Οι δύο αυτές επιλογές – οι οποίες θα περιγραφούν αναλυτικά σε ένα “options paper” της Επιτροπής προς το Κίεβο, που αναμένεται να κυκλοφορήσει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τις επόμενες εβδομάδες – έρχονται επιπλέον της λεγόμενης πρότασης “δανείου αποζημίωσης”.

Η τελευταία αυτή πρόταση επιδιώκει τη χρήση 140 δισ. ευρώ από παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στην Euroclear, τον οίκο εκκαθάρισης με έδρα τις Βρυξέλλες, για τη στήριξη της πολεμικής προσπάθειας και της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας.

Το “δάνειο αποζημίωσης” αποτελεί την προτιμώμενη επιλογή της Επιτροπής για τη στήριξη της Ουκρανίας, παρά το γεγονός ότι το Βέλγιο αρνήθηκε να στηρίξει το σχέδιο στη σύνοδο κορυφής των ηγετών της ΕΕ τον Οκτώβριο στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Πολλά κράτη μέλη – μεταξύ αυτών η Γερμανία και οι βαλτικές χώρες – συμμερίζονται αυτή τη θέση.

Το Βέλγιο πέτυχε τον προηγούμενο μήνα να μετριάσει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, τα οποία τελικά ανέθεσαν στην Επιτροπή να ετοιμάσει “επιλογές” για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου χωρίς να γίνεται ρητή αναφορά στη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, που δεσμεύτηκαν μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Διχογνωμίες για το ρίσκο και νέες προτάσεις στήριξης

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever έχει διαμηνύσει ότι θα μπλοκάρει το σχέδιο δανείου αποζημίωσης εκτός αν τα υπόλοιπα κράτη μέλη μοιραστούν τους νομικούς και οικονομικούς κινδύνους που συνεπάγεται, καθώς και αν αξιοποιηθούν ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες πέραν του Βελγίου.

Η Επιτροπή εκτιμά πως περίπου 25 δισ. ευρώ σε ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται εντός ΕΕ αλλά εκτός Βελγίου. Ανάμεσα στα κράτη που φέρεται να κατέχουν τέτοια περιουσιακά στοιχεία είναι η Γερμανία, η Γαλλία και το Λουξεμβούργο.

Ο De Wever πρότεινε επίσης μετά το τελευταίο Συμβούλιο να εξεταστεί η λύση του κοινού δανεισμού ως εναλλακτική στήριξης προς το Κίεβο.

“Το μεγάλο πλεονέκτημα του χρέους είναι ότι ξέρεις τι είναι,” δήλωσε ο De Wever. “Ξέρεις πόσο είναι. Ξέρεις πόσο θα διαρκέσει. Ξέρεις ακριβώς ποιος είναι υπεύθυνος. Το μειονέκτημα των ρωσικών χρημάτων είναι ότι δεν έχεις ιδέα πόσο θα διαρκέσουν οι δικαστικές διαμάχες, πόσο χρόνο θα πάρουν ή τι προβλήματα μπορεί να προκύψουν.”

Η δυνατότητα κοινού δανεισμού που θα περιγράφεται στο έγγραφο της Επιτροπής δεν θα στηρίζεται στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς δεν υπάρχει επαρκές δημοσιονομικό περιθώριο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Το σχετικό “options paper” βρίσκεται ακόμη υπό εξέταση και ενδέχεται να υπάρξουν αλλαγές πριν οριστικοποιηθεί.

Αναμένεται κρίσιμη συζήτηση ενόψει Δεκεμβρίου

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκτιμά ότι το χρηματοδοτικό κενό στον προϋπολογισμό της Ουκρανίας αγγίζει τα $65 δισ. (55 δισ. ευρώ) για τα έτη 2026 και 2027, με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν να βασίζονται σε αυτές του ΔΝΤ.

Σύμφωνα με τις πηγές, τεχνικές συνομιλίες μεταξύ αξιωματούχων της Επιτροπής και του Βελγίου για το δάνειο αποζημίωσης έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή.

Προς το παρόν δεν προβλέπονται συνομιλίες σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, ωστόσο δεν αποκλείεται να πραγματοποιηθούν σύντομα.

Η επόμενη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ είναι προγραμματισμένη στις 18 και 19 Δεκεμβρίου, στις Βρυξέλλες.

Tην αντίθεση του στην προοπτική κοινού δανεισμού από την ΕΕ για την άντληση κεφαλαίων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, εξέφρασε σε συνέντευξη του στους «Financial Times» ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Κρίστιαν Λίντνερ. Όπως εξήγησε δε, είναι πολύ πιο φτηνό για τα κράτη μέλη από μόνα τους (ουσιαστικά δηλαδή για τη Γερμανία) να δανειστούν χρήματα από τις αγορές, δεδομένου του υψηλότερου επιτοκίου με το οποίο θα έπρεπε να δανειστεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

«Το χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα που η Κομισιόν και πολλά κράτη μέλη ήλπιζαν πως θα έχουν από την έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους, σε αντίθεση με την έκδοση χρέους σε εθνική βάση, δεν υπάρχει πια» υποστήριξε ο Γερμανός υπουργός και επικεφαλής των Φιλελευθέρων.

Διαχωρίζει και πάλι τη θέση της η Γερμανία

Η θέση του κυρίου Λίντνερ, αν εκφραστεί με ανάλογο τρόπο στα επίσημα ευρωπαϊκά φόρουμ, αναμφισβήτητα θα αποτελέσει ένα νέο πεδίο τριβής σε ένα διάστημα που μεγάλο μέρος της Ευρώπης αισθάνεται πως η Γερμανία δεν συνεισφέρει στην εξεύρεση μιας κοινής ευρωπαϊκής απάντησης στην ενεργειακή κρίση, που στην τελική απειλεί συνολικά την οικονομία της Ευρωζώνης με ύφεση.

Η δυσφορία δε, που προκάλεσε το μέγα πακέτο βοήθειας των 200 δισ. ευρώ που δρομολόγησε το Βερολίνο, χωρίς να ενημερώσει κανέναν, επειδή απλά… μπορεί, όπως σχολίασε ξερά ο Όλαφ Σολτς δεν έχει καταλαγιάσει, παρά τις εξηγήσεις που υποτίθεται ότι έδωσε στη σύνοδο κορυφής ο Γερμανός Καγκελάριος. Στην ίδια σύνοδο, ο κ. Σολτς δέχτηκε απρόθυμα να κάνει βήματα μπροστά προς την κατεύθυνση μιας ανώτατης δυναμικής τιμής στο φυσικό αέριο, αλλά με τόσες προϋποθέσεις και αστερίσκους, που ουσιαστικά λύση δεν έχει βρεθεί ακόμη.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στις τοποθετήσεις της τις προηγούμενες ημέρες στάθηκε στην ανάγκη πανευρωπαϊκών λύσεων, που θα έχουν μάλιστα και μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, όπως η δρομολόγηση κοινών ενεργειακών έργων υποδομής. Όμως, ο κ. Λίντνερ έκανε σαφή την άποψη του, επιβεβαιώνοντας πως η όποια σύμπλεξη πέτυχαν τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της πανδημίας μέσα και από την έκδοση κοινού χρέους, ήταν κυριολεκτικά μια μεμονωμένη, έκτακτη περίπτωση.

«Δεν μπορούμε να θέτουμε την ιδέα για περισσότερο κοινό δανεισμό από την ΕΕ με κάθε δυνατή ευκαιρία, όποτε χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις» ξεκαθάρισε στη συνέντευξη του στους «FT».

Γεράκι και για το Σύμφωνο Σταθερότητας

Ο Γερμανός υπουργός δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στο ακανθώδες ζήτημα της αναθεώρησης των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας. Η πρόταση της Κομισιόν αναμένεται, εξάλλου, μέσα στον ερχόμενο μήνα. Κατά τον κύριο Λίντνερ η αξιοπιστία του προγράμματος απορρέει από το γεγονός πως «οι κανόνες αφορούν όλα τα μέλη, με τον ίδιο τρόπο», επομένως δεν θα ήταν συνετό να υπάρχουν διμερείς διακανονισμοί για την εφαρμογή των κανόνων που θα είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε διμερές επίπεδο.

