Νίκος Γιαννόπουλος

Δεν υπάρχει, είναι η αλήθεια κάποιο επίσημο νούμερο ή κάποια επίσημη καταγραφή των αυτών εργαζόμενων αλλά τα μέλη των πάσης φύσεως κοινοτητών remote workers αυξάνονται, στα σχετικά φόρουμς γίνεται ένας πραγματικός χαμός και το ενδιαφέρον έχει αυξηθεί κατακόρυφα. Θεωρητικά, τι καλύτερο να μην μετακινείσαι από το σπίτι σου και να αμοίβεσαι, ας πούμε, με μισθούς Ολλανδίας;

Η (ξένη) αγορά ζητά συνήθως devolopers, web designers, product managers, αναλυτές data και συναφείς ειδικότητες. Οι νεαροί Ελληνες εργαζόμενοι με τα καλά βιογραφικά αρπάζουν όλο και πιο συχνά αυτές τις ευκαιρίες αλλάζοντας το τοπίο στην ελληνική αγορά εργασίας… απέχοντας από αυτή.

Με τουλάχιστον διπλάσιους μισθούς   

Ποια όμως είναι η διαφορά της τάξης μεγέθους στους μισθούς; Ως γνωστόν ο μέσος μισθός στην Ελλάδα είναι κάτι λιγότερο από 1400 ευρώ μικτά. Σε remote θέση εργασίας που προσφέρει εταιρία από την Δυτική Ευρώπη ή τις ΗΠΑ τα ποσά, απολύτως φυσιολογικά, είναι πολύ μεγαλύτερα. 

Στην Ελλάδα ο εργαζόμενος θα κερδίσει περίπου 18.000 ευρώ ετησίως, στο εξωτερικό αυτό το ποσό μπορεί να διπλασιαστεί ή και να τριπλασιαστεί ανάλογα τη θέση, την εταιρία και την εμπειρία του εργαζόμενου.

Σε εταιρίες των ΗΠΑ κάποιοι μπορούν να φτάσουν ακόμα και τα 100.000 ευρώ ετησίως. Το σημαντικότερο; Εισπράττεις αυτό το ποσό μένοντας στην Ελλάδα, πληρώνοντας τιμές Ελλάδας και κόστος στέγασης Ελλάδας. Οσο ακριβά και αν είναι τα πράγματα στη χώρα, στα επίπεδα της Νέας Υόρκης ή του Λονδίνου για παράδειγμα δεν έχουν φτάσει.

Ενας μέσος μισθός για έναν εργαζόμενος στο software, στο design ή στο marketing μπορεί να κυμανθεί από τα 35.000 μέχρι τις 60.000 ευρώ ετησίως. Αυτομάτως έχουμε μία πολύ σημαντικη αύξηση στην τάση μεγέθους των μισθών. 

Πολύ λογικά αυξάνεται το ενδιαφέρον και πολύ λογικά έχουν διαμορφωθεί, όπως είπαμε και παραπάνω, κοινότητες όπως οι Digital Nomads Greece. Γι’ αυτούς λεπτομέρειες μπορείτε να δείτε εδώ (https://digitalnomads.gr/?utm_source=chatgpt.com).

Θα έλεγε κανείς ότι δημιουργείται, αργά αλλά σταθερά, μία νέα ψηφιακή μεσαία τάξη εξωτερικού εντός της χώρας με ότι αυτό συνεπάγεται. Και συνεπάγεται πολλά.

Ελληνικές εταιρίες νιώθουν σοβαρό ανταγωνισμό αφού δεν μπορούν να πείσουν τους Ελληνες εργαζόμενους (πάντα υψηλής ειδίκευσης) να δουλέψουν γι αυτές. Είναι σαν να υπάρχει περιορισμένο brain drain χωρίς οι επαγγελματίες να φεύγουν από την Ελλάδα.

Η άλλη πλευρά του φεγγαριού  

Από την άλλη οι εργαζόμενοι έχουν να αναμετρηθούν με τις προκλήσεις που φέρνει αυτή η νέα μέθοδος εργασίας. Οι θέσεις εργασίας που καλύπτουν δεν είναι και οι πιο σταθερές του κόσμου, οι εργαζόμενοι σ’ αυτές είναι συνήθως αναλώσιμες.

 Αντιμετωπίζουν συνήθως το φαινόμενο της φορολογικής πολυπλοκότητας (που θα φορολογηθείς, για ποια ποσά) ενώ οι πιθανότητες για ένα μεγάλο εργασιακό burnout σίγουρα αυξάνονται για κάποιον που δουλεύει συνεχώς από το σπίτι (και ίσως γι’ αυτό τα επίσημα ποσοστά remote εργασίας που μετράει η Eurostat είναι ακόμη πολύ χαμηλά στην Ελλάδα, στο 4,5% σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025).

Συμπερασματικά, η νέα γενιά Ελλήνων που εργάζεται για εταιρείες του εξωτερικού χωρίς να εγκαταλείπει τη χώρα αποτυπώνει ίσως πιο καθαρά από κάθε άλλη τάση το πώς αλλάζει η ίδια η έννοια της εργασίας. Για πρώτη φορά, χιλιάδες εργαζόμενοι μπορούν να ζουν στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή ακόμη και σε μικρές πόλεις της περιφέρειας, αλλά να ανήκουν οικονομικά και επαγγελματικά σε μια εντελώς διαφορετική αγορά.

Οι υψηλότερες αμοιβές και η ευελιξία δημιουργούν νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα γεννούν και νέες ανισότητες απέναντι στους εργαζόμενους της ελληνικής αγοράς.

Πίσω όμως από τους καλύτερους μισθούς, υπάρχουν συχνά εξαντλητικά ωράρια, απομόνωση και εργασιακή ανασφάλεια. Ας κρατήσουμε επίσης το ότι το φαινόμενο δείχνει ότι το brain drain δεν συνδέεται πλέον απαραίτητα με τη φυσική μετανάστευση. Η εργασία έχει γίνει παγκόσμια, ακόμη κι όταν ο εργαζόμενος παραμένει στον τόπο του. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Οι ερευνητές λοιπόν εντόπισαν ότι πολλοί από τους εργαζόμενους που χρησιμοποιούσαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εμφάνιζαν σειρά συμπτωμάτων που σχετίζονται μ’ αυτό το φαινόμενο που ονομάζεται γνωστική κόπωση.

Συμπτώματα… “ομίχλης”

Οι εργαζόμενοι δηλαδή παρουσίαζαν “ομίχλη” στο μυαλό (αυτή τη θολούρα που πολλές φορές έχουμε όταν ασχολούμαστε με πολλά πράγματα ταυτόχρονα), δυσκολία συγκέντρωσης, πονοκεφάλους και αδυναμία στο να λάβουν αποφάσεις.

Όπως είναι κατανοητό, οι εργαζόμενοι, κάτω από αυτή τη συνθήκη, εξαναγκάζονταν σε λάθη και προφανώς δεν είχαν την παραγωγικότητα που θα επιθυμούσαν (οι ίδιοι και οι ανώτεροί τους).

Πιο συγκεκριμένα, το 14% των συμμετοχόντων στην έρευνα ανέφεραν κάποιος είδους πνευματική εξάντληση, ένα burn out ή αυτό που λένε οι Αμερικανοί brain fry.  Στους δε εργαζόμενους στον τομέα του marketing, έναν ιδιαίτερο απαιτητικό κλάδο, το σχετικό ποσοστό έφτασε στο 26%, ήταν δηλαδή σχεδόν διπλάσιο.

Είναι, δε, τόσο σοβαρή η κατάσταση στην οποία βρέθηκαν οι εργαζόμενοι που παρατηρήθηκε μεγαλύτερη πρόθεση παραίτησης. Ταυτόχρονα, στους περισσότερους υπήρχε διάχυτη η αίσθηση ότι “δουλεύουν περισσότερο για να διαχειρίζονται τα εργαλεία παρά για να λύνουν το πρόβλημα” ενώ, υποτίθεται, ότι τα εργαλεία θα έλυναν το πρόβλημα.

Ποιες εταιρείες αφορούσε η έρευνα

Η πνευματική εξάντληση των εργαζόμενων, σε κάθε περίπτωση, ήρθε από τη συνεχή επίβλεψη των εργαλείων, του fact checking που έπρεπε να γίνει και την εναλλαγή από το ένα εργαλείο στο άλλο. Ολοι, βέβαια, μπορούμε να φανταστούμε το γιατί.

Οι συμμετέχοντες παρατήρησαν και κάτι άλλο σημαντικό. Μέχρι τη χρήση δύο των πολύ ΑΙ εργαλείων η παραγωγικότητα ανέβαινε. Από εκεί και πέρα όμως, όταν τα εργαλεία γίνονταν τρία και τέσσερα, άρχιζε και η κάμψη. Η κάμψη στη συνέχεια έφερνε τη μεγάλη κόπωση. 

Η γνωστική υπερφόρτωση προκαλεί συναισθηματική εξάντληση και η ομίχλη του μυαλού φέρνει επιπλέον άγχος που πολλές φορές μετατρέπεται σε κυνισμό. Χρειάζεται, άρα, μία πιο “χαλαρή” προσέγγιση και μέτρο στη χρήση των εργαλείων που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη.

Δεν έχουν γίνει, τέλος, γνωστές, οι εταιρίες στις οποίες δούλευαν οι εργαζόμενοι. Το μόνο που μπορεί να συμπεράνει κανείς είναι ότι πιθανότατα το δείγμα προήλθε από εταιρικά δίκτυα της Boston Consulting Group, επειδή η έρευνα έγινε από στελέχη/ερευνητές της BCG.

