Κατά τη διάρκεια της συνάντησης συζητήθηκαν ζητήματα διμερούς και ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η οποία βρίσκεται στην ατζέντα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 12ης Φεβρουαρίου.

Αυτό που προβληματίζει τους Ευρωπαίους, σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, είναι το γεγονός ότι ο Τραμπ μετά τη συνάντηση με τον Μαρκ Ρούτε έκανε λόγο για «πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, κάτι για το οποίο δεν έχουν ενημερωθεί τι περιλαμβάνει.

Παρότι ο Τραμπ διαβεβαίωσε ότι δεν θα επιβληθούν δασμοί στην ΕΕ, γεγονός που απομακρύνει προσωρινά το ενδεχόμενο ευρωπαϊκών αντιποίνων, η σύνοδος θεωρείται κρίσιμη. Οι ηγέτες καλούνται να συζητήσουν ευρύτερα ζητήματα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, όπως τις αμερικανικές πρωτοβουλίες για την Ουκρανία και τη Γάζα.

Στην ατζέντα του Συμβουλίου περιλαμβάνονται το ζήτημα της Γροιλανδίας, οι ενδεχόμενες εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και ευρύτερα ζητήματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως η Ουκρανία και η ασφάλεια στην Αρκτική.

Αυτό το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκλήθηκε από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα πριν από μερικές ημέρες, όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος,Ντόναλντ Τραμπ, κράδαινε την απειλή ενός εμπορικού πολέμου από την 1η Φεβρουαρίου, αν δεν του παραχωρούσαν τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Την απειλή αυτή ο Αμερικανός Πρόεδρος την πήρε πίσω, επικαλούμενος μια συμφωνία που επιτεύχθηκε με το ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία.

Παρά αυτό το θετικό μήνυμα των τελευταίων 24 ωρών, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν αναγκαίο να πραγματοποιηθεί η συζήτηση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, έπειτα από έναν χρόνο της νέας αμερικανικής διοίκησης, το 2025 χαρακτηρίστηκε από νέο ύφος, νέες πολιτικές και διαφορετική στάση των ΗΠΑ σε πολλούς τομείς. Από την πλευρά της, η ΕΕ κινήθηκε με στόχο τη σταθεροποίηση της σχέσης, σε πλαίσιο αμοιβαίου οφέλους.

Σε ό,τι αφορά στα «διδάγματα» από τις πρόσφατες εξελίξεις, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η επιτακτική ανάγκη για επιτάχυνση της ατζέντας για «στρατηγική αυτονομία της ΕΕ», ενώ, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, η αντίδραση των κρατών-μελών ήταν ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή και σταθερά μηνύματα.

Σε ό,τι αφορά στη Γροιλανδία, αναγνωρίζεται ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ενημέρωση από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, έγινε γνωστό πως σε συνομιλία του με τον πρόεδρο των ΗΠΑ συμφωνήθηκε προσέγγιση δύο αξόνων: αφενός διμερής διάλογος μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και αφετέρου ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής. Η ΕΕ δηλώνει πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία. Θετικό στοιχείο χαρακτηρίζεται το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν τίθεται θέμα στρατιωτικής απειλής κατά της Γροιλανδίας.

Στο πεδίο του εμπορίου, η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές επιβεβαιωθούν, κάτι που προς το παρόν δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, τονίζεται ότι υπάρχει συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το εμπόριο, ενώ η Ένωση παραμένει σε ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο.

Σε σχέση με το λεγόμενο «Συμβούλιο για την Ειρήνη» (Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ, αξιωματούχοι της ΕΕ διευκρινίζουν ότι το θέμα θα τεθεί στο πλαίσιο της συνολικής συζήτησης για τις διατλαντικές σχέσεις. Αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, ωστόσο η μεγάλη πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.

Η αρχική παρουσίαση της πρωτοβουλίας επικεντρωνόταν στο ζήτημα της Γάζας, ωστόσο, στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για ευρύτερη πρόταση με διευρυμένους στόχους, η οποία εγείρει νομικά ερωτήματα, κυρίως ως προς τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ για την αποσαφήνιση των ζητημάτων αυτών.

Παρά τον συντονισμό και τις ανταλλαγές απόψεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν αναμένεται συντονισμένη απάντηση της ΕΕ στο ζήτημα του Συμβουλίου για την Ειρήνη. Τα κράτη-μέλη μπορούν να απαντήσουν στις προσκλήσεις με βάση το εθνικό τους συμφέρον, ενώ η ανάλυση της ΕΕ για την πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα και συχνά απρόβλεπτη πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.

Σπύρος Σιδέρης

η συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ – Βλαντίμιρ Πούτιν, που ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι «ακυρώνεται», διαψεύδεται λίγες ώρες αργότερα από τον Λευκό Οίκο, δημιουργώντας ένα σκηνικό θολό, ασταθές και βαθιά πολιτικό.

Το ουγγρικό «όχι» και η ρητορική του «ειρηνικού ρεαλισμού»

Σύμφωνα με πληροφορίες ευρωπαϊκών πηγών, 26 από τα 27 κράτη-μέλη υπέγραψαν τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία. Ο μόνος που αρνήθηκε ήταν ο Ούγγρος πρωθυπουργός, επιμένοντας ότι «η Ευρώπη χρειάζεται διάλογο, όχι νέες δεσμεύσεις».

Η στάση αυτή δεν προκάλεσε έκπληξη. Εδώ και μήνες, ο Όρμπαν διαμηνύει ότι η στρατηγική των Βρυξελλών είναι «ούτε ρεαλιστική ούτε οικονομικά βιώσιμη». Σε ομιλία του στη Βουδαπέστη, με αφορμή την επέτειο της εξέγερσης του 1956, υιοθέτησε την πλέον σκληρή ρητορική του έναντι της Ε.Ε.:

«Δεν θα πεθάνουμε για την Ουκρανία, αλλά θα ζήσουμε για την Ουγγαρία. Η Ευρώπη σέρνεται σ’ έναν πόλεμο που δεν είναι δικός της. Εμείς θα μείνουμε η φωνή της ειρήνης».