Ωστόσο, υποστήριξε πως το Βερολίνο θα ήταν δεκτικό στο να αποδεχτεί ένα «πιο αργό μονοπάτι προσαρμογής», ήτοι να δίδεται περισσότερος χρόνος, στις πιο ευάλωτες και υπερχρεωμένες χώρες, αλλά με τρόπο που θα εστιάζει σε μια σταθερή, βήμα-βήμα, μείωση των ελλειμμάτων.

«Το μακροοικονομικό περιβάλλον έχει αλλάξει και έχουμε όλοι την ευθύνη να βεβαιωθούμε πως η κατάσταση θα παραμείνει σταθερή».

Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε σήμερα μία προσφορά του να αποπληρώσει ευρωομόλογο ύψους 2 δισ. δολαρίων, το οποίο λήγει στις 4 Απριλίου, σε ρούβλια αντί για δολάρια.

Πρόκειται για μία μορφή αντιποίνων της Ρωσίας στις κυρώσεις της Δύσης, τις οποίες η ίδια χαρακτήρισε «οικονομικό πόλεμο».  

Δεν είναι ξεκάθαρο αν η πληρωμή σε ρούβλια θα είναι προαιρετική

Δεν είναι ξεκάθαρο, αν οι κάτοχοι του ευρωομολόγου θα υποχρεωθούν να δεχθούν την εξόφλησή του σε ρούβλια στην περίπτωση που δεν αποδεχτούν την προσφορά. Αν πράγματι, συμβεί αυτό, θα παραβιάζονταν οι όροι του ομολόγου και θα έμπαινε ξανά στο τραπέζι θέμα χρεοκοπίας της Ρωσίας, μετά από αυτή πριν από έναν αιώνα.

Για ορισμένους παράγοντες της αγοράς, η κίνηση αυτή του ρωσικού υπουργείου Οικονομικών μπορεί να είναι σε εθελοντική βάση. «Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή είναι μία προσφορά και όχι μία τελική απόφαση ότι αυτά τα ομόλογα θα πληρωθούν σε ρούβλια. Ισως, οι ρωσικές Αρχές να θέλουν να καταγράψουν τη βούληση των επενδυτών να αποδεχθούν πληρωμή σε ρούβλια», δήλωσε αναλυτής της Himanshu Porwal.

Ο Tim Ash της BlueBay Asset Management, ο οποίος δεν έχει αγοράσει το συγκεκριμένο ομόλογο, δήλωσε ότι η κίνηση εντάσσεται στο πλαίσιο του αγώνα που κάνουν η ρωσική κεντρική τράπεζα και το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών «να αποτρέψουν τη χρεοκοπία και να σταθεροποιήσουν τις αγορές και το ρούβλι».

Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε σήμερα ότι οι ομολογιούχοι πρέπει να υποβάλουν τα αιτήματα για πώληση των τίτλων τους στο Εθνικό Αποθετήριο Διακανονισμού από τις 29 Μαρτίου και ώρα 15.00 έως τις 30 Μαρτίου στις 16.00.

Τα ομόλογα θα αγοραστούν στο 100% του ισοδύναμου της ονομαστικής αξίας τους σε ρούβλια. «Νομίζω ότι αυτό γίνεται για να επιτραπεί σε Ρώσους επενδυτές να πληρωθούν», δήλωσε ένας διαχειριστής fund.

Το υπουργείο Οικονομικών, πάντως, δεν ανέφερε τι θα πράξει αν οι ομολογιούχοι αρνηθούν να δεχτούν την προσφορά του.

Η Ρωσία πλήρωσε τόκους και τρίτου ομολόγου σε δολάρια

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Refinitiv, μεταξύ των κατόχων του ρωσικού ευρωομολόγου περιλαμβάνονται μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων, όπως η Axa,η  Morgan Stanley Investment Management και η BlackRock.

Πρέπει να σημειωθεί, πάντως, ότι η Ρωσία εξυπηρέτησε κανονικά και σήμερα την πληρωμή 102 εκατ. δολαρίων για τόκους άλλου ευρωομολόγου της που λήγει το 2035. Πρόκειται για την τρίτη πληρωμή τόκων μετά την επιβολή των κυρώσεων, μεταξύ άλλων τη δέσμευση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ρωσίας στο εξωτερικό, που έθεσαν εν αμφιβόλω την ικανότητα της να εξυπηρετήσει το εξωτερικό χρέος της.

Ανέκαμψε το ρούβλι

Το ρωσικό νόμισμα είχε κάνει βουτιά μετά την επιβολή των κυρώσεων, χάνοντας έως και το 40% της αξίας του έναντι του δολαρίου από την αρχή του 2022.

Ωστόσο, στη συνέχεια ανέκαμψε και σήμερα διαπραγματευόταν στα 83 ρούβλια ανά δολάρια, με την υποτίμηση να έχει περιοριστεί στο 10%.

Η επόμενη πληρωμή που πρέπει να κάνει η Ρωσία είναι στις 31 Μαρτίου, όταν γίνεται ληξιπρόθεσμη οειλή 447 εκατ. δολαρίων, ενώ στις 4 Απριλίου θα πρέπει να καταβάλει 84 εκατ. δολάρια για τόκους δολαριακού ομολόγου που λήγει το 2042.

Η πρόταση αναμένεται να παρουσιαστεί στους ηγέτες των 27 κρατών – μελών οι οποίοι συνεδριάζουν στις Βερσαλλίες της Γαλλίας, στις 10 και 11 Μαρτίου. Αξιωματούχοι εργάζονται ακόμη πάνω στις τελικές λεπτομέρειες της έκδοσης, αλλά και στον προσδιορισμό του ποσού το οποίο αναμένεται να αντληθεί.

Το spread μεταξύ των 10ετών κρατικών ομολόγων Ιταλίας και Γερμανίας – που αποτελεί βασικό δείκτη επενδυτικού κινδύνου για την ευρωπαϊκή ήπειρο – υποχώρησε κατά 10 μονάδες βάσης, στις 151, μετά τη δημοσιοποίηση του ρεπορτάζ, ενώ το ευρώ διεύρυνε τα κέρδη του, με άνοδο 0,6% έναντι του δολαρίου, στα 1,0920 δολ.

Η εντελώς απροσδόκητη μέχρι πριν λίγες εβδομάδες κίνηση έρχεται μόλις έναν χρόνο μετά την θεσμοθέτηση πακέτου συνολικού ύψους 1,8 τρισ. ευρώ, επί τη βάσει κοινού χρέους, για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας από την πανδημία του κορονοϊού.

«Πρέπει να βρούμε νέα εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε νέα ζητήματα τα οποία αυτή η κρίση θέτει ενώπιόν μας», δήλωσε ο επίτροπος της ΕΕ για την Οικονομία, Πάολο Τζεντιλόνι, μιλώντας τη Δευτέρα το βράδυ σε ευρωβουλευτές στο Στρασβούργο. Ανέφερε ακόμη ότι αναμένεται οι ηγέτες των 27 να δώσουν πολιτικές κατευθύνσεις για περαιτέρω κινήσεις στη σύνοδο της 10ης-11ης Μαρτίου.

Οι εκδοχές για το ευρωομόλογο

Εκπρόσωπος της Κομισιόν αρνήθηκε να σχολιάσει λεπτομέρειες του σχεδίου, ωστόσο τόνισε ότι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν την κατάσταση και είναι έτοιμοι να αντιδράσουν στις έκτακτες περιστάσεις.

Σύμφωνα με τις πηγές του Bloomberg το νέο ομόλογο αναμένεται να είναι έκδοσης Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία στη συνέχεια θα μοιράζει τους πόρους στα κράτη – μέλη υπό μορφή δανείου για δαπάνες στους τομές της ενέργειας και της άμυνας. Μια εκδοχή είναι ο διαμοιρασμός υπό τη μορφή του προγράμματος SURE, που χρησιμοποιήθηκε για τη μάχη στήριξης θέσεων εργασίας κατά την πανδημία.

