Σπύρος Σιδέρης

Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο στήριξης της ουκρανικής πλευράς, αλλά και ένα σαφές πολιτικό μήνυμα ότι η Ευρώπη επιδιώκει να συνεχίσει —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— την υποστήριξή της προς το Κίεβο, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις, τις αβεβαιότητες και το διαρκώς πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ένα από τα πιο άμεσα και εμφανή αποτελέσματα αυτής της απόφασης είναι η ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της Ουκρανίας. Η χρηματοδότηση του Κιέβου σε τόσο υψηλό επίπεδο μειώνει αισθητά την πίεση προς την ουκρανική ηγεσία να αποδεχθεί συμβιβασμούς που προωθούνται είτε από τη Ρωσία είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η ουκρανική πλευρά εμφανίζεται λιγότερο διατεθειμένη να προχωρήσει σε υποχωρήσεις, όπως η αποχώρηση στρατευμάτων από αμφισβητούμενες περιοχές ή η αποδοχή ενός πλαισίου ειρήνης που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγκαστικός συμβιβασμός.

• Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος των ΗΠΑ παραμένει κρίσιμος αλλά και αβέβαιος. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο άσκησης πίεσης προς την Ουκρανία με στόχο την επίτευξη μιας συμφωνίας, ωστόσο στο Κίεβο φαίνεται να υπάρχει έντονη δυσπιστία ως προς το κατά πόσο τέτοιου είδους πιέσεις θα είναι τελικά αποφασιστικές ή αποτελεσματικές. Η αμερικανική στάση εξακολουθεί να αποτελεί μεταβλητή-κλειδί, ικανή να επηρεάσει ουσιαστικά την πορεία της σύγκρουσης και το εύρος των διαθέσιμων επιλογών για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη ούτε στο εσωτερικό της Ευρώπης. Παρά την έγκριση του δανείου, η πολιτική της ΕΕ απέναντι στην Ουκρανία και τη Ρωσία ενδέχεται να αναπροσαρμοστεί υπό την επίδραση δύο βασικών παραγόντων.

Ο πρώτος αφορά την κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η συνεχιζόμενη άνοδος των τιμών της ενέργειας, ιδιαίτερα σε συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας στον Περσικό Κόλπο, απειλεί να επιφέρει νέο σοβαρό πλήγμα στις ήδη πιεσμένες οικονομίες των κρατών-μελών. Εάν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί, η δυνατότητα της Ευρώπης να συνεχίσει την οικονομική και στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία στα σημερινά επίπεδα ενδέχεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση. Με άλλα λόγια, η οικονομική αντοχή της Ευρώπης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για τη διάρκεια και το βάθος της ευρωπαϊκής εμπλοκής.

Ο δεύτερος παράγοντας σχετίζεται με την αυξανόμενη ένταση στις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας, αλλά και με την επιδείνωση των σχέσεων ΕΕ–ΗΠΑ. Η προοπτική μιας άμεσης σύγκρουσης μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας, αν και παραμένει θεωρητική, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί πλήρως.

Οι πρόσφατες δηλώσεις από τη Μόσχα, που περιλαμβάνουν απειλές για πιθανά πλήγματα κατά ευρωπαϊκών στόχων, ερμηνεύονται ως απόπειρα πίεσης προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ώστε να περιορίσουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία και να ωθήσουν το Κίεβο σε πιο συμβιβαστική στάση.

• Υπό αυτή την έννοια, η απόφαση για τη χορήγηση του δανείου, αντί να λειτουργήσει κατευναστικά, ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση. Η Μόσχα μπορεί να επιχειρήσει να αποδείξει ότι οι απειλές της δεν είναι κενές, αυξάνοντας την πίεση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Από την πλευρά της, η Ευρώπη διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να υποκύψει σε εκβιασμούς και ότι θα συνεχίσει να στηρίζει το Κίεβο.

Ωστόσο, το σημαντικότερο στρατηγικό πρόβλημα για την Ευρώπη είναι η αβεβαιότητα γύρω από την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε περίπτωση μιας ευρύτερης σύγκρουσης με τη Ρωσία, η αμερικανική συνδρομή δεν θεωρείται πλέον απολύτως δεδομένη, γεγονός που εντείνει τα διλήμματα των ευρωπαϊκών ηγεσιών και καθιστά πιο περίπλοκο τον στρατηγικό σχεδιασμό.

Από την άλλη πλευρά, και η Ρωσία αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς. Η σύγκριση των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων δείχνει ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρό συνολικό δυναμικό, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι μεγάλο μέρος του ρωσικού στρατού παραμένει ήδη δεσμευμένο στην Ουκρανία. Μια άμεση σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές απώλειες για τη Ρωσία και να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους ακόμη και για περιοχές στρατηγικής σημασίας, όπως το Καλίνινγκραντ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η μόνη σαφής υπεροχή της Ρωσίας αφορά τα πυρηνικά όπλα. Η πιθανότητα χρήσης ή απειλής χρήσης πυρηνικού οπλοστασίου παραμένει το πιο επικίνδυνο σενάριο, καθώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο αποτροπής απέναντι στην Ευρώπη. Ωστόσο, πρόκειται για μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη στρατηγική, δεδομένου ότι η αντίδραση τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και της Κίνας παραμένει απρόβλεπτη.

• Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία παρατείνεται και η ευρωπαϊκή στήριξη αυξάνεται, οι πιθανότητες νέας κλιμάκωσης ενισχύονται. Ιδίως εάν η Ρωσία αρχίσει να αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες είτε στο πεδίο της μάχης είτε στο εσωτερικό της, ή εάν η Ευρώπη προχωρήσει σε κινήσεις που η Μόσχα θα εκλάβει ως άμεση απειλή, όπως η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων σε χώρες όπως η Πολωνία ή η Φινλανδία.

Παρά τη σοβαρότητα αυτών των σεναρίων, στην Ευρώπη δεν διεξάγεται ακόμη μια ευρεία και ουσιαστική δημόσια συζήτηση για το ενδεχόμενο μιας τέτοιας κλιμάκωσης. Η κυρίαρχη αντίληψη παραμένει ότι οι ρωσικές απειλές συνιστούν, σε μεγάλο βαθμό, μπλόφα. Ωστόσο, η συχνότητα, η ένταση και η συστηματικότητα αυτών των δηλώσεων, σε συνδυασμό με τις εμφανείς ρωγμές στις διατλαντικές σχέσεις, καθιστούν σαφές ότι το περιθώριο απρόβλεπτων εξελίξεων δεν είναι πλέον αμελητέο.

Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ δεν είναι, συνεπώς, μια απλή οικονομική πράξη. Είναι μια απόφαση με βαθιές γεωπολιτικές, στρατηγικές και πολιτικές συνέπειες, η οποία επηρεάζει τη στάση όλων των εμπλεκόμενων πλευρών και επαναπροσδιορίζει τα όρια της σύγκρουσης. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ασφάλεια δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η ευρωπαϊκή αυτή πρωτοβουλία ενδέχεται να αποδειχθεί όχι μόνο κρίσιμη για την αντοχή της Ουκρανίας, αλλά και καθοριστική για τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου.

Σπύρος Σιδέρης

Η επιλογή της Άγκυρας δεν είναι τυχαία, αλλά εντάσσεται σε μια στρατηγική αξιοποίησης ενός παίκτη με ανοιχτούς διαύλους και προς τις δύο πλευρές.

Η πρωτοβουλία αυτή ακολούθησε δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, ο οποίος επιβεβαίωσε την επιδίωξη του Κιέβου για συνάντηση σε επίπεδο ηγετών στην Τουρκία. Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα, ο Ζελένσκι υιοθέτησε σκληρή γραμμή, δηλώνοντας ότι η Ουκρανία θα συνεχίσει να πλήττει τις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές, προκαλώντας ήδη σημαντικές οικονομικές απώλειες. Η φαινομενικά αντιφατική αυτή στάση – διάλογος και στρατιωτική πίεση – αποτελεί στην πραγματικότητα συνειδητή στρατηγική: η ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος μέσω ελεγχόμενης κλιμάκωσης.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Κωνσταντίν Χριστσένκο, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αντίφαση σε αυτή την προσέγγιση. Όπως επισημαίνει, η Ρωσία έχει απορρίψει προτάσεις για αμοιβαία παύση επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, περιορίζοντας τα περιθώρια του Κιέβου. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές παραμένουν ένα από τα ελάχιστα εργαλεία πίεσης απέναντι στη ρωσική οικονομία.

• Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία: η σταδιακή υποβάθμιση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή ατζέντα. Η εστίαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα κενό προσοχής, το οποίο το Κίεβο επιχειρεί να καλύψει μέσω κινήσεων υψηλού συμβολισμού. Μια πιθανή σύνοδος κορυφής — ιδίως με ενδεχόμενη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ — θα μπορούσε να επαναφέρει δυναμικά την Ουκρανία στο προσκήνιο της διεθνούς πολιτικής.

Η επιλογή της Τουρκίας ως μεσολαβητή έχει καθοριστική σημασία. Η Άγκυρα έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικός διαμεσολαβητής, όπως στην περίπτωση της συμφωνίας για τα ουκρανικά σιτηρά, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Για τον Ζελένσκι, η Τουρκία αποτελεί έναν από τους ελάχιστους δρώντες που μπορούν να διεκδικήσουν ρεαλιστικά ρόλο γεωπολιτικής γέφυρας.

Παρά ταύτα, η ρωσική στάση παραμένει αμετακίνητη. Ο Ρώσος αναλυτής Ρολάντ Μπιγιάμοφ εκτιμά ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια σύνοδο κορυφής σε αυτή τη φάση, υποστηρίζοντας ότι προηγούνται διαπραγματεύσεις σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, η Ρωσία θεωρεί ότι το Κίεβο επιχειρεί να «ανεβάσει» τεχνητά το επίπεδο των συνομιλιών για να αποκομίσει πολιτικό και επικοινωνιακό όφελος.

• Πέρα από τη διαδικασία, υπάρχει και ένα βαθύτερο εμπόδιο: η αμφισβήτηση της νομιμοποίησης του Ζελένσκι από τη Μόσχα. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια απευθείας συνάντηση με τον Πούτιν, καθώς το Κρεμλίνο δεν δείχνει διατεθειμένο να τον αντιμετωπίσει ως ισότιμο συνομιλητή σε επίπεδο κορυφής.

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, Χάσνι Αμπίντι, εκτιμά ότι η κίνηση του Ζελένσκι αποτελεί προσπάθεια ρήξης του διπλωματικού αδιεξόδου. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Κίεβο επιδιώκει να εμφανιστεί ως η πλευρά που επιθυμεί τον διάλογο, μεταφέροντας την ευθύνη για τη στασιμότητα στη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να ενεργοποιήσει εκ νέου τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω της τουρκικής διαμεσολάβησης.

Καθοριστικές είναι και οι εξελίξεις στην Ευρώπη. Η αποδυνάμωση πολιτικών εμποδίων, όπως η στάση της Ουγγαρίας υπό τον Βίκτορ Όρμπαν, ανοίγει τον δρόμο για αυξημένη ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία. Αυτό προσφέρει στον Ζελένσκι μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων και ενισχύει την επιλογή του να προωθήσει πιο επιθετικές διπλωματικές πρωτοβουλίες.

• Την ίδια στιγμή, ο Ουκρανός πρόεδρος επιχειρεί να ενισχύσει και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, προωθώντας την ιδέα ενός νέου αντιβαλλιστικού συστήματος άμυνας. Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική του: όσο παραμένει υψηλή η στρατιωτική απειλή, τόσο εντείνεται η ανάγκη για πολιτική λύση.

Στην ουσία, η πρόταση για σύνοδο κορυφής υπερβαίνει το πλαίσιο μιας απλής διαπραγμάτευσης. Αποτελεί εργαλείο πολιτικής πίεσης, μήνυμα προς τη Δύση και ταυτόχρονα προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της δυναμικής του πολέμου. Ο Ζελένσκι επιχειρεί να αποδείξει ότι η Ουκρανία δεν είναι παθητικός αποδέκτης εξελίξεων, αλλά ενεργός διαμορφωτής της διεθνούς ατζέντας.

Το ερώτημα παραμένει αν αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδώσει. Με τη Ρωσία να διατηρεί σκληρή στάση και τη διεθνή προσοχή κατακερματισμένη, η πιθανότητα μιας άμεσης συνόδου είναι περιορισμένη. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς απτό αποτέλεσμα, η πρωτοβουλία έχει ήδη επιτύχει έναν βασικό στόχο: την επανενεργοποίηση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή συζήτηση.