Ο Όρμπαν κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι «μετέτρεψαν τον πόλεμο της Ουκρανίας σε δικό τους πόλεμο», δαπανώντας –όπως είπε– πάνω από 185 δισ. ευρώ για μια «ανέφικτη στρατηγική». Και υπενθύμισε ότι, κατά την άποψή του, «αν ο Ντόναλντ Τραμπ ήταν πρόεδρος, ο πόλεμος αυτός δεν θα είχε ξεκινήσει ποτέ».

Η τοποθέτηση αυτή βρήκε απήχηση στους υποστηρικτές του εντός της χώρας, αλλά δημιούργησε εκνευρισμό στις Βρυξέλλες, όπου η Ουγγαρία θεωρείται πλέον «συστηματικός τροχοπέδης» στην ενιαία γραμμή της Ένωσης έναντι της Μόσχας.

Οι Βέλγοι απέναντι στο «νομικό ρίσκο» των ρωσικών κεφαλαίων

Την ίδια στιγμή, οι βελγικές αρχές μπλόκαραν την πρόταση της Κομισιόν για τη χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας –ύψους περίπου 140 δισ. δολαρίων– ως «εγγύηση» για την παροχή νέων δανείων στην Ουκρανία. Το βελγικό Υπουργείο Οικονομικών δήλωσε ότι «ο τρέχων μηχανισμός δεν προσφέρει επαρκή κάλυψη κινδύνου», ενώ αξιωματούχοι τόνισαν πως «η συλλογική ευθύνη για ενδεχόμενες απώλειες δεν μπορεί να επιμεριστεί άκριτα».

Σύμφωνα με το Reuters, οι ηγέτες της Ε.Ε. ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επεξεργαστεί νέες επιλογές έως τον Δεκέμβριο, καθώς το ζήτημα έχει μετατραπεί σε τεστ συνοχής. Παράλληλα, το Bloomberg σημείωσε ότι η καθυστέρηση οφείλεται στην επιμονή της βελγικής κυβέρνησης να μη φέρει η ίδια «μονομερή νομική ευθύνη» για τη διαχείριση των κεφαλαίων.

Η ένταση μεταξύ Βρυξελλών και Βελγίου είχε ήδη αναδειχθεί σε ρεπορτάζ των Financial Times, που έκαναν λόγο για «αύξηση δυσπιστίας» σχετικά με το κατά πόσο η κατάσχεση ρωσικών αποθεμάτων είναι συμβατή με το διεθνές δίκαιο. Επισήμως, οι Βέλγοι αποδέχονται μόνο τη διατύπωση ότι «τα κεφάλαια θα παραμείνουν παγωμένα έως τη λήξη της σύρραξης». Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η Ε.Ε. δεν διαθέτει ακόμη ούτε το νομικό πλαίσιο ούτε την πολιτική συναίνεση για να προχωρήσει σε ευθεία «χρηματοδότηση μέσω ρωσικών περιουσιακών στοιχείων».

Ο παράγοντας Τραμπ και η «διπλή γραμμή» της Ουάσιγκτον

Ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες διαφωνούν για τα οικονομικά, η άλλη πλευρά του Ατλαντικού έστειλε ένα μήνυμα… αμφίσημο. Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πως ακυρώνει τη συνάντησή του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στη Βουδαπέστη. «Δεν αισθάνθηκα ότι θα καταλήξουμε εκεί που πρέπει. Θα την κάνουμε στο μέλλον», είπε. Μερικές ώρες αργότερα, όμως, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου διέψευσε ότι η συνάντηση «έχει επισήμως ακυρωθεί», λέγοντας ότι «η προετοιμασία συνεχίζεται, εφόσον οι συνθήκες το επιτρέψουν».

Η ασάφεια αυτή αναζωπύρωσε τα σενάρια για έναν πιθανό νέο κύκλο διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ρωσίας, ιδιαίτερα μετά τις δηλώσεις αξιωματούχων της Ουγγαρίας ότι «ο δρόμος της ειρήνης περνά μέσα από τον διάλογο των υπερδυνάμεων». Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο Όρμπαν είχε αναφέρει στους Ευρωπαίους ομολόγους του πως «δεν έχει νόημα να δεσμευόμαστε τώρα για την Ουκρανία, αν πρόκειται σύντομα να υπάρξει αμερικανορωσική συνάντηση».

Στην Ουάσιγκτον, ωστόσο, η αβεβαιότητα αντικατοπτρίζει μια εσωτερική διάσπαση. Το Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, στοχοποιώντας δύο από τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της χώρας, ενώ ταυτόχρονα το πολιτικό επιτελείο του Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο «επαναπροσέγγισης» εφόσον «υπάρχει σοβαρή δέσμευση για ειρήνη».

Ευρώπη σε κόπωση, πολιτική σε μετάβαση

Το σκηνικό που διαμορφώνεται δείχνει μια Ευρώπη εγκλωβισμένη ανάμεσα σε ηθικές δεσμεύσεις και πολιτικό ρεαλισμό, σε μια στιγμή που η χρηματοδότηση της Ουκρανίας θεωρείται διασφαλισμένη μόνον έως τον Απρίλιο του 2026. Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επαναξιολογούν τη στάση τους και την εσωτερική πολιτική αστάθεια να αυξάνεται σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η κόπωση είναι εμφανής.

Η Ουγγαρία εμφανίζεται ως η πιο θορυβώδης φωνή του «ειρηνικού μπλοκ», το Βέλγιο αναδεικνύει τις νομικές και θεσμικές αντιφάσεις της Ε.Ε., ενώ η Ουάσιγκτον παλινδρομεί ανάμεσα στην απομόνωση και την επαναπροσέγγιση. Κοινός παρονομαστής: μια πολιτική Ευρώπη που δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει να «πληρώνει τον πόλεμο» ή να αρχίσει να «διαπραγματεύεται την ειρήνη».

Η συζήτηση έγινε ενόψει της επικείμενης Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί στις 23 και 24 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες.

