Ράνια Τραγόμαλλου

Στελέχη που παρακολουθούν από κοντά τις διεργασίες σημειώνουν ότι η απόφαση δεν ήταν μια στιγμιαία αντίδραση αλλά η κατάληξη μιας μακράς περιόδου έντασης.  

“Πυροβολούσε τα πόδια του ΠΑΣΟΚ”

Η τελευταία τηλεοπτική του συνέντευξη θεωρήθηκε από την ηγεσία, το αποκορύφωμα δημόσιων παρεμβάσεων που δημιουργούσαν σύγχυση στο πολιτικό μήνυμα του κόμματος. 

«Η ενότητα δεν σημαίνει σιωπή στις διαφωνίες, αλλά κοινή κατεύθυνση προς τα έξω με στόχο την πολιτική αλλαγή», σημειώνει χαρακτηριστικά κομματικό στέλεχος με γνώση των συζητήσεων, αποτυπώνοντας τη λογική της συγκεκριμένης κίνησης.  

Πηγές της Χαριλάου Τρικούπη επιχείρησαν από την πρώτη στιγμή να αποσυνδέσουν τη διαγραφή από τις πολιτικές απόψεις του βουλευτή. Όπως υπογραμμίζουν «δεν διεγράφη για τις πολιτικές του απόψεις αλλά γιατί συστηματικά πυροβολούσε τα πόδια του ΠΑΣΟΚ όταν αναλαμβάνονταν κεντρικές πολιτικές πρωτοβουλίες που έφερναν σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση», υπογραμμίζουν . 

Ο αιφνιδιασμός και το “μήνυμα”

Το άκουσμα της απόφασης, που αιφνιδίασε την πλειοψηφία των στελεχών, ερμηνεύεται από κομματικούς παράγοντες και ως μήνυμα προς τις εστίες εσωκομματικής αμφισβήτησης ότι «η περίοδος ανοχής και αντοχής έχει τελειώσει» και οτι η ηγεσία φαίνεται αποφασισμένη να περιορίσει δημόσιες διαφοροποιήσεις που ενδέχεται να δημιουργήσουν εικόνα εσωκομματικής αστάθειας. Ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο του ως βασικού πόλου της αντιπολίτευσης. 

“Δεν μπορούσε να συνεχιστεί μια κατάσταση όπου η δημόσια εικόνα του κόμματος αποδομείται από μέσα», σημειώνουν χαρακτηριστικά κύκλοι του κόμματος. “Κάθε φορά που είχε δημόσιο βήμα, το αξιοποίησε αποκλειστικά και μόνο για να υπονομεύσει το ΠΑΣΟΚ και όχι για να υπερασπιστεί και να επικοινωνήσει στους πολίτες τις θέσεις του, το πρόγραμμα του, τους πολιτικούς του στόχους”, υπογραμμίζουν. 

Ήδη, πάντως, από τα τέλη Ιανουαρίου,  ο κ. Ανδρουλάκης είχε στείλει μήνυμα πειθαρχίας, τονίζοντας ότι «όποιος σύρει το χαλί είναι υπόλογος και σε εμένα και στον κόσμο της Δημοκρατικής Παράταξης». 

Η “ρελάνς”  

Η πολιτική ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω, όταν ο κ. Κωνσταντινόπουλος ανακοίνωσε ότι παραιτείται και από τη βουλευτική του έδρα, επιστρέφοντάς την στο κόμμα με το οποίο εκλεγόταν από το 2009 στην Αρκαδία. 

Η κίνηση αυτή ερμηνεύθηκε από πολλούς ως πολιτική απάντηση υψηλού συμβολισμού, καθώς τον έφερε στο επίκεντρο των πολιτικών εντυπώσεων. 

Στην πρώτη του αντίδραση μετά τη διαγραφή, ο πρώην πλέον βουλευτής υποστήριξε ότι τιμωρήθηκε επειδή «είπε την αλήθεια», κατηγορώντας την ηγεσία για αυταρχική στάση. «Η διαγραφή είναι το τελευταίο καταφύγιο μιας φοβικής ηγεσίας», ανέφερε χαρακτηριστικά. 

Στην επιστολή με την οποία ανακοίνωσε την παραίτησή του από τη βουλευτική έδρα τόνισε ότι «οι βουλευτές υπηρετούν τον λαό και την παράταξη με την οποία εκλέγονται», προσθέτοντας ότι επιστρέφει «στην κανονικότητα της ζωής του», επιχειρώντας ταυτόχρονα να βάλει τέλος στα σενάρια μετακίνησής του σε άλλο πολιτικό χώρο.  

Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό 

Η υπόθεση προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις από κορυφαία στελέχη. Ο Χάρης Δούκας τόνισε ότι «με τις διαγραφές και τις απειλές διαγραφών δεν αντιμετωπίζονται τα προβλήματα και δεν βελτιώνεται η εικόνα του ΠΑΣΟΚ». 

Από την πλευρά του ο Παύλος Γερουλάνος σημείωσε ότι η εξέλιξη θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, υπογραμμίζοντας πως «δεν είναι ώρα να γινόμαστε λιγότεροι αλλά περισσότεροι». 

Πιο ισορροπημένη στάση κράτησε η Άννα Διαμαντοπούλου, η οποία χαρακτήρισε την υπόθεση «σοβαρό εσωτερικό θέμα», σημειώνοντας ωστόσο ότι η παράδοση της έδρας από τον διαγραφέντα βουλευτή αποτελεί «δείγμα πολιτικής αξιοπρέπειας» και ίσως δημιουργεί προϋποθέσεις για μελλοντική επαναπροσέγγιση. 

Ο Μιχάλης Κατρίνης από την πλευρά του επισήμανε ότι η κοινωνία ζητά από το ΠΑΣΟΚ να επικεντρωθεί στον στόχο της προοδευτικής διακυβέρνησης, προειδοποιώντας ότι η εσωστρέφεια -είτε προκύπτει από δημόσιες διαφωνίες είτε από πειθαρχικά μέτρα-δεν βοηθά το κόμμα να ανταποκριθεί σε αυτή την απαίτηση. 