Full time εργαζόμενοι

Σε κάθε περίπτωση, όπως τονίστηκε και παραπάνω, επρόκειτο για full time εργαζόμενους, σε μεγάλες εταιρίες, πολλών κλάδων.

Συμπερασματικά, η AI αυξάνει την παραγωγικότητα μόνο όταν μειώνει την γνωστική πολυπλοκότητα· όταν την αυξάνει, αρχίζει να λειτουργεί σαν πηγή εξάντλησης αντί για εργαλείο βοήθειας. Λειτουργεί, δηλαδή, ως μπούμερανγκ έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που προσδοκά κανείς.

Και ίσως το πρόβλημα δεν είναι τόσο η AI καθαυτή, αλλά η κακή ενσωμάτωσή της στην εργασία. Και αυτό είναι κάτι που χρειάζεται μεγάλη προσοχή. 

Σ’ ότι αφορά τις εξελίξεις σε μια εποχή πολιτικής φόρτισης, η Άννα Ευθυμίου βλέπει το νέο κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού ως βραχύβιο «πυροτέχνημα». Χαρακτηρίζει τις απόψεις της για αμβλώσεις «απαράδεκτες και ανατριχιαστικές» και για τα εθνικά θέματα «επικίνδυνες», τονίζοντας ότι η διακυβέρνηση χρειάζεται εμπειρία, όχι απειρία. Η Υφυπουργός Εργασίας υπογραμμίζει την ανάγκη προγραμματικών θέσεων και προσώπων, προειδοποιώντας για κινδύνους από λαϊκισμό και μονοθεματικά σχήματα.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Ευθυμίου, πώς διαμορφώνεται η κατάσταση σήμερα με τις εκκρεμείς συντάξεις και πως σχεδιάζετε να επιτύχετε γρηγορότερη απονομή των συντάξεων;

Σήμερα, ο χρόνος έκδοσης της κύριας σύνταξης έχει μειωθεί από περίπου 500 ημέρες το 2019 σε λιγότερες από 50 ημέρες, με τις ληξιπρόθεσμες κύριες συντάξεις να ανέρχονται σε περίπου 15.000.

Οι ληξιπρόθεσμες επικουρικές συντάξεις ανέρχονται σε περίπου 31.000, ενώ οι χρόνοι έκδοσης έχουν βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με το 2019. Οι καθυστερήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν εντοπίζονται κυρίως στον πολυκερματισμό των πρώην επικουρικών ταμείων, ένα διαχρονικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε συστηματικά. Παλαιότερα, για παράδειγμα, το πρ. Ταμείο Εμποροϋπαλλήλων εξέδιδε επικουρική σύνταξη μετά από πέντε χρόνια. Τώρα δεν υπάρχουν αυτοί οι χρόνοι.

Στόχος μας, σαφώς είναι η σταθερή και βιώσιμη αύξηση των μισθών και η σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Από το 2019 έως το 2025 ο κατώτατος μισθός έχει αυξηθεί κατά 35,4%

Ενδεικτικό της προόδου είναι το γεγονός ότι το 90% των κύριων συντάξεων του Δημοσίου απονέμεται πλέον αυτοματοποιημένα από τη Γενική Διεύθυνση Απονομής Συντάξεων του Δημοσίου, γεγονός που απελευθερώνει ανθρώπινους πόρους και επιταχύνει την έκδοση των συντάξεων στις πιο σύνθετες περιπτώσεις.

Παράλληλα, η διαδικασία απονομής των συντάξεων έχει βελτιωθεί ουσιαστικά χάρη στον ψηφιακό μετασχηματισμό του e-ΕΦΚΑ. Ήδη έχει ψηφιοποιηθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης το 70% των 53 εκατομμυρίων σελίδων ασφαλιστικού βίου. Στόχος μας είναι έως το καλοκαίρι του 2026 να έχει ολοκληρωθεί πλήρως αυτή η διαδικασία, μαζί με τον μετασχηματισμό των δεδομένων. Αυτό θα μας επιτρέψει τη χρήση των ψηφιοποιημένων πληροφοριών για την ταχύτερη έκδοση των συντάξεων αλλά και την καλύτερη εξυπηρέτηση των ασφαλισμένων στην καθημερινότητα τους.

–Έχετε πει ότι η διαπραγματευτική ισχύς του εργαζομένου έχει ενισχυθεί, καθώς η μείωση της ανεργίας στο 8% έχει αυξήσει τη ζήτηση για εργασία. Ωστόσο οι μισθοί είναι ιδιαίτερα χαμηλοί. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat ο μέσος μισθός στην Ελλάδα το 2024 ήταν 18.000€, ενώ στην Ευρώπη ήταν 39.800€, δηλαδή πάνω από το διπλάσιο. Το ερώτημα είναι πως μπορείς να διαπραγματευτείς με τόσο χαμηλούς μισθούς και με την ακρίβεια να μην σταματάει;

Η διαπραγματευτική ισχύς των εργαζομένων έχει ενισχυθεί σε σχέση με την εποχή των μνημονίων, δηλαδή από το 2019 και μετά. Σε αυτό έχει συμβάλει καθοριστικά η μείωση της ανεργίας. Από το 2019 έως σήμερα έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 500.000 νέες θέσεις εργασίας, ενώ η ανεργία έχει υποχωρήσει στο 8%, στο χαμηλότερο ποσοστό από το Δεκέμβριο του 2008.

Πέρα από αυτό, όμως, η αγορά εργασίας έχει μετασχηματιστεί σε σχέση με το 2019. Συγκεκριμένα, έχουν αυξηθεί οι ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, που δημιουργούν πιο ανταγωνιστικές συνθήκες εργασίας. Παράλληλα, η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας προσφέρει διαφάνεια και προστασία απέναντι στην αδήλωτη και υποδηλωμένη εργασία.

Η αύξηση των ελέγχων της Επιθεώρησης Εργασίας δημιουργεί προϋποθέσεις για την καλύτερη προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων. Κομβικής σημασίας είναι και η Κοινωνική Συμφωνία για την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων εργασίας που θα νομοθετηθεί μέσα στον Φεβρουάριο. Ο κοινωνικός διάλογος που ξεκινά μετά από τόσα χρόνια μεταξύ εργαζόμενων και εργοδοτών ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ των εργαζόμενων.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να σημειωθεί ότι την τελευταία τετραετία τα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα παρουσιάζουν αριθμητική σταθερότητα: 46 το 2021, 46 το 2022, 47 το 2023 και 48 το 2024, σε μια περίοδο έντονης οικονομικής ανάπτυξης και αύξησης της απασχόλησης

Στόχος μας, σαφώς είναι η σταθερή και βιώσιμη αύξηση των μισθών και η σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Από το 2019 έως το 2025 ο κατώτατος μισθός έχει αυξηθεί κατά 35,4%, μέσα από πέντε διαδοχικές αυξήσεις, οι οποίες υπερκαλύπτουν την αύξηση του δείκτη τιμών καταναλωτή στο ίδιο διάστημα. Αναμένουμε, μάλιστα, και τη νέα αύξηση του κατώτατου μισθού την 1^η Απριλίου. Παράλληλα ο μέσος μισθός έχει αυξηθεί από το 2019 μέχρι και σήμερα κατά 28,3%.

Η κυβέρνηση παραμένει απολύτως συνεπής στους προεκλογικούς της στόχους: στόχος μας είναι ο κατώτατος μισθός να φτάσει τα 950 ευρώ από 880 ευρώ που είναι σήμερα και ο μέσος τα 1.500 ευρώ έως το 2027, από 1.342 που είναι σήμερα, με αυξήσεις που στηρίζουν το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων, χωρίς να υπονομεύουν τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πολιτική της κυβέρνησης είναι πολυδιάστατη. Οι αυξήσεις των μισθών έρχονται σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη φορολογική μεταρρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών και με στοχευμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας μέσα από τη στήριξη των πιο ευάλωτων πολιτών, όπως οι χαμηλοσυνταξιούχοι.

-Κυρία υφυπουργέ, με αφορμή το τραγικό δυστύχημα στο εργοστάσιο των Τρικάλων ξεκίνησε μία συζήτηση για την ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Θα ήθελα να σας ρωτήσω αν γίνονται έλεγχοι και τι δείχνουν αυτοί; Υπάρχουν κάποια στοιχεία που θα μπορούσατε να μας δώσετε;

Θα ήθελα να εκφράσω τη βαθιά μου θλίψη για το τραγικό δυστύχημα στο εργοστάσιο των Τρικάλων, τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων και τις ευχές μου για ταχεία ανάρρωση στους τραυματίες. Από την πρώτη στιγμή οι ελεγκτικές Αρχές βρέθηκαν στο σημείο και μετά το πόρισμα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για τα ακριβή αίτια, ενεργούν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.

Σε ό,τι αφορά την ασφάλεια στους χώρους εργασίας, οι έλεγχοι όχι μόνο γίνονται, αλλά ενισχύονται συστηματικά. Το 2025 η Επιθεώρηση Εργασίας πραγματοποίησε 31.002 ελέγχους για θέματα υγείας και ασφάλειας, αυξημένους κατά 9,3% σε σχέση με το 2024 και κατά περίπου 35% σε σχέση με το 2019.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να σημειωθεί ότι την τελευταία τετραετία τα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα παρουσιάζουν αριθμητική σταθερότητα: 46 το 2021, 46 το 2022, 47 το 2023 και 48 το 2024, σε μια περίοδο έντονης οικονομικής ανάπτυξης και αύξησης της απασχόλησης. Η Επιθεώρηση Εργασίας λειτουργεί βάσει ευρωπαϊκών και διεθνών προτύπων και ακολουθεί τη μεθοδολογία ταξινόμησης εργατικών ατυχημάτων της Ευρωπαϊκής Στατιστικής (ESAW).