Στο πλαίσιο της συνομιλίας, ο Πρωθυπουργός ενημέρωσε τον Πρόεδρο Ζελένσκι για τη Σύνοδο Κορυφής για την Ειρήνη, που έλαβε χώρα τη Δευτέρα στο Σαρμ Ελ Σέιχ της Αιγύπτου

Απόστολος Χονδρόπουλος

Ικανοποίηση επικρατεί επίσης για την άμεση ευρωπαϊκή ανταπόκριση, με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, στο ζήτημα των αυξημένων μεταναστευτικών ροών από την Λιβύη.

Στο Μέγαρο Μαξίμου θεωρούν ως σημαντική επιτυχία της χώρας το γεγονός ότι σε μια κρίσιμη συγκυρία για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, επιβεβαιώνεται η θέση της ΕΕ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

«Είναι θετικό ότι επαναλήφθηκε κατόπιν αιτήματος της Ελλάδος το παλαιό λεκτικό, το οποίο χαρακτηρίζει ανυπόστατο και παράνομο το τουρκολιβυκό μνημόνιο», δήλωσε ο κ. Μητσοτάκης, εξηγώντας από την πλευρά του πως «είναι σημαντικό ότι γίνεται σε αυτή την συγκυρία, για να στείλουμε ξεκάθαρα ένα μήνυμα προς τη Λιβύη, ότι δεν αποδεχόμαστε, όχι ως Ελλάδα, ως Ευρώπη, κανένα τέτοιο τετελεσμένο».

Ως  επιτυχία θεωρείται από το Μέγαρο Μαξίμου και η αποδοχή της ελληνικής πρότασης να συμπεριληφθεί στα Συμπεράσματα αναφορικά με τη συνεργασία της ΕΕ με «ομονοούσες χώρες», ότι αυτές πρέπει να συμμερίζονται τους στόχους της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και της Πολιτικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα μάλιστα με τον Έλληνα πρωθυπουργό, αυτή η «πολύ σημαντική για την Ελλάδα» αλλαγή ήταν η μόνη που έγινε σε σχέση με τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όπως είχαν διαμορφωθεί χθες το πρωί.

«Είναι μια ακόμα κατοχύρωση στο θεσμικό μας «οπλοστάσιο» πια, σε επίπεδο αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ότι χώρες οι οποίες θέλουν να συμμετέχουν σε αυτά τα χρηματοδοτικά εργαλεία δεν μπορούν να έχουν, παραδείγματος χάρη, μια πολύ χαμηλή συμμόρφωση με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε μετά το τέλος της Συνόδου, ο κ. Μητσοτάκης.

Νωρίτερα, στην παρέμβασή του για το ζήτημα αυτό κατά την συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, είχε τονίσει πως η Ευρώπη οφείλει να λάβει υπόψιν τα στρατηγικά συμφέροντά της και να μην αντιμετωπίσει αυτές τις συνεργασίες ως business as usual, ή απλώς ως μια επιχειρηματική συναλλαγή.

Όσον αφορά την χρηματοδότηση της άμυνας, ο κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε στην ίδια παρέμβαση χρήσιμη την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, πρόσθεσε, ωστόσο, ότι από μόνη της δεν αρκεί και ότι χρειάζεται ένα ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την προώθηση προγραμμάτων κοινού ενδιαφέροντος.

Ερωτηθείς κατά την χθεσινοβραδινή συνέντευξη τύπου εάν πιστεύει ότι  κάποια στιγμή θα ανοίξει η συζήτηση και για κοινό δανεισμό, εξέφρασε την ελπίδα ότι αυτό θα συμβεί, λέγοντας πως είναι θετικό το γεγονός ότι και χώρες οι οποίες στο παρελθόν εντάσσονταν στην κατηγορία των «φειδωλών», όπως η Δανία και η Φινλανδία, «αναγνωρίζουν την ανάγκη να υπάρξουν περισσότερες δαπάνες στην άμυνα και συμφωνούν με την άποψη ότι αυτές οι δαπάνες ενδεχομένως να πρέπει να χρηματοδοτηθούν και από κάποιο ευρωπαϊκό εργαλείο».

Αναφορικά με το εάν η Ελλάδα ενδιαφέρεται για τον μηχανισμό δανειοδότησης SAFE, τόνισε πως είναι ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που εξετάζεται κατά πόσον μπορεί να είναι χρήσιμο στη χώρα μας. Σημείωσε πάντως ότι «ενθαρρύνει κοινές προμήθειες μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και αυτό είναι κάτι το οποίο ενδεχομένως να μπορέσουμε να το αξιοποιήσουμε».

Σε ότι αφορά το μεταναστευτικό, στην κυβέρνηση θεωρούν θετικό το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε τον κίνδυνο από την παγίωση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί με την καινούργια μεταναστευτική οδό από την Ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη και φαίνεται να είναι διατεθειμένη να πάρει μέτρα.

Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην επίσκεψη στην Λιβύη που προγραμματίζει στις αρχές Ιουλίου- λίγες ημέρες μετά τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη– ο αρμόδιος Επίτροπος Μετανάστευσης  μαζί με τους ομολόγους του από Ελλάδα, Ιταλία και Μάλτα. Όπως είπε, ο Επίτροπος Μετανάστευσης θα επισκεφθεί και την Ανατολική και την Δυτική Λιβύη «προκειμένου να μεταφέρει το μήνυμα ότι αυτή η πρακτική δεν μπορεί να συνεχίζεται και να φροντίσει να κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να εξασφαλίσει την συνεννόηση των λιβυκών αρχών, ώστε να υπάρχει μία πολύ καλύτερη επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων της Λιβύης».

«Θα χρησιμοποιήσουμε όλα τα μέτρα τα οποία έχουμε στη διάθεσή μας, θα έλεγα ως Ελλάδα αλλά και ως Ευρώπη, «και καρότο και μαστίγιο», για να το πω λίγο πιο λαϊκά, προκειμένου να εξασφαλίσουμε ότι αυτή η καινούργια οδός δεν θα παγιωθεί», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Έλληνας πρωθυπουργός, υπενθυμίζοντας και αυτοτελείς κινήσεις της χώρας μας όπως η αποστολή πλοίων έξω από τα χωρικά ύδατα της Λιβύης.

