Η αλλαγή αφορά δικαιούχους οι οποίοι, παράλληλα με τη σύνταξη χηρείας, λαμβάνουν δική τους σύνταξη ή έχουν εισόδημα από εργασία. Με βάση το προηγούμενο καθεστώς, μετά την παρέλευση της πρώτης τριετίας η σύνταξη περιοριζόταν σημαντικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΦΚΑ, οι 8.552 συνταξιούχοι του Δημοσίου που είχαν ήδη υποστεί την περικοπή θα δουν πλέον τη σύνταξη χηρείας τους να επανέρχεται στο 70% της σύνταξης του εκλιπόντος.

Το συνολικό καθαρό δημοσιονομικό κόστος της αποκατάστασης ανέρχεται σε περίπου 4 εκατ. ευρώ τον μήνα, ποσό που αντιστοιχεί σε μέση μηνιαία αύξηση περίπου 470 ευρώ ανά δικαιούχο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αύξηση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς συντάξεις που είχαν περιοριστεί στο 35% θα επανέλθουν στο 70%.

Τι αλλάζει στις συντάξεις χηρείας

Η περικοπή είχε θεσπιστεί με τον ασφαλιστικό νόμο 4387/2016, γνωστό ως νόμο Κατρούγκαλου. Μετά την πάροδο τριών ετών από την έναρξη καταβολής της σύνταξης λόγω θανάτου, το ποσό περιοριζόταν στο 35% όταν ο δικαιούχος λάμβανε παράλληλα δική του σύνταξη ή εργαζόταν.

Με τη νέα νομοθετική παρέμβαση καταργείται ο συγκεκριμένος περιορισμός. Έτσι, για τις συντάξεις χηρείας που εμπίπτουν στη ρύθμιση και έχουν απονεμηθεί από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, η παροχή θα συνεχίσει να καταβάλλεται στο 70% της σύνταξης του εκλιπόντος, χωρίς την επιπλέον περικοπή μετά την πρώτη τριετία.

Ποιοι ακόμη ωφελούνται

Η νέα ρύθμιση αφορά και μια μεγαλύτερη κατηγορία δικαιούχων, οι οποίοι δεν θα δουν άμεση αύξηση στην πληρωμή του Αυγούστου, καθώς η σχετική περικοπή δεν είχε εφαρμοστεί μέχρι σήμερα στις συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα.

Πρόκειται για πάνω από 75.000 συνταξιούχους, οι οποίοι θεωρούνται ωφελημένοι από την αλλαγή του καθεστώτος, χωρίς όμως να προκύπτει άμεσα αύξηση στο ποσό που θα λάβουν στα τέλη Αυγούστου.

Αντίθετα, εκτός της νέας ρύθμισης παραμένουν περίπου 60.000 συντάξεις χηρείας που είχαν απονεμηθεί πριν από τις 13 Μαΐου 2016.

Πότε καταβάλλονται οι συντάξεις Σεπτεμβρίου

Οι συντάξεις Σεπτεμβρίου 2026 θα καταβληθούν σε δύο ημερομηνίες.

Την Τετάρτη 26 Αυγούστου αναμένεται να καταβληθούν:

-Οι κύριες συντάξεις των τέως Ταμείων μη μισθωτών ΟΑΕΕ, ΟΓΑ και ΕΤΑΑ,

-Οι κύριες συντάξεις που απονεμήθηκαν μετά τη σύσταση του ΕΦΚΑ, βάσει του νόμου 4387/2016, μέσω του ΟΠΣ-ΕΦΚΑ,

-Οι συντάξεις μισθωτών και μη μισθωτών με ημερομηνία απονομής από την 1η Ιανουαρίου 2017 και μετά,

-Όλες οι επικουρικές συντάξεις του ιδιωτικού τομέα, για μισθωτούς και μη μισθωτούς.

Την Παρασκευή 28 Αυγούστου θα καταβληθούν οι κύριες συντάξεις των τέως Ταμείων μισθωτών, δηλαδή του Δημοσίου, του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, των τραπεζών, του ΟΤΕ, της ΔΕΗ, του ΤΣΕΑΠΓΣΟ, του ΤΣΠ-ΗΣΑΠ, του ΝΑΤ, του ΕΤΑΤ και του ΕΤΑΠ-ΜΜΕ.

«Για άλλο ένα καλοκαίρι η Κυβέρνηση “πανηγυρίζει” για τα ρεκόρ αφίξεων τουριστών και για την αυξημένη κίνηση. Εμείς ρωτάμε, με ποιο τίμημα καταγράφεται αυτή η ανάπτυξη και κατά πόσο το θετικό αποτέλεσμα αντανακλάται και στους ανθρώπους που εργάζονται στον κλάδο;», ξεκινά η ανακοίνωση.

Στη συνέχεια, το κόμμα της λεωφόρου Αμαλίας τονίζει πως «οι εργαζόμενοι στον τουρισμό και τον επισιτισμό αποτελούν βασικό πυλώνα της τουριστικής δραστηριότητας και σε αρκετές περιπτώσεις βρίσκονται αντιμέτωποι με πολύωρες βάρδιες, απλήρωτες υπερωρίες, ανεπαρκείς συνθήκες εργασίας και διαμονής, αλλά και περιστατικά παραβίασης της εργατικής νομοθεσίας, τα οποία απαιτούν ουσιαστικό έλεγχο και αντιμετώπιση».