Σε έναν πόλεμο όπου η διπλωματία, η στρατιωτική πίεση και η επικοινωνιακή στρατηγική αλληλοσυμπλέκονται, η κίνηση του Ζελένσκι δεν είναι απλώς μια πρόταση διαλόγου. Είναι μια συνειδητή προσπάθεια να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού — ακόμη κι αν το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι αλλάζει στις διμερείς σχέσεις Ιταλίας-Ισραήλ, αλλά και κατά πόσο η ιταλική επιλογή μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή αναθεώρηση απέναντι στην ισραηλινή στρατιωτική πολιτική.

Η πρόσφατη κλιμάκωση που οδήγησε στην απόφαση είχε άμεσο επιχειρησιακό υπόβαθρο. Ο ιταλικός στρατός κατήγγειλε ότι ισραηλινές δυνάμεις άνοιξαν «προειδοποιητικά πυρά» κατά αυτοκινητοπομπής Ιταλών κυανόκρανων στον Λίβανο, στο πλαίσιο της αποστολής της UNIFIL. Αν και δεν υπήρξαν τραυματισμοί, το περιστατικό θεωρήθηκε εξαιρετικά σοβαρό από τη Ρώμη, προκαλώντας διπλωματική ένταση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι μετέβη στη Βηρυτό, εκφράζοντας δημόσια την αλληλεγγύη της Ιταλίας προς τον Λίβανο και καταδικάζοντας τις ισραηλινές επιθέσεις κατά αμάχων, ενώ η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου απάντησε με αντίστοιχη διπλωματική αντίδραση.

Η αμυντική συμφωνία μεταξύ Ιταλίας και Ισραήλ, η οποία υπογράφηκε το 2003, προέβλεπε αυτόματη ανανέωση ανά πενταετία και κάλυπτε ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας: από την εξαγωγή, εισαγωγή και διαμετακόμιση οπλικών συστημάτων έως την κοινή εκπαίδευση και την αμυντική έρευνα. Ωστόσο, σε καθαρά ποσοτικούς όρους, η συμβολή της Ιταλίας στον εξοπλισμό του Ισραήλ παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, οι βασικοί προμηθευτές είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γερμανία, που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο των σχετικών αναγκών. Η ιταλική συμμετοχή υπολογίζεται περίπου στο 1%, με κύρια προϊόντα ναυτικά πυροβόλα και ελαφρά ελικόπτερα.

• Παρά το περιορισμένο μέγεθος αυτής της συνεργασίας, η πολιτική σημασία της είναι δυσανάλογα μεγάλη. Η αναστολή της συμφωνίας θέτει πλέον υπό αυστηρότερο έλεγχο κάθε μελλοντική στρατιωτική εξαγωγή, ιδίως υπό το πρίσμα της ιταλικής νομοθεσίας που απαγορεύει την πώληση όπλων σε χώρες που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Το ζήτημα αποκτά, συνεπώς, όχι μόνο διπλωματική αλλά και σαφή νομική διάσταση, με αυξημένο κίνδυνο ακύρωσης ή παγώματος σχετικών συμβάσεων.

Καθοριστικό ρόλο στην απόφαση έπαιξε η εσωτερική πίεση. Η αντιπολίτευση, με επικεφαλής την Έλι Σλάιν, ζητούσε εδώ και καιρό την αναστολή της συμφωνίας, ενώ ομάδα συνταγματολόγων και διεθνολόγων προσέφυγε κατά της νομιμότητας της ανανέωσής της, επικαλούμενη αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και εντάλματα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Παράλληλα, η ιταλική κοινωνία των πολιτών κινητοποιήθηκε έντονα, με μαζικές διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις κατά των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα, αλλά και της επέκτασής τους στον Λίβανο. Η κυβέρνηση Μελόνι, παρά τον δεξιό της προσανατολισμό, δεν μπορούσε πλέον να αγνοήσει αυτό το πολιτικό και κοινωνικό βάρος.

Για το Ισραήλ, η απώλεια δεν είναι πρωτίστως υλική, αλλά στρατηγική και συμβολική. Η Ρώμη αποτελούσε έναν αξιόπιστο ευρωπαϊκό εταίρο, ιδίως σε επίπεδο πολιτικής νομιμοποίησης. Η μεταστροφή της Ιταλίας αποδυναμώνει το αφήγημα της ευρείας ευρωπαϊκής στήριξης και ενισχύει τις φωνές που ζητούν περιορισμούς στη στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ. Επιπλέον, το μήνυμα που εκπέμπεται προς τις χώρες που συμμετέχουν σε ειρηνευτικές αποστολές, όπως η UNIFIL, είναι ότι η προστασία των δυνάμεών τους μπορεί να υπερισχύσει των διμερών σχέσεων.

• Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η απόφαση αυτή θα προκαλέσει ένα ευρωπαϊκό «ντόμινο». Ήδη, χώρες όπως η Ισπανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο έχουν υιοθετήσει περιορισμούς ή απαγορεύσεις στις εξαγωγές στρατιωτικού υλικού προς το Ισραήλ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ανασταλεί σχετικές άδειες εξαγωγής, ενώ ακόμη και στη Γερμανία, παρά τη διαχρονική της στήριξη, καταγράφονται ενδείξεις αυξανόμενης επιφυλακτικότητας από τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Συνολικά, η ιταλική απόφαση δεν μεταβάλλει άμεσα την επιχειρησιακή ισχύ του Ισραήλ, καθώς οι κύριες πηγές εξοπλισμού του παραμένουν αμερικανικές και γερμανικές. Ωστόσο, πλήττει κάτι εξίσου κρίσιμο: τη νομιμοποίηση της στρατιωτικής συνεργασίας με το Ισραήλ στην Ευρώπη. Σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές δίκαιο, η κοινή γνώμη και οι πολιτικές ισορροπίες επαναπροσδιορίζονται, η επιλογή της Ρώμης ίσως αποδειχθεί όχι απλώς μια μεμονωμένη απόφαση, αλλά η απαρχή μιας νέας ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στο Ισραήλ.

Οι υπουργοί Οικονομικών της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Αυστρίας απηύθυναν αυτή την έκκληση σε επιστολή τους με χθεσινή ημερομηνία, στην οποία εκτιμούν ότι η κίνηση αυτή θα δείξει ότι “στεκόμαστε ενωμένοι και είμαστε σε θέση να αναλάβουμε δράση”.