Ο κ. Μητσοτάκης έστειλε όμως μήνυμα και προς την αιγυπτιακή πλευρά, με αφορμή το γεγονός ότι σημαντικό τμήμα μεταναστών που χρησιμοποιούν την συγκεκριμένη μεταναστευτική οδό είναι  Αιγύπτιοι πολίτες.

«Αυτοί θα έπρεπε να επιστρέφονται αμέσως στην Αίγυπτο και αυτό πρέπει να είναι μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική. Kαι νομίζω ότι θα μεταφερθεί το μήνυμα και προς την Αίγυπτο, να δέχεται επιστροφές πολιτών της οι οποίοι καταλήγουν τελικά στην Ευρώπη χωρίς να δικαιούνται άσυλο, καθώς η Αίγυπτος θεωρείται ασφαλής χώρα», πρόσθεσε.

Πριν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ο κ. Μητσοτάκης έλαβε μέρος και στην 4^η άτυπη συνάντηση χωρών που έχουν τις ίδιες απόψεις για το μεταναστευτικό, την οποία συνδιοργάνωσαν  η Ολλανδία, η Ιταλία και η Δανία.

Αναφερόμενος στην αύξηση των μεταναστευτικών ροών από την Ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη, ο πρωθυπουργός ήταν ξεκάθαρος: «Θα χρησιμοποιήσουμε κάθε μέσο για να αποτρέψουμε την παγίωση μιας νέας μεταναστευτικής διαδρομής, θα έλεγα και καρότο και μαστίγιο».

Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι το ζήτημα της Λιβύης τέθηκε τόσο σε άτυπες επαφές όσο και στο επίσημο Συμβούλιο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίζει την απειλή που συνεπάγεται η σταθεροποίηση της νέας διαδρομής και να εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει πρωτοβουλίες.

Ελληνική παρέμβαση και ευρωπαϊκή δράση

Ο πρωθυπουργός αποκάλυψε πως κλιμάκιο της Ε.Ε. με επικεφαλής τον Επίτροπο Μετανάστευσης, καθώς και υπουργούς από Ελλάδα, Ιταλία και Μάλτα, θα επισκεφθούν τη Λιβύη στις αρχές Ιουλίου. Στόχος, όπως είπε, είναι να μεταφερθεί το μήνυμα πως η τρέχουσα πρακτική δεν μπορεί να συνεχιστεί και να επιτευχθεί συνεννόηση με τις λιβυκές αρχές για την επιτήρηση των συνόρων.

Η Ελλάδα ήδη δρα ανεξάρτητα, στέλνοντας πλοία έξω από τα λιβυκά χωρικά ύδατα, ώστε σε περιπτώσεις εντοπισμού μεταναστών, να ενημερώνονται οι λιβυκές αρχές και να πραγματοποιούνται επαναπροωθήσεις.

«Αυτοί που ακολουθούν αυτή την οδό είναι κυρίως Αιγύπτιοι υπήκοοι, οι οποίοι θα πρέπει να επιστρέφουν απευθείας στην Αίγυπτο, καθώς πρόκειται για ασφαλή χώρα», σημείωσε. Προανήγγειλε δε ότι θα ζητηθεί από το Κάιρο να αποδέχεται την επιστροφή των πολιτών του που εισέρχονται παρανόμως στην Ευρώπη χωρίς δικαίωμα ασύλου.

Μήνυμα και στην Άγκυρα μέσω των εξοπλιστικών

Σε ό,τι αφορά τα εξοπλιστικά προγράμματα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε ότι η συνεργασία με τρίτες χώρες μπορεί να προχωρά μόνο με εκείνες που ευθυγραμμίζονται με την κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική της Ε.Ε., αφήνοντας σαφή αιχμή προς την Τουρκία.

Όπως δήλωσε, «εμείς ασκούμε στο πεδίο τα κυριαρχικά μας δικαιώματα», επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα έχει προκηρύξει θαλάσσια οικόπεδα για εξορύξεις νοτίως της Κρήτης, σεβόμενη τη μέση γραμμή. Πρόσθεσε δε ότι «κάποιοι στο παρελθόν έχασαν την ευκαιρία να οριοθετήσουν θαλάσσιες ζώνες – εμείς το κάναμε με Αίγυπτο και Ιταλία».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο “SAFE”, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για κοινές αμυντικές προμήθειες, με την Ελλάδα να έχει ήδη ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, εκτός του πλαισίου του υπερβολικού ελλείμματος.

Αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ο πρωθυπουργός χαιρέτισε την εκ νέου αναφορά στα συμπεράσματα του Συμβουλίου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτηρίζεται ως «ανυπόστατο και παράνομο». Όπως σημείωσε, «είναι σημαντικό να τονιστεί ξανά, με πρωτοβουλία της Ελλάδας, ότι τέτοιες συμφωνίες δεν γίνονται αποδεκτές από την Ευρώπη».

Για τη Μέση Ανατολή και τη Γάζα

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε ότι η Ελλάδα στηρίζει τη διπλωματία στην περίπτωση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να αποτραπεί η κατοχή πυρηνικών όπλων. Παράλληλα, καταδίκασε τις συνεχιζόμενες επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα, ζητώντας άμεση κατάπαυση του πυρός και προστασία των αμάχων, σε συνδυασμό με την απελευθέρωση των ομήρων.

Για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ

Τέλος, για το θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο πρωθυπουργός απέφυγε να τοποθετηθεί επί της ουσίας, λέγοντας ότι δεν έχει πλήρη εικόνα για το περιεχόμενο της δικογραφίας, καθώς βρισκόταν στη Σύνοδο χωρίς πρόσβαση σε ενημέρωση. Δεσμεύθηκε ωστόσο να λάβει αποφάσεις σύντομα, μόλις μελετήσει το θέμα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει έντονα τους συνεχείς βομβαρδισμούς αμάχων και πολιτικών υποδομών από τη Ρωσία και ζητά πλήρη, άνευ όρων και άμεση κατάπαυση του πυρός. Εν προκειμένω χαιρετίζει την ετοιμότητα της Ουκρανίας, ενώ καλεί τη Ρωσία να επιδείξει πραγματική πολιτική βούληση για να τερματίσει τον επιθετικό της πόλεμο, να συμφωνήσει σε μια τέτοια κατάπαυση του πυρός και να συμμετάσχει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.