Αιχμές και κραδασμοί

Οι κραδασμοί στο εσωτερικό, δυο εβδομάδες πριν από το συνέδριο, είναι έντονοι  και ανοίγουν έναν νέο κύκλο συζήτησης για τα όρια της εσωκομματικής αντιπαράθεσης αλλά και για τη στρατηγική της ηγεσίας ενόψει της επόμενης πολιτικής περιόδου. 

Η γλώσσα, μάλιστα που χρησιμοποιήθηκε από πηγές του κόμματος για το ζήτημα ήταν ιδιαιτέρως αιχμηρή καθώς γίνεται λόγος για «μάχες οπισθοφυλακών», «λευκή απεργία» και «προσωπική ατζέντα», αφήνοντας να διαφανεί ότι η σύγκρουση με τον διαγραφέντα βουλευτή είχε αποκτήσει έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά το τελευταίο διάστημα. 

Οι ίδιες πηγές σημείωναν ότι η τελευταία δημόσια παρέμβασή του έγινε την ώρα που το κόμμα επιχειρούσε να αναδείξει ζητήματα πολιτικής πίεσης προς την κυβέρνηση, όπως η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις παρακολουθήσεις και τα ζητήματα που έχουν τεθεί γύρω από τη λειτουργία της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών.

Η απόφαση πάντως προκάλεσε αντιδράσεις σε ένα ευρύ φάσμα στελεχών, ακόμη και από πρόσωπα που στο παρελθόν είχαν διαφωνήσει με τις δημόσιες παρεμβάσεις του πρώην βουλευτή. 

 Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση Κωνσταντινόπουλου βρίσκει το κόμμα σε μια περίοδο προετοιμασίας για το συνέδριο, το οποίο στη Χαριλάου Τρικούπη παρουσιάζεται ως βατήρας για τη μάχη των επόμενων εθνικών εκλογών. Μόνο που ο δρόμος είναι σπαρμένος με υπόγειες εντάσεις που κάθε τόσο “ανθίζουν”. 

Εν τω μεταξύ η εκλογή των συνέδρων, που ξεκινά αύριο, θεωρείται πρώτο τεστ ισχύος των διαφορετικών εσωκομματικών ρευμάτων και δείκτης της επιρροής που θα έχουν στα όργανα και στη διαμόρφωση της στρατηγικής του ΠΑΣΟΚ.

Κάθε ψήφος αναμένεται να ερμηνευτεί ως μήνυμα, και κάθε υποψήφιος σύνεδρος γίνεται κομμάτι του παζλ που θα καθορίσει πως το κόμμα θα πάει στη “μάχη” απέναντι στην κυβέρνηση.

Στο ΠΑΣΟΚ επικρατεί αμηχανία για τη διαγραφή καθώς εκλαμβάνεται και ως μήνυμα γενικότερα προς τους διαφωνούντες και ναρκοθετεί ουσιαστικά την πορεία προς το συνέδριο του κόμματος στις 27 του μήνα.

Ο Χάρης Δούκας, πάντως, έριξε λάδι στη φωτιά, επικρίνοντας έμμεσα την ηγεσία για τη διαγραφή Κωνσταντινόπουλου, ενώ ο τελευταίος παρέδωσε την έδρα του στο κόμμα, κάτι που αναμφίβολα το πιστώνεται.

Η ανάρτηση του Χάρη Δούκα:

Με τις διαγραφές και τις απειλές διαγραφών, δεν αντιμετωπίζονται τα προβλήματα και δε βελτιώνεται η εικόνα του ΠΑΣΟΚ.

Την ώρα που επιλέγουμε ως αναγκαία τη διεύρυνση, υπερβαίνοντας καταστάσεις που πλήγωσαν την παράταξή μας, διαγράφεται ο Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος, ένα στέλεχος που στήριξε σημαντικά το ΠΑΣΟΚ ιδιαίτερα στις δύσκολες ώρες.

Σε ένα δημοκρατικό κόμμα όπως το ΠΑΣΟΚ και κυρίως σε μια περίοδο προσυνεδριακού διαλόγου, πρέπει να εκφράζονται ελεύθερα όλες οι απόψεις, ανεξαρτήτως αν κανείς συμφωνεί ή διαφωνεί με αυτές.

Η πορεία προς τις καθοριστικές για το κόμμα μας βουλευτικές εκλογές, δεν μπορεί να οικοδομηθεί μέσα από αποκλεισμούς ή περιορισμούς του πολιτικού λόγου.

Χρειάζεται ενότητα, εμπιστοσύνη στις συλλογικές διαδικασίες και ουσιαστικός διάλογος και σύνθεση, ώστε να διαμορφωθεί μια πειστική πρόταση για την κοινωνία και να πετύχουμε την ήττα της ΝΔ και την προοδευτική διακυβέρνηση του τόπου.

Παράλληλα, και η βουλευτής Ευαγγελία Λιακούλη αντέδρασε στην διαγραφή Κωνσταντινόπουλου, επισημαίνοντας πώς αυτά που είπε ο βουλευτής Αρκαδίας τα έχουν πει και άλλα κορυφαία στελέχη όπως ο Χάρης Δούκας και ο Παύλος Γερουλάνος.

Οι δημοσκοπήσεις παίζουν προφανώς σημαντικό ρόλο καθώς προβάλλει ως πιθανότερο σενάριο στις επόμενες εκλογές να μην προκύψει αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος και να απαιτηθούν κομματικοί “συνεταιρισμοί” ή προσφυγή σε δεύτερες κάλπες με αβέβαιο αποτέλεσμα. Κι’ ακόμα, φυσικά, δεν έχουν μπει στην εξίσωση οι παράμετροι των υπό ίδρυση κομμάτων Τσίπρα και Καρυστιανού.