“Επίσης θα στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι όσοι ωφελούνται από τις επιπτώσεις του πολέμου θα πρέπει να συμβάλουν στην ελάφρυνση του βάρους που επωμίζεται το ευρύ κοινό”, τονίζουν.

Στην επιστολή τους, που απευθύνεται στον Ευρωπαίο επίτροπο για το Κλίμα Βόπκε Χούστρα, οι υπουργοί αναφέρονται στον αντίστοιχο έκτακτο φόρο που είχε επιβληθεί στις εταιρείες ενέργειας το 2022, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.

“Με δεδομένες τις τρέχουσες στρεβλώσεις της αγοράς και των δημοσιονομικών περιορισμών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει γρήγορα ένα παρόμοιο πανευρωπαϊκό εργαλείο συνεισφοράς, βασισμένο σε μια στέρεη νομική βάση”, εξηγούν, αν και δεν διευκρινίζουν το επίπεδο της φορολογίας που προτείνουν ούτε ποιες εταιρείες θα αφορά.

Η μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από τα εισαγόμενα καύσιμα την αφήνει εκτεθειμένη στον αντίκτυπο που έχει η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας. Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 70% από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος για την Ενέργεια και τη Στέγαση Νταν Γιόργκενσεν επεσήμανε την Τρίτη ότι οι Βρυξέλλες ανησυχούν ιδιαίτερα για τη βραχυπρόθεσμη προμήθεια προϊόντων διύλισης πετρελαίου στην Ευρώπη, όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και το ντίζελ.

Το Reuters μετέδωσε ότι η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού της Γαλλίας, EDF, αναμένεται να βρεθεί στο στόχαστρο της έρευνας, λόγω ανησυχιών ότι η στήριξη αυτή θα ενισχύσει τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά.

Υπενθυμίζεται ότι ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν παρουσιάζοντας πριν τρεις σχεδόν εβδομάδες από τη βάση υποβρυχίων του νησιού Λονγκ, στη Βρετάνη της Γαλλίας, το νέο δόγμα της χώρας του για τη λεγόμενη «πυρηνική αποτροπή», δηλαδή, την προσφυγή της Γαλλίας στο πυρηνικό της οπλοστάσιο σε περίπτωση απειλής των ζωτικών συμφερόντων της, δήλωσε ότι εφεξής θα έχει και μία «ευρωπαϊκή διάσταση».

Η Γαλλία θα αυξήσει το μέγεθος του πυρηνικού της οπλοστασίου και θα ενισχύσει την αποτρεπτική της δύναμη, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος να ξεπεραστεί το πυρηνικό όριο σε παγκόσμιο επίπεδο, είπε τη Δευτέρα ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, εν μέσω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

«Βρισκόμαστε σε μια περίοδο γεωπολιτικών αναταραχών γεμάτη κινδύνους», δήλωσε ο Μακρόν σε ομιλία του από μια βάση υποβρυχίων στην γαλλική περιοχή Βρετάνη, ξεκαθαρίζοντας ότι η λήψη αποφάσεων για τα πυρηνικά όπλα θα παραμείνει αποκλειστικά στα χέρια του Γάλλου προέδρου. «Μόνο ο πρόεδρος της Γαλλίας μπορεί να αποφασίσει τη χρήση πυρηνικής ισχύος», τόνισε ο Μακρόν, σύμφωνα με το Reuters.

Όπως ο Μακρόν δήλωσε, έχει ήδη δώσει εντολή να αυξηθεί ο αριθμός των πυρηνικών κεφαλών, προσθέτοντας, ωστόσο, ότι στο εξής, δεν θα δημοσιοποιούνται στοιχεία για τον ακριβή αριθμό τους. «Δεν θα δημοσιοποιούμε πλέον στοιχεία σχετικά με το πυρηνικό μας οπλοστάσιο, σε αντίθεση με ό,τι ίσχυε στο παρελθόν. Η αναβάθμιση του πυρηνικού οπλοστασίου μας είναι απαραίτητη», είπε.

Ο Γάλλος πρόεδρος επισήμανε πως, εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο που επίσης διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, και την Γερμανία -με την οποία η Γαλλία βρίσκεται ήδη σε στενή συνεργασία επί του θέματος αυτού- άλλες έξι ευρωπαϊκές χώρες έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους για την «πυρηνική αποτροπή» της Γαλλίας. Ο Γάλλος πρόεδρος έκανε λόγο για την παροχή της δυνατότητας στους Ευρωπαίους συμμάχους να συμμετάσχουν σε ασκήσεις αποτροπής.

 Ακόμα, ανακοίνωσε «ότι το μελλοντικό πυρηνικό υποβρύχιο βαλλιστικών πυραύλων, το οποίο θα φέρει τη γαλλική σημαία, θα ονομαστεί ”Invincible” και θα τεθεί σε λειτουργία το 2036».

«Βιώνουμε μια περίοδο γεμάτη κινδύνους»

«Βιώνουμε αυτή τη στιγμή, σε γεωπολιτικό επίπεδο, μια περίοδο ρήξης γεμάτη κινδύνους», προσέθεσε ο Μακρόν, υπογραμμίζοντας ότι «αυτή η περίοδος δικαιολογεί μια αυστηροποίηση» του γαλλικού μοντέλου αποτροπής.

«Η αποτροπή πρέπει να παραμείνει αδιαπραγμάτευτη για τη Γαλλία», δήλωσε ο Μακρόν, προσθέτοντας: «Ως πρόεδρος της Δημοκρατίας, εκλεγμένος με άμεση καθολική ψηφοφορία, είμαι ο εγγυητής της και ήρθα εδώ για να σας επαναλάβω με τη μεγαλύτερη δύναμη τη δέσμευση του έθνους, τη δική μου δέσμευση για την συνέχιση αυτής της θεμελιώδους αποστολής».

«Ποιο είναι το τίμημα για την εκτεταμένη στήριξη της Βόρειας Κορέας στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας; Ποιες είναι οι συνέπειες της συμφωνίας συμμαχίας μεταξύ των δύο χωρών; Τι να πούμε για την ακραία εξάρτηση στην οποία έχει εισέλθει η Ρωσία από την Κίνα; Από όλα αυτά, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας», ανέφερε ο Εμανουέλ Μακρόν στη διάρκεια της ομιλίας του.