Για τις ακάλυπτες θέσεις εργασίας στον τουρισμό και τον επισιτισμό, η ΕΛΑΣ υπογραμμίζει ότι «δεν μπορούν επίσης να αντιμετωπίζονται ως ένα απλό συγκυριακό φαινόμενο. Οι συνθήκες εργασίας και οι αμοιβές αποτελούν έναν σημαντικό παράγοντα, μαζί με την εποχικότητα, το αυξημένο κόστος στέγασης στους τουριστικούς προορισμούς και τη δυσκολία προσέλκυσης και διατήρησης ανθρώπινου δυναμικού».

«Παράλληλα, περιστατικά εργαζομένων που αναγκάζονται να διαμένουν σε ακατάλληλους χώρους ή περιπτώσεις εργοδοτικής αυθαιρεσίας δεν μπορούν να γίνονται ανεκτά και πρέπει να αντιμετωπίζονται από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές, αναφέρεται στη συνέχεια.

«Η ανάπτυξη της χώρας και του τουρισμού πρέπει να συνοδεύεται από σεβασμό στα εργασιακά δικαιώματα και από ουσιαστική προστασία των εργαζομένων. Οι άνθρωποι του επισιτισμού και του τουρισμού αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας του κλάδου και για αυτό πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό, μέσα σε ένα ισχυρό πλαίσιο προστασίας και εγγύησης των εργασιακών συνθηκών:

Ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, ισχυρό πλαίσιο Συλλογικών Διαπραγματεύσεων, αξιοπρεπείς μισθοί και επιδόματα, ουσιαστικοί και συστηματικοί έλεγχοι από την Επιθεώρηση Εργασίας, εγγυήσεις για την παροχή αξιοπρεπών καταλυμάτων και συνθηκών διαβίωσης όπου αυτά παρέχονται, καθώς και επικαιροποίηση και εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την ασφάλεια και την υγεία στους χώρους εργασίας», καταλήγει η ανακοίνωση.

Την Τρίτη 18 Αυγούστου στις 23:59, όπως ανακοινώθηκε, λήγει η προθεσμία υποβολής ηλεκτρονικών αιτήσεων για το νέο «Ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης για 1.000 άνεργους πτυχιούχους ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων (πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης) ηλικίας 25-54 ετών στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης – ΔΥΠΑ».

Στόχος του προγράμματος είναι η άμεση αντιμετώπιση της ανεργίας εγγεγραμμένων ανέργων πτυχιούχων ανώτατης εκπαίδευσης στο Ψηφιακό Μητρώο Ανέργων της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ).

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ανέργους πτυχιούχους ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων (πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης), ηλικίας από 25 έως και 54 ετών, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στο Ψηφιακό Μητρώο της ΔΥΠΑ και διαθέτουν συμπληρωμένο Ψηφιακό Ατομικό Σχέδιο Δράσης (ΑΣΔ).

Οι ωφελούμενοι θα απασχοληθούν στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), για χρονικό διάστημα 12 μηνών. Οι ακαθάριστες μηνιαίες αποδοχές ορίζονται στα 1.250 ευρώ για τους ωφελούμενους Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και στα 1.200 ευρώ για τους ωφελούμενους Τεχνολογικής Εκπαίδευσης.

Ηλεκτρονικά η υποβολή αιτήσεων

Η υποβολή των αιτήσεων γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά στη διεύθυνση: https://vet.dypa.gov.gr/dypa-app

Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν μία αίτηση συμμετοχής, επιλέγοντας μία μόνο κατηγορία εκπαίδευσης (ΠΕ ή ΤΕ), μία ειδικότητα και μία  Υπηρεσία Τοποθέτησης.

Τα κριτήρια κατάταξης είναι τα ακόλουθα:

• Χρονικό διάστημα συνεχόμενης εγγεγραμμένης ανεργίας, με ανώτατο όριο τους δεκαοκτώ μήνες,
• Αριθμός των ανήλικων τέκνων, με ανώτατο όριο τα πέντε τέκνα,
• Ύπαρξη ανήλικων τέκνων ΑμεΑ,
• Επαγγελματική εμπειρία διάρκειας άνω των δώδεκα μηνών,
• Ολοκλήρωση πιστοποιημένου προγράμματος κατάρτισης, με ανώτατο όριο ένα  πρόγραμμα,
• Κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών, ανεξαρτήτως γνωστικού αντικειμένου, και
• Ατομική δομημένη συνέντευξη

Το σύστημα επιλογής βασίζεται στη μοριοδότηση των παραπάνω κριτηρίων, στον καθορισμό τυχόν δικαιολογητικών που πρέπει να υποβληθούν, στον ορισμό μηχανισμού ελέγχου των δικαιολογητικών αυτών και στη βαθμολόγηση, κατάταξη και τοποθέτηση των υποψηφίων σε αντίστοιχες θέσεις με τη χρήση μηχανογραφικού λογισμικού.

Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφτούν τον ιστότοπο της ΔΥΠΑ: www.dypa.gov.gr

Νίκος Γιαννόπουλος

Ποιο είναι αυτό; Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat (από το 2024) δείχνουν ότι μόλις το 6% των νέων 15-29 χρόνων που σπουδάζουν, εργάζονται παράλληλα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο σχετικός μέσος όρος είναι 25,4% κάτι που σημαίνει η Ελλάδα βρίσκεται στα πολύ χαμηλά της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Ειδικά κάποιες χώρες έχουν εκπληκτικά μεγάλα ποσοστά εργαζόμενων φοιτητών. Η “πρωταθλήτρια” Ολλανδία φτάνει στο 74,3% ενώ η Δανία στο 56,4%.