Επισημαίνεται, επίσης, ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να αυξήσει την πίεση, προς τη Ρωσία, μεταξύ άλλων με μια νέα ισχυρή δέσμη κυρώσεων που θα στοχεύουν περισσότερο στα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία των προσπαθειών ανθρωπιστικής βοήθειας και των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ιδίως την ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου, την απελευθέρωση αμάχων και την επιστροφή όλων των απαχθέντων Ουκρανών παιδιών και άλλων αμάχων που έχουν απελαθεί παράνομα και μεταφερθεί στη Ρωσία και τη Λευκορωσία.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαιώνει τη συνεχή και ακλόνητη υποστήριξή του στην ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της. Σύμφωνα με την προσέγγιση «ειρήνη μέσω της ισχύος», η οποία απαιτεί από την Ουκρανία να βρίσκεται στην ισχυρότερη δυνατή θέση, με τις δικές της ισχυρές στρατιωτικές και αμυντικές δυνατότητες, η ΕΕ θα συνεχίσει να παρέχει, σε συντονισμό με ομοϊδεάτες εταίρους και συμμάχους, ολοκληρωμένη πολιτική, χρηματοοικονομική, οικονομική, ανθρωπιστική, στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη στην Ουκρανία και τον λαό της.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση των πιεστικών στρατιωτικών και αμυντικών αναγκών της Ουκρανίας, ιδίως την προμήθεια συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας και πυρομαχικών μεγάλου διαμετρήματος για να βοηθήσουν την Ουκρανία, καθώς ασκεί το εγγενές της δικαίωμα στην άμυνα, να προστατεύσει τους πολίτες και το έδαφός της από τις εντεινόμενες καθημερινές επιθέσεις της Ρωσίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία της επιτάχυνσης των εργασιών για την περαιτέρω υποστήριξη και ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας της Ουκρανίας και την εμβάθυνση της συνεργασίας και της ενσωμάτωσής της με την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.

Επισημαίνεται ότι για να διαρκέσει η ειρήνη, μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία θα πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρές και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία, ώστε να αποτραπεί μελλοντική ρωσική επίθεση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη είναι έτοιμα να συμβάλουν στις εγγυήσεις ασφαλείας, ιδίως υποστηρίζοντας την ικανότητα της Ουκρανίας να αποτρέπει την επιθετικότητα και να αμύνεται αποτελεσματικά, με βάση τις αντίστοιχες αρμοδιότητες και δυνατότητές τους, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά περαιτέρω μέτρα κατά του σκιώδους στόλου της Ρωσίας, ο οποίος χρησιμοποιείται από τη Ρωσία για την παράκαμψη των κυρώσεων και ενέχει σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους και κινδύνους ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτό, καλεί να εγκριθεί γρήγορα η 18η δέσμη κυρώσεων. Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της περαιτέρω ενίσχυσης των μέτρων κατά της καταστρατήγησης. Με την επιφύλαξη του δικαίου της ΕΕ, τα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας θα πρέπει να παραμείνουν παγωμένα έως ότου η Ρωσία σταματήσει τον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας και την αποζημιώσει για τις ζημίες που υπέστη σε αυτόν τον πόλεμο.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει έντονα την υποστήριξη τρίτων χωρών, καθώς και φορέων και οντοτήτων σε αυτές, η οποία επιτρέπει στη Ρωσία να συνεχίσει τον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Καταδικάζει, επίσης, τη συνεχιζόμενη στρατιωτική υποστήριξη που παρέχουν το Ιράν, η Λευκορωσία και η Βόρεια Κορέα. Προτρέπει όλες τις χώρες να διακόψουν αμέσως κάθε άμεση ή έμμεση βοήθεια προς τη Ρωσία στον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας.

Η ΕΕ θα συνεχίσει να παρέχει στην Ουκρανία τακτική οικονομική υποστήριξη μακροπρόθεσμα. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παράσχει στην Ουκρανία 30,6 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν ήδη εκταμιευτεί στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, και 7 δισεκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ERA της G7, η οποία αποπληρώνεται από τα κέρδη που προέρχονται από δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Επισημαίνεται ότι η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην πορεία της Ουκρανίας προς την ένταξη στην ΕΕ, στην υποστήριξη της ανάκαμψης και της ανασυγκρότησής της, σε συντονισμό με διεθνείς εταίρους, μεταξύ άλλων στους τομείς της ψυχολογικής και ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και της αυξημένης βοήθειας για την άρση ναρκοπεδίων και την εξουδετέρωση εκρηκτικών υλών. Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσβλέπει στη Διάσκεψη για την Ανάκαμψη της Ουκρανίας στη Ρώμη (10η και 11η Ιουλίου 2025).

Αυτό που εκ πρώτης ανάγνωσης μοιάζει λογικό κρύβει, ωστόσο, σημαντικούς κινδύνους. Αφενός, σε ότι μας αφορά, βάζει την Τουρκία στο νέο πλαίσιο ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής και πιθανώς ανοίγει τον δρόμο για μεγαλύτερη σύνδεση της με την ΕΕ, χωρίς, ωστόσο, να περιγράφονται όροι και προϋποθέσεις. Η Τουρκία κλείνει το χάσμα με την Ευρώπη δίχως να αίρει τον αναθεωρητισμό της και χωρίς να της ζητείται να ακυρώσει την επιθετική πολιτική της προς την Ελλάδα.

Για παράδειγμα, Τουρκία και Ελλάδα θα συνεργάζονται σε αυτό το νέο πλαίσιο για την άμυνα της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία, όταν η πρώτη διατηρεί το casus belli κατά της χώρας μας, και, την ίδια ώρα, διατηρεί στενές σχέσεις συνεργασίας με τη Μόσχα. Μοναδικό “αντάλλαγμα” προσώρας είναι η διαβεβαίωση του Ταγίπ Ερντογάν ότι θα διαφυλαχθεί η προσέγγιση και ο διάλογος για “ήρεμα νερά”.