Δεν αγνοούμε τη δυσαρέσκεια που εκφράζεται σε συγκεκριμένους τομείς. Αντιθέτως, τη λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη

Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Αρχής για το 2023, που δημοσιεύθηκαν τον Οκτώβριο του 2025, η χώρα μας συγκαταλέγεται στις τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα ανά 100.000 εργαζόμενους, με βάση τη μεθοδολογία ESAW και κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα καταγραφής.

Ως Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, δεν εφησυχάζουμε. Με το νέο εργασιακό νόμο 5239/2025, ενισχύσαμε ουσιαστικά το πλαίσιο υγείας και ασφάλειας στην εργασία, θεσπίζοντας αυστηρότερες υποχρεώσεις για τους εργοδότες. Κάποιες από αυτές είναι η καταγραφή υποχρεωτικά πλέον γραπτώς των υποδείξεων του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας καθώς και η τήρηση ψηφιακού βιβλίου υποδείξεων, η ύπαρξη υποχρεωτικού συντονιστή ασφαλείας σε μεγάλα τεχνικά έργα, η αυστηροποίηση του πλαισίου σχετικά με τη δυνατότητα των εργοδοτών να ασκούν οι ίδιοι καθήκοντα τεχνικού ασφαλείας, μειώνοντας το όριο αριθμού εργαζομένων τους οποίους απασχολεί ο εργοδότης προκειμένου να ασκεί ο ίδιος καθήκοντα τεχνικού ασφαλείας από πενήντα (50) σε είκοσι (20), η υποχρεωτική παροχή μαθημάτων πρώτων βοηθειών από τις επιχειρήσεις στους εργαζόμενους.

Η ασφάλεια στην εργασία είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα και κάθε ανθρώπινη απώλεια μας υποχρεώνει να εντείνουμε ακόμη περισσότερο τις προσπάθειές μας στους ελέγχους, την πρόληψη και την καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας. 

–Κυρία Ευθυμίου, παρά τη γενική δυσαρέσκεια που καταγράφεται σε ορισμένους τομείς, οι πρώτες μετρήσεις του 2026 (π.χ. MetronAnalysis) δείχνουν ανάκαμψη για τη Νέα Δημοκρατία, η οποία φαίνεται να διατηρεί προβάδισμα λόγω του κατακερματισμού των δυνάμεων της αντιπολίτευσης. Πιστεύετε ότι οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν την «αληθινή» εικόνα που έχουν πολίτες για την κυβέρνηση;

Οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν ποτέ «ευαγγέλιο», αποτελούν όμως ένα χρήσιμο εργαλείο αποτύπωσης της κοινωνικής στάσης σε συγκεκριμένο χρόνο. Αυτό που καταγράφουν οι πρόσφατες μετρήσεις δεν είναι απλώς μία αριθμητική υπεροχή της Νέας Δημοκρατίας, αλλά κάτι βαθύτερο: ότι, παρά τις δυσκολίες και τις εύλογες επιμέρους επικρίσεις, ένα σημαντικό μέρος των πολιτών αναγνωρίζει την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ως εγγυήτρια της σταθερότητας, της σοβαρότητας και της προοπτικής.

Ταυτόχρονα, δεν αγνοούμε τη δυσαρέσκεια που εκφράζεται σε συγκεκριμένους τομείς. Αντιθέτως, τη λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη. Το γεγονός, όμως, ότι αυτή η δυσαρέσκεια δε μεταφράζεται σε μαζική μετακίνηση προς την αντιπολίτευση δείχνει ότι οι πολίτες κάνουν μια συνολική αποτίμηση: ζυγίζουν, συγκρίνουν και επιλέγουν με βάση το ποιος μπορεί να κυβερνήσει με αξιοπιστία και με ελπίδα.

Τα πολιτικά ζητήματα χρειάζονται λύσεις από πολιτικούς και δεν αντικαθίσταται σε καμία περίπτωση από πρόσωπα που συγκεντρώνουν δημοφιλία και κραδαίνουν την πολιτική τους απειρία ως πλεονέκτημα

Θα έλεγα, λοιπόν, ότι οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν μια ρεαλιστική αλλά όχι αυτάρεσκη εικόνα. Δεν αποτελούν λόγο εφησυχασμού, αλλά αποτελούν υπενθύμιση ευθύνης. Η εμπιστοσύνη που καταγράφεται είναι υπό όρους και εξαρτάται από το αν συνεχίσουμε να παράγουμε απτά αποτελέσματα, να διορθώνουμε λάθη και να στεκόμαστε δίπλα στην κοινωνία. Η κυβέρνηση κρίνεται καθημερινά, όχι από τις δημοσκοπήσεις, αλλά από την πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες. Και εκεί εστιάζουμε και εργαζόμαστε με στοχοπροσήλωση για τη βελτίωσή της.

–Το κόμμα της κυρίας Καρυστιανού, πόσο θα επηρεάσει το πολιτικό σκηνικό; Τι είδους ανατροπές μπορεί να φέρει;

Κάθε νέα πολιτική πρωτοβουλία που εμφανίζεται στον δημόσιο χώρο αξιολογείται τόσο από την κοινωνία όσο και από τα πολιτικά κόμματα. Αναμένουμε να δούμε τις προγραμματικές θέσεις του εν λόγω κομματικού σχηματισμού, τα πρόσωπα που θα τις υποστηρίξουν, ώστε να αξιολογήσουμε αφενός τον ίδιο τον κομματικό σχηματισμό και αφετέρου την πολιτική επιρροή του.

Ωστόσο, προσωπικά ξεκαθαρίζω ότι τα πολιτικά ζητήματα χρειάζονται λύσεις από πολιτικούς και δεν αντικαθίσταται σε καμία περίπτωση από πρόσωπα που συγκεντρώνουν δημοφιλία και κραδαίνουν την πολιτική τους απειρία ως πλεονέκτημα, ενώ στην ουσία αυτό μπορεί να καταστεί ένα επικίνδυνο μειονέκτημα για τη σταθερότητα των θεσμών και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών. Η ιστορία μας έχει δείξει ότι τα μονοθεματικά κόμματα εμφανίζονται συχνά ως «πυροτεχνήματα», με έντονη παρουσία αλλά βραχύβια επίδραση, ενώ ο λαϊκισμός που τα συνοδεύει μπορεί να κοστίσει στη χώρα.

Η εν λόγω διάταξη (για τη συνεπιμέλεια) αποτελεί απάντηση σε ένα ευρύ κοινωνικό αίτημα, το οποίο είχε τεθεί επανειλημμένα από πολλούς φορείς και πολίτες, προκειμένου να καλυφθεί ένα υπαρκτό νομοθετικό κενό

Η θέση της κα Καρυστιανού για τις αμβλώσεις είναι μία θέση απαράδεκτη και ανατριχιαστική. Ομοίως, η θέση της για τα εθνικά ζητήματα είναι επικίνδυνη. Η Μακεδονία μας και η πατρίδα μας δεν έχει ανάγκη από «σύγχρονους Κολοκοτρώνιδες». Θα περιμένουμε να ακούσουμε και άλλες θέσεις της, αλλά από αυτές που η κα Καρυστιανου αποτύπωσε δημόσια μέχρι σήμερα φαίνεται ότι δεν απηχούν σε ένα πολύ μεγάλο κόμματι της κοινωνίας. Η διακυβέρνηση απαιτεί τη δυνατότητα να μεταφράζονται οι ιδέες σε εφαρμόσιμη πολιτική και σε λειτουργικές λύσεις για την κοινωνία και την οικονομία.

–Η κατά πολλούς «ΙΧ νομοθέτηση» για την διάταξη που αφορά την συνεπιμέλεια τέκνων, σας βρίσκει σύμφωνη; Σας ρωτώ γιατί όλο αυτό που έγινε, έχει καταγραφεί ως θεσμική κρίση, καθώς η διάταξη καταγγέλλεται ως «φωτογραφική».

Η κυβέρνηση λειτουργεί πάντα στο πλαίσιο των θεσμών και με γνώμονα το συμφέρον των παιδιών και των οικογενειών. Οποιαδήποτε νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να αξιολογείται με βάση το δίκαιο, τη διαφάνεια και τη συνολική επίπτωση στην κοινωνία.

Η συγκεκριμένη διάταξη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να χαρακτηριστεί “φωτογραφική”. Φωτογραφική είναι μια ρύθμιση, όταν αφορά ένα και μόνο πρόσωπο ή μια απολύτως εξατομικευμένη περίπτωση. Αντιθέτως, η εν λόγω διάταξη αποτελεί απάντηση σε ένα ευρύ κοινωνικό αίτημα, το οποίο είχε τεθεί επανειλημμένα από πολλούς φορείς και πολίτες, προκειμένου να καλυφθεί ένα υπαρκτό νομοθετικό κενό σε ό,τι αφορά τη συνεπιμέλεια.