Το 6% δεν είναι αληθές  

Τι ακριβώς γίνεται; Είναι πλούσιοι ή τεμπέληδες οι Ελληνες φοιτητές και φοιτητρίες και δεν έχουν ανάγκη να αποκτήσουν εισόδημα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους;

Προφανώς ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αλλωστε το δίκτυο Eurostudent έχει καταγράψει ότι το 59% των φοιτητών εργάζονται κατά τη διάρκεια των σπουδών τους και αυτό το ποσοστό περιλαμβάνει φυσικά και τους Ελληνες φοιτητές.

Το “φτωχό” 6% αποκαλύπτει τη γύμνια της Ελλάδας στην ακριβή καταμέτρηση της εργασίας ή, αν θέλετε, τα υψηλά ποσοστά “μαύρης” και αδήλωτης εργασίας στη χώρα. 

Δεν ανακαλύπτουμε βέβαια την πυρίτιδα εδώ αλλά σε κάθε περίπτωση είναι μάλλον παράδοξο να εμφανίζεται μόνο το 6% των εν ενεργεία Ελλήνων σπουδαστών ως εργαζόμενοι.

Γνωρίζουμε άριστα ότι τα τελευταία χρόνια τα ενοίκια και το κόστος διαβίωσης έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, οι φοιτητικές εστίες καλύπτουν μικρό μέρος των αναγκών. Αν ένας μεγάλος αριθμός φοιτητών δεν λαμβάνει επαρκή οικογενειακή στήριξη, τότε προκύπτει ένα απλό οικονομικό ερώτημα: Από πού προέρχονται οι πόροι που καλύπτουν το κενό;

Ξέρουμε, επίσης, ότι οι κλάδοι στους οποίους συχνά απασχολούνται φοιτητές — εστίαση, καφέ, μπαρ, τουρισμός, ιδιαίτερα μαθήματα, διανομή, εποχικές εργασίες — είναι ακριβώς οι κλάδοι όπου ιστορικά παρατηρούνται υψηλότερα ποσοστά αδήλωτης ή μερικώς δηλωμένης εργασίας στην Ελλάδα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι φοιτητές εργάζονται «μαύρα». Σημαίνει όμως ότι βρίσκονται σε τομείς όπου η αδήλωτη εργασία είναι πιο πιθανή από ό,τι σε ένα δημόσιο νοσοκομείο ή σε μια μεγάλη τράπεζα.

Η περιστασιακή φύση της εργασίας των φοιτητών

Σχετικές έρευνες έχουν καταγράψει ότι οι φοιτητές στην Ελλάδα απασχολούνται κυρίως περιστασιακά, σε εποχικές εργασίες και παίρνουν την αμοιβή τους στο “χέρι”. Επίσης, όσοι προτιμούν να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα σε μαθητές προφανώς δεν κόβουν παραστατικά (αυτό βέβαια δεν ισχύει μόνο για τους φοιτητές αλλά και για τους επαγγελματίες εκπαιδευτικούς).

Ετσι και αλλιώς υπάρχει εκτεταμένη βιβλιογραφία που δείχνει ότι η αδήλωτη εργασία και το μη δηλωμένο εισόδημα εξακολουθούν να αποτελούν υπαρκτό τμήμα της ελληνικής οικονομίας.

Σε μία από τις τελευταίες έρευνες που δημοσιεύτηκε το Μάιο, το ποσοστό της πλήρους αδήλωτης εργασίας φτάνει το 28,7%. Πρακτικά σχεδόν 1/3 εργάζεται χωρίς το κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία να το “αντιλαμβάνονται”.  Έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι μέσα σ’ αυτό το ποσοστό πολλοί είναι οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες της χώρας.

Αν και υπάρχουν στοιχεία για όσους φοιτητές εργάζονται δηλωμένα, παραμένει άγνωστο πόσοι καταφεύγουν σε ανεπίσημες μορφές απασχόλησης για να καλύψουν τις οικονομικές τους ανάγκες. 

Η αύξηση του κόστους ζωής, οι δυσκολίες στέγασης και οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι ενισχύουν την πιθανότητα ύπαρξης μιας «αόρατης» εργασιακής πραγματικότητας.

Η διερεύνηση του ζητήματος απαιτεί πιο συστηματική έρευνα από την πλευρά του κράτους, ώστε να κατανοηθούν καλύτερα οι συνθήκες διαβίωσης των φοιτητών και να διαμορφωθούν πολιτικές που θα στηρίξουν ουσιαστικά τη φοιτητική κοινότητα.

Πάντως, αποκλείεται το ποσοστό των εργαζόμενων σπουδαστών στη χώρα να είναι μόλις 6%. Είναι μία από τις περιπτώσεις που οι επίσημες στατιστικές ψεύδονται και μάλιστα ασυστόλως!