Πόσο πιστευτό μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, όταν μόλις τις τελευταίες ημέρες είχαμε άλλο ένα περιστατικό που προδίδει το αντίθετο;

Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε αδυναμία εξεύρεσης συμβιβαστικής λύσης με την Άγκυρα που τελικά οδήγησε στη διακοπή των εργασιών για το υποβρύχιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου:

Το έργο διακόπηκε και το ερευνητικό σκάφος απέπλευσε από το Ηράκλειο, μετά την παρατεταμένη αβεβαιότητα για την εξέλιξη του έργου, καθώς ο ΑΔΜΗΕ δεν κατέβαλε στη γαλλική εταιρεία Nexans εκκρεμείς δόσεις ύψους 70 εκ. ευρώ.

Κυβερνητικές πηγές υποστήριζαν ότι η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο μιας συνετής οικονομικής διαχείρισης και σε συνεννόηση με τη Nexans.

Επί της ουσίας, ωστόσο, η αδυναμία εξεύρεσης συμβιβασμού με την Άγκυρα μέσω των απευθείας επαφών, ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς εντάσεις, κατέστησε μονόδρομο τη διακοπή των εργασιών.

Η Τουρκία ενισχύεται περαιτέρω στη διεθνή γεωπολιτική σκηνή και αποκτά προνομιακό ρόλο έναντι της Ευρώπης, καθώς διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στην ευρύτερη περιοχή και μάλιστα ετοιμοπόλεμο, ενώ η αμυντική της βιομηχανία είναι ανθηρή και εξαιρετικά παραγωγική ακόμα και σε σύγχρονα όπλα. Σε αντίθεση, βεβαίως, με την απισχνασμένη, παρότι πολλά υποσχόμενη, ελληνική αμυντική βιομηχανία.

Τρεις σοβαροί κίνδυνοι αναδεικνύονται:

Πρώτον, από την στρατηγική υπερεξοπλισμού της Ευρώπης ωφελούνται κατά βάση επτά χώρες: Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία και οι εκτός Ε.Ε Βρετανία και Τουρκία. Πρόκειται για χώρες με ισχυρή αμυντική βιομηχανία που επί της ουσίας θα αποτελέσουν και τους βασικούς προμηθευτές της ευρωπαϊκής κοινής άμυνας. Ειδικότερα για την Τουρκία: Στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας η Τουρκία διεκδικεί σημαντικό ρόλο, δήλωσε στους Financial Times ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χ. Φιντάν. Οι αποφάσεις Τραμπ είναι μια αφύπνιση, πρέπει να ενωθούμε και να σχεδιάσουμε το δικό μας κέντρο βαρύτητας, είπε

Όπως αναφέρεται στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (σημείο (στ)), οι τομείς ενδιαφέροντος είναι οι εξής:

“...προσδιορίζει τον ακόλουθο πρώτο κατάλογο τομέων προτεραιότητας για δράση σε επίπεδο ΕΕ στον τομέα των δυνατοτήτων, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, σύμφωνα με το έργο που έχει ήδη γίνει στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας και σε πλήρη συνοχή με το ΝΑΤΟ: αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα. συστήματα πυροβολικού, συμπεριλαμβανομένων δυνατοτήτων κρούσης βαθιάς ακρίβειας· πυραύλους και πυρομαχικά· drones και συστήματα anti-drone· στρατηγικούς παράγοντες διευκόλυνσης, μεταξύ άλλων σε σχέση με την προστασία του διαστήματος και των υποδομών ζωτικής σημασίας· στρατιωτική κινητικότητα· cyber? τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικός πόλεμος·“.

Δεύτερον, η χρηματοδότηση των προγραμμάτων εξοπλισμών θα προέλθει από αύξηση των αμυντικών δαπανών με τον εξής τρόπο:

Η αύξησή τους θα γίνει με αύξηση του δανεισμού των κρατών-μελών, που θα διευκολυνθεί με τη ρήτρα διαφυγής -δηλαδή η Κομισιόν δεν θα μετρά τα νέα δάνεια για τον προσδιορισμό του κατά τις συνθήκες δημοσιονομικού ελλείμματος. Θα τα μετρούν, ωστόσο, οι αγορές, που θα ζητούν αυξημένα επιτόκια, ειδικά από τις υπερχρεωμένες χώρες –όπως η Ελλάδα. Το θέμα θα συζητήσουν περαιτέρω οι 27 υπουργοί Οικονομικών την προσεχή εβδομάδα.

Αναφέρεται χαρακτηριστικά στην σχετική απόφαση των “27”:

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιταχύνει την κινητοποίηση των απαραίτητων μέσων και χρηματοδότησης προκειμένου να ενισχυθεί η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η προστασία των πολιτών μας. Με τον τρόπο αυτό, η Ένωση θα ενισχύσει τη συνολική αμυντική της ετοιμότητα, θα μειώσει τις στρατηγικές της εξαρτήσεις, θα αντιμετωπίσει τα κρίσιμα κενά δυνατοτήτων της και θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική τεχνολογική και βιομηχανική βάση ανάλογα σε ολόκληρη την Ένωση, ώστε να είναι σε θέση να προμηθεύει καλύτερα εξοπλισμό στις ποσότητες και με τον επιταχυνόμενο ρυθμό που απαιτείται. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο συμπερασμάτων (εδώ)

Επίσης:

Προτείνεται στο Συμβούλιο η ενεργοποίηση, με συντονισμένο τρόπο, της εθνικής ρήτρας διαφυγής στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης ως άμεσο μέτρο και καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει περαιτέρω μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις του Συμβουλίου, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους, για τη διευκόλυνση σημαντικών αμυντικών δαπανών σε εθνικό επίπεδο σε όλα τα κράτη μέλη.

Καλεί την Επιτροπή να προτείνει πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης για την άμυνα σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων μέσω πρόσθετων δυνατοτήτων και κινήτρων που προσφέρονται σε όλα τα κράτη μέλη, βάσει των αρχών της αντικειμενικότητας, της μη διάκρισης και της ίσης μεταχείρισης των κρατών μελών, κατά τη χρήση των τρεχουσών κονδυλίων τους στο πλαίσιο των σχετικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ, και να υποβάλει ταχέως σχετικές προτάσεις.