Στο πλαίσιο αυτό, καλωσόρισε τις πρόσφατες δηλώσεις του Γερμανού πολιτικού υπέρ του ευρωομολόγου, τονίζοντας τη σημασία που έχει η έγκαιρη θέσπισή του, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη την ΕΕ και τη συνοχή της.

Επιπλέον, κατά τη συνομιλία τους, αντάλλαξαν απόψεις αναφορικά με τη σύσταση του Ταμείου Ανάκαμψης και την ισπανική πρόταση, ενώ συμφώνησαν στη σημασία προώθησης προοδευτικών πολιτικών που δεν θα επιτρέψουν να χρησιμοποιηθεί η κρίση ως νέα αφορμή για την αναδιάρθρωση της οικονομίας και των εργασιακών σχέσεων σε βάρος των εργαζομένων και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Τέλος, συμφώνησαν να πραγματοποιηθούν τηλεδιασκέψεις κατά την επόμενη περίοδο για ανταλλαγή απόψεων και συνεργασία μεταξύ των επιτελείων των δύο κομμάτων, με σκοπό την ενίσχυση των προοδευτικών μετώπων για κοινές διεκδικήσεις στην Ευρώπη.

του ΔΗΜΗΤΡΗ ΡΑΠΙΔΗ

Οι βαθιές συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης ενέτειναν αυτόν τον προβληματισμό, ο οποίος σε ένα βαθμό εκφράστηκε μέσα από την στήριξη ακραίων κομμάτων που δήθεν αυτοπροσδιορίζονταν ως «αντισυστημικά», αλλά επί της ουσίας προωθούσαν ακροδεξιές και διχαστικές πολιτικές. Το μεγαλύτερο όμως τμήμα των κοινωνιών δεν στράφηκε σε αυτές ή άλλες πολιτικές λύσεις, αλλά επέλεξε να απέχει από τις εκλογικές διαδικασίες, εξέλιξη που δικαιολογεί τα αυξανόμενα σε πολλές περιπτώσεις ποσοστά αποχής σε εθνικές εκλογές και τις ευρωεκλογές.

Σήμερα, εν μέσω της πανδημίας του κορονοιου, η ΕΕ δείχνει τα ίδια ακριβώς σημάδια αδυναμίας και φοβικότητας, όπως και την περίοδο της κρίσης. Για την ακρίβεια, η αντιμετώπισης της πανδημίας από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα είναι ακόμη πιο προβληματική από εκείνη της περιόδου της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η Ένωση δεν πείθει δεν ενώνει τους πολιτικούς ηγέτες όπως θα έπρεπε, ενώ το κάποτε ισχυρό «ευρωπαϊκό όραμα» έχει ξεθωριάσει και απομακρύνεται διαρκώς από τους πολίτες και τα κοινωνικά αιτήματα. Ακόμα και στη σημερινή της φάση, με την τεράστια και πρωτόγνωρη πρόκληση της πανδημίας, η Κομισιόν, το Συμβούλιο και το Eurogroup μοιάζουν κούφιοι θεσμοί, χωρίς καμία στοίχηση με την κοινωνική πραγματικότητα και τις ανησυχίες των πολιτών, και δεν μπορούν πλέον ούτε καν τον διεκπεραιωτικό τους ρόλο να επιτελέσουν.

Η εικόνα της Ένωσης είναι θλιβερή. Μια από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη δεν μπορεί να συμφωνήσει σε γενναιόδωρα μέτρα στήριξης των εθνικών οικονομιών χωρίς να σκέφτεται πως θα συγκρατήσει τις δαπάνες και τι προγράμματα λιτότητας θα εφαρμόσει αύριο για να μετριάσει το δημοσιονομικό κόστος.

Μια ΕΕ που κομπορρημονεί για τον «ευρωπαϊκό τρόπο ζωής», αλλά επί της ουσίας αυτός ο τρόπος ζωής είναι άκρως συντηρητικός και οπισθοδρομικός. Μια ΕΕ που στρογγυλοκάθεται στους ατέλειωτους κανόνες της και στο δαιδαλώδες κανονιστικό της πλαίσιο, αλλά αγνοεί την κοινωνική αλλαγή, τις μετατοπίσεις, τα διλήμματα και τις προκλήσεις που θέτουν οι κοινωνίες και η ίδια η πραγματικότητα.

Μια ΕΕ που είναι ανεκτική σε περιπτώσεις πολιτικών όπως ο Όρμπαν, αλλά κάνει την σκληρή και αποφασιστική όταν πρόκειται για στοιχειώδη αλληλεγγύη, όπως η εμμονή των θεσμών για άρση του πλαισίου προστασίας της πρώτης κατοικίας στην Ελλάδα εν μέσω της πανδημίας.

Το σημερινό ευρωπαϊκό οικοδόμημα απομακρύνει τους πολίτες, δεν είναι ελκυστικό και ευέλικτο και, εν τέλει, δεν είναι πλέον σύγχρονο. Όσο τα κλειστά γραφεία των Βρυξελλών απομακρύνονται από την κοινωνική πραγματικότητα στα κράτη-μέλη, όσο πολιτικοί ηγέτες ανησυχούν για το κόστος της πανδημίας στα δημοσιονομικά της Ευρωζώνης, τόσο θα πληθαίνουν οι φωνές, οι πρωτοβουλίες, αλλά και οι τάσεις απομάκρυνσης κοινωνιών και πολιτικών δυνάμεων από την ΕΕ.

Οι εθνικές πολιτικές και τα εθνικά νομίσματα, η ελεύθερη άσκηση δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής μπορεί να αρχίσουν και πάλι να θέλγουν τις κοινωνίες, αλλά και τους πολιτικούς ηγέτες, μπορεί να αρχίσουν να αναοζωογονούν συνολικά το εκλογικό σώμα και το ενδιαφέρον προς την πολιτική και τα κοινά. Όσο η ΕΕ θα «πνίγεται» στις λεπτομέρειες, τόσο θα μεγαλώνουν οι πιθανότητες απαξιώσής της και, τελικά, σταδιακής διάλυσής της.

Μια Ένωση που κάποτε οικοδομήθηκε πάνω στις θεμελιώδεις αξίες της αλληλεγγύης, της κοινωνικής ευημερίας και της οικονομικής συνοχής, σήμερα φοβάται να αντικρύσει τον εαυτό της στον καθρέφτη.

*Ο Δημήτρης Ραπίδης είναι πολιτικός επιστήμονας, ιδρυτής του κέντρου ερευνών Bridging Europe.

Το πιθανότερο είναι πως οι Ευρωπαίοι υπουργοί οικονομικών θα καταλήξουν τελικά (αύριο ή τις επόμενες μέρες) σε ένα πρόγραμμα διάσωσης, ωστόσο πολλοί είναι εκείνοι που εκφράζουν επιφυλάξεις σχετικά με το πόσο αποτελεσματικό θα είναι κάτι τέτοιο. Ο γερμανικός “αστερισμός” έχει απορρίψει την έκδοση ευρωομολόγου καθώς εκτιμούν πως οι οικονομίες των Βορείων θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν την κρίση ευκολότερα.

Οι αναλύσεις στον διεθνούς Τύπου επιμένουν ωστόσο πως οι συνέπειες της “κορονο-κρίσης” θα είναι μεγαλύτερες από εκείνες μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, το 2008, κάτι που επιβεβαιώνεται και ως προς το υγειονομικό σκέλος από την παραίτηση του επιεκφαλής του οργανισμού υγείας της Κομισιόν.

Στα γερμανικά Schiffbruch σημαίνει ναυάγιο. Θα αναλάβει, άραγε, για ακόμα μία φορά την ευθύνη η Γερμανία για ένα νέο ιστορικό σφάλμα;

Οι εξελίξεις στο Eurogroup- Ελπίδες για λύση στην αυριανή συνεδρίαση

Τέλος στο μαρτύριο της δεκαεξάωρης τηλε-συνεδρίασης του Eurogroup έθεσε προ ολίγου ο πρόεδρος του σώματος, Μάριο Σεντένο.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν, με διακοπές, όλη νύχτα. Μεγάλο μέρος τους αναλώθηκε σε διαβουλεύσεις μεταξύ του Μάριο Σεντένο και μικρών ομάδων υπουργών για να βρεθεί η χρυσή τομή που θα έπρεπε την κατάληξη σε ένα κοινό ανακοινωθέν.