Συνεχίζοντας, ο Εμάνουελ Μακρόν ανέφερε ότι «για να είμαστε δυνατοί στην πυρηνική αποτροπή μας θα πρέπει να ενισχύσουμε και τις συμβατικές στρατιωτικές μας δυνατότητες σε όλες τις διαστάσεις τους».

Ο Γάλλος πρόεδρος ανέφερε ότι οι Ευρωπαίοι είχαν συνηθίσει τις τελευταίες δεκαετίες να εξαρτούν την ασφάλειά τους από κανόνες που είχαν ορίσει άλλοι. Ειδικότερα, έκανε λόγο για συμφωνίες «που είχαν συναφθεί κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και οι οποίες παραβιάστηκαν χωρίς καμία προηγούμενη συνεννόηση αυτούς που τις υπέγραψαν, παρά το γεγονός ότι ήταν σύμμαχοί μας».

Σπύρος Σιδέρης

Με άλλα λόγια, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν εμφανίζεται απλώς ως ένας πρόεδρος με αιχμηρή ρητορική, αλλά ως ο πολιτικός που επιχειρεί να μετατρέψει την αμερικανική ηγεμονία από «περιορισμένη από κανόνες» σε δικαίωμα του ισχυρού, ξαναγράφοντας τους όρους της διεθνούς τάξης ώστε να εξυπηρετεί πιο ωμά το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει μετωπική σύγκρουση με θεσμούς, εταίρους και παγιωμένες αρχές.

Η «λογική» της ανατροπής: από τους κανόνες στην ισχύ

Οι κινήσεις Τραμπ δεν στοχεύουν στη «μοιρασιά σφαιρών επιρροής», αλλά στο αντίθετο: στη διάσωση και ενίσχυση της αμερικανικής ηγεμονίας. Η αφετηρία είναι οικονομική: οι ανοικτές αγορές και η ελεύθερη εμπορική τάξη επιτάχυναν την άνοδο ανταγωνιστών, με πρώτον την Κίνα, ενώ η μακρά περίοδος «εύκολου χρήματος» εξάντλησε τα όριά της.

Έτσι, ο Τραμπ φέρεται να επιλέγει μια στρατηγική «αναγκαστικού επαναπατρισμού» ισχύος: περιορισμό της ελευθερίας εμπορίου, υποχώρηση του σεβασμού στην κυριαρχία τρίτων και αντικατάσταση των κανόνων από το δικαίωμα του ισχυρού.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται ιδέες όπως οι δευτερογενείς δασμοί, οι πιέσεις σε χώρες-αγοραστές «ανεπιθύμητων» ενεργειακών πόρων και μια συνολική προσπάθεια να ξαναγραφούν οι εμπορικές σχέσεις υπέρ των ΗΠΑ, όχι μέσω ανταγωνιστικότητας αλλά μέσω εξαναγκασμού.

Ενέργεια, θαλάσσιες οδοί, τεχνολογία: τα τρία «κλειδιά»

Τρεις είναι οι άξονες στους οποίους θα επιδιωχθεί να «κλειδώσει» η αμερικανική πρωτοκαθεδρία: πρώτον, να μη μπορέσει καμία χώρα να ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε υψηλή τεχνολογία και διάστημα· δεύτερον, να παραμείνουν υπό αμερικανικό έλεγχο οι βασικές θαλάσσιες οδοί και κρίσιμες περιοχές ενεργειακών πόρων· τρίτον, να συντηρείται μια κατάσταση αλληλοεξουθενωτικών ανταγωνισμών ανάμεσα σε μεγάλους παίκτες, ώστε να μην εμφανιστεί ένας συνεκτικός αντίπαλος πόλος.

Στην ίδια λογική «θεσμικής παράκαμψης» εντάσσεται και η ιδέα ενός εναλλακτικού μηχανισμού διαχείρισης συγκρούσεων –ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» ως υποκατάστατου ή αντίβαρου του ΟΗΕ– όπου, αντί για συλλογική αρχιτεκτονική, θα δεσπόζει ουσιαστικά μία δύναμη.

Ευρώπη ως «αδύναμος κρίκος»

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Τραμπ δεν βλέπει την Ευρώπη ως ισότιμο εταίρο του «Δυτικού στρατοπέδου», αλλά ως οικονομικό χώρο που μπορεί να μετατραπεί σε εξαρτημένη αγορά: με αυξημένες αγορές αμερικανικών προϊόντων (ειδικά αμυντικών), με πιέσεις που ενισχύουν την αποβιομηχάνιση και με ενθάρρυνση εσωτερικών ρωγμών, ώστε να είναι ευκολότερη η διαπραγμάτευση «διμερώς» και όχι με έναν ενιαίο ευρωπαϊκό παίκτη.

Οι ευρωπαϊκές φωνές –από το Λονδίνο έως πολιτικούς όπως ο Φρίντριχ Μερτς– που θεωρούν ότι μπορεί να υπάρξει επιστροφή σε ένα σχήμα «χρήσιμων, έστω και νεότερων, εταίρων» φαντάζει πλέον μακρινό. Όσο αυξάνονται οι αμερικανικές «επιτυχίες», τόσο θα σκληραίνει η γραμμή έναντι της Ευρώπης.

Η Ρωσία στο «σταυροδρόμι» των δύο σχολών στην Ουάσινγκτον

Για τη Ρωσία, δύο είναι οι ανταγωνιστικές σχολές σκέψης στις ΗΠΑ. Η πρώτη, «γερακίσια», αντιμετωπίζει τη Μόσχα ως δομικό ανταγωνιστή σε ενέργεια, όπλα, πυρηνική ισορροπία και –κυρίως– ως κρίσιμο κρίκο σε κάθε δυνητική αντι-αμερικανική σύγκλιση με την Κίνα. Σε αυτό το πρίσμα, η Ρωσία γίνεται στόχος «στρατηγικής αποδυνάμωσης», ακόμη και με εργαλεία οικονομικού πολέμου, κυρώσεων και πίεσης σε τρίτους.

Η δεύτερη σχολή θεωρεί ότι, για να περιοριστεί η Κίνα, οι ΗΠΑ χρειάζονται τουλάχιστον ρωσική ουδετερότητα. Επιπλέον, αποδίδεται στον Τραμπ ένα τακτικό κίνητρο: να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που «κλείνει» τη σύγκρουση στην Ουκρανία και κερδίζει εσωτερικούς πόντους, ενώ δοκιμάζει να εντάξει τη Μόσχα σε μια νέα αρχιτεκτονική συναλλαγών και ισορροπιών.