Απαριθμώ: Μακάριος κατά Δένδια επειδή αποκάλυψε το… άγχος του για τα “δυάρια” στις μετρήσεις και για τον κίνδυνο αλλοίωσης του DNA της παράταξης, αιχμές Κακλαμάνη και Κικίλια κατά Άδωνι για το στιγμιότυπο με τον γιατρό με τις χειροπέδες στο νοσοκομείο της Νίκαιας, δηλώσεις του τελευταίου κατά του υπουργού Άμυνας, νέα σύγκρουση Μαξίμου- Σαμαρά σχετικά με την αναφορά του πρώην πρωθυπουργού ότι οι συμβάσεις με την Chevron μπορεί να υποκρύπτουν μελλοντική εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, διατύπωση σεναρίου από τον πρόεδρο της Βουλής περί “αλλαγής εν πλω” υποψήφιου πρωθυπουργού σε περίπτωση συγκυβέρνησης με το ΠΑΣΟΚ και άλλα πολλά.

Με γνώμονα την ευρωπαϊκή πολιτική γεωγραφία πρέπει να είμαστε η μοναδική χώρα που δεν μπορεί να ισορροπήσει μεταξύ δύο κυβερνητικών επιλογών και ακόμα περισσότερο δεν έχει διαμορφωθεί ενδιάμεσος χώρος που υπό προϋποθέσεις θα ήταν ικανός να προσφέρει κυβερνήσεις συνεργασίας. Κάπως έτσι στο κομματικό μας σύστημα έχει εδραιωθεί η διϋστική αντίληψη ενός πολιτικού μανιχαϊσμού, κάθε κόμμα θεωρεί εαυτόν εκπρόσωπο του φωτός και ο αντίπαλος ισοδυναμεί με το σκότος.

Αυτή η μάχη καλού-κακού προσωποποιείται. Για τον Μητσοτάκη, φερ ειπείν, ο Τσίπρας είναι ο επικίνδυνος λαϊκιστής που έριξε τη χώρα στα βράχια το 2015, για τον δεύτερο ο πρωθυπουργός είναι συνώνυμο της διαφθοράς. Παρόμοια εχθροπάθεια αναπτύσσει και ο Ανδρουλάκης για τον πρώην πρωθυπουργό παρά τις προσπάθειες του δεύτερου να υπερβεί την πόλωση των μνημονιακών χρόνων. Η αρένα της Βουλής και των τηλεοπτικών στούντιο προσφέρει αρκετά επί μέρους τέτοια “υποδείγματα” με τελευταίο την ακραία “πεζοδρομιακή” σύγκρουση της Ζωής Κωνσταντοπούλου με τον Άδωνη Γεωργιάδη.

Η υπερδεκαετής κρίση ενέτεινε αυτό το φαινόμενο και μέσα από σωρρεία λαθών όλων των κομμάτων που κυβέρνησαν φτάσαμε σήμερα στο να υπάρχει ένα μεγάλο, αν και διάσπαρτο σε περισσότερα κόμματα, τμήμα του εκλογικού σώματος που στέκεται συνολικά απέναντι στο (παλαιό) πολιτικό σύστημα χωρίς, ωστόσο, να ενδιαφέρεται για το τι επαγγέλονται όσοι το καταδικάζουν και υποτίθεται πώς εκπροσωπούν τον (δήθεν) “αντισυστημισμό”.

Σε αυτό το τοπίο, είτε λόγω ιστορίας είτε εξαιτίας της αδυναμίας οιουδήποτε άλλου να προβληθεί ως τέτοιος, το ΠΑΣΟΚ είχε τη δυνατότητα να αποκαταστήσει εν μέρει ή και περισσότερο τον διαμελισμένο διπολισμό σε συνθήκες πριν το 2023, αν και πλέον από χαμηλότερη βάση.

Μετά τον αποδεκατισμό του στις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, το ΠΑΣΟΚ επιχείρησε να σταθεί ξανά στα πόδια του. Τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς συγκέντρωσε 6,3% (μαζί με την ΔΗΜΑ), το 2019 (ως ΚΙΝΑΛ) 8,1%, το 2023 11,85% και στις ευρωεκλογές του 2024 12,8% .

Έκτοτε κινείται με κολλημένη την (δημοσκοπική) βελόνα και ο διατυπωμένος στόχος να νικήσει τη Ν.Δ προσλαμβάνει ανεκδοτολογικά χαρακτηριστικά. Συνοπτικά:

• Αδυνατεί να υπερβεί τον κατακερματισμό της κεντροαριστεράς, να τον ενσωματώσει ως η μεγαλύτερη δύναμη του χώρου, ή, έστω, να αναλάβει πρωτοβουλίες προγραμματικού διαλόγου για την συγκρότηση εναλλακτικού πόλου απέναντι στη Ν.Δ,
• Δεν κεφαλαιοποιεί την κατά γενική ομολογία παραγωγική αντιπολίτευση που ασκεί και την δραστήρια κοινοβουλευτική του παρουσία,
• Δεν πείθει για την διακηρυγμένη αυτονομία του: ένα τμήμα της εκλογικής του βάσης τείνει υπέρ της συγκυβέρνησης με τη Ν.Δ (με τις μνήμες εκείνης των Σαμαρά- Βενιζέλου) και εχθρεύεται την αριστερά, το άλλο εμφορείται από αντιδεξιά αντανακλαστικά,
• Στέκεται αμήχανο έναντι της επιστροφής Τσίπρα, κόβει εκ προοιμίου κάθε γέφυρα επικοινωνίας και τον αντιμετωπίζει με εχθροπάθεια- πόσο πειστικό μπορεί, όμως, να είναι όταν συνεργάζεται ad hoc και επικοινωνεί σταθερά και με τα δύο κόμματα που αποτέλεσαν τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα;
• Αποφεύγει κάθε συζήτηση για τις αιτίες της δημοσκοπικής του στασιμότητας: φταίει ο αρχηγός του, φταίει η αμφισβήτηση του αρχηγού, φταίει η διχασμένη πολιτική του ταυτότητα;
• Δεν δείχνει να μπορεί να υπερβεί την απορία και να εξηγήσει γιατί πλειάδα κορυφαίων στελεχών της σημιτικής περιόδου έχουν αναλάβει κυβερνητικούς ρόλους στη Ν.Δ του Μητσοτάκη και άλλα του “παπανδρεϊκού” ΠΑΣΟΚ (όπως δύο πρώην γραμματείς του) βρίσκονται στον ΣΥΡΙΖΑ.