Οι θέσεις της Ιταλίας – δάνεια από τον ESM, ουσιαστική χωρίς αιρεσιμότητα και ρητή αναφορά στην κοινή έκδοση χρέους – και της Ολλανδίας (όροι μακροοικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής για ESM, «όχι» στην αμοιβαιοποίηση του χρέους) αποδείχθηκαν αγεφύρωτες.

Ένα προσχέδιο ανακοινωθέντος ανέφερε την πιθανή χρήση «καινοτόμων χρηματοοικονομικών εργαλείων», σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές, που η μία πλευρά επέμεινε ότι είναι ανεπαρκής και η άλλη θεώρησε υπερβολικά φιλόδοξη. Ακόμα και στο ζήτημα του SURE (του προγράμματος επιδότησης εργασίας της Κομισιόν) υπήρξε διχογνωμία, καθώς ορισμένες χώρες ζητούν διασφαλίσεις ότι θα είναι προσωρινό.

Ο κ. Σεντένο δήλωσε (μέσω tweet) ότι η τηλεδιάσκεψη θα επαναληφθεί αύριο και ο σκοπός είναι ένα «ισχυρό δίχτυ ασφαλείας» για εργαζόμενους, επιχειρήσεις και χώρες απέναντι στην πανδημία, αλλά και «η δέσμευση σε ένα ευμεγέθες σχέδιο ανάκαμψης».

Ενδιαφέρον έχει η σχετική ανάλυση της Deutsche Welle:

Με φόντο τις ήδη ανυπολόγιστες συνέπειες της πανδημίας στην παγκόσμια οικονομία πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η παρούσα είναι χειρότερη από την τελευταία οικονομική κρίση. Συγκρίνονται όμως οι δυο περιπτώσεις;

Άδειοι δρόμοι, κλειστά καταστήματα και εργοστάσια. Η πανδημία του κορωνοϊού έχει οδηγήσει σε πλήρη παράλυση του δημόσιου βίου επιφέροντας βαρύτατο πλήγμα στην οικονομία. Είναι όμως εν τέλει η κρίση αυτή όντως πιο καταστροφική από εκείνη του 2008/2009; Κάθε τόσο γίνονται παραλληλισμοί και συγκρίσεις, μολονότι η προ δεκαετίας κρίση δεν είχε επηρεάσει σε τόσο μεγάλο βαθμό όπως σήμερα την καθημερινότητα των περισσότερων ανθρώπων.

«Τα κόστη θα ξεπεράσουν πιθανότατα όλα όσα γνωρίζουμε από τις οικονομικές κρίσεις και φυσικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών στη Γερμανία», εκτιμά ο πρόεδρος του ινστιτούτου Ifo του Μονάχου Κλέμενς Φουστ. Ο επικεφαλής του αεροδρομίου του Μονάχου Γοστ Λάμερς επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές : «Οι συνέπειες της κορωνο-κρίσης είναι πιο δραματικές από εκείνες των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου ή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008». Ο δε επικεφαλής της κρατικής τράπεζας επενδύσεων KfW Γκύντερ Μπρόινιγκ εξηγεί πως είναι ήδη οφθαλοφανές ότι «το εύρος της κρίσης είναι σαφώς μεγαλύτερο από εκείνο που γνωρίζουμε από την οικονομική κρίση». Υπάρχουν όμως όντως παραλληλισμοί μεταξύ του 2020 και της τελευταίας οικονομικής κρίσης; Ή μήπως είναι εν τέλει άνιση η σύγκριση;

Σε αντίθεση με την παρούσα κρίση που έχει προκληθεί από έναν ιό, η οικονομική κρίση του 2008/2009 πήγαζε από ένα παγκόσμιο τραπεζικό δίκτυο και τους χαλαρούς κανόνες που διείπε τη λειτουργία τους. Τραπεζικά ιδρύματα χρηματοδοτούσαν επί χρόνια την αγορά κατοικίας για δεκάδες χιλιάδες Αμερικανούς που στην πραγματικότητα δεν είχαν τις οικονομικές δυνατότητες να αντεπεξέλθουν. Τα ιδιαίτερα επισφαλή δάνεια που παρέχονταν ασύστολα, οι λεγόμενες υποθήκες subrime, εξελίσσονταν σε ωρολογιακή βόμβα και δη με τις ευλογίες των Οίκων που τις αξιολογούσαν με τους καλύτερους βαθμούς. Εν τέλει η φούσκα έσκασε όταν πολλοί δανειολήπτες δεν ήταν πλέον σε θέση να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους. Και αυτό που την άνοιξη του 2007 έδινε την εντύπωση ενός προβλήματος που θα περιοριζόταν στις ΗΠΑ, προκάλεσε μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008 μια παγκόσμια τραπεζική κρίση. Πολλές τράπεζες υπέστησαν ζημίες δισεκατομμυρίων και επιβίωσαν μόνο χάρη σε κρατικές ομπρέλες διάσωσης.

Αντιδράσεις

Οι στρεβλώσεις του χρηματοπιστωτικού συστήματος είχαν επιφέρει τεράστιο πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, με όλες σχεδόν τις οικονομίες του πλανήτη να διολισθαίνουν στην ύφεση. Οι οικονομικές επιδόσεις της Γερμανίας είχαν υποχωρήσει κατά 5,7%. Για τη σχετικά νέα τότε Ευρωζώνη τα χρόνια που ακολούθησαν εξελίχθηκαν σε μια πρωτόγνωρη δοκιμασία. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ακόμη οι δέουσες πολιτικές συνταγές, την πρωτοβουλία των κινήσεων είχαν κεντρικοί τραπεζίτες που εξελίχθηκαν στους «ήρωες της κρίσης», όπως το έχει διατυπώσει η νυν πρόεδρος της ΕΚΤ και τότε επικεφαλής του ΔΝΤ Λαγκάρντ. Η αμερικανική FED, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και άλλες κεντρικές τράπεζες είχαν προχωρήσει σε δραστική μείωση των επιτοκίων πλημμυρίζοντας τις αγορές με χρήμα.

Το ίδιο διάστημα οι πολιτικές αποφάσεις επιχειρούσαν να καλύψουν τα κενά που υπήρχαν στην παρακολούθηση των τραπεζικών δραστηριοτήτων, επιβάλλοντας αυστηρότερους κανόνες. Αν και αυτό πήρε πολύ χρόνο, είναι γεγονός πως ό,τι δρομολογήθηκε τότε αποδεικνύεται σωτήριο στην παρούσα κρίση. Οι τράπεζες οφείλουν, για παράδειγμα, να διαθέτουν περισσότερα ιδία κεφάλαια προκειμένου να μπορούν να εξισορροπούν τυχόν απώλειες σε περιόδους κρίσεων. Η δε ΕΚΤ εποπτεύει πλέον τις μεγάλες τράπεζες της Ευρωζώνης, ενώ για περιπτώσεις προβληματικών τραπεζών υπάρχουν πλέον συγκεκριμένοι κανόνες. Για κράτη υπάρχει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, ενώ οι κεντρικές τράπεζες έχουν αναπτύξει και δοκιμάσει αρκετά χρήσιμα εργαλεία, όπως τις αγορές ομολόγων.

Διεθνής συνεργασία

Η οικονομική κρίση είχε αναδείξει την ομάδα των 20 πιο αναπτυγμένων και αναδυόμενων οικονομιών του κόσμου στο κεντρικό φόρουμ διεθνούς συνεργασίας. Το 2008 είχαν συνέλθει για πρώτη φορά και οι πρωθυπουργοί και αρχηγοί κρατών του G20 για να συντονίσουν τις δράσεις τους. Από τότε έγινε σαφές ότι «μπορούμε να επιλύσουμε καλύτερα από κοινού τα παγκόσμια οικονομικά προβλήματα», διαπίστωσε αργότερα η καγκελάριος Μέρκελ.