Σημειώνει την πρόθεση της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση για ένα νέο μέσο της ΕΕ που θα παρέχει στα κράτη μέλη δάνεια που υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους έως 150 δισεκατομμυρίων ευρώ και καλεί το Συμβούλιο να εξετάσει την πρόταση αυτή επειγόντως·

Υπογραμμίζει τη σημασία της κινητοποίησης ιδιωτικής χρηματοδότησης για την αμυντική βιομηχανία και καλεί την Επιτροπή να εξετάσει μέτρα σχετικά, μεταξύ άλλων με το να γνωστοποιήσει στους ιδιώτες επενδυτές τη σημασία της αμυντικής βιομηχανίας για την Ευρώπη γενικότερα·

Τρίτον, η στρατηγική ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας προβλέπει την ανακατεύθυνση κονδυλίων από τις πολιτικές συνοχής (π.χ ενίσχυση των μη ευνοημένων περιφερειών κ.ά), θεωρείται δε βέβαιο ότι θα προκαλέσει και ανακατανομή του ίδιου του προϋπολογισμού της ΕΕ. Ήτοι, μειώσεις κονδυλίων για το λεγόμενο κοινωνικό κράτος προς ενίσχυση της άμυνας.

Ο πολιτικός κίνδυνος ως προς τα παραπάνω είναι σαφής: τυχόν περιορισμός του κοινωνικού κράτους για την ενίσχυση της άμυνας οδηγεί σε διατήρηση, πιθανώς και έξαρση, των υπαρχουσών κοινωνικών ανισοτήτων στην Ευρώπη. Κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με λάδι στη φωτιά της ακροδεξιάς που αυξάνει γεωμετρικά την επιρροή της σε πολλές χώρες. Οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέττα που προτείνουν μία Ευρώπη πιο ανταγωνιστική με έμφαση στην ανάπτυξη και τις κοινωνικές πολιτικές μπαίνουν στο συρτάρι καθώς μεγάλα κονδύλια πρέπει να κατευθυνθούν στις πολιτικές άμυνας. Η πρόταση για ένα μεγάλο ευρωομόλογο (οι εισηγήσεις έκαναν λόγο για 500 δισ. ευρώ) δεν βρήκε ευήκοα ώτα…

Στο επίκεντρο η Ουκρανία και η οικονομική στρατηγική της Ε.Ε.

Ευρωπαίοι ηγέτες θα συμμετάσχουν στην ειδική συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την Πέμπτη 6 Μαρτίου προκειμένου να καθορίσουν τη στάση τους σε μια προσπάθεια να χαμηλώσουν οι τόνοι μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας.

Το σχέδιο συμπερασμάτων που συντάχθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σε συνεργασία με την Πολωνία που κατέχει την εξάμηνη Προεδρία της ΕΕ και την πρόεδρο της Κομισιόν επικεντρώνεται σε δύο πυλώνες: την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή άμυνα.

Σύμφωνα με πληροφορίες το σχέδιο συμπερασμάτων που θα υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σε περίπτωση που υπάρξει συμφωνία των 27 κρατών μελών και κάνει λόγο για πέντε βασικές αρχές που θέτει η ΕΕ:

• Καμία συζήτηση για την Ουκρανία δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συμμετοχή της ίδιας της Ουκρανίας, διασφαλίζοντας ότι η φωνή της θα είναι πρωταγωνιστική.
• Οι διαπραγματεύσεις που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια πρέπει να περιλαμβάνουν την Ευρώπη, καθώς η ασφάλεια της Ουκρανίας, της Ευρώπης και του κόσμου είναι αλληλένδετες.
• Μια κατάπαυση του πυρός θεωρείται εφικτή μόνο ως μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας για την επίτευξη ειρήνης, απορρίπτοντας προσωρινές λύσεις χωρίς ουσία.
• Οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρές και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία, που θα αποτρέπουν μελλοντική ρωσική επιθετικότητα.
• Η ειρήνη πρέπει να σέβεται πλήρως την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.

Για να επιτευχθεί η λεγόμενη «ειρήνη μέσω ισχύος», η ΕΕ τονίζει ότι η Ουκρανία πρέπει να βρίσκεται στην ισχυρότερη δυνατή θέση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις διαπραγματεύσεις.

Πάνω από 30 δισ. το 2025

Οικονομικά, προβλέπεται χρηματοδότηση ύψους 30,6 δισ. ευρώ για το 2025, με 12,5 δισ. ευρώ από το Ταμείο για την Ουκρανία και 18,1 δισ. ευρώ μέσω της πρωτοβουλίας G7 ERA.

Στρατιωτικά, η ΕΕ εντείνει τις προσπάθειες μέσω της αποστολής EUMAM Ukraine, εστιάζοντας σε αεράμυνα, πυρομαχικά και εκπαίδευση, ενώ υποστηρίζει την ανάπτυξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας.

Παράλληλα, η ΕΕ θα δηλώσει έτοιμη να συνεισφέρει σε εγγυήσεις ασφάλειας, πιθανώς μέσω της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ), σε συνεργασία με την Ουκρανία και διεθνείς εταίρους, σεβόμενη τις ιδιαιτερότητες των πολιτικών άμυνας των κρατών μελών.

Ευρωπαϊκή Άμυνα

Με στόχο τη μείωση εξαρτήσεων, κάλυψη κενών ικανοτήτων, ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας για ασφάλεια και ανταγωνιστικότητα το Ειδικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να αποφασίσει αύξηση δαπανών, ευελιξία στο Σύμφωνο Σταθερότητας, και προσαρμογή δανείων της ΕΤΕπ για αμυντικά έργα.

Προτεραιότητα θα δοθεί σε αεράμυνα, πυροβολικό, drones και κυβερνοπόλεμο.

Θα γίνει και πάλι αναφορά σε κοινή προμήθεια, τυποποίηση, στήριξη ΜμΕ μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας και EDIP.

Τέλος το σχέδιο προβλέπει συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ και συντονισμό πριν τη Σύνοδο του Ιουνίου 2025.

