Η έξοδος έρχεται μετά τις επιστολές από το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ προς τους ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων, με τις οποίες τους ζητούσε να εξηγήσουν τι έκαναν για να συμμορφωθούν με το πλαφόν των 60 δολαρίων το βαρέλι που είχε επιβάλει η G7 για την πώληση ρωσικού αργού. Στελέχη δύο εταιρειών με έδρα την Αθήνα δήλωσαν λίγο αργότερα ότι βαδίζουν προσεκτικά, ενώ αξιολογούν την κατάσταση.

• Οι ειδοποιήσεις εστάλησαν τον Νοέμβριο σε εταιρείες περίπου δώδεκα χωρών και ακολούθησε η επιβολή κυρώσεων σε εταιρείες που εμπορεύονται ρωσικό πετρέλαιο και σε πλοιοκτήτες που το μεταφέρουν.

Τα ελληνόκτητα πλοία έχουν εξαφανιστεί εντελώς από το εμπόριο του ρωσικού αργού που φορτώνεται στα τερματικά της χώρας στον Ειρηνικό και μεταφέρεται σε αγοραστές στην Κίνα και την Ινδία. Οι ποιότητες αυτές, κυρίως η ESPO και η Sokol, εμπορεύονται με υψηλότερη τιμή σε σχέση με τη βασική ρωσική ποικιλία, Urals, πολύ πάνω από το πλαφόν των 60 δολαρίων.

• Οι δυτικές εταιρείες που εμπλέκονται στην αγορά ή τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου πρέπει να έχουν τεκμηριωμένες βεβαιώσεις ότι τηρείται το πλαφόν.

Τα στοιχεία τιμών που παρέχονται από την Argus Media δείχνουν ότι το ESPO διαπραγματεύεται σε τιμές περίπου 13 δολάρια το βαρέλι πάνω από το πλαφόν κατά τις πρώτες τέσσερις εβδομάδες του 2024. Το Urals που φορτώθηκε σε τερματικούς σταθμούς στη Βαλτική ήταν περίπου 1 δολάριο το βαρέλι πάνω από το πλαφόν.

Με την απώλεια της ευρωπαϊκής αγοράς της, λόγω του εμπάργκο που έχει επιβάλει η Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία αγόραζε σχεδόν το σύνολο των 1,6 εκατ. βαρελιών αργού που μεταφέρονταν ημερησίως από τα ρωσικά λιμάνια της Βαλτικής, της Μαύρης Θάλασσας και της Αρκτικής, η Μόσχα έχει αναγκαστεί να βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε αγοραστές στην Κίνα, την Ινδία και, σε μικρότερο βαθμό, την Τουρκία. Αυτό συνεπάγεται πολύ μεγαλύτερα ταξίδια και πολύ περισσότερα πλοία.

• Η παράδοση του ρωσικού πετρελαίου έχει γίνει πιο περίπλοκη λόγω των επιθέσεων κατά πλοίων στη νότια Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν από τους μαχητές Χούθι της Υεμένης. Όλο το ρωσικό αργό πετρέλαιο που αποστέλλεται από δυτικά λιμάνια στην Ινδία και την Κίνα έχει ακολουθήσει αυτή τη δύσκολη διαδρομή και τουλάχιστον ένα δεξαμενόπλοιο έχει χτυπηθεί, παρά τις διαβεβαιώσεις των Χούθι ότι τα ρωσικά και κινεζικά πλοία θα ήταν ασφαλή.

Κανένα δεξαμενόπλοιο που μεταφέρει ρωσικό αργό δεν έχει ακόμη αλλάξει πορεία για να αποφύγει την Ερυθρά Θάλασσα, σύμφωνα με τα δεδομένα παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων του Bloomberg. Αυτό ισχύει τόσο για τα πλοία που ανήκουν στην κρατικά ελεγχόμενη ρωσική εταιρεία Sovcomflot PJSC όσο και για τα πλοία που αποτελούν τον σκιώδη στόλο, ο οποίος δημιουργήθηκε για να βοηθήσει τη Μόσχα να αποφύγει τους δυτικούς περιορισμούς στις μεταφορές πετρελαίου της.