Έτσι, ενώ και κυβερνητικό DNA διαθέτει και αρκετά ικανά στελέχη θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει, οδεύει προς έναν εκλογικό ύφαλο με τον κίνδυνο να προσαράξει. Κατά τα φαινόμενα, το συνέδριό του στα τέλη Μαρτίου θα μετατραπεί σε πεδίο μηχανισμών, υπολογισμών, προσωπικών φιλοδοξιών και σκοπιμοτήτων και είναι αμφίβολο εάν μπορέσει να απαντήσει σε όλα τα παραπάνω.

Θα συνεχίσει πιθανώς να πορεύεται μεταξύ της διακήρυξης πώς δεν θα συγκυβερνήσει με τη Ν.Δ και όλων εκείνων που δεν την πιστεύουν. Γίνεται έτσι ένα δομικό πρόβλημα του πολιτικού συστήματος εκεί όπου θα μπορούσε να δώσει μία κάποια λύση, αναλαμβάνοντας το κόστος τώρα μιας ελεγχόμενης διάσπασης με αποχώρηση κάποιων στελεχών του παρά μιας μεγάλης διάσπασης αμέσως μετά τις επόμενες εκλογές. Και προσφέρει το ίδιο την ευκαιρία στον Αλέξη Τσίπρα να επιχειρήσει εκείνος την ανασύνθεση του χώρου σε εντελώς νέα βάση.

Και παράλληλα, αυτή η αδυναμία του ΠΑΣΟΚ και γενικότερα της κεντροαριστεράς είναι που μπορεί εν τέλει να καταστήσει τα μορφώματα του “αντισυστημισμού” ρυθμιστές της επόμενης μέρας και την Βουλή που θα προκύψει μετά από τις πρώτες ή τις δεύτερες εκλογές την πλέον δυστοπική των τελευταίων δεκαετιών.

Ο κ. Δούκας επέμεινε ότι αυτό που προτείνει η ηγεσία για την εκλογή Συνέδρων είναι ένας αλγόριθμος που αγνοεί το μητρώο μελών του κόμματος.

Ζήτησε διάλογο και σύνθεση των διαφορετικών απόψεων και δίνοντας απάντηση στην αιχμή Ανδρουλάκη ότι κάποιοι δεν αντιλαμβάνονται ότι οι εσωκομματικές εκλογές έχουν τελειώσει» υπογράμμισε: «Δε σε αμφισβήτησα ποτέ μετά από τις εσωκομματικές εκλογές. Σέβομαι τα όργανα. Πρέπει κι εσύ να σέβεσαι εμάς. Όχι ποινικοποίηση του διαλόγου. Έχεις εσύ ευθύνη να το διασφαλίσεις».

Βασικά σημεία της τοποθέτησης Δούκα είναι επίσης τα εξής:

«Σύνεδροι: Είναι δυνατόν να μας λες, μετά από εσωκομματικές εκλογές, πως δεν υπάρχουν μητρώα; Και να μα λες ότι για αυτό κάνω αυτή την επιλογή; Και πως δεν ξέρουμε 1 1/2 χρόνο μετά, ποιοι είναι φίλοι και ποιοι μέλη;

Είναι αλγόριθμος. Που αντίκειται στην προηγούμενη εγκύκλιο σου στο Συνέδριο το 2022.

Το ΠΑΣΟΚ είναι κόμμα μελών. Και πρέπει να εκλέξουμε Συνέδρους με βάση τα μέλη. Δεν υπάρχει άλλο τέτοιο προηγούμενο.

Όχι στην εσωστρέφεια. Με τις διατυπώσεις και τις αιχμές σου που έδωσες σήμερα στη δημοσιότητα πριν τελειώσει η συνεδρίαση, παράγεις εσωστρέφεια.

Να πούμε όμως όχι και στη στασιμότητα, που βρίσκεται η παράταξή μας.

Διάλογος και σύνθεση για τη ΝΙΚΗ.»

Ράνια Τραγόμαλλου

Σε αυτό το περιβάλλον, ο Νίκος Ανδρουλάκης απευθύνει σαφές μήνυμα στο εσωτερικό του κόμματος, επιχειρώντας να θέσει κόκκινες γραμμές απέναντι και στις προσωπικές ατζέντες.

«Ηχώ δωματίου»

Με αυστηρό τόνο ξεκαθάρισε ότι  δεν θα επιτρέψει να γίνει το συνέδριο «μία ηχώ δωματίου», υπογραμμίζοντας ότι το συνέδριο πρέπει να λειτουργήσει ως βατήρας για την παράταξη στη μάχη των εθνικών εκλογών.  Η κατεύθυνση για την ηγεσία είναι ξεκάθαρη: ενότητα, σοβαρότητα και εξωστρέφεια, με αιχμή το πρόγραμμα. Όπως τονίζεται από κομματικές πηγές, «αυτό ζητά ο κόσμος του ΠΑΣΟΚ και χρέος κάθε στελέχους είναι το πρόγραμμα να πάει σε κάθε πολίτη».

Στον πυρήνα της στρατηγικής βρίσκεται ο μονομέτωπος αγώνας απέναντι στην κυβέρνηση. Η γραμμή  της Χαριλάου Τρικούπη  συνοψίζεται στη θέση ότι «η Νέα Δημοκρατία πρέπει να φύγει» και ότι το ΠΑΣΟΚ έχει έναν και μόνο στόχο: «να γίνει η προοδευτική διακυβέρνηση του τόπου».

Στη Χαριλάου Τρικούπη επιμένουν ότι το πολιτικό διακύβευμα δεν είναι απλώς η καταγραφή διαφορών, αλλά η πραγματική πολιτική αλλαγή.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νίκος Ανδρουλάκης θέτει με κατηγορηματικό τρόπο τον πολιτικό προσανατολισμό, απορρίπτοντας κάθε σενάριο συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία, ενώ  ο Χάρης Δούκας ζητά απαρέγκλιτα να υπάρξει ψήφισμα στο συνέδριο.  Στελέχη της Χαριλάου Τρικούπη επισημαίνουν ότι η συνεχής ανακύκλωση του θέματος περί μη συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία δεν αρκεί από μόνη της, αν δεν συνοδεύεται από πειστική πολιτική πρόταση. «Δεν φτάνει να διαπιστώνεις, πρέπει να παλεύεις να φύγει η Δεξιά», λένε χαρακτηριστικά.