Η θέση της κα Καρυστιανού για τις αμβλώσεις είναι μία θέση απαράδεκτη και ανατριχιαστική. Ομοίως, η θέση της για τα εθνικά ζητήματα είναι επικίνδυνη

Υπενθυμίζεται ότι η διάταξη περιλαμβανόταν στο σώμα του νομοσχεδίου που συζητήθηκε αναλυτικά στη Βουλή επί έξι συνεχείς ημέρες, χωρίς να διατυπωθεί καμία ουσιαστική ή τεκμηριωμένη κριτική επισήμανση ως προς το περιεχόμενό της. Κατά την τελική ψηφοφορία, μάλιστα, έτυχε εξαιρετικά ευρείας αποδοχής, συγκεντρώνοντας 180 θετικές ψήφους και 50 ψήφους «παρών», δηλαδή 230 βουλευτές από το σύνολο των 300. Πρόκειται για μια πλειοψηφία που δε συναντάται συχνά στο ελληνικό Κοινοβούλιο και αποτυπώνει την αναγνώριση της αναγκαιότητας της ρύθμισης.

Η ρύθμιση αυτή αποτελεί μια γενικής εφαρμογής νομοθετική παρέμβαση, που αφορά το σύνολο των γονέων και των οικογενειών που ενδέχεται να βρεθούν σε ανάλογες συνθήκες. Όπως ρητά προβλέπεται στη διάταξη, η εφαρμογή της γίνεται αποκλειστικά με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού, το οποίο κρίνεται σε κάθε περίπτωση από το αρμόδιο δικαστήριο και από κανέναν άλλον.

Αυτό ακριβώς το θεσμικό φίλτρο διασφαλίζει ότι η ρύθμιση υπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκε: την ουσιαστική προστασία των παιδιών και την ενίσχυση της δικαστικής θωράκισης των δικαιωμάτων τους.

Η εργασία είναι το ΑΛΦΑ και το ΩΜΕΓΑ. Εδώ και αιώνες – από το 1650 τουλάχιστον – πιστεύουμε ότι χτίζει χαρακτήρα (ακρίβεια, πρωτοβουλία, ειλικρίνεια, αυτοπειθαρχία κ.λπ.). Πιστεύουμε επίσης ότι η αγορά εργασίας λειτουργεί σχετικά αποτελεσματικά στην κατανομή ευκαιριών και εισοδημάτων. Ακόμη κι αν η δουλειά είναι δύσκολη, είμαστε σίγουροι ότι δίνει νόημα, σκοπό και δομή στη ζωή μας – τουλάχιστον μας σηκώνει από το κρεβάτι, πληρώνει τους λογαριασμούς, μας κάνει υπεύθυνους και μας κρατά μακριά από την πρωινή τηλεόραση.

• Όμως αυτές οι πεποιθήσεις πλέον δεν είναι πειστικές. Έχουν καταντήσει γελοίες, γιατί δεν υπάρχει αρκετή εργασία για όλους και ό,τι απομένει δεν φτάνει για να ζήσεις – εκτός αν βρεις δουλειά ως διακινητής ναρκωτικών ή τραπεζίτης στη Wall Street, δηλαδή γκάνγκστερ με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.

Σήμερα, όλοι – από αριστερά έως δεξιά, από τον οικονομολόγο Dean Baker μέχρι τον κοινωνιολόγο Arthur C Brooks, από τον Bernie Sanders ως τον Donald Trump – μιλούν για την ανάγκη «πλήρους απασχόλησης», λες και μια δουλειά είναι αυταπόδεικτα καλό πράγμα, ανεξάρτητα από το πόσο επικίνδυνη ή υποτιμητική είναι. Όμως η «πλήρης απασχόληση» δεν θα αποκαταστήσει την πίστη μας στη σκληρή δουλειά ή στη δικαιοσύνη των κανόνων. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας στις ΗΠΑ είναι ήδη κάτω από 6%, πολύ κοντά σε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούσαν κάποτε «πλήρη απασχόληση», αλλά η ανισότητα στα εισοδήματα παραμένει αμετάβλητη. Κακοπληρωμένες δουλειές για όλους δεν λύνουν τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε.

Μην με πιστεύετε απλά – δείτε τα νούμερα. Ήδη το ένα τέταρτο των ενηλίκων που εργάζονται στις ΗΠΑ αμείβεται με μισθούς κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας, ενώ το ένα πέμπτο των παιδιών ζει στη φτώχεια. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι ενήλικες δικαιούνται κουπόνια σίτισης (αν και πολλοί δεν τα ζητούν καν). Η αγορά εργασίας έχει καταρρεύσει, όπως και τόσες άλλες.

Η επιστροφή των «ζόμπι» θέσεων εργασίας

Οι δουλειές που χάθηκαν στη Μεγάλη Ύφεση δεν πρόκειται να επιστρέψουν – ο καθαρός αριθμός θέσεων εργασίας από το 2000 παραμένει στο μηδέν – και αν επιστρέψουν θα είναι «ζόμπι»: περιστασιακές, μερικής απασχόλησης ή με τον κατώτατο μισθό, όπου ο εργοδότης αλλάζει τη βάρδια σου κάθε εβδομάδα. Καλωσορίσατε στη Wal-Mart, όπου τα κουπόνια σίτισης θεωρούνται προνόμιο.

Και μην μου πείτε ότι μια αύξηση του κατώτατου μισθού στα 15 δολάρια την ώρα λύνει το πρόβλημα. Η ηθική διάσταση του κινήματος είναι προφανής. Όμως με αυτόν τον μισθό περνάς πάνω από το όριο φτώχειας μόνο αν δουλεύεις 29 ώρες την εβδομάδα. Ο σημερινός ομοσπονδιακός κατώτατος μισθός είναι 7,25 δολάρια. Για να φτάσεις το όριο φτώχειας με 40 ώρες εργασίας χρειάζεσαι τουλάχιστον 10 δολάρια την ώρα. Ποιο είναι λοιπόν το νόημα να παίρνεις μισθό που δεν επαρκεί για να ζήσεις;

Αλλά μήπως η τρέχουσα κρίση είναι απλώς μια φάση του οικονομικού κύκλου; Τι θα γίνει στο μέλλον; Οι απαισιόδοξοι πάντα διαψεύδονταν στο παρελθόν χάρη στην άνοδο της παραγωγικότητας και τις νέες ευκαιρίες. Όμως τώρα τα δεδομένα των τελευταίων πενήντα ετών –και οι προβλέψεις για τα επόμενα πενήντα– είναι τόσο ισχυρά όσο εκείνα της κλιματικής αλλαγής: μπορείς να τα αρνηθείς, αλλά θα ακουστείς ανόητος.

Τεχνολογία και ο κίνδυνος της αυτοματοποίησης

Οι οικονομολόγοι της Οξφόρδης, που μελετούν τις τάσεις στην απασχόληση, εκτιμούν ότι σχεδόν οι μισές υπάρχουσες θέσεις εργασίας – ακόμα κι εκείνες που απαιτούν «μη τυπικές γνωστικές δεξιότητες» – κινδυνεύουν να εξαφανιστούν λόγω αυτοματοποίησης μέσα σε 20 χρόνια. Αυτές οι διαπιστώσεις βασίζονται σε συμπεράσματα δύο οικονομολόγων του MIT, στο βιβλίο Race Against the Machine (2011). Παράλληλα, οι τεχνολογικοί ηγέτες της Silicon Valley, στα TED talks τους, μιλούν πλέον για «περιττούς ανθρώπους» εξαιτίας αυτής της διαδικασίας αυτοματοποίησης. Το βιβλίο Rise of the Robots που αναφέρεται σε αυτές τις πηγές αποτελεί κοινωνική επιστήμη και όχι επιστημονική φαντασία.

Έτσι η Μεγάλη Ύφεση – που δεν έχει τελειώσει πραγματικά – είναι τόσο ηθική κρίση όσο και οικονομική καταστροφή. Θα μπορούσε κανείς να τη χαρακτηρίσει ακόμη και πνευματικό αδιέξοδο: μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε ποια κοινωνικά στηρίγματα πέραν της εργασίας μπορούν να χτίσουν χαρακτήρα – ή αν ο χαρακτήρας είναι κάτι που πρέπει πλέον να επιδιώκουμε διαφορετικά. Γι’ αυτό αποτελεί και διανοητική ευκαιρία: μας ωθεί να φανταστούμε έναν κόσμο όπου η εργασία δεν χτίζει τον χαρακτήρα μας ούτε καθορίζει τα εισοδήματά μας ή τη ζωή μας.

Τι θα κάνατε αν δεν χρειαζόταν να δουλέψετε για να λάβετε εισόδημα; Με άλλα λόγια: ως εδώ! Φτάνει πια με τη δουλειά.