Τα στοιχεία προέκυψαν από την έρευνα των Βέλγων εισαγγελέων, έπειτα από αίτημα δικαστικής συνεργασίας προς τις ελληνικές αρχές, στα γραφεία μιας ναυτιλιακής εταιρείας στην οδό Ιάσονος 3, στον Πειραιά, στις 28 Ιουνίου, όπως και σε κατοικίες και γραφεία, σε Αθήνα, Πειραιά και Λάρισα.

Στο λάπτοπ του Φραντέσκο Τζόρτζι, που περιήλθε στα χέρια των βελγικών αρχών στα πρώτα στάδια της έρευνας για το Qatargate, εντοπίστηκε φάκελος με τίτλο «Business», όπου υπήρχαν τέσσερις υποφάκελοι: Nitrato, Q8, Covid test, Russia. Το κοινό στοιχείο όλων ήταν το εξής: Ένας επιχειρηματίας ή μια επιχείρηση, σχεδόν πάντα ελληνικών συμφερόντων, ζητούσε τις υπηρεσίες του Τζόρτζι ή ανθρώπων στον κύκλο της Εύας Καϊλή, όπως ο δικηγόρος της με έδρα τις Βρυξέλλες, Σπύρος Παππάς, και ο πρώην υπουργός Άμυνας της Ιταλίας και πλέον λομπίστας, Μάριο Μάουρο.

• Ο φάκελος για τη Ρωσία αφορά δύο επιχειρήσεις λόμπινγκ μεταξύ του Σπύρου Παππά και των Βαγγέλη Μαρινάκη και Γιώργου Προκοπίου.

Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία για την έρευνα, τον Απρίλιο και τον Αύγουστο του 2022, η αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου προσεγγίστηκε από τους δύο Έλληνες εφοπλιστές, για να τους παράσχει βοήθεια έναντι των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Και τις δύο φορές μεσολάβησε ώστε να συνάψουν συμφωνίες με τον δικηγόρο Σπύρο Παππά και τον λομπίστα Μάριο Μάουρο. 

Ο δικηγόρος Σπύρος Παππάς -ο δικηγόρος που κλήθηκε πρώτος να την υπερασπιστεί όταν συνελήφθη για το Qatargate– προσλαμβάνεται από τους Έλληνες εφοπλιστές ενώ ήδη εκπροσωπεί την Εύα Καϊλή στην υπόθεσή της με τον OLAF. 

Και ενώ ο Φραντσέσκο Τζόρτζι ισχυρίζεται ότι ο δικός του ρόλος και της ευρωβουλευτού περιορίστηκε στις συστάσεις ανάμεσα στον δικηγόρο και τους εφοπλιστές, τα στοιχεία στον υπολογιστή του τον διαψεύδουν, καθώς βρέθηκαν αντίγραφο της σύμβασης λόμπινγκ μεταξύ εταιρείας Μαρινάκη και του κ. Παππά, αλλά και μέιλ με την οικογένεια Προκοπίου. 

Και στις δύο περιπτώσεις, οι λομπίστες ανέλαβαν να παράσχουν στους εφοπλιστές πρόσβαση στα ευρωπαϊκά κέντρα εξουσίας σχετικά με τις αποφάσεις για κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας.

• Στην περίπτωση του Βαγγέλη Μαρινάκη, οι λομπίστες εργάστηκαν ώστε «να γίνουν οι απαραίτητες επαφές με την Επιτροπή και πιθανώς με εκπροσώπους των κρατών μελών και του Συμβουλίου», με σκοπό να δοθεί «άδεια από την Επιτροπή» για αγοραπωλησίες τεσσάρων ρωσικών τάνκερ. 

• Στην περίπτωση του Γιώργου Προκοπίου, ώστε «να εντοπιστούν αμέσως οι άνθρωποι-κλειδιά που επηρεάζουν διαδικασίες και πολιτικές αποφάσεις». 

Μάλιστα, η προβλεπόμενη αμοιβή ήταν πολύ υψηλή: Για τα ρωσικά τάνκερ, η σύμβαση Παππά με την εταιρεία Μαρινάκη προέβλεπε αμοιβή σε περίπτωση επιτυχίας («success fee») ύψους 1,2 εκατ. δολαρίων στον κ. Παππά. Ωστόσο, σύμφωνα με τους εμπλεκόμενους στην υπόθεση (ναυτιλιακή Μαρινάκη και Σπ. Παππάς) η αμοιβή δεν καταβλήθηκε.