Η Ουκρανία ως καθρέφτης της νέας λογικής

Το παράδοξο, είναι ότι ενώ η νέα γραμμή Τραμπ μπορεί να συνιστά υπαρξιακή απειλή για Ευρώπη και Ρωσία, οι δύο πλευρές παραμένουν παγιδευμένες σε λογική πλήρους σύγκρουσης.

Η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία ενισχύει τους «σκληρούς» στην Ουάσινγκτον, δένει περισσότερο την Ευρώπη στο αμερικανικό άρμα και αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης, ακόμη και στα άκρα της πυρηνικής αποτροπής. Ως ένδειξη της έντασης, οι τοποθετήσεις του Ντμίτρι Μεντβέντεφ περί κινδύνου γενικευμένης σύγκρουσης, σε μια ρητορική που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προειδοποίηση και ως μοχλός πίεσης.

Τι μένει όταν «τελειώνει» ο κανόνας;

Η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή δεν είναι η συμφωνία ή η διαφωνία με τα συμπεράσματα αυτά, αλλά η περιγραφή ενός κόσμου όπου οι διεθνείς θεσμοί μετατρέπονται από κανόνες σε εργαλεία. Η εσωτερική νομιμοποίηση στο εσωτερικό των χωρών –ιδίως των ΗΠΑ– γίνεται κεντρική μεταβλητή: μια αποτυχημένη επιχείρηση, μεγάλες απώλειες ή οικονομική αναταραχή μπορούν να αλλάξουν πορεία.

Αντίστροφα, μια σειρά «γρήγορων νικών» μπορεί να παγιώσει ένα νέο δόγμα, ανεξάρτητα από το αν στο τιμόνι βρίσκεται ο Τραμπ ή ένας διάδοχος (δημοκρατικός ή ρεπουμπλικάνος) που θα επιλέξει να διατηρήσει την ίδια αρχιτεκτονική ισχύος.

Σε αυτό το σενάριο, ο κόσμος δεν επιστρέφει απλώς σε «σφαίρες επιρροής». Πηγαίνει προς μια πιο ωμή εκδοχή ηγεμονίας, όπου το διεθνές δίκαιο και οι πολυμερείς μηχανισμοί λειτουργούν όσο δεν εμποδίζουν την ισχύ. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο διακύβευμα: αν η διεθνής κοινότητα αποδεχθεί ως «νέο φυσικό νόμο» το δικαίωμα του ισχυρού, τότε η «σκακιέρα» δεν αλλάζει μόνο πιόνια. Αλλάζει κανόνες.

Το πρακτορείο Reuters που αναμεταδίδει την είδηση σημειώνει ότι μέχρι στιγμής δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει την πληροφορία, ωστόσο το AFP αναφέρει σε σημερινό δημοσίευμά τους ότι μέλη του Ευρωκοινοβουλίου δηλώνουν ότι προτίθενται να αναστείλουν την προώθηση της συμφωνίας με τις ΗΠΑ, μετά τις πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις.

Βουλευτές από διαφορετικές πολιτικές ομάδες στο Ευρωκοινοβούλιο δήλωσαν στο Agence France-Presse (AFP) ότι «στηρίζουν την αναστολή της διαδικασίας έως ότου υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με το τι σημαίνει η δικαστική απόφαση για την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Ο πρόεδρος της επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωκοινοβουλίου, ο γερμανός σοσιαλδημοκράτης Μπερντ Λάνγκε, ανακοίνωσε χθες Κυριακή 22/2 ότι κατά την διάρκεια της συνεδρίασης της Δευτέρας θα προτείνει την διακοπή της διαδικασίας επικύρωσης της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ. Σήμερα, οι εκπρόσωποι των βασικών ομάδων του Ευρωκοινοβουλίου επιβεβαίωσαν ότι θα υποστηρίξουν αυτήν την πρόταση.

Όπως έκανε νωρίτερα γνωστό η αρμόδια Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων των ΗΠΑ (CBP), μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που τους έκρινε παράνομους, από αύριο Τρίτη στις 12:01 τοπική ώρα (07:01 ⁠ώρα Ελλάδας) προχωρά σε διακοπή της είσπραξης των λεγόμενων «ανταποδοτικών» δασμών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Η αναστολή της είσπραξης δασμών συμπίπτει με την επιβολή από τον Τραμπ ενός νέου, παγκόσμιου οριζόντιου δασμού, για να αντικαταστήσει αυτούς που καταργήθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο την Παρασκευή. Ειδικότερα, με ψήφους 6-3, το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε την Παρασκευή το μεγαλύτερο μέρος των δασμών που είχε επιβάλει ο Αμερικανός πρόεδρος πέρυσι, κρίνοντας ότι ο νόμος περί έκτακτης ανάγκης στον οποίο βασίστηκε δεν επέτρεπε την επιβολή τους.

Επικαλούμενος διαφορετική νομοθεσία, ο Τραμπ ανακοίνωσε αρχικά παγκόσμιο δασμό 10% και στη συνέχεια 15%, με πιθανή διάρκεια πέντε μηνών, την ώρα που η κυβέρνηση του αναζητά πιο μόνιμες λύσεις

Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, το Πεντάγωνο τόνισε: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιτίθενται έντονα σε οποιαδήποτε αλλαγή της οδηγίας που θα περιορίσει την ικανότητα της αμερικανικής βιομηχανίας να υποστηρίζει ή να συμμετέχει με άλλο τρόπο στις προμήθειες εθνικής άμυνας των κρατών μελών της ΕΕ».

Η Ουάσινγκτον προσέθεσε: «Οι προστατευτικές και αποκλειστικές πολιτικές που απομακρύνουν με βίαιο τρόπο τις αμερικανικές εταιρείες από την αγορά — ενώ οι μεγαλύτερες αμυντικές εταιρείες της Ευρώπης συνεχίζουν να επωφελούνται σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση στην αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών — είναι λανθασμένη τακτική».

Το Politico σημειώνει ότι η στάση αυτή δημιουργεί ένα παράδοξο: παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις της κυβέρνησης Τραμπ ότι θέλει οι Ευρωπαίοι να αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της συμβατικής άμυνας της Γηραιάς Ηπείρου, οι ΗΠΑ επιμένουν ότι αυτό δεν πρέπει να γίνει εις βάρος των αμερικανικών εταιρειών.