Τι έρχεται μετά την εργασία;

Σίγουρα αυτή η κρίση μας κάνει να αναρωτηθούμε: τι ακολουθεί μετά την εργασία; Τι θα κάναμε χωρίς τη δουλειά ως εξωτερικό πειθαρχικό μηχανισμό που οργανώνει τη ζωή μας – χωρίς αυτή την κοινωνική επιταγή που μας σηκώνει κάθε πρωί για το εργοστάσιο, το γραφείο, το κατάστημα ή την αποθήκη; Τι θα γινόταν αν λαμβάναμε εισόδημα χωρίς να εργαζόμαστε;

Και πώς θα ήταν η κοινωνία αν δεν χρειαζόταν να «κερδίζουμε» τα προς το ζην; Θα καθόμασταν στα Starbucks με ανοιχτούς φορητούς υπολογιστές; Θα γινόμασταν εθελοντές σε υποανάπτυκτες περιοχές όπως το Μισισιπί; Ή μήπως θα καπνίζαμε χασίς βλέποντας ριάλιτι όλη μέρα;

Δεν πρόκειται για θεωρητική άσκηση· αυτά είναι πρακτικά ερωτήματα αφού δεν υπάρχουν αρκετές δουλειές. Πρέπει λοιπόν να πάμε ακόμη πιο μακριά: Πώς μπορεί κάποιος να ζήσει χωρίς εργασία; Μπορείς να λαμβάνεις εισόδημα χωρίς να δουλεύεις; Είναι εφικτό – κι ακόμη περισσότερο: είναι ηθικό; Αν έχεις μεγαλώσει πιστεύοντας ότι η αξία σου μετριέται από τη δουλειά σου – όπως οι περισσότεροι από εμάς – μήπως νιώθεις ότι κλέβεις όταν παίρνεις κάτι χωρίς κόπο;

Επιδόματα: Η νέα πηγή εισοδήματος

Έχουμε ήδη κάποιες απαντήσεις γιατί όλοι λίγο-πολύ λαμβάνουμε επιδόματα. Το συντομότερα αυξανόμενο κομμάτι του οικογενειακού εισοδήματος στις ΗΠΑ μετά το 1959 ήταν οι «μεταβιβαστικές πληρωμές» από το κράτος. Στην αυγή του 21ου αιώνα, το 20% όλων των οικογενειακών εισοδημάτων προερχόταν από τέτοιες πηγές – δηλαδή επιδόματα ή «δικαιώματα». Χωρίς αυτή τη στήριξη, οι μισοί ενήλικοι εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης θα ζούσαν κάτω από το όριο φτώχειας και οι περισσότεροι Αμερικανοί εργαζόμενοι θα δικαιούνταν κουπόνια σίτισης.

Όμως αυτά τα επιδόματα και τα «δικαιώματα» είναι βιώσιμα οικονομικά ή ηθικά; Τα διευρύνοντας ενισχύουμε την τεμπελιά ή ανοίγουμε συζήτηση για τις βασικές αρχές της καλής ζωής;

Οι μεταβιβαστικές πληρωμές αλλά και τα μπόνους της Wall Street (παράδειγμα του «κάτι για το τίποτα») μας έδειξαν πως μπορείς να αποδεσμεύσεις το εισόδημα από την παραγωγή αγαθών. Τώρα όμως πρέπει να ξανασκεφτούμε αυτό το μάθημα βλέποντας κατάματα το τέλος της εργασίας. Όπως κι αν υπολογίσουμε τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, μπορούμε οικονομικά να είμαστε ο προστάτης του αδελφού μας. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε αλλά πώς επιλέγουμε να είμαστε.

Μπορούμε εύκολα να χρηματοδοτήσουμε αυτά τα προγράμματα:

Aυξάνουμε το πλαφόν στην εισφορά Κοινωνικής Ασφάλισης (σήμερα στα $127.200) και αυξάνουμε τους φόρους στα εταιρικά κέρδη, ανατρέποντας τη «Reagan Revolution». Αυτά τα δύο βήματα λύνουν ένα ψεύτικο δημοσιονομικό πρόβλημα και δημιουργούν περίσσευμα εκεί όπου τώρα βλέπουμε ηθικό έλλειμμα.

Eταιρείες & φορολογία: Μύθοι και πραγματικότητα

Θα πείτε ίσως – μαζί με κάθε οικονομολόγο από τον Dean Baker ως τον Greg Mankiw – πως η αύξηση φόρων στις εταιρείες λειτουργεί αποτρεπτικά στις επενδύσεις και άρα στη δημιουργία θέσεων εργασίας ή πως ωθεί τις εταιρείες στο εξωτερικό όπου οι φόροι είναι χαμηλότεροι.

Aυτό όμως δεν ισχύει:

Oι πολυεθνικές εταιρείες δραστηριοποιούνται παγκοσμίως εδώ και δεκαετίες.

Tη δεκαετία του ’70 και ’80 πριν τις μειώσεις φόρων του Reagan περίπου 60% των εισαγόμενων βιομηχανικών προϊόντων παράγονταν ήδη στο εξωτερικό από αμερικανικές εταιρείες· σήμερα αυτό έχει αυξηθεί λίγο μόνο.

Tο πρόβλημα δεν είναι οι Κινέζοι εργάτες αλλά η παράλογη λογιστική των εταιρειών.

Aυτό δείχνει γιατί η απόφαση Citizens United (2010), που εξίσωνε τη χρηματοδότηση προεκλογικών εκστρατειών με την ελευθερία λόγου, ήταν γελοία: τα χρήματα δεν είναι λόγος περισσότερο απ’ όσο ο θόρυβος είναι νόημα. Το Ανώτατο Δικαστήριο δημιούργησε ένα νέο «πρόσωπο», πιο τρομακτικό κι απ’ όσα βλέπουμε στον κινηματογράφο (Frankenstein, Balde Runner, Transformers).

Tελικά όμως:

Tις περισσότερες θέσεις εργασίας δεν τις δημιουργεί ο ιδιωτικός εταιρικός τομέας· επομένως η αύξηση φόρων στα εταιρικά κέρδη δεν επηρεάζει ουσιαστικά την απασχόληση. Από τη δεκαετία του ’20 έχουμε ανάπτυξη ακόμα κι όταν οι ιδιωτικές επενδύσεις μειώνονται δραματικά· δηλαδή τα κέρδη έχουν αξία κυρίως ως ένδειξη υγείας μιας επιχείρησης προς τους μετόχους – όχι ως αναγκαίο μέσο επέκτασης ή πρόσληψης προσωπικού (το απέδειξε πρόσφατα περίτρανα η ιστορία της Apple).

Eργασία & χαρακτήρας: Μύθος ή πραγματικότητα;

Aποδεικνύεται πως η οικοδόμηση χαρακτήρα μέσω εργασίας μοιάζει παράλογη όταν βλέπεις πως «το έγκλημα πληρώνει». Γιατί λοιπόν να μην γίνεις κι εσύ γκάνγκστερ;

Mια τέτοια οικονομική κρίση όπως η Μεγάλη Ύφεση αποτελεί επίσης ηθικό πρόβλημα και διανοητικό σταυροδρόμι. Επειδή έχουμε επενδύσει τόσα πολλά στη σημασία της εργασίας ώστε όταν αυτή καταρρέει τόσο θεαματικά δυσκολευόμαστε να ξαναδώσουμε νόημα στην ίδια τη ζωή μας ή στις αγορές γενικότερα.

Kαι όταν λέω «εμείς» εννοώ όλους: αριστερούς-δεξιούς· όλοι θέλουν τους Αμερικανούς πίσω στη δουλειά με κάθε τρόπο· στόχος όλων παραμένει η «πλήρης απασχόληση». Οι διαφορές τους αφορούν μόνο τα μέσα.

Mεταβολές στην έννοια της εργασίας & φύλου

Kαθένας υπερασπίζεται τα οφέλη της εργασίας ακριβώς όταν αυτή εξαφανίζεται ως αξία. Η επίτευξη «πλήρους απασχόλησης» γίνεται διμερής στόχος ακριβώς όταν καθίσταται ανέφικτη αλλά κι άνευ αντικειμένου – όπως συνέβαινε κάποτε με τη δουλεία ή τον φυλετικό διαχωρισμό.

Aυτό συμβαίνει επειδή στις σύγχρονες αγορές εργασίας έχουμε μάθει να συνδέουμε την ίδια την έννοια της καλής ζωής με τη δουλειά· ήταν ο τρόπος μας ν’ αντιστεκόμαστε στον θάνατο κατασκευάζοντας πράγματα που διαρκούν πέρα από εμάς.

Kαι δείτε πόσο ευρύ είναι αυτό: H εργασία διαχώρισε άνδρες-γυναίκες (πατέρας-κουβαλητής), μετά ξαναένωσε ή μπέρδεψε αυτούς τους ρόλους όσο άλλαζαν οι αγορές εργασίας και αντιλήψεις για τη σεξουαλικότητα· πλέον καθώς μειώνεται η κοινωνικά αναγκαία εργασία, αυτό που λέγαμε γυναικεία εργασία (εκπαίδευση, υγεία, υπηρεσίες) γίνεται βασικός παραγωγικός κλάδος αντί για περιφερειακή δραστηριότητα.

Eργασία & φυλετικός καπιταλισμός

Kατά τους ιστορικούς, μέσω της εργασίας οικοδομήθηκε ο λεγόμενος «φυλετικός καπιταλισμός» στις ΗΠΑ: σκλαβιά, καταναγκαστική εργασία φυλακισμένων, sharecropping κι έπειτα διαχωρισμένες αγορές εργασίας δημιούργησαν ένα σύστημα δήθεν ελεύθερης αγοράς πάνω στα σώματα των μαύρων πολιτών· πάντα υπήρχαν εμπόδια στην ισότητα ευκαιριών.

Kαι παρότι συχνά συνεπαγόταν υποταγή κι ανισότητα, για πολλούς ανθρώπους η εργασία παρέμεινε χώρος έκφρασης βαθύτερης επιθυμίας για αυτονομία κι αυτάρκεια· ορίζαμε πάντα τους εαυτούς μας μέσα από αυτό που παράγαμε.

Tέλος εποχής & ανθρώπινη φύση

Mα πλέον ξέρουμε πως αυτή η αυτοαντίληψη οδηγεί στην παράλογη ιδέα ότι αξίζεις όσο σε αξιολογεί χρηματικά η αγορά εργασίας· μια αντίληψη που οδηγεί σε ατέρμονη μεγέθυνση κι οικολογική καταστροφή.

Mέχρι τώρα αυτή η αρχή έκανε το Αμερικανικό Όνειρο να φαίνεται λογικό:

“Δούλεψε σκληρά, παίξε τίμια κι ανταμείψου”, “Παίρνεις όσα αξίζεις”… Πλέον όμως όλα αυτά μοιάζουν παραίσθηση.