Και σημειώνεται ότι η συνεργασία των Ελλήνων εφοπλιστών με τους λομπίστες ήταν επιτυχής: Ο Βαγγέλης Μαρινάκης αγόρασε τέσσερα ρωσικά τάνκερ από την ολλανδική τράπεζα ING τα οποία λίγες μέρες πριν ανήκαν στη ναυτιλιακή Sovcomflot, που ελέγχεται από το ρωσικό δημόσιο, παρότι αυτό είναι αρκετά πιθανό να είχε συμβεί και χωρίς τις υπηρεσίες του κ. Παππά. 

Επίσης, ο Γιώργος Προκοπίου πέτυχε εξαίρεση από τις κυρώσεις για συμπυκνώματα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η οποία υιοθετήθηκε σε πακέτο κυρώσεων της Ε.Ε. 

Ειδικότερα, το FranceTVinfo, φιλοξενεί θέμα με τίτλο «αλήθεια ή ψέματα: Η Ελλάδα μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο;». Όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ, παρά τις κυρώσεις, το ρωσικό πετρέλαιο εξακολουθεί να φτάνει στην Ευρώπη καθώς η μεταφορά του γίνεται από μια ευρωπαϊκή χώρα, την Ελλάδα.

Το δημοσίευμα αναφέρει πως το εμπάργκο κατά του ρωσικού πετρελαίου θα τεθεί σε ισχύ στο τέλος του έτους, αλλά «οι Έλληνες εφοπλιστές προχωρούν με κάλυψη. Πώς το καταφέρνουν; Ένα πλοίο υπό σημαία Μάλτας, που είναι στην πραγματικότητα ελληνικό, φορτώνει πετρέλαιο από άλλο πλοίο υπό ρωσική σημαία. Στη συνέχεια εξάγουν το πετρέλαιο στα κύρια ευρωπαϊκά και παγκόσμια λιμάνια».

Με το ίδιο θέμα ασχολείται και το γαλλικό περιοδικό L’ Express, με τίτλο «Ο πλανήτης δεν μπορεί χωρίς αυτό»: Ρωσικό πετρέλαιο, η στρατιωτική μηχανή ρευστού για τον Πούτιν». Σύμφωνα με το περιοδικό, «συνήθως, μόνο τα μικρά λευκά και μπλε καΐκια των ντόπιων ψαράδων και μερικά πολυτελή γιοτ πλέουν στα κρυστάλλινα νερά του Λακωνικού κόλπου, στο νοτιότερο σημείο της Πελοποννήσου, στην Ελλάδα. Τις τελευταίες εβδομάδες όμως, μεγαλύτερα σκάφη διασχίζουν το Ιόνιο Πέλαγος, περνώντας επικίνδυνα από τις ακτές των Κυθήρων. Στα τέλη Αυγούστου, δύο δημοσιογράφοι από την ιαπωνική καθημερινή εφημερίδα Nikkei Asia έγιναν μάρτυρες μιας πολύ περίεργης προσέγγισης: δύο δεξαμενόπλοια κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο και γιγαντιαίες αντλίες που μετέφεραν το φορτίο από το ένα σκάφος στο άλλο», και εξηγεί:

«Στο εμπορικό ναυτικό, αυτό ονομάζεται «ship to ship» και δεν είναι κάτι το εξαιρετικό. Μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για ρωσικό πετρέλαιο. Το πρώτο δεξαμενόπλοιο, το Sea Falcon, με ελληνική σημαία αναχώρησε στις 4 Αυγούστου από τον ρωσικό τερματικό σταθμό πετρελαίου της Ust Luga στα βορειοδυτικά της χώρας. Το δεύτερο, το Jag Lok, είναι νηολογημένο στην Ινδία και έφυγε από το λιμάνι της Aliaga στην Τουρκία. Ο προορισμός του, μόλις φορτωθεί το πολύτιμο φορτίο του; Άγνωστος. Το πλοίο έχει διακόψει τον αναμεταδότη που θα καθιστούσε δυνατό τον εντοπισμό των κινήσεών του». Τέτοιου είδους μεταφορές χρησιμοποιούνται πολλές φορές για να ενώσουν αποστολές μεταξύ τους, βελτιώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα σε μεταφορές μεγάλων αποστάσεων. Ωστόσο, επειδή ακριβώς το πετρέλαιο αλλάζει χέρια, είναι πιο δύσκολο να εντοπιστεί η αρχική του προέλευση.