 «Όποιος σύρει το χαλί είναι υπόλογος»

Πάντως οι δημόσιες παρεμβάσεις στελεχών –οι αναφορές του Χάρη Δούκα σε «αποτυχία στρατηγικής» ή οι επισημάνσεις του Παύλου Γερουλάνου για τα στενά χρονικά περιθώρια ή οι αιχμές της Άννας Διαμαντοπούλου προς στελέχη για άμεσο τέλος της εσωστρέφειας– καταγράφουν το κλίμα στο εσωτερικό της παράταξης.  

Παρότι δεν υπάρχει ευθεία αμφισβήτηση της ηγεσίας,  οι διαφοροποιήσεις δημιουργούν ένα κλίμα που αντικειμενικά αποδυναμώνει τη συλλογική εικόνα. Αυτό που διαπιστώνεται από στελέχη είναι ότι οι εσωκομματικοί ανταγωνισμοί εκδηλώνονται συχνά με μεγαλύτερη ένταση, παρά απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.  Η ηγεσία, πάντως, διαμηνύει ότι δεν θα υπάρξει ανοχή σε ότι πάει κόντρα στη συλλογική προσπάθεια. «Όποιος σύρει το χαλί, είναι υπόλογος και σ’ εμένα και στον κόσμο της Δημοκρατικής Παράταξης», τόνισε ο Νίκος Ανδρουλάκης σε ένα καθαρό μήνυμα πειθαρχίας και πολιτικής ευθύνης.

Στις συσκέψεις που γίνονται τις τελευταίες ημέρες στην Χαριλάου Τρικούπη εντάσσεται και η συζήτηση για τη διεύρυνση του κόμματος, χωρίς «face control», με την ηγεσία να επιδιώκει να εμφανίσει το κόμμα ως τον βασικό κορμό των εξελίξεων στην κεντροαριστερά.  Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και το άνοιγμα προς την κοινωνία και  στελέχη άλλων κομμάτων, που όπως λένε οι πληροφορίες δεν θα αργήσουν να ανακοινωθούν τα ονόματα τους.

Συμμαχίες και δημοσκοπήσεις

Στο πνεύμα αυτό θα προσκληθούν στο συνέδριο  και τα προοδευτικά κόμματα, με στόχο την ανταλλαγή απόψεων για κοινές κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες. Όπως σημείωσε ο Νίκος Ανδρουλάκης, «Αν είμαστε πρώτο κόμμα, η Νέα Δημοκρατία θα φύγει. Βάσει του προγράμματός μας θα επιδιώξουμε συμμαχίες. Με ποιους; Με αυτούς που θα έχει επιλέξει ο ελληνικός λαός και που θα μπορούν να αποδεχθούν αυτά που λέμε. Δηλαδή, δεν μπορώ να συζητώ αυτό που άκουσα προ ημερών που αφορά στις αμβλώσεις».

Σε ό,τι αφορά τις δημοσκοπήσεις, στο ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζουν τη στασιμότητα και τη μείωση ποσοστών, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το κόμμα διαθέτει πρόγραμμα και στελέχη και δεν αποτελεί «κόμμα διαμαρτυρίας». Η ανησυχία επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο ενίσχυσης σχηματισμών χωρίς κυβερνητικό σχέδιο, καθώς, όπως τονίζεται, «αν επικρατήσουν κόμματα διαμαρτυρίας, είναι δώρο στη Νέα Δημοκρατία, διότι θα παίξει με τον φόβο της αστάθειας».

Αν και η ηγεσία διαμηνύει ότι δεν θα επιτρέψει την αναπαραγωγή εσωστρέφειας.  το ΠΑΣΟΚ μοιάζει εγκλωβισμένο σε ανοιχτούς εσωκομματικούς λογαριασμούς και το πραγματικό τεστ αντοχών είναι αν θα καταφέρει τελικά να μετατρέψει το Συνέδριο σε αφετηρία πολιτικής αντεπίθεσης. ή θα εγκλωβιστεί περαιτέρω σε προσωπικές στρατηγικές και εσωκομματικές τριβές.

Η πρόσκληση της κυβέρνησης στην αξιωματική αντιπολίτευση για συνεννόηση ως προς τον διορισμό των επικεφαλής των ανεξάρτητων αρχών μπορεί να έτυχε αρνητικής απάντησης, όμως θα μπορούσε να συνδυαστεί με την πρόσκληση για…μπύρα.

Ιδιαίτερα εάν επαληθευτούν οι φήμες ότι το Μέγαρο Μαξίμου σχεδιάζει να απευθύνει κι άλλη πρόσκληση σχετικά με την αναζήτηση πεδίου συναίνεσης ως προς την αναθεώρηση του Συντάγματος.

Ο πρωθυπουργός έδωσε δείγμα προθέσεων και στο Πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του:

“Η συνεννόηση, λοιπόν, στις μεγάλες αλλαγές που ακόμα έχει ανάγκη ο τόπος, ανάγεται σε κορυφαίο ζητούμενο της χρονιάς που ξημερώνει, σε μία περίοδο μάλιστα κατά την οποία θα εκκινήσει η διαδικασία μιας φιλόδοξης Συνταγματικής Αναθεώρησης. Για να ολοκληρωθεί με επιτυχία θα χρειαστούν ευρύτερες συναινέσεις. Θα δοκιμαστούν, επομένως, στην πράξη η ωριμότητα, η συνέπεια, αλλά και η επάρκεια κάθε πολιτικής δύναμης.”

Είναι γνωστό ότι το 2026 θα εκκινήσει η σχετική διαδικασία για τον προσδιορισμό των προς αναθεώρηση άρθρων του Συντάγματος ώστε η επόμενη Βουλή που θα προκύψει από τις εκλογές της άνοιξης του 2027 να είναι αναθεωρητική.