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Το γεγονός αυτό θα πρέπει να μας ωθήσει στην  αναθεώρηση  της  μέτρησης  της  αξίας   της ανθρώπινης συμβολής σε ένα κόσμο όπου η παραγωγική  ικανότητα όλο και περισσότερο αυτοματοποιείται. Ο ανθρωπολόγος  David Graeber (2014) καθηγητής στο London School of Economics επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η ψυχολογική επίδραση αυτού του μετασχηματισμού  δεδομένου  ότι  πολλοί εργαζόμενοι   διαμόρφωσαν  τις  σταδιοδρομίες   τους με  εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες   οι οποίες σήμερα  σε μεγάλο ποσοστό αντικαθίστανται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο μετασχηματισμός αυτός δεν  προκαλεί  μόνο οικονομική   ανασφάλεια  αλλά και υπαρξιακά ερωτήματα   σχετικά  με  την αξία και το νόημα της εργασίας. Έτσι, ο  D.Graeber υποστηρίζει ότι  οι  δραστηριότητες  ανειδίκευτης  εργασίας   θα είναι αυτές που θα έχουν τις μικρότερες επιπτώσεις από την συνεχή εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, υποστηρίζει ότι αυτή η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θα επηρεάσει σημαντικά την κατανομή του παραγόμενου  πλούτου,  υποστηρίζοντας ότι θα γίνει πιο δίκαιη   επειδή  οι εργαζόμενοι θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια  αμοιβή  με λιγότερο χρόνο εργασίας. 

Το  ίδιο  ο συνιδρυτής του LinkedIn Reid Hoffman το 2024  προβλέπει ότι μέχρι το 2034 το κλασικό 8-ωρο 9π.μ.-5μ.μ. θα   εκλείψει  από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης  επειδή  όλα θα   γίνουν  αρκετά φθηνά και  ως  εκ  τούτου  δεν θα απαιτείται  η  διάρκεια  του  εργάσιμου  χρόνου  να  είναι  τόσο  μεγάλη  προκειμένου  να  αποκτηθούν. 

Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα   εξελιχθούν  τόσο πολύ (Generative AI) όπου πολλές εργασίες θα   αυτοματοποιηθούν  πλήρως.  Η  ανακάλυψη νέων φαρμάκων, η  αυτοματοποίηση της καθετοποίησης της γεωργίας, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι 3D εκτυπώσεις θα μειώσουν σημαντικά το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, όπως και το κόστος των τροφίμων  και των καταναλωτικών προϊόντων.  

Η  διαβίωση των πολιτών θα απαιτεί   λιγότερους   οικονομικούς  πόρους.  Η παραγωγικότητα των εργαζομένων θα αυξηθεί κατακόρυφα και θα απαιτούνται μόνο μερικές ώρες εργασίας την εβδομάδα.  Ιστορικά   η  άποψη  αυτή  του Hoffman συναντά,  προφανώς,  σε  διαφορετικό  τεχνο-οικονομικό   περιβάλλον, την  εκτίμηση, μεταξύ  πολλών  άλλων  διανοητών,  του    Keynes πριν 100 χρόνια  περίπου  για το μέλλον της εργασίας.

Ο Keynes το 1930 στο άρθρο που είχε δημοσιεύσει με τίτλο “Economic Possibilities for Our Grandchildren” είχε   διατυπώσει  την  εκτίμηση  ότι η τεχνολογική πρόοδος θα αύξανε τόσο πολύ την παραγωγικότητα  της εργασίας  με αποτέλεσμα την οικονομική αφθονία,   σε  βαθμό  που  ο  χρόνος  εργασίας  να  περιοριστεί  σε  15 ώρες την εβδομάδα. Κατά  τον  Κeynes  η εξέλιξη της τεχνολογίας και η καινοτομία θα αύξανε σημαντικά τον παραγόμενο πλούτο και έτσι οι   εργαζόμενοι  θα  διέθεταν  στο μέλλον πολύ  περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Κοιτάζοντας  σήμερα  την  παγκόσμια  οικονομία  διαπιστώνεται   η  εν  μέρει  επιβεβαίωση  της  εκτίμησης του Keynes   πριν 100 χρόνια  περίπου  δεδομένου  ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας, η αυτοματοποίηση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δημιούργησαν τη δυνατότητα παραγωγής περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών με λιγότερους εργαζόμενους.

Όμως    στα  100  χρόνια  περίπου της  τεχνολογικής  ανάπτυξης  της  παγκόσμιας  οικονομίας   στην  οποία  το  1929  η  μέση  εβδομάδα  πλήρους  απασχόλησης    ήταν  47-48  ώρες  εργασίας (Huberman  and Minns, 2007)   δεν  επαληθεύτηκε,  παρά τις  δημιουργούμενες  παραγωγικές  δυνατότητες,  η εκτίμηση  της  μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου  του  Keynes.

Έτσι σήμερα  παρά  την  ραγδαία  αύξηση  της  τεχνολογίας,  της  ρομποτικής, της  ψηφιακής  τεχνολογίας  και  της τεχνητής  νοημοσύνης  σε  σύγκριση  με  το  1929  σε  αρκετές χώρες  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο, όπως και  στην  Ελλάδα  οι  εργαζόμενοι  εργάζονται  40  ώρες  την  εβδομάδα  και  στην  Ε.Ε.-27  ο  μέσος  εβδομαδιαίος  χρόνος  εργασίας  είναι  36  ώρες (Eurostat, Database, 2026).

Ουσιαστικά  πρόκειται  για  μία  μείωση  προσαρμοσμένη, κυρίως,  στις  ιστορικές  τάσεις  της  συγκεκριμένης  περιόδου,  αναδεικνύοντας  ότι οι  συντελούμενες  μειώσεις  του  χρόνου  εργασίας  επιτεύχθηκαν  μετά  από  σημαντικές  συλλογικές  και  κοινωνικές  κινητοποιήσεις.