Αξίζει να σημειωθεί πως στο σχετικό ρεπορτάζ του Nikkei Asia, αναφερόταν πως τους τελευταίους έξι μήνες 41 πλοία πραγματοποίησαν μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, στα ανοικτά των θαλασσών της Ελλάδας, με δεξαμενόπλοια που έφυγαν από τη Ρωσία και αργότερα έφτασαν σε ευρωπαϊκά λιμάνια.

Η Nikkei μάλιστα επιβεβαίωσε ότι από την έναρξη της εισβολής μέχρι τις 22 Αυγούστου υπήρξαν 175 μεταφορές από τις ελληνικές ακτές δεξαμενόπλοιων από τη Ρωσία. Πέρσι, υπήρχαν μόνο εννέα τέτοιες μεταφορές, κατά την ίδια περίοδο.

Η ανάλυση της Nikkei έδειξε πως 89 δεξαμενόπλοια έφτασαν σε λιμάνια, με τα ελληνικά ύδατα να παίζουν σημαντικό ρόλο. Από αυτά, 41 έφτασαν σε λιμάνια στην Ελλάδα, το Βέλγιο και αλλού στην Ευρώπη, ενώ δύο έφτασαν στη Βρετανία, η οποία είναι ένθερμος υποστηρικτής των δυτικών κυρώσεων.

Σημειώνεται πως τον περασμένο Απρίλιο, ο οικονομικός αναλυτής του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου (IIF), Ρόμπιν Μπρουκς, είχε δημοσιεύσει έρευνα που έδειχνε πως το ποσοστό συμμετοχής των τάνκερ ελληνικών συμφερόντων που μεταφέρουν πετρέλαιο από τη Ρωσία ανήλθε στο 52% επί του συνόλου, από το 39% που ήταν πριν τον πόλεμο.

This is country composition of oil tankers leaving Russia on a weekly basis so far in 2022. Our live tracking of tanker traffic suggests the share of Greek tankers ROSE from 39% of total tanker traffic before the war to 52% since Russia's invasion of Ukraine. With @JonathanPingle pic.twitter.com/99ifMUgJPG

— Robin Brooks (@RobinBrooksIIF) April 3, 2022

Μεταφορά και άνθρακα από Έλληνες εφοπλιστές;

Επιπλέον, σε δημοσίευμα του Bloomberg, αποκαλύπτεται πως πλοίο που ανήκει σε γνωστό Έλληνα εφοπλιστή μετέφερε άνθρακα από τη Ρωσία προς την Τουρκία, παρά τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί από την ΕΕ. Πρόκειται για το πλοίο «Stavros» με σημαία Μάλτας, που ανήκει στην εταιρεία Eastern Mediterranean Maritime με έδρα τη Γλυφάδα. Μάλιστα ο εν λόγω εφοπλιστής έχει και σχέση με την κυβέρνηση της ΝΔ.

Σύμφωνα με το ειδησεογραφικό δίκτυο, το «Stavros» ολοκλήρωσε τη φόρτωση 53.000 τόνων άνθρακα στις 29 Αυγούστου από το λιμάνι Ταμάν στη Μαύρη θάλασσα και στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς την Τουρκία και το λιμάνι της Αλεξανδρέττας, όπου έφτασε στις 5 Σεπτεμβρίου.

Εκπρόσωπος της διαχειρίστριας εταιρείας του πλοίου μίλησε στο Bloomberg και ανέφερε ότι το συγκεκριμένο φορτίο που μεταφέρθηκε δεν συνιστά παραβίαση των ευρωπαϊκών κυρώσεων, αφού ο προορισμός δεν ήταν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, όπως σημειώνει το αμερικανικό Μέσο, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή νωρίτερα είχε πει πως οι κυρώσεις ισχύουν για θαλάσσιες μεταφορές που προέρχονται από τη Ρωσία ανεξαρτήτως προορισμού»