Η τακτική της… μπύρας είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς που αποσκοπεί. Ο πρωθυπουργός παρουσιάζει θεσμικό προφίλ και προθυμία συνεννόησης για το μεγάλο στοίχημα του Συντάγματος (με αιχμή την κατάργηση του “νόμου περί ευθύνης υπουργών”) αλλά και γενικότερα και τον διευκολύνει να συνομιλήσει με το κεντρώο ακροατήριο που θέλγεται πάντοτε από τέτοιες πολιτικές αβρότητες. Ενδεχομένως, στο πίσω μέρος του μυαλού του να στοχεύει και στο τμήμα εκείνο του εκλογικού ακροατηρίου του ΠΑΣΟΚ που στις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται υπέρ της κυβερνητικής συνεργασίας με τη Ν.Δ.

Αν αρνηθεί ο Νίκος Ανδρουλάκης θα τον εγκαλέσει για διολίσθηση προς την αντιπολίτευση της διαμαρτυρίας (προ καιρού κυβερνητικά στελέχη είχαν αποκαλέσει το ΠΑΣΟΚ “ουρά της Κωνσταντοπούλου”), αν δεχτεί θα τον ενσωματώσει πολιτικά δείχνοντας ποιός έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Μία τέτοια συζήτηση, από την άλλη, ίσως προκαλέσει έναν ακόμα κύκλο εσωστρέφειας στη Χαριλάου Τρικούπη, όπου συμβιώνουν οριακά όσοι κοιτάζουν μόνο προς την κεντροαριστερά -ακόμα και τον Αλέξη Τσίπρα– για μελλοντικές συνεργασίες και εκείνοι που θέλουν το ΠΑΣΟΚ κεντρώο προμαχώνα με …υψηλή αίσθηση θεσμικής ευθύνης που δεν θα διακινδυνεύσει να πέσει η χώρα σε πολιτική αστάθεια, άρα εάν χρειαστεί θα συγκυβερνήσει κατά το μοντέλο Σαμαρά- Βενιζέλου.

Ήδη ο δραστήριος Χάρης Δούκας ζητά μετ’ επιτάσεως να αποφασίσει δεσμευτικά το επόμενο συνέδριο ότι το ΠΑΣΟΚ δεν θα συγκυβερνήσει με τη Ν.Δ κάτω από οποιαδήποτε περίσταση και πώς θα αναζητήσει εταίρους στα κόμματα της κεντροαριστεράς. Σε πρώτη ανάγνωση το αίτημα του δημάρχου Αθηναίων παρέλκει καθώς ο πρόεδρος του κόμματος έχει δηλώσει πολλές φορές ότι δεν νοείται συνεργασία με τη Ν.Δ. Είναι, όμως, άλλο πράγμα να το λες σε εκλογικά ανύποπτο χρόνο, κι άλλο να φτάσεις στις εκλογές με δεσμευτική συνεδριακή απόφαση.

Κι αν τεθεί σε ψηφοφορία στο συνέδριο κάτι τέτοιο ποιό θα είναι το αποτέλεσμα; 100%, 70-30%, ή 50-50%; Όλα έχουν την αξία τους και θα κριθούν το βράδυ της πρώτης κάλπης με το ΠΑΣΟΚ να είναι -σύμφωνα με τις τωρινές δημοσκοπήσεις– δεύτερο στην καλύτερη περίπτωση, ίσως και τρίτο εάν εμφανιστούν τα κόμμα Τσίπρα και Καρυστιανού.

Μπορεί, λοιπόν, να μην πιούν μπύρα οι Μητσοτάκης και Ανδρουλάκης, ούτε καν τσάϊ με μπόλικη συμπάθεια, η πρόσκληση, όμως, δεν απευθύνθηκε τυχαία…

Ράνια Τραγόμαλλου

Ο Νίκος Ανδρουλάκης κρατά απόσταση.  Δεν απαντά στις επικρίσεις και δείχνει να τον ενδιαφέρει να επενδύει μόνο στην πολιτική ουσία: στο πρόγραμμα, στις περιοδείες και στην ανοιχτή επαφή με την κοινωνία.

Η αντίδραση Ανδρουλάκη

«Ο πρόεδρος δεν αντιδρά δημοσίως. Ασκεί πολιτική», επισημαίνει πρόσωπο του περιβάλλοντός του  και τονίζει πως  “εαν απαντούσε σε κάθε δήλωση, η κατάσταση δεν θα είχε τέλος».

Έτσι, προτιμά να δείχνει έργο: το Σάββατο ανοίγει διάλογο με τους αγρότες για τα μεγάλα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, ενώ ακολουθεί περιοδεία στις πληγείσες περιοχές. Τη Δευτέρα, στην Πολιτική Γραμματεία, αναμένεται να επιμείνει στην ανάγκη πολιτικού διαλόγου ενόψει του συνεδρίου, περιγράφοντας τις θεματικές προτεραιότητες και αποφεύγοντας τα “παραπολιτικά ξεκαθαρίσματα”.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης επενδύει στη  «φυγή προς τα εμπρός» εκτιμώντας ότι θα αποδειχθεί η μόνη διέξοδος από τη δίνη της εσωστρέφειας — πριν ο ήλιος στη Χαριλάου Τρικούπη χαθεί πίσω από τα σύννεφα.

Στο επιτελείο του επικρατεί η άποψη ότι η αναταραχή πρέπει να αντιμετωπιστεί «χωρίς υπερβολές και χωρίς διαρροές».

Ο στόχος είναι να αλλάξει η ατζέντα, με την προσοχή να στρέφεται στην πολιτική ουσία και όχι στα «εσωκομματικά πυροτεχνήματα». Το βάρος πλέον πέφτει στην προετοιμασία του συνεδρίου και στις θεματικές εκδηλώσεις που θα προηγηθούν. Η ηγεσία φιλοδοξεί να μετατρέψει το συνέδριο σε σημείο επανεκκίνησης, με πολιτικό διάλογο, συμμετοχή και καθαρές αποφάσεις.