Κι΄αυτό  επειδή  κατά  την  περίοδο των  τελευταίων  100  ετών  στην  παγκόσμια  και  ευρωπαϊκή  οικονομία  οι  επικρατούσες    κοινωνικο-οικονομικές  πολιτικές  επέλεξαν  και  υλοποίησαν  την  στρατηγική  της  άνισης  κατανομής της  πρωτογενούς  και  δευτερογενούς  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  σε  όφελος  της  κεφαλαιακής   συσσώρευσης  και   της   υπερκερδοφορίας  των  εταιρειών  και  σε  βάρος  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου,, της  διεύρυνσης  των  ανισοτήτων,  της  εργασιακής  ευελιξίας  και  ανασφάλειας,  των  χαμηλών  μισθών-συντάξεων   και  της  φτωχοποίησης  του  κόσμου  της  μισθωτής  εργασίας.

Σήμερα  και  στο  μέλλον  η  συνάντηση  της  δυσμενούς  αυτής  εργασιακής  και  κοινωνικο-οικονομικής  συνθήκης  με  την  ανάπτυξη, ιδιαίτερα,  της  τεχνητής  νοημοσύνης  αναμένεται  να δημιουργήσει,  σε  παγκόσμιο  και  σε  ευρωπαϊκό  επίπεδο,  προϋποθέσεις  κοινωνικής  κρίσης  στον  βαθμό  που  επιλεγεί  να  επαναληφθεί  το  μοντέλο  της  άνισης  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  και  του  χρόνου  εργασίας  υπέρ  των  απολύσεων,    της  ανεργίας   και  των  χαμηλών  μισθών,  σε  βάρος  της μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου   της  περιόδου  των  τελευταίων  100  ετών.

*Ομότ.  Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Νίκος Γιαννόπουλος

Να εξηγηθούμε: Στο TikTok μπορεί να βρει κανείς περίπου 4,5 εκατομμύρια ελληνικούς λογαριασμούς πάσης φύσεως. Η πλατφόρμα από την Κίνα είναι η πλέον δυναμική, «τρέφεται» κυρίως από τα νεανικά κοινά και ως εκ τούτου παρουσιάζει έντονο εμπορικό ενδιαφέρον.

Το 64% των χρηστών μάλιστα δηλώνει ότι ανακαλύπτει νέα προϊόντα και υπηρεσίες μέσω του TikTok. Άρα εκεί υπάρχει ένα ήδη γειωμένο οικονομικό σύμπαν το οποίο, εκτός των άλλων, παράγει και θέσεις εργασίας. Γιατί; Διότι η πλατφόρμα έχει πλέον τη μορφή ενός ιδιότυπου e-shop, με την ελεύθερη έννοια του όρου.

Η “creator economy” και οι νέες μορφές εργασίας

Για μας τους… αδαείς, υπάρχουν και πολλές άγνωστες λέξεις: affiliate marketers, livestream sellers, UGC creators και πάει λέγοντας. Πρώτα απ’ όλα όμως υπάρχει η creator economy, η οικονομία δηλαδή που «παράγεται» εντός των πλατφορμών.

Θα σας φανεί παράξενο, αλλά ο ετήσιος τζίρος στην Ελλάδα έχει υπολογιστεί ότι φτάνει τα 90 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.

Υπάρχουν Έλληνες creators —δημιουργοί περιεχομένου— που μπορούν να βγάζουν ακόμη και 400.000 ευρώ ετησίως.

Αλγόριθμοι και νέα ανισότητα

Την ίδια ώρα όμως, όπως έχει καταγραφεί, οι αλγόριθμοι δημιουργούν ακραία οικονομική ανισότητα. Λίγοι κερδίζουν πάρα πολλά, οι περισσότεροι ελάχιστα. Αλλά ο τζίρος, όπως είπαμε, παραμένει μεγάλος.

Σε μία τέτοια «δουλειά», το καθιερωμένο εργασιακό πλαίσιο πηγαίνει περίπατο. Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για σταθερό εισόδημα, για ασφάλιση και για σταθερό ωράριο. Αυτά δεν υπάρχουν.

Το σύνηθες μοτίβο αφορά κυρίως νέους ανθρώπους, οι οποίοι απασχολούνται 6 με 8 ώρες ημερησίως, κατά μέσο όρο, για να κάνουν editing, live streams και άλλου είδους εργασίες, χωρίς να λογίζονται ως «πραγματικοί» εργαζόμενοι.

Ένας δημιουργός περιεχομένου μπορεί να γυρίζει βίντεο, να συνεργάζεται με συγκεκριμένα brands για την προώθηση προϊόντων, να κάνει σχετικά Live και να έχει έσοδα από χορηγίες, διαφημίσεις και συνδρομές. Η ποσότητα του κοινού που θα «χτίσεις» έχει, ασφαλώς, πολύ μεγάλη σημασία.

Νέο πεδίο ευκαιριών

Πρακτικά, όλο αυτό το πλαίσιο είναι ανεξάντλητο. Μερικές καλές ιδέες και η σωστή εκτέλεσή τους πολλές φορές αρκούν για να δημιουργηθεί εισόδημα από το πουθενά.

Ο κόπος βέβαια είναι δεδομένος. Πολλά από τα βίντεο με τα οποία «χαζεύουμε» στο TikTok δημιουργούνται μετά από ώρες μοντάζ, editing και στρατηγικής, ενώ «τοποθετούνται» στην πλατφόρμα αφού πρώτα μελετηθούν σωρός από παραμέτρους. Πολλές φορές τα λοιδορούμε, αλλά αυτά που χλευάζουμε παράγουν τελικά οικονομική αξία.