Η κοινή μάχη κατά της πανδημίας του κορωνοϊού ξεκίνησε όμως με σημαντική καθυστέρηση. Ακόμη και εντός της ΕΕ υπήρξαν χώρες που προχώρησαν μονομερώς σε κλείσιμο συνόρων. Εν τω μεταξύ υπάρχει πιο συντονισμένη δράση, ακόμη και σε οικονομικό πεδίο. Πέρα από τις αποφάσεις για την οικονομική στήριξη των χωρών που πλήττονται περισσότερο από την πανδημία, η Κομισιόν από την πλευρά της δεσμεύτηκε επίσης σε βοήθεια δισεκατομμυρίων. Φυσικά δεν λείπουν και πάλι οι διαμάχες και συγκρούσεις για τα ενδεδειγμένα εργαλεία.

Κοινή δράση αποφάσισε πρόσφατα και το G20. Κάθε άλλο παρά εύκολο βέβαια όταν οι ΗΠΑ του Τραμπ έχουν ως κεντρικό σύνθημα το America First και βάλλουν κάθε τόσο κατά Κινέζων και Ευρωπαίων. Και δεν λείπουν βέβαια και οι συγκρούσεις μεταξύ μεμονωμένων χωρών της ομάδας του G20.

Χαβιέ Σολάνα: «Δεν θα πρέπει να κυριαρχήσουν οι παλιές προκαταλήψεις, αλλά η οικονομική και η πολιτική λογική για την καταπολέμηση της κρίσης. Πολύ πιθανόν στο τέλος να καταλήξουμε σε ένα οικονομικό μείγμα από πολλά εργαλεία. ‘Δεν είναι η στιγμή να αναζητήσουμε αποδιοπομπαίους τράγους ή να βυθιστούμε στον πανικό και να ακολουθήσουμε τα πιο άγρια ένστικτά μας. Η κρίση μπορεί μόνο μέσα από τον ορθολογισμό, την ενσυναίσθηση και την αλληλοκατανόηση εντός και εκτός των συνόρων μας να αντιμετωπιστεί”

Χρέος

Τα αναπτυξιακά προγράμματα και πακέτα διάσωσης της τελευταίας οικονομικής κρίσης είχαν οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερο εκτροχιασμό των ήδη υπέρογκων τότε χρεών. Κάτι που εξελίχθηκε σε τεράστιο πρόβλημα ειδικά για τους πιο αδύναμους κρίκους του ευρώ που καλούνταν να καταβάλλουν όλο και μεγαλύτερα επιτόκια δανεισμού. Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία και Κύπρος αναγκάστηκαν να υπαχθούν σε προγράμματα βοήθειας έναντι αυστηρότατων και καταστροφικών εν μέρει όρων.

Δεδομένων των πακέτων διάσωσης που επίκεινται, της αύξησης των δαπανών και μείωσης των φορολογικών εσόδων η κορωνο-κρίση αναμένεται να οδηγήσει επίσης σε εκτίναξη του χρέους. «Εξαιτίας της πανδημίας, την τρέχουσα χρονιά θα αυξηθούν σημαντικά τα κρατικά χρέη», συμπεραίνει η γερμανική Bundesbank για τη Γερμανία. Ωστόσο υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά με την οικονομική κρίση: οι κεντρικές τράπεζες παρέχουν απεριόριστη ρευστότητα. Οι αγορές ομολόγων διασφαλίζουν στις υπερχρεωμένες χώρες την πρόσβαση στις αγορές, σχολιάζει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Commerzbank Γιεργκ Κρέμερ.

Η κρίση του 2008/2009 ήταν μια υφέρπουσα κρίση. Όταν πρωτοεμφανίστηκε ο Covid-19 στην Κίνα στις αρχές του χρόνου, υπήρχε επίσης η ελπίδα ότι η κρίση θα περιοριζόταν εντός των κινεζικών συνόρων. Στα τέλη Ιανουαρίου μάλιστα ο επικεφαλής της FED Πάουελ εμφανιζόταν ακόμη συγκρατημένα αισιόδοξος για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.

Παράθυρο ελπίδας αφήνει η ταχύτητα με την οποία είχαν ανακάμψει ορισμένες χώρες μετά την ύφεση του 2009. Καλύτερο παράδειγμα η γερμανική. Μόλις έναν χρόνο αργότερα η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης γνώρισε πρωτοφανή ανάπτυξη που διήρκεσε μια ολόκληρη 10ετία. Οικονομολόγοι προβλέπουν κάτι αντίστοιχο και για την παρούσα κρίση. Εκτιμούν δηλαδή ότι η γερμανική οικονομία θα ανεβάσει και πάλι ρυθμούς από την ερχόμενη χρονιά αφού επί της αρχής πρόκειται για μια υγιέστατη οικονομία.

Η αδιέξοδη συζήτηση για το ευρωομόλογο

Χρήσιμα θεωρεί το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης όλα τα εργαλεία που έπεσαν χθες στο τραπέζι, σε μια προσπάθεια να απαντήσει η Ευρώπη στην κρίση του κορωνοϊού, αλλά η βασική προτίμηση της Ελλάδας είναι χωρίς αμφιβολία η έκδοση ενός κοινού ευρωπαϊκού αξιογράφου για τη χρηματοδότηση της επανεκκίνησης της οικονομίας.

Όπως αναφέρει η Καθημερινή:

Τα πλεονεκτήματα, όπως μεταφέρουν πηγές του επιτελείου, είναι δύο: Πρώτον, η δύναμη πυρός ενός τέτοιου εργαλείου μπορεί να είναι πολύ μεγάλη, δίνοντας αποτελεσματική απάντηση, ανάλογη του μεγέθους του προβλήματος. Δεύτερον, καθώς η έκδοση είναι κοινή, το κόστος δανεισμού είναι χαμηλό.

Η προληπτική πιστωτική γραμμή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), όπως εξηγούν οι πηγές, μπορεί να λειτουργήσει στην ίδια κατεύθυνση, διευκολύνοντας τον δανεισμό από τις αγορές, αφού αυτές θα γνωρίζουν ότι η Ελλάδα και οι άλλες χώρες που θα προσφύγουν θα μπορούν να ενεργοποιήσουν τη γραμμή αυτή.

Ωστόσο, το προβλεπόμενο ποσό, εφόσον παραμείνει στο πλαίσιο του 2% του ΑΕΠ, είναι μικρό. Αντιστοιχεί σε 4 δισ. ευρώ περίπου (με τους υπολογισμούς για το ΑΕΠ προ «κορωνοκρίσης», τώρα δεν ξέρουμε σε τι ποσό θα φτάσει με την ύφεση). Βεβαίως, προσθέτουν οι ίδιες πηγές, το ποσό αυτό μπορεί να συμπληρωθεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς η προληπτική πιστωτική γραμμή αυτομάτως ανοίγει τον δρόμο για την ένταξη στο πρόγραμμα ΟΜΤ (Outright Monetary Transactions) της ΕΚΤ, που προβλέπει απεριόριστες αγορές ομολόγων.

Το δεύτερο μειονέκτημα της προληπτικής γραμμής, εκτός από τον περιορισμό ως προς το ύψος του ποσού, είναι οι προϋποθέσεις που θα συνοδεύουν την απόκτησή της. Παρότι δεν προβλέπεται να εφαρμοστεί αυστηρή αιρεσιμότητα, παραπέμποντας σε μνημονιακούς όρους, οπωσδήποτε θα προβλέπεται κάποιου είδους επιτήρηση και αυτό δεν αρέσει ούτε στην Ιταλία, μια μεγάλη χώρα με δυνατή φωνή στην Ε.Ε., αλλά ούτε και στην Ελλάδα, που δεν θέλει να επιστρέψει στους εφιάλτες του παρελθόντος. Η ένταξη σε μνημονιακό καθεστώς, ακόμη κι αν δεν ονομάζεται έτσι, θα αποτελέσει «στίγμα» για τις χώρες που θα υποχρεωθούν να καταφύγουν σε αυτό, εκτιμούν οι αναλυτές.

