασης, καλώντας τον Ζελένσκι να αποδεχθεί αμέσως τις συνομιλίες, σημειώνοντας ότι είναι “ο μόνος τρόπος να διαπιστωθεί αν μπορεί να υπάρξει συμφωνία”.

Η στάση Τραμπ, στηρίζοντας ανοιχτά την πρωτοβουλία Πούτιν, συνιστά σαφές άδειασμα τόσο της πρότασης του Ζελένσκι για προκαταρκτική εκεχειρία 30 ημερών, όσο και της ευρωπαϊκής γραμμής που ευνοεί άμεση κατάπαυση του πυρός με πρωτοβουλία Κιέβου.

Οι αντιφάσεις της ουκρανικής πλευράς

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ανταποκρινόμενος στην πίεση Τραμπ, δήλωσε ότι θα περιμένει τον Πούτιν στην Κωνσταντινούπολη, αλλά μόνο εφόσον υπάρξει άμεση κατάπαυση του πυρός από τις 14 Μαΐου. Ωστόσο, ο ίδιος είναι δεσμευμένος από προεδρικό διάταγμα του 2022, το οποίο απαγορεύει επίσημα κάθε διαπραγμάτευση με τον Πούτιν.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί νομικά και πολιτικά ζητήματα, αφού ακόμη και σε περίπτωση προόδου, η Ουκρανία ενδέχεται να μην μπορεί να εφαρμόσει αποτελέσματα συνομιλιών που συνάπτονται με βάση μια τέτοια συνταγματικά απαγορευμένη επαφή.

Η Ουκρανική Προεδρία έχει υποστηρίξει ότι το διάταγμα επιδέχεται ερμηνεία, επιτρέποντας συνομιλίες με εξουσιοδοτημένους εκπροσώπους. Ωστόσο, καμία τέτοια εξαίρεση δεν υπάρχει στο επίσημο κείμενο, και πιθανή άρση του θα σηματοδοτήσει πολιτική μετατόπιση, αλλά και παραδοχή ήττας στην αφήγηση περί απόλυτης απομόνωσης του Πούτιν.

Η τουρκική σκακιέρα και η ενεργή μεσολάβηση

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναδεικνύεται σε ρυθμιστή της επόμενης φάσης της κρίσης. Μετά την ενεργό του μεσολάβηση το 2022, όπου οι διαπραγματεύσεις Ρωσίας–Ουκρανίας στην Κωνσταντινούπολη είχαν οδηγήσει σε μια προσωρινή αποκλιμάκωση, η νέα πρωτοβουλία επανεπιβεβαιώνει την τουρκική φιλοδοξία να καταστεί μόνιμος διαμεσολαβητής σε διεθνείς συγκρούσεις.

Η επιλογή της Τουρκίας από το Κρεμλίνο, αλλά και η αποδοχή από την Ουάσιγκτον (μέσω Τραμπ), ενισχύει την περιφερειακή βαρύτητα της Άγκυρας, ενώ περιορίζει τον ρόλο της Ευρώπης ως ειρηνευτικού παράγοντα.

Παιχνίδι τακτικής ή βήμα προς λύση;

Το ποια πλευρά επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη, παραμένει ανοικτό ερώτημα. Σύμφωνα με διπλωματικούς παρατηρητές, αν και τόσο το Κίεβο όσο και η Μόσχα ισχυρίζονται ότι είναι “υπέρ της ειρήνης”, στην πράξη υιοθετούν στάσεις που προκαλούν τον αντίπαλο να απορρίψει την πρόταση, ώστε να επωμιστεί το πολιτικό κόστος.

Το τελεσίγραφο Ζελένσκι για 30ήμερη εκεχειρία απορρίφθηκε από τη Ρωσία ως προσχηματικό, ενώ η πρόταση Πούτιν για συνομιλίες χωρίς εκεχειρία απορρίφθηκε από την Ουκρανία ως επικοινωνιακή παγίδα.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η εβδομάδα που ξεκινά είναι κρίσιμη: είτε θα επιβεβαιωθεί το τέλμα, είτε θα καταγραφεί μια απρόσμενη διπλωματική πρόοδος, με πρωταγωνιστές τον Πούτιν, τον Τραμπ και τον Ερντογάν.