Όπως προκύπτει, ανοίγονται ευκαιρίες που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν: άνθρωποι χωρίς κεφάλαιο ή γνωριμίες μπορούν να δημιουργήσουν κοινό, πελάτες και εισόδημα μόνο με ένα κινητό τηλέφωνο. Η «οικονομία του TikTok» ίσως αποτυπώνει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το μέλλον της εργασίας.

Όμως όλα αυτά, χωρίς ρυθμίσεις, μοιάζουν με δίκοπο μαχαίρι. Πίσω από τα σύντομα βίντεο κρύβονται ώρες στρατηγικής, άγχους και συνεχούς προσαρμογής στους αλγόριθμους, συχνά για πολύ μικρά ποσά.

Είναι πράγματι αυτό που θέλει και χρειάζεται η νέα γενιά στον τομέα της εργασίας;

«Το μέλλον του κόσμου της εργασίας δεν μπορεί να είναι τα εξοντωτικά ωράρια, η εξαήμερη εργασία, το 13ωρο και η καθηλωμένη αγοραστική δύναμη των μισθωτών. Όλες οι μελέτες δείχνουν ότι η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται απλώς από τις ώρες εργασίας» τονίζει.

Και συνεχίζει: «Το ΠΑΣΟΚ τολμά να ανοίξει τον διάλογο για τη μείωση του χρόνου εργασίας: για την τετραήμερη απασχόληση χωρίς μείωση αποδοχών και για το 35ωρο».

«Η μείωση των ωρών εργασίας μπορεί να γίνει εργαλείο αναδιανομής. Σε μια οικονομία όπου η τεχνολογία αυξάνει την αποδοτικότητα, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα παράγουμε περισσότερο, αλλά πώς θα μοιραστεί αυτό το ”περισσότερο”» καταλήγει.

Στην ανακοίνωσή του το υπουργείο Εργασίας, αναφέρει:

«Ο κύριος Ανδρουλάκης, με μία πρόταση καθαρά λαϊκίστικη, δεν μπαίνει στον κόπο να μας εξηγήσει βάσει ποιων στοιχείων και μελετών συνέθεσε την πρόταση του ΠΑΣΟΚ. Ποιες οι επιπτώσεις στα ασφαλιστικά έσοδα, στη φορολογική βάση, στην πραγματική οικονομία της χώρας; Τίποτα. Ούτε αριθμός, ούτε σχέδιο, ούτε ευθύνη.

Η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται με μια νομοθετική πρωτοβουλία για λιγότερες ώρες. Αυξάνεται με επενδύσεις, τεχνολογία, εκπαίδευση, κίνητρα, σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον. Διαφορετικά, μια οριζόντια μείωση του χρόνου εργασίας απλώς αυξάνει το κόστος εργασίας, το οποίο εν συνεχεία μετακυλίεται στην πραγματική οικονομία και τελικά στον ίδιο τον εργαζόμενο, μέσα από αύξηση τιμών, αδήλωτη εργασία και κλείσιμο επιχειρήσεων. Αυτή είναι η διαχρονική συνταγή του ΠΑΣΟΚ: ωραία λόγια χωρίς στοιχειοθέτηση, χωρίς ευθύνη για τις επόμενες γενιές. Το ίδιο αφήγημα που διέλυσε τη χώρα.

Αντί αυτής της οριζόντιας προχειρότητας, η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει ήδη ενσωματώσει σύγχρονα εργαλεία ευελιξίας: το ισχύον πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα τετραήμερης πλήρους απασχόλησης, προσφέροντας στους εργαζόμενους την επιπλέον ημέρα ανάπαυσης χωρίς να υπονομεύεται η παραγωγική ισχύς της οικονομίας. Σε αυτό το ΠΑΣΟΚ ψήφισε «ΟΧΙ».

Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με σοβαρότητα έχουν προχωρήσει στη μεγαλύτερη μείωση ανεργίας στη ιστορία της χώρας κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, στη δημιουργία 563.000 νέων θέσεων εργασίας, σε αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 41,5%, σε αύξηση του μέσου μισθού κατά 20%, ο οποίος σήμερα ξεπερνά τα 1.500€, στην ιστορική Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, ενώ ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ το 2025 (16,9%) ανήλθε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 16 ετών.

Ο ελληνικός λαός δεν έχει ανάγκη από ωραία λόγια. Έχει ανάγκη από σοβαρότητα, ρεαλισμό, σχέδιο και σταθερότητα».

Όπως αναφέρει ο Νίκος Ανδρουλάκης, πρόκειται για ένα μέτρο που ήδη κερδίζει έδαφος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο «τη βελτίωση της ισορροπίας ανάμεσα στην επαγγελματική και στην προσωπική ζωή».