Πολλοί αναλυτές ανησυχούν, πάντως, ότι η επιβάρυνση του χρέους των κρατών-μελών στην περίοδο αυτή ίσως οδηγήσει ούτως η άλλως στην επιβολή μέτρων λιτότητας και επαναφέρει σύντομα την Ευρώπη σε μια δεύτερη φάση ύφεσης, έπειτα από αυτή που αναμένεται φέτος.

Από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη σύσταση ενός ταμείου για τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας (SURE), ύψους 100 δισ. ευρώ, στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι θα αντιστοιχούν περισσότερα από 2 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τις πηγές του οικονομικού επιτελείου, καθώς η δανειοδότηση θα γίνει όχι μόνο βάσει της συμμετοχής της στον προϋπολογισμό, αλλά και ανάλογα με την ένταση του πλήγματος στην οικονομία της.

Οσον αφορά την πρόταση για ένα πανευρωπαϊκό ταμείο εγγυήσεων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ύψους 25-50 δισ. ευρώ, για να κινητοποιήσει επενδύσεις κυρίως μικρομεσαίων επιχειρήσεων ύψους 100-200 δισ. ευρώ, το οικονομικό επιτελείο τη βρίσκει αξιόλογη. Ο βαθμός αξιοποίησης του ταμείου αυτού από την Ελλάδα εναπόκειται, πάντως, στο ενδιαφέρον και στις δυνατότητες των επιχειρήσεων.

«Ευρωομολόγο και κορωνο-ομολόγο περιγράφουν στην ουσία ένα μέσο, με τη βοήθεια του οποίου η ευρωζώνη ως σύνολο αποκτά τη δυνατότητα να αντλήσει χρήματα στις διεθνείς αγορές», σχολιάζει η Süddeutsche Zeitung με τίτλο «Το όνομα αποκαλύπτει τις προθέσεις».

Γράφει η γερμανική εφημερίδα: «Το ευρωομολόγο είναι ένα εργαλείο, που δεν είχε προβλεφθεί, όταν εισήχθη το ευρώ, για ένα σημαντικό λόγο. Κάθε κράτος φέρει τη δική του ευθύνη για την οικονομική πολιτική του. Το κορωνο-ομόλογο ωστόσο θεωρείται είδος βοήθειας για να αντιμετωπιστεί μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που αφορά την ευρωζώνη στο σύνολό της. Δεν τίθεται πλέον το ζήτημα σωστής ή λανθασμένης δημοσιονομικής πολιτικής, αλλά για τη διάσωση κρατών και εν τέλει του κοινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Ένα κορωνο-ομολόγο έχει συνεπώς νόημα ως εργαλείο ορισμένου χρόνου. Όλα τα επιχειρήματα κατά του ευρωομολόγου, τα οποία παραθέτει κυρίως η Γερμανία, είναι επί της αρχής ορθά. Στην προκειμένη περίπτωση ωστόσο είναι λανθασμένα».

«Η ώρα της αλληλεγγύης» επιγράφει δημοσίευμά της η Handelsblatt με αφορμή τη συζήτηση για την έκδοση ή όχι «κορωνοομολόγου», το οποίο θα αμοιβαιοποιεί το χρέος, όπως ζητούν εννέα χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

Η εφημερίδα σημειώνει: «Ο φόβος πολλών Γερμανών ότι με την έκδοση κορωνοομολόγου θα υπέγραφαν λευκή επιταγή στις χώρες του Νότου είναι αβάσιμος. Η βοήθεια θα μπορεί χρησιμοποιηθεί μόνο στοχευμένα στον αγώνα για την αντιμετώπιση της πανδημίας.H στήριξη μόνο στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), όπως προκρίνει το Βερολίνο, θα βύθιζε χώρες όπως την Ιταλία ακόμα περισσότερο κάτω από το βάρος των χρεών. Ακόμα και η παρέμβαση της ΕΚΤ δεν θα ήταν σε θέση να μειώσει τα σπρεντ σε ένα ανεκτό επίπεδο.»

Και η εφημερίδα καταλήγει: «Δεν θα πρέπει να κυριαρχήσουν οι παλιές προκαταλήψεις, αλλά η οικονομική και η πολιτική λογική για την καταπολέμηση της κρίσης.

Πολύ πιθανόν στο τέλος να καταλήξουμε σε ένα οικονομικό μείγμα από πολλά εργαλεία. ‘Δεν είναι η στιγμή να αναζητήσουμε αποδιοπομπαίους τράγους ή να βυθιστούμε στον πανικό και να ακολουθήσουμε τα πιο άγρια ένστικτά μας. Η κρίση μπορεί μόνο μέσα από τον ορθολογισμό, την ενσυναίσθηση και την αλληλοκατανόηση εντός και εκτός των συνόρων μας να αντιμετωπιστεί’ γράφει ο πρώην επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Χαβιέ Σολάνα, που ασθενεί από κορωνοϊό στη Μαδρίτη. Και έτσι ακριβώς είναι τα πράγματα».

Με πληροφορίες από DW, Καθημερινή, anatropinews.gr

Η “σχολή σκέψης” Σόϊμπλε που κυριάρχησε επί μια δεκαετία στην Ευρωζώνη, με τον πιο σκληρό και τιμωρητικό τρόπο, όπως συνέβη με τις χώρες του Νότου και ειδικά με την “Ελληνική περίπτωση”, δείχνει ξανά τα δόντια της. Η Γερμανία αρνείται την γενναία αντιμετώπιση και επιμένει σε ένα “κοκτέϊλ” εργαλείων, κυρίως μέσω του ESM, που οι περισσότεροι θεωρούν πως δεν θα επιφέρει γρήγορη ανάταξη των οικονομιών που καταστρέφονται.

Η Άνγκελα Μέρκελ, έχοντας επιβεβαιώσει πως δεν θα επιδιώξει νέα θητεία στο CDU και ούσα σε φάση πολιτικής “συνταξιοδότησης”, αναλαμβάνει να παίξει το τελευταίο της χαρτί ως “ηγέτης της Ευρώπης”. Και όλα δείχνουν πως τόσο η σημερινή συνεδρίαση του Eurogroup, όσο και οι επόμενες εξελίξεις, θα έχουν το στίγμα της επιμονής του Βερολίνου να μην υιοθετηθεί η πρόταση του ευρωομολόγου που έχουν καταθέσει οι χώρες του Νότου και η Γαλλία.

Είναι χαρακτηριστικό -και δεν έχει τύχει προβολής στα ελληνικά ΜΜΕ- πως η πιστοληπτική γραμμή που προτείνει η Γερμανία δεν είναι μια “καθαρή λύση”, όπως διατείνονται ορισμένοι. “Με λιγότερους όρους”, είπε η Γερμανίδα καγκελάριος, όπως αναφέρεται στον Γερμανικό Τύπο. Κι αυτό παραπέμπει σε ένα “μνημόνιο-light” για τις χώρες που θα δανειστούν από τον ESM!

Ο γερμανικός Τύπος περιγράφει αυτό το δίλημμα και τις πιθανές συνέπειες της γερμανικής εμμονής.

«Η ώρα της αλληλεγγύης» επιγράφει δημοσίευμά της η Handelsblatt με αφορμή τη συζήτηση για την έκδοση ή όχι «κορωνοομολόγου», το οποίο θα αμοιβαιοποιεί το χρέος, όπως ζητούν εννέα χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η εφημερίδα σημειώνει: «Ο φόβος πολλών Γερμανών ότι με την έκδοση κορωνοομολόγου θα υπέγραφαν λευκή επιταγή στις χώρες του Νότου είναι αβάσιμος. Η βοήθεια θα μπορεί χρησιμοποιηθεί μόνο στοχευμένα στον αγώνα για την αντιμετώπιση της πανδημίας.H στήριξη μόνο στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), όπως προκρίνει το Βερολίνο, θα βύθιζε χώρες όπως την Ιταλία ακόμα περισσότερο κάτω από το βάρος των χρεών. Ακόμα και η παρέμβαση της ΕΚΤ δεν θα ήταν σε θέση να μειώσει τα σπρεντ σε ένα ανεκτό επίπεδο.»