Aυτή η εμμονή στην παραγωγικότητα βλάπτει τόσο τη δημόσια υγεία όσο και τον πλανήτη:

Kάνει τους ανθρώπους δυστυχείς επειδή προσπαθούν ν’ ανταποκριθούν σε κάτι ανέφικτο· όπως είπε ο νομπελίστας οικονομολόγος Angus Deaton, πολλοί λευκοί στον Νότο πεθαίνουν νωρίτερα επειδή έχουν “χάσει το αφήγημα της ζωής τους” μαζί με την πίστη στο Αμερικανικό Όνειρο.

Mια νέα εποχή νοήματος πέρα από τη δουλειά

Tο τέλος της εργασίας εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα για τον άνθρωπο: τι στόχους θα επιλέγαμε αν ο χρόνος μας ήταν δικός μας; Τι νέες δυνατότητες θ’ αποκαλύπτονταν; Πώς θ’ άλλαζε ακόμη κι η ανθρώπινη φύση καθώς ο αρχαίος προνόμιο της σχόλης γίνεται κοινός τόπος;

Ο Freud υποστήριζε ότι αγάπη & εργασία είναι απαραίτητα στοιχεία υγείας:

Aλλά μπορεί άραγε ν’ αντέξει η αγάπη χωρίς την εργασία ως πυλώνα μιας καλής ζωής; Μπορούμε ν’ αφήσουμε τους ανθρώπους να λαμβάνουν “κάτι χωρίς αντίτιμο” αντιμετωπίζοντάς τους πάντα ως αδέλφια σε μια αγαπημένη κοινότητα; Μπορούμε ν’ φανταστούμε μια στιγμή όπου γνωρίζοντας κάποιον νέο σε πάρτι (ή online), ΔΕΝ θα ρωτήσουμε “και τι δουλειά κάνεις;” ;

Aπαντήσεις δεν υπάρχουν όσο αρνούμαστε ότι σήμερα για εμάς… εργασία σημαίνει τα πάντα — κι ότι στο εξής ίσως αυτό πάψει να ισχύει.

Πηγή

Σύμφωνα με την έρευνα στην οποία συμμετείχαν 37.500 εργαζόμενοι από 31 χώρες, οι εργαζόμενοι βλέπουν την AI ως καθοριστικό παράγοντα αλλαγής στον χώρο εργασίας. Το 76% αναμένει ότι η τεχνολογία θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, ενώ το 70% προβλέπει ανασχεδιασμό των ρόλων και των καθηκόντων τους. Παρά τις ανησυχίες για απώλεια θέσης, μόνο το 23% εκφράζει φόβους για προσωπική απώλεια εργασίας.

Η χρήση της AI εξοικονομεί κατά μέσο όρο δύο ώρες την ημέρα στους εργαζόμενους παγκοσμίως, διπλάσιο χρόνο σε σχέση με το 2024, και στην Ελλάδα περίπου 96 λεπτά. Το 77% δηλώνει ότι η τεχνολογία τους επιτρέπει να εκτελούν εργασίες που προηγουμένως δεν ήταν δυνατές, αναδεικνύοντας την άμεση επιρροή της στην παραγωγικότητα και στις δεξιότητες.

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τη σημασία του «σκοπού» στην εργασία: το 99% όσων αισθάνονται καθημερινά ότι η δουλειά τους έχει νόημα σχεδιάζει να παραμείνει στον εργοδότη του τον επόμενο χρόνο. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, παράλληλα με την κατάρτιση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, αποτελεί πλέον βασικό παράγοντα για τη δέσμευση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εργαζομένων.

Όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Μυλωνάς, VP Adecco & Head του ομίλου Adecco σε Ελλάδα και Βουλγαρία: «Η AI δεν είναι προαιρετική, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα. Η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί — ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει στο επίκεντρο κάθε μετασχηματισμού».

Η επαγγελματική μεταμόρφωση είναι κάτι βαθιά προσωπικό και βρίσκεται απόλυτα στον έλεγχό σας. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν την επιδιώκουν, παρά μόνο όταν αναγκάζονται ή όταν είναι πια αργά. Όμως μπορείτε να κάνετε τη δική σας ανανέωση καριέρας, χωρίς να περιμένετε αυτό που «σας αξίζει» ή μια προαγωγή. Η εξέλιξή σας εξαρτάται αποκλειστικά από εσάς.

Υπάρχουν τρεις τρόποι για να το πετύχετε αυτό. Κανένας τους δεν είναι εύκολος, αλλά όλοι είναι εφικτοί.

1. Δοκιμάστε μικρά πειράματα

Δείτε τη δουλειά σας σαν ένα εργαστήριο. Ένα μικρο-πείραμα είναι ένα μικρό, χαμηλού ρίσκου έργο που δοκιμάζει μια υπόθεσή σας. Αυτό μπορεί να σημαίνει τη δοκιμή νέων εργαλείων, την εθελοντική συμμετοχή σε έργα που σας φοβίζουν ή την εκμάθηση δεξιοτήτων από διαφορετικούς τομείς για να βελτιώσετε την απόδοσή σας.

Πιστεύετε ότι η εταιρεία σας θα ωφεληθεί από ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης; Δημιουργήστε έναν σύντομο οδηγό για το πώς θα λειτουργούσε. Αν θεωρείτε πως κάποια διαδικασία είναι αναποτελεσματική, σχεδιάστε μια νέα και παρουσιάστε την σε κάποιον που μπορεί να το εκτιμήσει.

Αυτά τα πειράματα ίσως να μην έχουν άμεσο οικονομικό όφελος. Η αξία τους όμως βρίσκεται στη δημιουργία και στην ανατροφοδότηση που λαμβάνετε. Κάθε τέτοια προσπάθεια αποτελεί μια μικρή «παύση» στην καριέρα σας — ευκαιρία για μάθηση και δοκιμή χωρίς τον φόβο δέσμευσης του συνόλου του χρόνου σας. Η επιτυχία είναι δεδομένο. Αλλά και η αποτυχία αποτελεί πολύτιμο δεδομένο. Κερδίζετε έτσι κι αλλιώς.

2. Μεταμορφωθείτε μέσα στη δουλειά

Η αναμονή για προαγωγή σπάνια αποδίδει. Οι περισσότεροι περιμένουν χρόνια — ή ακόμα και δεκαετίες — κι άλλοι τελικά παραιτούνται. Δεν χρειάζεται να θέσετε το μέλλον σας σε αναμονή τόσο πολύ.

Μάθετε να δημιουργείτε μικρές προσωπικές υπερβάσεις: επαναπροσδιορίστε τα δικά σας ορόσημα ή στόχους, ξεκινήστε ένα εσωτερικό project ή χτίστε το προσωπικό σας brand εκτός των τειχών της εταιρείας. Το κλειδί είναι να δημιουργείτε τα δικά σας «πρωτοσέλιδα» καριέρας — μην περιμένετε από το αφεντικό σας να ενημερώσει το HR για την πρόοδό σας.

Ξεκινήστε να μαθαίνετε πράγματα που ο προϊστάμενός σας δεν έχει εγκρίνει: αν εργάζεστε στα οικονομικά, μάθετε design· αν είστε στο HR, παρακολουθήστε μαθήματα μάρκετινγκ. Μπορείτε επίσης να συγκεντρώσετε τη δική σας ομάδα ειδικών, εντός και εκτός εταιρείας, για συμβουλές και έμπνευση στα ορόσημά σας.

Έτσι καταπολεμάτε τη διανοητική στασιμότητα: εισάγετε ενεργά διαφορετικές ιδέες στη ζωή σας και δημιουργείτε μια προσωπική μηχανή μάθησης για τη μεταμόρφωση της καριέρας σας.

3. Εξασκηθείτε στην «σκόπιμη ανικανότητα»

Εντοπίζεις στρατηγικά εργασίες που σου τραβούν την ενέργεια και σου παρέχουν ελάχιστη αξία. Και μετά να τις αποφορτίζεις ή να τις εξαλείφεις σιγά σιγά. Για παράδειγμα, μπορείς να αυτοματοποιήσεις αυτήν την εβδομαδιαία αναφορά που κανείς δεν διαβάζει. Ή να σταματήσεις να ξοδεύεις τόσο πολύ χρόνο σε αυτήν, ίσα-ίσα που κάποιος αμφισβητεί την αναγκαιότητά της. Δεν δημιουργούνται όλες οι εργασιακές εργασίες ίδιες.

Κάποιες είναι επείγουσες αλλά όχι απαραίτητες. Άλλες είναι επείγουσες αλλά όχι σημαντικές. Διαχωρίστε το ουσιαστικό από το ασήμαντο. Ο στόχος είναι να δημιουργήσεις ένα κενό εκεί που ήταν ο χρόνος σου. Και να χρησιμοποιήσεις τον νέο ανακτημένο χρόνο για άλλες απαραίτητες εργασίες.

Η σκόπιμη ανικανότητα είναι ένας αδίστακτος έλεγχος της προσπάθειάς σας. Δεν πληρώνεστε για τον κόπο σας, πληρώνεστε για την επίδρασή σας. Η απελευθέρωση ποιοτικού χρόνου από ασήμαντες ασχολίες σάς επιτρέπει να επικεντρωθείτε στην εργασία υψηλής αξίας που πραγματικά έχει σημασία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο βρίσκετε χρόνο για να κάνετε περισσότερα από αυτά που συμβάλλουν στον μεγαλύτερο στόχο. Πιο πολύτιμη δουλειά.