Η σκιά πάνω από τον «ήλιο» της Χ. Τρικούπη  

Πίσω, ωστόσο, από τη νηφαλιότητα του προέδρου, στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ κυριαρχεί αναβρασμός. «Το σύννεφο εσωστρέφειας κρύβει τον ήλιο στη Χαριλάου Τρικούπη», όπως παραδέχεται έμπειρο στέλεχος με μακρά διαδρομή στο κόμμα.

Ορισμένα στελέχη που ασκούν κριτική ενίοτε «σφάζουν με το γάντι». Ο Παύλος Γερουλάνος, έφερε  τη συζήτηση για τη “βελόνα”  που είναι  κολλημένη στα ίδια ποσοστά,  ο Πάρης Κουκουλόπουλος κινήθηκε  στο ίδιο μήκος κύματος, ενώ ο Χάρης Δούκας επαναφέρει επιτακτικά την  ανάγκη ξεκάθαρης πολιτικής ταυτότητας. Ο  Μιχάλης Κατρίνης ζητά καθαρές θέσεις και  πολιτικές πρωτοβουλίες, η Νάντια Γιαννακοπούλου μίλησε για «αυτογκόλ» στην πρόσφατη επιλογή Παπαβασιλείου, ενώ και άλλα στελέχη που «προειδοποιούν»  πως εάν το κόμμα δεν κινηθεί γρήγορα, «η φθορά θα παγιωθεί». Όλα αυτά προστίθενται  σε ένα ήδη φορτισμένο σκηνικό, όπου η δημοκοπική στασιμότητα λειτουργεί ως μόνιμη πηγή πίεσης.

Η εσωκομματική δίνη δεν είναι η πρώτη για το ΠΑΣΟΚ, ωστόσο δεν είναι και ακίνδυνη. Οι τελευταίες εξελίξεις έχουν τραυματίσει την εικόνα πολιτικής σοβαρότητας που επιδιώκει να προβάλει ο Νίκος Ανδρουλάκης. Στη Χαριλάου Τρικούπη, επιμένουν πως «το κόμμα δεν πρέπει να παγιδευτεί σε ένα κύκλο αυτοϋπονόμευσης». Όπως σχολιάζει έμπειρος κομματικός παράγοντας, “Αντί να χτίζουμε, κοιταζόμαστε στον καθρέφτη”.  

Η στασιμότητα στις δημοσκοπήσεις, οι αστοχίες σε επιλογές προσώπων – με πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Παπαβασιλείου – και οι συμβολικές “απουσίες”, όπως εκείνη του Νίκου Ανδρουλάκη από την κηδεία του Διονύση Σαββόπουλου, έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα δυσαρέσκειας. 

 Η “άδεια καρέκλα”

Αντί να συζητούν τις πολιτικές πρωτοβουλίες, στη Χαριλάου Τρικούπη βρέθηκαν ξανά να απολογούνται για συμβολισμούς. Η απουσία του Νίκου Ανδρουλάκη από την κηδεία του Διονύση Σαββόπουλου – παρά το γεγονός ότι το ΠΑΣΟΚ εκπροσωπήθηκε – πυροδότησε νέο κύκλο εσωτερικής γκρίνιας και κυβερνητικής ειρωνείας. Το περιβάλλον του προέδρου υπενθυμίζει πως ο ίδιος είχε ενημερώσει εγκαίρως και πως «οι καρέκλες του ΠΑΣΟΚ δεν ήταν άδειες».

Ο Παύλος Γερουλάνος πήρε αποστάσεις, λέγοντας πως «ίσως ήταν ένα λάθος, αλλά το ΠΑΣΟΚ ήταν εκεί» – παρότι ούτε ο ίδιος παρέστη. Από τη Χαριλάου Τρικούπη υπογραμμίζουν ότι η κυβέρνηση εργαλειοποίησε το περιστατικό, με τον εκπρόσωπο Τύπου Κώστα Τσουκαλά να απαντά: «Ο Πρωθυπουργός προσπαθεί να παρουσιαστεί ως απουσιολόγος, αλλά ο μεγάλος απών είναι εκείνος από τα προβλήματα της κοινωνίας».

Στελέχη  βλέπουν πως η πολυφωνία αρχίζει να αποκτά άλλες διαστάσεις. «Το πρόβλημα δεν είναι οι διαφορετικές απόψεις – είναι ο τρόπος που λαμβάνονται οι αποφάσεις», τονίζουν παλιοί κομματικοί παράγοντες.

Η Άννα Διαμαντοπούλου, με παρέμβασή της, ζήτησε να σταματήσουν οι εσωτερικές επιθέσεις  και σημείωσε πως ο Ν. Ανδρουλάκης «είναι ισχυρός αρχηγός, εκλεγμένος δύο φορές». Αναγνώρισε, πάντως, ότι «υπάρχουν ζητήματα στην εικόνα του», τα οποία όμως δεν μπορούν να λυθούν μέσα από πόλεμο δηλώσεων.

Κι’ ο Πάρης Κουκουλόπουλος είχε δίκιο, όταν θυμήθηκε τη “βελόνα” του Γερουλάνου. Κι ο Χάρης Δούκας έχει δίκιο, όταν επιμένει πώς πρέπει να αποσαφηνιστεί η ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ- τώρα, εάν πρέπει να κατοχυρώσει συνεδριακά το “απαγορευτικό” για συγκυβέρνηση με τη Ν.Δ, μένει να διευκρινιστεί. Κι ο Μιχάλης Κατρίνης που ζητά “καθαρές θέσεις”, κι αυτός δίκιο έχει.

Δίκιο έχει, όμως, και ο Ανδρουλάκης και οι συν αυτώ, όταν επισημαίνουν πώς το 70% στις δημοσκοπήσεις ζητά “πολιτική αλλαγή”. Εκεί, όμως, αρχίζουν τα δύσκολα. Διότι, όταν ένα τέτοιο ποσοστό ζητά πολιτικά αλλαγή και το ΠΑΣΟΚ δεν κατορθώνει να γράψει δημοσκοπικά μία μετακίνηση αυτής της επιθυμίας προς τις τάξεις του, το λες και… πρόβλημα.