Και η εφημερίδα καταλήγει: «Δεν θα πρέπει να κυριαρχήσουν οι παλιές προκαταλήψεις, αλλά η οικονομική και η πολιτική λογική για την καταπολέμηση της κρίσης. Πολύ πιθανόν στο τέλος να καταλήξουμε σε ένα οικονομικό μείγμα από πολλά εργαλεία. ‘Δεν είναι η στιγμή να αναζητήσουμε αποδιοπομπαίους τράγους ή να βυθιστούμε στον πανικό και να ακολουθήσουμε τα πιο άγρια ένστικτά μας. Η κρίση μπορεί μόνο μέσα από τον ορθολογισμό, την ενσυναίσθηση και την αλληλοκατανόηση εντός και εκτός των συνόρων μας να αντιμετωπιστεί’ γράφει ο πρώην επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Χαβιέ Σολάνα, που ασθενεί από κορωνοϊό στη Μαδρίτη. Και έτσι ακριβώς είναι τα πράγματα».

Η παλιά αντιπαράθεση Βορρά και Νότου

Για το ίδιο θέμα γράφει η Süddeutsche Zeitung: «Είναι η μέρα των αποφάσεων: αυτή την Τρίτη οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ συζητούν μέσω τηλεδιάσκεψης τρόπους στήριξης των κρατών-μελών που έχουν περιέλθει σε δυσκολία εξαιτίας της κρίσης του κορωνοϊού. Στο τραπέζι βρίσκεται ένα πακέτο μισού τρισεκατομμυρίου ευρώ. Το ερώτημα όμως που τίθεται είναι εάν τα χρήματα επαρκούν για να γεφυρωθεί η αντιπαράθεση, την οποία ανέδειξε ένα παλιό χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου, μεταξύ των χωρών που αποταμιεύουν και των χωρών που είναι υπερχρεωμένες. Ένα χάσμα που δυσκόλεψε πολύ την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης».

Τέλος, η Frankfurter Allgemeine Zeitung γράφει για τα ευρωομόλογα: «Θα καταφέρουν να κάνουν ένα βήμα μπροστά οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ στη διαρκή αντιπαράθεση που έχουν με αφορμή ένα οικονομικό πακέτο στήριξης για τις συνέπειες από την κρίση του κορωνοϊού; Μετά από μια τηλεδιάσκεψη των υφυπουργών Οικονομικών τη Δευτέρα δεν είναι καθόλου βέβαιο. Χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Φινλανδία έχουν ακόμα κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με τον αναμενόμενο συμβιβασμό. Κυρίως όμως διάφορες χώρες του Νότου θα ήθελαν να επιτύχουν μια καθαρή δέσμευση, ότι στο μέλλον, αν όχι αμέσως, θα εκδοθούν ευρωομόλογα».

Και η εφημερίδα συνεχίζει: «Οι χώρες του Βορρά αρνούνται όμως κάτι τέτοιο. Εάν δεν τα καταφέρουν τώρα οι χώρες του Νότου, τότε δεν θα τα καταφέρουν ποτέ, δήλωσε ένας ευρωπαίος διπλωμάτης. Εάν η πανδημία υποχωρήσει, τότε δεν θα υπάρχει πλέον δικαιολογητική βάση για τα ευρωομόλογα.

Την ώρα που ο προεδρεύων του Eurogroup, o Πορτογάλος Μάριο Τσεντένο, φαίνεται αισιόδοξος, σε άλλες χώρες επικρατεί σκεπτικισμός. Πολύ πιθανόν η τηλεδιάσκεψη την Τρίτη να μην οδηγήσει σε συμφωνία αλλά να πρέπει η συζήτηση να συνεχιστεί».

Σε ξεχωριστές συνεντεύξεις τύπου η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ και οι υπουργοί Οικονομικών Όλαφ Σολτς και Οικονομίας Πέτερ Αλτμάιερ παρουσίασαν τα αποτελέσματα της συνεδρίασης της διυπουργικής επιτροπής για τον κορωνοϊό τη Δευτέρα το πρωί.

Τα μέτρα που συζητήθηκαν αφορούν τόσο τον υγειονομικό όσο και τον τομέα της οικονομίας. Εικασίες που κυκλοφόρησαν ότι θα ανακοινωνόταν ημερομηνία χαλάρωσης των περιορισμών δεν επιβεβαιώθηκαν. Μάλιστα η καγκελάριος άφησε να εννοηθεί ότι ενδεχομένως να θεσπιστεί η υποχρέωση χρήσης μάσκας σε δημόσιους χώρους. Όπως κατέστησε σαφές, η επιστροφή στην καθημερινότητα που επικρατούσε στη δημόσια ζωή πριν από την κρίση θα εξαρτηθεί από την πορεία της υγειονομικής κατάστασης. Πάντως οι περιορισμοί θα παραμείνουν σε ισχύ ως τις 19 Απριλίου και η άρση τους θα γίνει σταδιακά.

Ευρωομόλογα; Όχι, δεν παίρνουμε, λέει το Βερολίνο

Σύμφωνα με την καγκελάριο, «με την κρίση του κορωνοϊού η ΕΕ αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη δοκιμασία από την ίδρυσή της». Το ζητούμενο τώρα είναι όλα τα κράτη μέλη «να βγουν πιο δυνατά από αυτή τη δοκιμασία». «Η Γερμανία θα ευημερεί όσο θα ευημερεί και η Ευρώπη» διαβεβαίωσε για να αναφερθεί στη συνέχεια στην αυριανή συνεδρίαση στο Eurogroup που αφορά ευρωπαϊκά μέτρα στήριξης προς τα κράτη-μέλη προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της εξάπλωσης του κορωνοϊού.

Αναπτύσσοντας τις γερμανικές προτάσεις η Άνγκελα Μέρκελ τόνισε μεταξύ άλλων ότι το Βερολίνο υποστηρίζει την πρόταση μιας προληπτικής πιστωτικής γραμμής από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΣΜ) προς κράτη-μέλη της ευρωζώνης «με λιγότερους όρους». Επίσης συμφωνεί με την πρόταση της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για ενεργοποίηση του άρθρου 122 των Ευρωπαϊκών Συνθηκών που προβλέπει «ειδικά μέτρα» σε περίπτωση φυσικών καταστροφών.

Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσαν να διατεθούν ως και 100 δις ευρώ προκειμένου τα κράτη-μέλη να διασφαλίσουν θέσεις εργασίας, για παράδειγμα χρηματοδοτώντας την εκ περιτροπής εργασία. Το Βερολίνο είναι επίσης διατεθειμένο να συμβάλει σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ανόρθωση της οικονομίας μετά το τέλος της κρίσης του κορωνοϊού. Η καγκελάριος απέφυγε όμως κάθε αναφορά στο αίτημα εννέα κρατών-μελών του Eurogroup για την έκδοση ευρωομολόγου.

Ανάλογες δηλώσεις με την κ. Μέρκελ έκανε προηγουμένως σε ξεχωριστή συνέντευξή τύπου και ο υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς. Αναφερόμενος στον ΕΣΜ τόνισε ότι έχει δημιουργηθεί για την αντιμετώπιση καταστάσεων όπως αυτή που επικρατεί σήμερα. Όπως επισήμανε, ο Μηχανισμός έχει τη δυνατότητα παροχής προληπτικών πιστωτικών γραμμών ως και 2% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος κάθε χώρας ξεχωριστά. Αυτή η βοήθεια ανέρχεται στην περίπτωση της Ιταλίας στα 39 δις ευρώ και στην περίπτωση της Ισπανίας στα 28 δις ευρώ. Όπως διαβεβαίωσε ο κ. Σολτς, σε αντίθεση με την ελληνική κρίση χρέους τώρα δεν πρόκειται να υπάρξουν έλεγχοι από καμία τρόικα και ούτε κανόνες για την οικονομική πολιτική που θα ακολουθήσουν οι χώρες, οι οποίες θα ενταχθούν σε προγράμματα προληπτικής πιστωτικής γραμμής. Ο Όλαφ Σολτς εξέφρασε πάντως τη πεποίθηση ότι ως την Τρίτη οι ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών θα καταλήξουν «σε μια κοινή γραμμή».