Η ανάρτηση Ανδρουλάκη για την τετραήμερη εργασία

Καθώς χιλιάδες εργαζόμενοι μπαίνουν ήδη στους απαιτητικούς ρυθμούς της τουριστικής σεζόν, και με την Εργατική Πρωτομαγιά να πλησιάζει, το ερώτημα γίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ: Τι αξία δίνουμε σήμερα στην εργασία; Θα συνεχίσουμε να τη μετράμε με ατέλειωτες εργατοώρες, πίεση και εξάντληση ή θα τη συνδέσουμε με την ποιότητα, την παραγωγικότητα, την προοπτική και την αξιοπρέπεια;

Όταν η καθημερινότητα των εργαζομένων δεν αφήνει χώρο ούτε για τον στοιχειώδη σχεδιασμό ζωής, πώς μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική αναγέννηση; Πώς μπορούν οι νέοι να γίνουν κύριοι του μέλλοντός τους; Η απάντηση του ΠΑΣΟΚ είναι σαφής: Το υπόδειγμα της φθηνής και εξαντλητικής εργασίας δεν είναι απλώς ξεπερασμένο – συνιστά παγίδα χαμηλής παραγωγικότητας. Εγκλωβίζει την οικονομία σε έναν φαύλο κύκλο: χαμηλές επενδύσεις, χαμηλή παραγωγικότητα, χαμηλοί μισθοί, περιορισμένη καινοτομία και διαρκής στασιμότητα. Ένας κύκλος που στερεί προοπτική, ιδιαίτερα από τη νέα γενιά. Ήρθε η ώρα να τον τερματίσουμε.

Γι’ αυτό, ανοίγουμε τη συζήτηση για τη μείωση του χρόνου εργασίας. Η τετραήμερη εργασία κερδίζει έδαφος σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο τη μείωση των ωρών χωρίς μείωση μισθού και τη βελτίωση της ισορροπίας ανάμεσα στην επαγγελματική και στην προσωπική ζωή. Προτείνουμε κίνητρα για την εφαρμογή προγραμμάτων 32 ή 35 ωρών εργασίας την εβδομάδα, με πλήρεις αποδοχές. Γιατί το 35ωρο δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό μέτρο, μπορεί να γίνει μοχλός αύξησης της παραγωγικότητας.

Όταν η εργασία οργανώνεται καλύτερα, όταν ενισχύονται οι δεξιότητες και αξιοποιείται η τεχνολογία, η απόδοση ανά ώρα αυξάνεται και η οικονομία γίνεται πιο αποτελεσματική συνολικά. Αυτό θέσαμε ως εθνική προτεραιότητα από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης: να αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας από το 56% του ευρωπαϊκού μέσου όρου στο 75% έως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Για να το πετύχουμε, χρειάζονται ουσιαστικές αλλαγές: ενίσχυση των εργασιακών δικαιωμάτων, καλύτερη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης, ποιοτικές επενδύσεις στην έρευνα και στην τεχνολογία. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν πιστεύει και δεν μπορεί να υλοποιήσει αυτές τις μεταρρυθμίσεις.

Αντιθέτως, προχώρησε σε περαιτέρω εντατικοποίηση και απορρύθμιση με τη θέσπιση της εξαήμερης εργασίας και του 13ωρου. Δεν αξιοποίησε κρίσιμα εργαλεία, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και την αναβάθμιση της εργασίας. Αναπαράγει το αποτυχημένο δόγμα ότι η ευημερία της οικονομικής ελίτ αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση, ώστε ο πλούτος να «στάξει» τελικά προς την κοινωνία. Οι επιπτώσεις είναι ορατές: Ενώ οι Έλληνες εργάζονται περισσότερο από κάθε άλλον λαό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παράγουν λίγο πάνω από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου και διαθέτουν τη χαμηλότερη αγοραστική δύναμη. Επιπλέον, τα κέρδη ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, ενώ το μερίδιο των μισθών από τα χαμηλότερα. Αυτές οι ανισότητες δεν είναι σύμπτωση.

Αποτελούν σύμπτωμα ενός μοντέλου που επιλέγει την απαξίωση της εργασίας αντί για την αναβάθμισή της. Το δίλημμα, λοιπόν, είναι καθαρό και δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό. Θα συνεχίσουμε να ανακυκλώνουμε την παγίδα της χαμηλής παραγωγικότητας ή θα τολμήσουμε να αλλάξουμε κατεύθυνση; Θα επενδύσουμε πραγματικά στην αξία της εργασίας ή θα συνεχίσουμε να την απαξιώνουμε; Το ΠΑΣΟΚ γεννήθηκε ως το κίνημα των ανθρώπων του μόχθου και της παραγωγής – και έτσι παραμένει. Με καθαρή δέσμευση: μια καλύτερη ζωή για τον κόσμο της εργασίας, για να βάλουμε τέλος στον φαύλο κύκλο των χαμηλών προσδοκιών. Για μια Ελλάδα για όλους, με προτεραιότητα τη νέα γενιά.

Νίκος Γιαννόπουλος

Οι επιφυλάξεις και οι ανησυχίες είναι μάλλον λογικές. Οι χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης είναι πρακτικά απεριόριστες και σε κάθε περίπτωση θα έχουν επιπτώσεις και στην εργασία.

Όμως τα πράγματα ίσως να μην εξελιχθούν με τον απόλυτα δυσάρεστο τρόπο τον οποίο πολλοί αναμένουν.

Το υπέρ και το κατά   

Διεθνής μελέτη για την επιρροή της τεχνητής νοημοσύνης έδειξε ότι το AI θα δημιουργήσει, μέχρι το 2030 170εκ θέσεις εργασίας παγκοσμίως και την ίδια ώρα θα καταργήσει 92εκ. Φαίνεται ότι το ισοζύγιο δηλαδή θα είναι ξεκάθαρα θετικό (αν και αν οι άνθρωποι που θα χάσουν τη δουλειά τους πιθανώς να δυσκολευτούν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα).