Νωρίτερα, τον Δεκέμβριο, το δημοσίευμα ανέφερε ότι ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κρίστοφερ Λάνταου, σε κλειστή συνάντηση, είχε επικρίνει τους Ευρωπαίους συμμάχους του ΝΑΤΟ για την προτεραιότητα που έδωσαν στη δική τους αμυντική βιομηχανία έναντι των αμερικανικών προμηθευτών όπλων.

Η έντονη αντίδραση της Ουάσινγκτον αναμένεται να δυσκολέψει τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσει τα ευρωπαϊκά προϊόντα, ενώ ταυτόχρονα θα δοκιμάσει το πόσο αποφασισμένες είναι οι χώρες της ΕΕ να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους από τις ΗΠΑ, που θεωρούνται ολοένα πιο αναξιόπιστος εταίρος στην εποχή Τραμπ, όπως γράφει το Politico.

Η Κομισιόν αναμένεται μέσα στο 2026 να παρουσιάσει επικαιροποίηση της οδηγίας για τις δημόσιες συμβάσεις του 2009, στο πλαίσιο της προσπάθειας υιοθέτησης του κανόνα «αγοράστε ευρωπαϊκά», χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί εάν θα περιλαμβάνει δεσμευτικούς κανόνες που θα ευνοούν τους ευρωπαίους κατασκευαστές.

Αντίποινα

Το Πεντάγωνο προειδοποίησε ότι η ένταξη μιας ισχυρής ρήτρας «αγοράστε ευρωπαϊκά» στη νομοθεσία περί προμηθειών θα προκαλέσει αντίποινα από τις ΗΠΑ.

«Εάν τα μέτρα ευρωπαϊκής προτίμησης εφαρμοστούν στους εθνικούς νόμους περί προμηθειών των κρατών μελών, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επανεξετάσουν πιθανώς όλες τις υφιστάμενες γενικές απαλλαγές και εξαιρέσεις από τους νόμους «Buy American» που προβλέπονται ή έχουν θεσπιστεί σε σχέση με τις [Αμοιβαίες Συμφωνίες Αμυντικών Προμηθειών]», αναφέρει το υπουργείο Άμυνας, εξέλιξη που σημαίνει πιθανό κλείσιμο της πρόσβασης στις ευρωπαϊκές εταιρείες.

Περίπου 19 από τις 27 πρωτεύουσες της ΕΕ έχουν υπογράψει τέτοιες συμφωνίες με την Ουάσινγκτον, που επιτρέπουν στις ευρωπαϊκές εταιρείες να ανταγωνίζονται για ορισμένες συμβάσεις του Πενταγώνου.

«Στη συνέχεια, τυχόν μελλοντικές εξαιρέσεις θα εξετάζονται κατά περίπτωση και μόνο όταν κρίνεται απαραίτητο για την υποστήριξη των απαιτήσεων διαλειτουργικότητας και τυποποίησης του ΝΑΤΟ», υπογραμμίζουν οι ΗΠΑ.

Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι μια ρήτρα «αγοράστε Ευρωπαϊκά» θα περιορίσει την ελευθερία των πρωτευουσών, θα αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ και θα θέσει σε κίνδυνο τους στόχους ικανότητας που συμφωνήθηκαν πέρυσι. Επισημαίνει ακόμη ότι αυτό θα ήταν αντίθετο με τις δεσμεύσεις της ΕΕ στη συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ για την αγορά περισσότερων αμερικανικών όπλων.

«Η διατύπωση της ευρωπαϊκής προτίμησης έχει ήδη συμπεριληφθεί σε όλα τα προγράμματα της ΕΕ, αλλά η συμπερίληψή της στην οδηγία θα αποτελέσει σημείο καμπής όσον αφορά τον αντίκτυπο στην κυριαρχία και τους εθνικούς προϋπολογισμούς των επιμέρους κρατών μελών», καταλήγει η κυβέρνηση Τραμπ.

Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) είναι μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ διοχετεύει τις αποταμιεύσεις σε παραγωγικές επενδύσεις. Στόχος της είναι να παρέχεται ευρύτερο φάσμα αποδοτικών επενδυτικών και χρηματοδοτικών ευκαιριών στους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Ο κ. Πιερρακάκης τόνισε επίσης ότι η Ελλάδα υποστηρίζει την απλοποίηση του Κανονισμού για τις επικουρικές συντάξεις.

Η παρέμβαση του Κυριάκου Πιερρακάκη:

«Ας ξεκινήσω δηλώνοντας αυτό που για μένα είναι μάλλον προφανές και αυτό που για τους περισσότερους από εσάς είναι επίσης προφανές, αλλά παρ’ όλα αυτά χρειάζεται να ειπωθεί. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι το νούμερο ένα θέμα πολιτικής που συζητείται σε όλη την Ευρώπη τους τελευταίους μήνες.

Εάν επιτευχθεί, θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη πολιτική νίκη μιας γενιάς. Το ζήτημα είναι ότι είναι αρκετά δύσκολο να επικοινωνηθεί και να εξηγηθεί ευρέως, επειδή αναλύεται σε μια σειρά από πολύ τεχνικά ζητήματα, όπως αυτό που συζητούμε σήμερα. Ωστόσο, η ικανότητά μας να υλοποιήσουμε γρήγορα, με ταχύτητα και σε μεγάλη κλίμακα, αυτά τα επιμέρους θέματα θα αποτελέσει τον καθοριστικό παράγοντα για μια ολόκληρη γενιά.

Η δεύτερη προφανής παρατήρηση για μένα είναι ο ρόλος που διαδραματίζει η Επίτροπος, Maria Luis, σε αυτή τη διαδικασία. Πιστεύω ότι διαθέτει ηγετικές ικανότητες και ότι παράγει αποτελέσματα με ευγένεια και αποφασιστικότητα. Και θέλω να την ευχαριστήσω ανοιχτά γι’ αυτό.