Επιπλέον μέτρα για τις επιχειρήσεις

Στη συνέντευξη τύπου που έδωσε από κοινού με τον υπουργό Οικονομίας Πέτερ Αλτμάιερ ο κ. Σολτς παρουσίασε επιπλέον μέτρα στήριξης για τις μεσαίες επιχειρήσεις (10-500 απασχολούμενοι). Προκειμένου να διευκολυνθούν και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες δανειοδότησης για εταιρείες που έχουν πρόβλημα ρευστότητας οι τράπεζες απελευθερώνονται από τη δέσμευση να ελέγχουν την οικονομική βιωσιμότητα των εταιρειών. Για αυτό το λόγο το κράτος εγγυάται μέσω της κρατικής τράπεζας KfW πλήρως τα δάνεια ως και 800.000 ευρώ. Με αυτό το μέτρο η γερμανική κυβέρνηση καταργεί πρόσφατη απόφασή της που προέβλεπε κρατική εγγύηση ύψους 90% για δάνεια σε μεσαίες επιχειρήσεις. Όπως διαπιστώθηκε τις τελευταίες δύο εβδομάδες, παρά το υψηλό ποσοστό εγγύησης οι τράπεζες δίσταζαν να παρέχουν δάνεια λόγω της τρέχουσας κρίσης.

Αναφορικά με την αντιμετώπιση των ελλείψεων που διαπιστώθηκαν στον ιατρικό τομέα, για παράδειγμα μάσκες, αναπνευστικά μηχανήματα, γάντια κ.τ.λ., ανακοινώθηκε ότι ο υπουργός Οικονομίας Πέτερ Αλτμάιερ θα καταθέσει την Πέμπτη σχέδιο για τους τρόπους, με τους οποίους θα ενθαρρυνθεί η παραγωγή τους από εταιρείες στη Γερμανία. Ένα πιθανό μέτρο είναι κρατικές εγγυήσεις για την αγορά ιατρικών προϊόντων όπου υπάρχει ανάγκη.

Πηγή: DW

Όπως μεταδίδει η Φαίη Καραβίτη για το ΑΠΕ «ο κ. Σολτς διαβεβαίωσε ότι ο γερμανικός προϋπολογισμός δεν τίθεται υπό υπερβολική πίεση λόγω των έκτακτων μέτρων στήριξης των επιχειρήσεων και των εργαζομένων».

Κατά την διάρκεια συνέντευξής του στο δεύτερο κανάλι της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης, ο κ. Σολτς απέρριψε εκ νέου τις εισηγήσεις για έκδοση «κορωνο-ομολόγων» σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και τους κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εργασία μειωμένου χρόνου, θα έχουμε, αντέτεινε, «τρία πολύ ισχυρά μηνύματα αλληλεγγύης».

Σε αυτά θα μπορούσε να προστεθεί ακόμη ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανοικοδόμησης, ώστε η οικονομία στην Ευρώπη να αναπτυχθεί εκ νέου, πρόσθεσε.

Στο πλαίσιο της ίδιας συνέντευξης, ο υπουργός Οικονομικών και αντικαγκελάριος τόνισε επιπλέον ότι η κυβέρνηση εξετάζει όλα τα μέτρα που εξαγγέλλει με μεγάλη προσοχή, διότι θέλει να διατηρήσει τον έλεγχο όλων των διαδικασιών, να σταθεροποιήσει την οικονομία και ταυτόχρονα να διασφαλίσει ότι η Γερμανία μετά την κρίση θα παραμείνει καλά χρηματοδοτούμενο κράτος.

«Είναι καλό το ότι η ομοσπονδία άσκησε τα προηγούμενα χρόνια σταθερή δημοσιονομική πολιτική», σημείωσε και ανέφερε ότι μετά την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση, το χρέος της Γερμανίας έφθανε το 80%, αλλά κατόπιν μειώθηκε δραστικά, κάτω από το 60% του ΑΕΠ.

Τα νέα μέτρα που λαμβάνει η κυβέρνηση εκτιμάται, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών, ότι θα φέρουν το χρέος κοντά στο 75%.

«Από αυτή την άποψη, είχαμε προνοήσει επαρκώς, ακριβώς για μια τόσο δύσκολη κατάσταση», είπε ο κ. Σολτς.

Γιατί, όπως φαίνεται και από τα στοιχεία που ακολουθούν, οι Γερμανοί έχουν πολλούς λόγους να μην καταρρεύσει η ισπανική και η ιταλική οικονομία, και οι Γάλλοι περισσότερους…

Σε μια ιστορία που σε μας τους Έλληνες θα φέρει αναμνήσεις προ 10ετίας, σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), στο τέλος Σεπτεμβρίου 2019 η έκθεση των γερμανικών τραπεζών στο ιταλικό, δημόσιο και ιδιωτικό, χρέος ανερχόταν σε 79 δισ. ευρώ, ενώ η αντίστοιχη έκθεσή τους στο ισπανικό χρέος ανερχόταν στα 60 δισ. (Το σημαντικό αυτό όπλο στα χέρια Ισπανών και Ιταλών υπενθύμισε ο οικονομολόγος Κώστας Μελάς σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Εποχή» και τον Παύλο Κλαυδιανό).

Σύμφωνα με τον κ. Μελά, τα ποσά αυτά αντιστοιχούν στο 19% των ίδιων κεφαλαίων και αποθεματικών των γερμανικών τραπεζών, οι οποίες, επιπλέον, είναι εκτεθειμένες κατά 17 δισ. σε παράγωγα των δύο χωρών.

Όμως, ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αντιμετωπίζει το Παρίσι, δεδομένου ότι οι γαλλικές τράπεζες σηκώνουν 298 δισ. ιταλικού χρέους και 94 δισ. ισπανικού χρέους, ποσό που αντιστοιχεί στο 59% των ίδιων κεφαλαίων των γαλλικών τραπεζών.

Τούτων δοθέντων, ο συμβιβασμός είναι βέβαιος, χωρίς να είναι ακόμη σίγουρο τι ακριβώς θα περιλαμβάνει, επίσης αν όλα θα τελειώσουν σήμερα…

Σε αυτήν την υπαρξιακή παρτίδα για την Ευρώπη, η Ελλάδα φαίνεται πως διάλεξε πλευρά με την επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη και άλλων οκτώ ηγετών υπέρ του ευρωομολόγου. Εντύπωση, από την άλλη, προκαλεί το γεγονός ότι σε όλες τις συνεντεύξεις του τις τελευταίες ημέρες ο Χρήστος Σταϊκούρας δεν υποστηρίζει με θέρμη το ευρωομόλογο -ως όφειλε, ως υπουργός Οικονομικών μιας κυβέρνησης που το έχει προτείνει- αντιθέτως αναφέρεται -με ειλικρίνεια, είναι αλήθεια- στο διαφαινόμενο συμβιβασμό, που δεν περιλαμβάνει όμως το ευρωομόλογο.

Ακόμη και πριν από ένα συμβιβασμό πάντως, δεν καταθέτεις τα όπλα σου… Και είναι θέμα είτε ο υπουργός Οικονομικών είναι σε διαφορετική γραμμή από τον προϊστάμενό του είτε δεν πίστεψε ποτέ στ’ αλήθεια η ελληνική κυβέρνηση στον ευρωομόλογο…

Πόσο μάλλον που από τις σημερινές (;) αποφάσεις εξαρτάται το σχέδιο ανασυγκρότησης της εθνικής οικονομίας, τα εργαλεία που θα έχει την επόμενη μέρα η ελληνική κυβέρνηση. Πόσο μάλλον που ένα μνημόνιο -ως φόβητρο προς το παρόν- είτε αν υιοθετηθεί η μαξιμαλιστική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ (Μητσοτάκης) είτε αν δεν πάρει τώρα επαρκή μέτρα η κυβέρνηση και διογκωθεί στο μέλλον το χρέος (Τσίπρας – Τσακαλώτος).

Νίκος Παπαδημητρίου