Προκύπτει, από την ίδια έρευνα ότι οι θέσεις σε δουλειές ρουτίνας (π.χ. επαναλαμβανόμενα καθήκοντα) είναι πιθανό να αυτοματοποιηθούν περισσότερο από εκείνους που απαιτούν κοινωνικές ή δημιουργικές δεξιότητες. Έχουμε έτσι μία πρώτη ιδέα για το ποια κατεύθυνση θα πάρουν τα πράγματα.

Η Goldman Sachs, τρέχοντας, μία ανάλογη έρευνα, απέδειξε ότι από την εκτεταμένη χρήση των ΑΙ εφαρμογών, θα επηρεάσει και θα θέσει σε κίνδυνο το 2,5% των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ. Το μοντέλο πρόβλεψης έδειξε μάλιστα ότι αυτές οι θέσεις θα χαθούν σταδιακά με το πέρασμα του χρόνου χωρίς να γίνουν αναγκαστικά μαζικές απολύσεις (οι οποίες, πάντως, δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς).

Την ίδια ώρα φαίνεται ότι οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούν ΑΙ στη δουλειά τους. Σε σχετική έρευνα της PwC το 54% όσων ρωτήθηκαν τόνισαν ότι είχαν ζητήσει τη βοήθεια ΑΙ εργαλείων κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Μάλιστα οι περισσότεροι από αυτούς ανέφεραν ότι αυτού του είδους τα εργαλεία βελτίωσε την παραγωγικότητά τους (χωρίς, ωστόσο, να γίνεται λόγος για την ποιότητα της εργασίας).

Είναι, άρα, προφανές ότι η AI επηρεάζει ήδη την καθημερινή εργασία πολλών ανθρώπων, ακόμα κι αν δεν αντικαθιστά μαζικά θέσεις εργασίας αυτή τη στιγμή.

Τα στοιχεία για την Ελλάδα δείχνουν μόνο περίπου το 10% των επιχειρήσεων χρησιμοποιούν ενεργά τεχνητή νοημοσύνη στις λειτουργίες τους, δείχνοντας ότι η υιοθέτηση είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Παράλληλα, πολλοί εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν αν η εταιρεία τους χρησιμοποιεί AI για αξιολόγηση ή επίβλεψη.

Ως χώρα δείχνουμε να είμαστε πίσω αλλά η ΑΙ δεν είναι το μοναδικό τεχνολογικό εργαλείο που δεν το υιοθετούμε με την ταχύτητα της υπόλοιπης δύσης.

Σε κάθε περίπτωση πάντως, όπως προβλέπει η Moody’s, η χρήση ΑΙ θα προσθέσει περίπου 2,2% ετησίως στην ελληνική παραγωγικότητα, κάτι σημαντικό ιδιαίτερα για χώρες με δημογραφική γήρανση.

Το σημείο-κλειδί και η πολιτική βούληση 

Όλα καταπληκτικά; Μάλλον όχι καθώς χωρίς πολιτική παρέμβαση και δράσεις, το ΑΙ μπορεί να εμβαθύνει τις εισοδηματικές ανισότητες και να επηρεάσει δυσανάλογα τις λιγότερο εξειδικευμένες θέσεις. Και σε μία χώρα, όπως η δική μας, στην οποία οι ανισότητες έχουν ήδη θεριέψει, αυτό θα πρέπει, πάση θυσία, να αποφευχθεί.

Για να αποφευχθεί αυτό, σε επίπεδο Ευρώπης πια, είναι απαραίτητο τα κράτη και οι οργανισμοί να υιοθετήσουν πολιτικές που διασφαλίζουν τη δίκαιη αξιοποίηση της τεχνολογίας.

Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να επενδυθεί στην εκπαίδευση και στην απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

Παράλληλα, πρέπει να δοθεί έμφαση σε προγράμματα επανεκπαίδευσης για όσους κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους λόγω αυτοματοποίησης. Επιπλέον, η ύπαρξη σαφούς νομικού πλαισίου μπορεί να εξασφαλίσει ότι η τεχνολογία χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα και προς όφελος του συνόλου της κοινωνίας.

Τέλος, η συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ίσων ευκαιριών για όλους, ώστε τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης να κατανέμονται δίκαια.

Τα εργαλεία, με λίγα λόγια, υπάρχουν. Φτάνει να υπάρξει και η πολιτική βούληση που μπορεί να έχει ως σπουδαιότερο κίνητρο την αποφυγή δημιουργίας κοινωνιών του 1/4.

Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει τεράστιες δυνατότητες για την εργασία και την παραγωγικότητα, αλλά φέρνει μαζί της προκλήσεις και ανισότητες. Με σωστή εκπαίδευση, επανεκπαίδευση και υπεύθυνη πολιτική, η κοινωνία μπορεί να αξιοποιήσει τα οφέλη της AI χωρίς να αφήσει κανέναν πίσω, διασφαλίζοντας ένα μέλλον εργασίας πιο δίκαιο και συμπεριληπτικό.

Τίποτα όμως από τα παραπάνω δεν θα γίνει αν αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις δεν φροντίσουν γι’ αυτό και αν οι κυριαρχούμενοι δεν πιέσουν τουλάχιστον προς αυτήν την κατεύθυνση. Καμία κοινωνική μεταβολή δεν έρχεται έτσι και αλλιώς ως δια μαγείας.