Σήμερα συζητούμε για τις επικουρικές συντάξεις, οι οποίες έχουν μια πολύ ισχυρή κοινωνική διάσταση στο πλαίσιο αυτό, και όχι μόνο μία αναπτυξιακή διάσταση. Όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων διοχετεύει τις αποταμιεύσεις σε επενδύσεις, αυτό είναι κάτι που ενδιαφέρει ευρέως τους πολίτες σε όλη την Ευρώπη. Και για να σχολιάσω σύντομα τα δύο συγκεκριμένα ζητήματα που εξετάζουμε:

Σε σχέση με την οδηγία για τα Ιδρύματα Επαγγελματικής Συνταξιοδοτικής Παροχής (Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης), θεωρώ ότι η προσέγγιση είναι σωστή.

Πρόκειται για μια προσέγγιση ελάχιστης εναρμόνισης, όπου λαμβάνονται υπόψη οι ευαισθησίες των κρατών-μελών, ενώ ταυτόχρονα αναβαθμίζονται τα πρότυπα σε όλη την Ένωση. Υποστηρίζουμε πλήρως την κατεύθυνση, την έμφαση στη διακυβέρνηση, στη διαχείριση κινδύνου και στη διαφάνεια. Αν είχα να προσθέσω κάτι εδώ, θα έλεγα ότι βλέπουμε περιθώριο για περαιτέρω βελτίωση της πρότασης, ώστε να διασφαλιστεί ότι η αρχή της αναλογικότητας εφαρμόζεται με πιο λειτουργικό τρόπο, ειδικά όσον αφορά μικρότερα ταμεία, διατηρώντας παράλληλα ισχυρές δικλείδες ασφαλείας και ενισχύοντας την προστασία σε πιο σύνθετα περιβάλλοντα, όπως τα πολυεργοδοτικά σχήματα και οι διασυνοριακές ρυθμίσεις, όπου η σαφήνεια των αρμοδιοτήτων είναι κρίσιμη.

Όσον αφορά το δεύτερο θέμα, την αναθεώρηση του Κανονισμού για το Πανευρωπαϊκό Προσωπικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP), η Ελλάδα υποστηρίζει την προσπάθεια απλοποίησης, ώστε να καταστεί απλό, οικονομικά αποδοτικό και ασφαλές. Χαιρετίζουμε τα μέτρα που διασφαλίζουν ότι η φορολογική του μεταχείριση είναι συγκρίσιμη με εκείνη των εθνικών ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προϊόντων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα κράτη-μέλη που δεν έχουν αναπτύξει τον τρίτο πυλώνα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η βελτίωση της εμπορικής βιωσιμότητας μέσω μεγαλύτερης ευελιξίας στον σχεδιασμό και τη διανομή προϊόντων μπορεί να συμβάλλει στην προσέλκυση παρόχων, στην επέκταση των επιλογών – κάτι που για εμάς πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα – καθώς και στην υποστήριξη μιας ευρύτερης αναβάθμισης της αγοράς.

Ενθαρρύνουμε επίσης τη συνεχή προσήλωση στην προστασία των καταναλωτών, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική και επίκαιρη. Είναι ζωτικής σημασίας για την εμπιστοσύνη και για την επίτευξη κλίμακας. Από αυτή την άποψη, θεωρώ σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η βασική επιλογή περιλαμβάνει σαφείς, εύκολα κατανοητές εγγυήσεις κεφαλαίου και ότι οι υποψήφιοι αποταμιευτές λαμβάνουν την κατάλληλη συμβουλευτική, ώστε το προϊόν που επιλέγεται να είναι κατάλληλο για τις ανάγκες και το προφίλ κινδύνου τους.

Συνολικά, συγχαρητήρια και ας προχωρήσουμε ακόμη πιο γρήγορα».

Η ανησυχία για τη σταθερότητα και η ανάγκη για διευκρινίσεις

Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν, Όλοφ Γκιλ, υπογράμμισε ότι οι επιχειρήσεις και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έχουν ανάγκη από προβλεψιμότητα, κάτι που η απόφαση του δικαστηρίου φαίνεται να κλονίζει προσωρινά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένει πλέον επίσημες διευκρινίσεις από την Ουάσινγκτον για τα επόμενα βήματα της αμερικανικής κυβέρνησης, καθώς η ακύρωση του νόμου IEEPA ως βάση για τη φορολόγηση δημιουργεί ένα τεράστιο νομικό κενό. Παρότι η ΕΕ παραμένει υπέρ των χαμηλών δασμών, η αβεβαιότητα για το αν ο Τραμπ θα επιχειρήσει να επαναφέρει τα μέτρα μέσω άλλων νομοθετικών οδών προκαλεί έντονο σκεπτικισμό στις Βρυξέλλες.

Έκτακτη συνεδρίαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το κλίμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ιδιαίτερα βαρύ, με τον επικεφαλής της Επιτροπής Εμπορικών Υποθέσεων, Μπερντ Λάνγκε, να συγκαλεί έκτακτη συνεδρίαση για τη Δευτέρα. Η νομική υπηρεσία του Κοινοβουλίου θα εξετάσει αν η συμφωνία του καλοκαιριού μπορεί πλέον να σταθεί νομικά, δεδομένου ότι βασιζόταν σε ένα πλαίσιο που το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ χαρακτήρισε αντισυνταγματικό. Ο Λάνγκε ξεκαθάρισε ότι ούτε η ΕΕ ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να προσποιούνται πως δεν συνέβη τίποτα, καθώς οι ανταποδοτικοί δασμοί που είχαν ανασταλεί ίσως χρειαστεί να επανέλθουν στο προσκήνιο εάν δεν υπάρξει νέα, έγκυρη συμφωνία.

Το μέλλον των εμπορικών σχέσεων και οι επιπτώσεις

Η ψηφοφορία της Τρίτης στην Επιτροπή Εμπορίου θεωρείται πλέον ορόσημο, καθώς θα καθορίσει αν η ΕΕ θα συνεχίσει την εφαρμογή των μειωμένων δασμών ή αν θα παγώσει τη διαδικασία μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο στην Ουάσινγκτον. Η απόφαση του δικαστηρίου δεν επηρεάζει τους δασμούς στον χάλυβα και το αλουμίνιο (Section 232), οι οποίοι παραμένουν στο 50%, γεγονός που εντείνει την πίεση για μια συνολική επαναδιαπραγμάτευση. Η Ευρώπη, έχοντας πλέον το νομικό πλεονέκτημα της δικαστικής απόφασης, καλείται να αποφασίσει αν θα τηρήσει στάση αναμονής ή αν θα προχωρήσει σε δυναμική απάντηση για να προστατεύσει τα συμφέροντα των εξαγωγέων της.