Όλοι δίκιο έχουν, αλλά η ουσία είναι ότι η εσωστρέφεια κάνει πάρτι στη Χαριλάου Τρικούπη, τα όργανα υπολειτουργούν, οι κορυφαίοι αμφισβητούν τον πρόεδρο του κόμματος, χωρίς να τον αμφισβητούν (…)

Ράνια Τραγόμαλλου

Οι περιοδείες του σε νησιά και περιφέρειες, αλλά και η πανελλαδική κινητοποίηση στελεχών και βουλευτών για την παρουσίαση του κυβερνητικού προγράμματος, λειτουργούν ως αντίβαρο στις εσωτερικές τριβές.

Η επιδίωξη είναι σαφής: η ατζέντα να μετακινηθεί από τα εσωτερικά ζητήματα προς την πρόταση εξουσίας, με το ΠΑΣΟΚ να διεκδικεί εκ νέου ρόλο πρωταγωνιστή.

Μομέντουμ υπό… δοκιμασία 

Η Χαριλάου Τρικούπη αναγνωρίζει ότι το θετικό μομέντουμ από τη ΔΕΘ δεν μπορεί να μείνει αναξιοποίητο – και αυτό μεταφράζεται σε επιτάχυνση πολιτικών δράσεων και οργανωτική κινητικότητα. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, από τη Χίο, έστειλε σαφές μήνυμα προτεραιοποίησης της περιφέρειας, εστιάζοντας στις ανάγκες των νησιωτών και υπογραμμίζοντας «την αποτυχία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τα πραγματικά προβλήματα της χώρας». Όπως επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία, «οι πολιτικές του κ. Μητσοτάκη οδηγούν χιλιάδες Έλληνες σε νέα, πολύ μεγάλα κοινωνικά αδιέξοδα».

Παράλληλα, τα κομματικά κλιμάκια «οργώνουν» την Ελλάδα: από την Κοζάνη (σήμερα) μέχρι το Ηράκλειο(αύριο Τρίτη), βουλευτές και στελέχη παρουσιάζουν το πρόγραμμα που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ και στοχεύει να επανατοποθετήσει το ΠΑΣΟΚ ως δύναμη εξουσίας και όχι ως συμπληρωματική φωνή. 

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα οικονομικά μέτρα, η στήριξη των νέων, η αποκατάσταση της δημόσιας υγείας, η παιδεία και η δίκαιη πράσινη μετάβαση. Σε κάθε στάση, θα πραγματοποιούνται συνεντεύξεις Τύπου και ανοιχτές παρουσιάσεις του προγράμματος.  «Βλέπω μία σημαντική εγρήγορση του κόμματος με σκοπό το πρόγραμμά μας να γίνει γνωστό σε κάθε σπίτι», τόνισε χαρακτηριστικά ο Παύλος Γερουλάνος. 

Εύθραυστη ισορροπία 

Κύκλοι της Χαριλάου Τρικούπη σημειώνουν οτι η οργανωμένη καμπάνια θα συνεχίσει να αποτελεί στοιχείο στην επικοινωνιακή τακτική του ΠΑΣΟΚ.  “Η πολιτική συγκυρία δημιουργεί ευκαιρίες – αλλά απαιτεί και αποφασιστικότητα”, διαμηνύουν έμπειρα στελέχη της παράταξης, αναγνωρίζοντας ωστόσο και την πραγματικότητα: από τη μια, αργή άνοδος στις δημοσκοπήσεις και από την άλλη, κύμα εσωστρέφειας, που απειλεί να υπονομεύσει την πολιτική προσπάθεια, αν δεν ελεγχθεί εγκαίρως.  

Παράλληλα, στη Χαριλάου Τρικούπη μελετούν με προσοχή τα δεδομένα των τελευταίων δημοσκοπήσεων. Η ισοδυναμία ΠΑΣΟΚ και ΝΔ στο ερώτημα «ποιο κόμμα πρέπει να έχει τον κυβερνητικό κορμό» ερμηνεύεται ως κομβικό εύρημα, που ενισχύει το αφήγημα περί δυναμικής επανόδου. Ακόμη πιο εμφατικά, η πλειοψηφική στήριξη (51%) στο αίτημα για πρόωρες εκλογές εκλαμβάνεται ως ένδειξη ότι «το ΠΑΣΟΚ πλέον καθορίζει την πολιτική ατζέντα». 

Ωστόσο, η θετική αποτύπωση στα ποιοτικά στοιχεία δεν είναι επαρκής χωρίς πολιτική συνοχή και συγκρότηση, κάτι που, όπως λέγεται εντός του κόμματος, θα κριθεί εν πολλοίς στο συνέδριο του Δεκεμβρίου.

Όπως σημειώνει ο Εκπρόσωπος Τύπου, Κώστας Τσουκαλάς, «δεν περιοριζόμαστε μόνο στην κριτική, αλλά καταθέτουμε και συγκεκριμένες προτάσεις. Και αυτό, είμαι βέβαιος, θα εκτιμηθεί θετικά από τους πολίτες».  

Εσωτερικές εκκρεμότητες 

Στην παρούσα φάση, η στρατηγική είναι σαφής: επιτάχυνση κινήσεων, στήριξη του προέδρου, καθαρή διαφοροποίηση από τη ΝΔ και πλήρης αξιοποίηση του θετικού κλίματος από τη ΔΕΘ. Όπως τονίζει ο Μιχάλης Κατρίνης: “Πρέπει να ανεβάσουμε στροφές ώστε αυτή η πρόταση να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και να καταρρίψουμε τον μύθο του συστήματος Μητσοτάκη ότι “δεν υπάρχει εναλλακτική”». 

Το επερχόμενο συνέδριο –που τοποθετείται χρονικά προς τα τέλη Δεκεμβρίου  αναμένεται να παίξει καταλυτικό ρόλο.  Εκεί θα φανεί αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί να διεκδικήσει τη μάχη της επόμενης κάλπης με ενιαία ταυτότητα, πολιτικό βάθος και σαφή προσανατολισμό. Διότι, όπως παραδέχονται πλέον όλοι, η επιστροφή του κόμματος στον ρόλο του πρωταγωνιστή περνά απαραίτητα μέσα από τη συντεταγμένη υπέρβαση των εσωτερικών του εκκρεμοτήτων.