Η πιο ριζική διακοπή της καριέρας είναι αυτή που δημιουργείς επανασχεδιάζοντας τη σχέση σου με την εργασία σου. Είναι σαν να επανεφευρίσκεις τον εαυτό σου ακριβώς στη μέση της τρέχουσας καριέρας σου. Η μονοτονία διαλύει τις καριέρες. Είμαστε όλοι πλάσματα της συνήθειας μέχρι η συνήθεια να μας διαλύσει. Γι’ αυτό πρέπει να επανεφευρίσκεις τον εαυτό σου στην εργασία για να παραμείνεις σχετικός. Σκέψου το ως μια ελεγχόμενη μεταμόρφωση της καριέρας σου. Είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να προχωρήσεις στην καριέρα σου πριν συμβεί το αναπόφευκτο που φοβάσαι. Η αποστολή σου δεν είναι απλώς να κάνεις τη δουλειά. Είναι να αφήσεις τη δουλειά, με τους δικούς σου όρους, να σε αναδιαμορφώσει.

Πηγή: fastcompany.com

Σύμφωνα με το Spactator Index στην πρώτη δεκάδα του καλύτερου τόπου να ζεις στην ηλικία κάτω των 30 ετών είναι οι χώρες: Λιθουανία, Ισραήλ, Σερβία, Ισλανδία, Δανία, Λουξεμβούργο, Φιλανδία, Ρουμανία, Ολλανδία και η Τσεχία.

Η Λιθουανία είναι μία από τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες με πλούσια παράδοση και ιστορικό παρελθόν αλλά και ωραία αρχιτεκτονική και το 1/3 της καλύπτεται από δάση. Το ποσοστό ανεργίας στη Λιθουανία τον Απρίλιο του 2019 ήταν 5,8%, ενώ τον Μάιο του 2019 ήταν 6,4%, σε αντίθεση με το 2018 όπου ήταν 6,1%.

Η χώρα μας δεν μπαίνει καν στο κάδρο της δεκάδας και όλες οι έρευνες έχουν δείξει την απογοήτευση των νέων Ελλήνων και Ελληνίδων για το θέμα των χαμηλών εισοδημάτων, των συνθηκών εργασίας, των υψηλών ενοικίων κ.ά.

Σύμφωνα με στοιχεία του 2023 που επεξεργάστηκε η Τεχνητή Νοημοσύνη ποσοστό άνω του 70% των Ελλήνων ηλικίας 17-39 ετών θα εξέφραζε την επιθυμία να μεταναστεύσει, με την πλειοψηφία να είναι νέοι επιστήμονες και υψηλά εξειδικευμένοι.

Σύμφωνα με δεδομένα της Eurostat (που αναφέρονται από το Greece in Figures), το ποσοστό της νεανικής ανεργίας στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 2025 ήταν 18,3% για άτομα ηλικίας 15-24 ετών. Η ανεργία των νέων μειώνεται κάπως τα καλοκαίρια λόγω της τουριστικής κίνησης, όμως εξακολουθεί να παραμένει αγκάθι.  

Το παράδοξο είναι πως ανάμεσα στους τόπους που συστήνονται καλύτερους για τους νέους και τους κάνει χαρούμενους είναι και το Ισραήλ. Πρόκειται για μία χώρα που προάγει τη βιοτεχνολογία και δίνει ευκαιρίες αλλά σαφώς δεν φημίζεται για την ασφάλεια των πολιτών της λόγω της πολιτικής κατάστασης.

Συγκεκριμένα λόγω του καύσωνα θα υπάρξει απαγόρευση εξωτερικών εργασιών, οτιδήποτε έχει να κάνει με χειρωνακτικές εργασίες, όπως τα οικοδομικά έργα, τα εργοτάξια καθώς και τα delivery από τις 12:00 μέχρι τις 17:00.

Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα για εξ αποστάσεως εργασίας με το σύστημα της τηλεργασίας για τους εργαζόμενους με σχέση εξαρτημένης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Συγκεκριμένα, η εγκύκλιος του υπουργείου αναφέρει τα εξής:

Α.Μέτρα για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα

Για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων με σχέση εξαρτημένης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, οι εργοδότες λαμβάνουν τεχνικά και οργανωτικά μέτρα προστασίας, σύμφωνα με τον ενδεικτικό και όχι περιοριστικό κατάλογο της υπ’ αριθμ. 34666/03.06.2024 εγκυκλίου με τίτλο «Πρόληψη της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων» (ΑΔΑ: ΡΓ1Ν46ΝΛΔΓ-ΩΟ6).

Β.Υποχρεωτική παύση εργασιών σε υπαίθριες δραστηριότητες

Για τους εργαζόμενους επιχειρήσεων που βρίσκονται σε περιοχές, στις οποίες σύμφωνα με τα νεότερα προγνωστικά στοιχεία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ) αναμένεται να επικρατήσουν ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες και επίπεδα δυσφορίας (WBGT) και συγκεκριμένα στις πεδινές περιοχές των Περιφερειακών Ενοτήτων Έβρου (περιοχή Σουφλίου), Σερρών (περιοχή Σερρών), Λάρισας (περιοχή Λάρισας), Βοιωτίας (περιοχή Αλιάρτου), Χαλκιδικής (περιοχή Πολυγύρου), Ημαθίας (περιοχή Βέροιας), στις Περιφερειακές Ενότητες Τρικάλων, Φθιώτιδας, Αιτωλοακαρνανίας, καθώς και στα νησιά του Ιονίου, την ανατολική Ρόδο και τις παραθαλάσσιες περιοχές των Περιφεριακών Ενοτήτων Κορινθίας, Αργολίδας, Αρκαδίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας, καθίσταται υποχρεωτική η παύση εργασιών τη Δευτέρα 21.07.2025, κατά το χρονικό διάστημα 12.00΄ 17.00΄, σε χειρωνακτικές εργασίες που εκτελούνται σε εξωτερικό χώρο, όπως εργασίες σε τεχνικά και οικοδομικά έργα, εργοτάξια, ναυπηγοεπισκευαστικές ζώνες, διανομή και μεταφορά προϊόντων και αντικειμένων με δίτροχο όχημα, πατίνι, τροχοπέδιλα (delivery), κ.λπ.

Σημειώνεται ότι στις ως άνω περιπτώσεις υποχρεωτικής παύσης εργασιών εντάσσονται όλοι οι εργαζόμενοι ανεξαρτήτως του είδους απασχόλησής τους, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών πλατφορμών του άρθρου 68 του ν. 4808/2021.

Στην περίπτωση που εφαρμοστεί το μέτρο της παύσης εργασιών διανομής για τις επιχειρήσεις delivery, τούτο αφορά όλες τις επιχειρήσεις που διενεργούν delivery, είτε διατηρούν φυσικό κατάστημα είτε ψηφιακή πλατφόρμα, δύναται ωστόσο να διατηρείται ενεργή η επιλογή της παραγγελιοληψίας με παραλαβή του χρήστη απευθείας από το κατάστημα/σημείο παραλαβής (takeaway) καθώς και η ενδεχόμενη δυνατότητα εκτέλεσης της παραγγελίας με οχήματα ιδιωτικής και δημόσιας χρήσης εκτός των κάθε μορφής δικύκλων και μοτοποδηλάτων, όπως ορίζονται στις διατάξεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, εφόσον αυτά διαθέτουν κλιματισμό.

Η παύση εργασιών δεν εφαρμόζεται σε οικονομικές δραστηριότητες που αφορούν σημαντικές και κοινωνικά κρίσιμες υποδομές στους τομείς της υγείας, των μεταφορών και της κοινής ωφέλειας (π.χ. υγειονομικές μονάδες, ύδρευση, ηλεκτρισμός, αεροπορικές μεταφορές, handling, θαλάσσιες, χερσαίες και σιδηροδρομικές μεταφορές), υπό την προϋπόθεση της λήψης των λοιπών τεχνικών και οργανωτικών μέτρων της υπ’ αριθμ. 34666/03.06.2024 εγκυκλίου «Πρόληψη της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων» (ΑΔΑ: ΡΓ1Ν46ΝΛΔΓ-ΩΟ6), συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης του χρόνου εργασίας. Σε περίπτωση μη τήρησης των υποχρεώσεων της παρούσας επιβάλλεται από την Επιθεώρηση Εργασίας, σύμφωνα με τα άρθρα 23 και 24 του ν. 3996/2011 (Α’ 170), χρηματικό πρόστιμο δυο χιλιάδων (2.000) ευρώ ανά εργαζόμενο της επιχείρησης.

Γ.Παροχή εξ αποστάσεως εργασίας με το σύστημα της τηλεργασίας

Για εργαζόμενους με σχέση εξαρτημένης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου (πίνακας Παραρτήματος 2 της υπ’ αριθμ. 34666/03.06.2024 εγκυκλίου) και ειδικά στις περιπτώσεις έκθεσής τους σε επιβαρυντικές συνθήκες στις περιοχές της παραγράφου Β της παρούσας εγκυκλίου, θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα από τις επιχειρήσεις ώστε να δίνεται η δυνατότητα να εργάζονται με εξ αποστάσεως εργασία εφόσον είναι εφικτό από τη φύση της εργασίας τους.

Στα βασικά σημεία του περιλαμβάνει:

-Διευθέτηση του χρόνου εργασίας σε εβδομαδιαία έως ετήσια βάση. Ανοίγει έτσι, ο δρόμος πιο εύκολα για την τετραήμερη εργασία.

-Απασχόληση έως και 13 ώρες στον ίδιο εργοδότη. Η υπερωριακή απασχόληση εισάγεται και στην εκ περιτροπής εργασία,, κάτι που δεν ίσχυε μέχρι σήμερα.