Στο σχέδιο, σύμφωνα με το ertnews.gr, δεν γίνεται ειδική αναφορά για ανάληψη ειρηνευτικής πρωτοβουλίας στο ουκρανικό από την πλευρά της ΕΕ.

Αναφέρεται ωστόσο ότι το θέμα θα επανεξεταστεί στις ευρωπαϊκές τακτικές συνόδους κορυφής στις 20 Μαρτίου και τον Ιούνιο, με σεβασμό στις πολιτικές και τα συμφέροντα όλων των κρατών μελών.

Οι δύο ηγέτες θέλουν παράλληλα να αναπτυχθεί ειρηνευτική δύναμη στην Ουκρανία, με τη στήριξη ωστόσο των ΗΠΑ.

Την ίδια ώρα, στις Βρυξέλλες πυρετώδεις είναι οι προετοιμασίες για το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα λάβει χώρα την ερχόμενη Πέμπτη, με βασικά θέματα την Ουκρανία και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.

“Η ΕΕ είναι έτοιμη να συνεργαστεί με όλους τους Ευρωπαίους εταίρους και άλλους συμμάχους για ένα σχέδιο ειρήνης για την Ουκρανία που να εγγυάται δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη για τους Ουκρανούς” διαβεβαίωσε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα χθες στο Λονδίνο, ενώ πρόσθεσε ότι “θα πρέπει να μάθουμε από το παρελθόν” και να μην επαναληφθούν λάθη όπως εκείνα που συνέβησαν στο Μινσκ, είτε στο Αφγανιστάν, όπου δεν υπήρξαν επί της ουσίας “εγγυήσεις ασφάλειας”.

“Η Ουκρανία χρειάζεται ολοκληρωμένες εγγυήσεις ασφάλειας” που θα στηρίζουν την οικονομική και στρατιωτική της θέση, τόνισε από την πλευρά της η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενώ σημείωσε ότι στόχος είναι να εξασφαλιστεί ότι το Κίεβο θα βρίσκεται σε θέση ισχύος στις όποιες διαπραγματεύσεις και ότι η χώρα θα γίνει “ατσάλινος σκαντζόχοιρος έναντι πιθανών εισβολέων”.

Aντίθετη η Ουγγαρία

Δεν είναι σίγουρο ότι το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα δώσει τελικές απαντήσεις ως προς την εξασφάλιση μιας βιώσιμης ειρήνης στην Ουκρανία, καθώς ήδη η Ουγγαρία απορρίπτει το προσχέδιο των συμπερασμάτων.

Σε επιστολή του προς τον Αντόνιο Κόστα, ο Ούγγρος πρωθυπουργός και “σύμμαχος” του Τραμπ, Βίκτορ Όρμπαν δήλωσε ότι “υπάρχουν στρατηγικές διαφορές στην προσέγγισή μας για την Ουκρανία που δεν μπορούν να γεφυρωθούν”, ενώ ζήτησε να μην υπάρξουν σχετικά γραπτά συμπεράσματα, απειλώντας ουσιαστικά με “βέτο” την υιοθέτηση του κειμένου, που απαιτεί ομοφωνία.

Για τον λόγο αυτό, ήδη κυκλοφορούν σενάρια συγκρότησης “συμμαχίας προθύμων” εντός της ΕΕ. Προβλέπεται άλλωστε στο άρθρο 44 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης ότι “το Συμβούλιο μπορεί να αναθέσει την εκτέλεση καθήκοντος σε ομάδα κρατών μελών που είναι πρόθυμα και διαθέτουν την αναγκαία ικανότητα για την εκτέλεση αυτού του καθήκοντος. Τα εν λόγω κράτη μέλη, σε συνεργασία με τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, συμφωνούν μεταξύ τους για τη διαχείριση του έργου”.

Αν και δεν έχει ποτέ εφαρμοστεί το εν λόγω άρθρο, σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, ενδεχομένως να επιτρέψει σε ορισμένα κράτη μέλη να συνεργαστούν για να παρέχουν “εγγυήσεις ασφάλειας” για την Ουκρανία, παρακάμπτοντας με αυτόν τον τρόπο το “βέτο” του Βίκτορ Όρμπαν.

Ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας

Βασικό θέμα της επικείμενης συνόδου στις Βρυξέλλες θα είναι και οι επιλογές για τη χρηματοδότηση των αμυντικών αναγκών της ΕΕ, που υπολογίζονται ήδη σε 500 δις ευρώ για την επόμενη δεκαετία. “Πρέπει επειγόντως να επανεξοπλίσουμε την Ευρώπη. Και γι’ αυτό, θα παρουσιάσουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στις 6 Μαρτίου”, ανέφερε χθες η Πρόεδρος της Κομισιόν. Οι ηγέτες αναμένουν επιστολή από τη φον ντερ Λάιεν, στην οποία θα περιγράφονται οι επιλογές χρηματοδότησης.

Ήδη κυκλοφορούν ιδέες, όπως χρήση αδιάθετων κονδυλίων από το ταμείο ανάκαμψης (RRF), κονδύλια από τα ταμεία συνοχής, ή ακόμα και δημιουργία τράπεζας στο πρότυπο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), αναφέρουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.

Κάποια κράτη μέλη, όπως η Πολωνία και η Φινλανδία, ωστόσο, εμφανίζονται επιφυλακτικά ως προς τους τρόπους χρηματοδότησης, καθώς δεν θέλουν να αναλάβει η Κομισιόν ρόλο “συντονιστή” για τις αμυντικές τους ανάγκες, καθώς η άμυνα παραμένει εθνική αρμοδιότητα, εξηγούν ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές.

Βάσει του προσχεδίου των συμπερασμάτων, οι “27” καλούν, πάντως, την Κομισιόν “να προτείνει πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης για την άμυνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περιλαμβανομένων των μέσων επιπρόσθετης ευελιξίας για χρήση διαρθρωτικών κονδυλίων, και να παρουσιάσει άμεσα τις σχετικές προτάσεις”.

Τελικές αποφάσεις, ωστόσο, δεν αναμένονται πριν τον Ιούνιο και αφού θα έχει προηγηθεί συγκρότηση κυβέρνησης στη Γερμανία.

Πηγή: Deutsche Welle