Η σύγκρουση στην Ουκρανία εισέρχεται σε νέα φάση, όπου η διπλωματία επιστρέφει στο προσκήνιο, αλλά υπό ασύμμετρους και πολιτικά ρευστούς όρους. Η στήριξη Τραμπ στην πρόταση Πούτιν, η ενεργοποίηση της Τουρκίας, και η αμφιταλαντευόμενη στάση της Ουκρανίας, συνθέτουν ένα περίπλοκο σκηνικό, στο οποίο η κατάπαυση του πυρός ίσως να είναι λιγότερο πιθανή από όσο φαινόταν. Το αν αυτή η νέα διπλωματική φάση οδηγήσει σε βιώσιμη ειρήνη ή απλώς σε παράταση της αιματοχυσίας με άλλοθι τις διαπραγματεύσεις, μένει να αποδειχθεί.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Seymoyr Hersh οι συνομιλίες είναι προχωρημένες με την Ρωσία και μάλιστα «έχουν αποκτήσει ραγδαία δυναμική, ενώ οι εξελίξεις έχουν ξεπεράσει ακόμη και την επιρροή του Αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν».

Φυσικά ο Ζελένκσι είναι εκτός των συνομιλιών, γίνονται εν αγνοία του ενώ «όλοι στην Ευρώπη μιλούν για αυτό -τις ειρηνευτικές συνομιλίες– μου είπε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ένας Αμερικανός επιχειρηματίας που πέρασε χρόνια ασχολούμενος με υψηλού επιπέδου ουκρανικά διπλωματικά και στρατιωτικά ζητήματα στην κυβέρνηση» συμπλήρωσε ο Hersh.

Ο βραβευμένος δημοσιογράφος επικαλείται επίσης για τις πληροφορίες του και τον δημοσιογράφο Anatol Liven, ο οποίος επιβεβαιώνει ότι η κατάσταση στο πεδίο της μάχης είναι δραματική για το Κίεβο, «οπότε οι διαπραγματεύσεις για μια ειρηνευτική διευθέτηση γίνονται όλο και πιο απαραίτητες για την Ουκρανία».

Ο «άχρηστος της Δύσης»
Εν τω μεταξύ, ο Ουκρανός πρώην διπλωμάτης και πληροφοριοδότης Andrii Telizhenko δηλώνει στο Sputnik ότι ο Ζελένσκι «είναι άχρηστος για τη Δύση», αν και ο πρόεδρος της Ουκρανίας αρνείται να το δεχθεί.
«Σήμερα βλέπουμε ότι η νομιμότητα του προέδρου, ο οποίος είχε την υποστήριξη του 70% των Ουκρανών επειδή ήθελαν ειρήνη, πέφτει δραματικά, παρόλο που η μηχανή προπαγάνδας εξακολουθεί να λειτουργεί», δήλωσε.

Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, η εμπιστοσύνη των Ουκρανών στο πρόσωπο του Ζελένσκι έχει πέσει στο 32% ενώ ο Zaluzhny συγκεντρώνει το 70%.

Μάλιστα ο Ζελένσκι υπολείπεται σε δημοτικότητα ακόμη και του επικεφαλής της Υπηρεσίας Πληροφοριών του oυκρανικού στρατού Kyrylo Budanov, που συγκεντρώνει το 45%.

Αλλά και για τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον πρώην διπλωμάτη ο Ζελένκσι είναι «τελειωμένος».

Όπως σημειώνει «τον Αύγουστο του 2023 ο Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί ότι η διεξαγωγή εκλογών, που αρχικά είχαν προγραμματιστεί για τον Μάρτιο του 2024, θα ήταν δυνατή – παρά τον στρατιωτικό νόμο – εάν η Δύση παράσχει κεφάλαια και βοήθεια.