-Πλήθος διατάξεων για την απλοποίηση των διαδικασιών προσλήψεων, αλλά και αποχωρήσεων.

-Fast track προσλήψεις ακόμη και μέσω του κινητού. Aπό τέσσερα έγγραφα που χρειαζόταν για μια πρόσληψη, θα χρειάζεται πλέον μόνο ένα.

-Kατάτμηση της κανονικής άδειας σε περισσότερες από δύο περιόδους. Βεβαίως σε συνεργασία, εργοδότη – εργαζόμενου.

Σε ό, τι αφορά την ψηφιακή κάρτα εργασίας, υπάρχουν πολλές ρυθμίσεις, με την σημαντικότερη να είναι τα 120 λεπτά ευέλικτης προσέλευσης. Επίσης, καταργείται η υποχρέωση υποβολής διαφόρων εντύπων, καθώς τα στοιχεία μπορούν να βρεθούν ηλεκτρονικά και υπάρχει η δημιουργία ψηφιακού φακέλου του εργαζόμενου.

Τέλος, σχετικά με τους εργαζόμενους συνταξιούχους, σε σχετική διάταξη που περιλαμβάνεται στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο, παγώνει η εισφορά αλληλεγγύης όταν προσαυξάνεται η σύνταξη, κάτι σημαντικό για τους συνταξιούχους, έτσι ώστε να μην ροκανίζονται τα χρήματα που παίρνουν από την προσαύξηση της σύνταξης, όταν σταματούν τελικά την εργασία τους.

Αναλυτικά όσα αναφέρονται:

1. Η αναγγελία πρόσληψης ολοκληρώνεται με ένα μόνο έγγραφο, αντί για τέσσερα.
2. Συγκεντρωτικό ψηφιακό αρχείο για τον εργαζόμενοκαι δυνατότητα ειδοποιήσεων μέσω του myErgani.
3. Εφαρμογή για κινητά για εργοδότες, για πρώτη φορά, αντίστοιχη με το myErgani για εργαζομένους για τη διαχείριση όλων των ζητημάτων εργασιακών σχέσεων.
4. Εισάγεται η δυνατότητα ταχείας πρόσληψης (fasttrack) για επείγουσες ανάγκες της επιχείρησης μέσω εφαρμογής από κινητό, για εργασία έως 2 ημερών.

Μείωση της γραφειοκρατίας

1.Καταργούνται έντυπα που περιέχουν πληροφορίες που έχουν ήδη υποβληθεί:
Βιβλίο Αδειών / Ετήσιος Πίνακας Αδειών (Ε11) / Ετήσιος Πίνακας Προσωπικού (Ε4)
2. Καταργείται η υποχρέωση να τηρεί ο εργοδότης σε έντυπη μορφή έγγραφα που
τηρούνται ηλεκτρονικά και να επισυνάπτει περιττά αρχεία στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
3. Ενοποιούνται οι πολιτικές για την πρόληψη βίας/παρενόχλησης και τις εσωτερικές
καταγγελίες.
4. Διευθετούνται πρακτικά ζητήματα εφαρμογής της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας:
– Δυνατότητα ευέλικτης προσέλευσης έως 120 λεπτά, κατόπιν συμφωνίας.
– Κατοχύρωση χρόνου προετοιμασίας (30’ στη βιομηχανία, 10’ σε άλλους κλάδους).
– Επιτρέπονται τρεις «μονές» σημάνσεις τον μήνα, χωρίς κύρωση.

Ακολουθεί αναλυτικά η παρουσίαση:

Σημείωση: Στη σελίδα 11 της παρουσίασης το εδάφιο 2 έχει διαμορφωθεί ως εξής: Όταν εργαζόμενος συνταξιούχος δικαιούται προσαύξηση στη σύνταξή του, η επιπλέον παροχή δεν λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό του συντελεστή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ).

Ρούλα Σκουρογιάννη

Μακροζωία και Δημόσια Πολιτική: Από την Αντίδραση στον Προγραμματισμό

Με τη συμμετοχή κορυφαίων επιστημόνων από το Harvard University, τον ΟΟΣΑ, το Γαλλικό υπουργείο Οικονομικών και άλλους διεθνείς θεσμούς, η συζήτηση αναζήτησε νέους τρόπους να οργανώσουμε τη ζωή μας σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι ζουν περισσότερο – αλλά όχι απαραίτητα καλύτερα. Τον συντονισμό είχε ο Άρης Αλεξόπουλος, επικεφαλής του Διεθνούς Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Ελλάδα.

Ποιότητα ζωής – Όχι απλώς μακροζωία

Ο Άρης Αλεξόπουλος, Επικεφαλής του Διεθνούς Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Ελλάδα,  έθεσε τον τόνο της συζήτησης: το βασικό διακύβευμα δεν είναι η απλή παράταση της ζωής, αλλά η βελτίωση της ποιότητας της καθημερινότητας όσο αυξάνεται η ηλικία. Αυτό το πλαίσιο γεννά προκλήσεις για τα ασφαλιστικά ταμεία, τις συνθήκες απασχόλησης και την κοινωνική συνοχή, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες.

Η Εργασία ως κλειδί του Μετασχηματισμού

Η καθηγήτρια Lisa Berkman από το Harvard ανέδειξε την εργασία ως τον βασικό μοχλό προσαρμογής στην εποχή της μακροζωίας. «Ο τρόπος που δουλεύουμε πρέπει να αλλάξει ριζικά», τόνισε, προτείνοντας νέες μορφές απασχόλησης και πιο ευέλικτες μεταβάσεις ανάμεσα στην εργασία και τη συνταξιοδότηση. «Είναι προτιμότερο να επενδύεις στην πρόληψη παρά να πληρώνεις το κόστος της ασθένειας», υπογράμμισε χαρακτηριστικά, προτείνοντας ένα μοντέλο εργασιακής πολιτικής που θα υποστηρίζει ενεργά τη σωματική και ψυχική υγεία.

Απλούστευση και δικαιοσύνη στα ασφαλιστικά συστήματα

Ο David Canning, Καθηγητής Οικονομικών και Διεθνούς Υγείας στο Harvard εστίασε στην ανάγκη απλούστευσης των περίπλοκων ασφαλιστικών μηχανισμών. «Το σημερινό σύστημα ενισχύει τις ανισότητες», προειδοποίησε. Πρότεινε την ενσωμάτωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην οικονομική πολιτική και την ανάληψη πιο θαρραλέων πρωτοβουλιών από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και οργανώσεις. Το μήνυμά του ήταν σαφές: η δημογραφική γήρανση απαιτεί δομική αλλαγή και όχι αποσπασματικές λύσεις.

Εκπαίδευση και επανεκκίνηση για τους μεγαλύτερους

Η Dorothée Rouzet από το Γαλλικό υπουργείο Οικονομικών, τόνισε πως η παραγωγικότητα δεν πρέπει να συνδέεται αποκλειστικά με τη νεότητα. Χρειάζονται νέες εκπαιδευτικές δομές για εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, πολιτικές ενίσχυσης της διαγενεακής συνεργασίας και μια ευρύτερη αλλαγή στη νοοτροπία: από την αποστρατεία των μεγαλύτερων στη δυναμική συμμετοχή τους. Παράλληλα, έθεσε κρίσιμα ερωτήματα για το πώς διαμορφώνεται η επαγγελματική ζωή όσων ξεκινούν να εργάζονται πολύ νωρίς.

Νέες δεξιότητες, νέα προσέγγιση στην ηλικία

Η Shruti Singh από τον ΟΟΣΑ υπενθύμισε πως «η εργασία είναι ο βασικός χρόνος της ζωής μας», καλώντας σε αλλαγές που θα στηρίξουν την ηλικιακή ποικιλομορφία στο εργασιακό περιβάλλον. Έφερε ως παράδειγμα την Ιαπωνία και το σύστημα “skills passport”, ένα είδος πιστοποίησης δια βίου δεξιοτήτων, που υιοθετείται πλέον σε πολλές χώρες. «Χρειάζονται ηγέτες με όραμα για να προχωρήσουμε», δήλωσε, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη για πολιτική βούληση και κίνητρα που θα απομακρύνουν τα στίγματα γύρω από την ηλικία, τη μερική απασχόληση ή τη γονική άδεια.

Από τη δημογραφική πίεση στην κοινωνική καινοτομία

Η συζήτηση κατέδειξε με σαφήνεια πως η μακροζωία δεν είναι μόνο βάρος για τα συστήματα, αλλά και ένα παράθυρο ευκαιρίας για να σχεδιάσουμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Η ευελιξία στα ασφαλιστικά μοντέλα, η ένταξη των ηλικιωμένων στην παραγωγική ζωή, η επανεκπαίδευση και η θετική αφήγηση γύρω από την εργασία μπορούν να μετατρέψουν το φαινόμενο της γήρανσης σε κινητήριο μοχλό προόδου.

Το συνέδριο, που διοργανώθηκε από το Centre for Economic Policy Research, το Research Policy Network on Ageing and Longevity, το Κέντρο Κρήτης του ΟΟΣΑ, το Ellison Institute of Technology Oxford και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, τελούσε υπό την αιγίδα της Τράπεζας της Ελλάδος και της Περιφέρειας Αττικής.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, η μακροζωία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα, αλλά ως αφορμή για καινοτόμες πολιτικές και κοινωνική ανανέωση. Με ηγεσία, συνεργασία και τόλμη, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που θα στηρίζει τη ζωή σε όλες της τις ηλικίες.