Δεν το λέμε εμείς, το λένε ο νομπελίστας οικονομολόγος Χρ. Πισσαρίδης και η επιτροπή του στο προσχέδιο της έκθεσης που έχουν παραδώσει από τις 27 Ιουλίου στην κυβέρνηση –και ενώ εκκρεμεί η κατάθεση της τελικής έκθεσης, που ούτως ή άλλως έχει καθυστερήσει.

Έχει αναμφίβολα ενδιαφέρον ότι οι «Σοφοί» της Επιτροπής Πισσαρίδη, από τον Ιούλιο επαναλαμβάνουμε, προαναγγέλλουν τρόπον τινα όσα ακολούθησαν με τον πτωχευτικό κώδικα, ίσως όμως να προαναγγέλλουν και το τι θα ακολουθήσει… 

Το πνεύμα που διαπερνά τις 122 σελίδες της έκθεσης είναι σαφές, υπάρχουν επιχειρήσεις – ζόμπι από τις οποίες πρέπει να απαλλαγούμε ως οικονομία και οι ρυθμοί της δικαιοσύνης δεν μας βοηθούν. Τώρα, όμως, με τον πτωχευτικό κώδικα όλα αλλάζουν, θα απαιτηθούν όμως και ειδικά δικαστήρια.

Είναι, εξάλλου, δηλωτικό των προθέσεων ότι μεταξύ των 14 δράσεων αναπτυξιακής πολιτικής που προτείνονται, είναι και η «άμεση λειτουργία , εξειδικευμένων τμημάτων στα δικαστήρια για υποθέσεις σημαντικού οικονομικού ενδιαφέροντος με ανώτατο όριο 12 μηνών έως την απόφαση» (σελίδα 11). Ενώ «η χαμηλή κατάταξη της χώρας ως προς τις πτωχευτικές διαδικασίες οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον σχεδιασμό των πτωχευτικών νόμων -ένα πεδίο όπου προετοιμάζονται σημαντικές βελτιώσεις», σημείωνε η Επιτροπή Πισσαρίδη (σελ. 55 της «ενδιάμεσης έκθεσης»).

Ιδού όμως πώς περιγράφει η Επιτροπή το υφιστάμενο πρόβλημα με τις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις, το τραπεζικό σύστημα κ.ο.κ. (σελ. 67):

• «…Ένας τέταρτος και τελευταίος παράγοντας (σ.σ. του υψηλού κόστους δανεισμού) είναι η αναποτελεσματικότητα της πτωχευτικής διαδικασίας, το κόστος της οποίας μεταφέρεται από τις τράπεζες στα επιτόκια και τους υπόλοιπους όρους των δανείων τους. Η ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων μιας επιχείρησης που τίθεται υπό εκκαθάριση είναι διαδικασία ιδιαίτερα χρονοβόρα. Αυτό κάνει τους πιστωτές να προτιμούν συχνά την επίτευξη συμφωνίας με τους μετόχους για την αναδιοργάνωση της επιχείρησης, ακόμα και σε περιπτώσεις όπου η εκκαθάριση θα κατεύθυνε πόρους σε πιο παραγωγικές επιχειρήσεις».

Ταυτοχρόνως:

• «Η αναδιοργάνωση μιας επιχείρησης είναι επίσης χρονοβόρα διαδικασία, η οποία μειώνει συχνά την αξία της επιχείρησης. Είναι ενδεικτικό ότι από τις 3.500 μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις που αντιμετώπισαν προβλήματα από την αρχή της κρίσης, μόνο 100 περίπου επέλεξαν τη διαδικασία της αναδιοργάνωσης (νόμος 106). Η αναποτελεσματικότητα στην πτωχευτική διαδικασία δεν αυξάνει μόνο το κόστος της χρηματοδότησης αλλά διαιωνίζει και το πρόβλημα των υπερχρεωμένων επιχειρήσεων («ζόμπι»). Η εκκαθάριση καθίσταται μη ελκυστική επιλογή για τους πιστωτές, ενώ επίσης υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις στην αναδιοργάνωση».

Τελικώς:

• «Τα στρεβλά κίνητρα που δημιουργούνται στις τράπεζες από τα προβληματικά δάνεια που κατέχουν, συμβάλλουν στο πρόβλημα. Αυτό γιατί ακόμα και αν η εκκαθάριση αποφέρει σημαντικούς πόρους, οι τράπεζες υποχρεώνονται να εγγράψουν απώλειες στους ισολογισμούς τους, ενώ δεν έχουν τέτοια υποχρέωση αν αφήσουν την επιχείρηση σε λειτουργία. Το ποσοστό των επιχειρήσεων ζόμπι ήταν περίπου 30% το 2016, και οι επιχειρήσεις αυτές αντιπροσώπευαν περίπου το 30% του συνολικού δανεισμού».

Όμως, λίγο πιο κάτω, στην παράγραφο υπό τον τίτλο, «Πτωχευτικό δίκαιο» (σελ. 70) η επιτροπή -και όχι μόνον ενδεχομένως- αποκαλύπτει τη θεώρησή της για το σήμερα, καθώς όμως και το δέον γενέσθαι από εδώ και πέρα. Συγκεκριμένα, «το πτωχευτικό δίκαιο για τις επιχειρήσεις θα πρέπει να αλλάξει ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες που απαιτούνται για να εκκαθαριστεί μια επιχείρηση ή να συμφωνηθεί και να επικυρωθεί ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης μεταξύ των μετόχων και των πιστωτών. Η μεταρρύθμιση του πτωχευτικού δικαίου που προετοιμάζεται κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλαγές απαιτούνται και στο πτωχευτικό δίκαιο για τα νοικοκυριά», σημειώνεται επίσης με νόημα…

Στο ίδιο σημείο γίνεται μάλιστα επίκληση, αξιοποίηση πιο σωστά του covid-19, καθότι «οι πρόσφατες εξελίξεις με την πανδημία είναι πιθανό να απαιτήσουν περαιτέρω παρεμβάσεις στο πτωχευτικό δίκαιο ώστε οι διαδικασίες αναδιάρθρωσης να γίνουν πιο απλές και προσβάσιμες για τις ΜμΕ, για πολλές από τις οποίες τα χρέη θα γίνουν δυσβάστακτα».

Και στο «δια ταύτα»; «Θα ήταν χρήσιμη ή δημιουργία ειδικών δικαστηρίων με εξειδίκευση σε θέματα οικονομικού περιεχομένου, όπως αυτά που αφορούν την πτώχευση, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται πιο γρήγορα και αποτελεσματικά».

Οι εξελίξεις, συνεπώς, με τις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις (και όχι μόνον) προοιωνίζονται ραγδαίες…

Νίκος Παπαδημητρίου

Στη δισέλιδη συνέντευξή του στον Γιάννη Αγουρίδη λέει για:

• την ύφεση: «όσον αφορά την τελευταία μας εκτίμηση, η οποία αναφερόταν σε ύφεση περίπου 8%, δεν υπάρχει λόγος, επί του παρόντος, να την αναθεωρήσουμε». Ωστόσο, στη συνέχεια της απάντησής του και λαμβάνοντας υπ’ όψιν την αβεβαιότητα σε σχέση με την υγειονομική κρίση αλλά και τη σημασία που παίζει το τρίτο τρίμηνο εξαιτίας του τουρισμού, συμπεραίνει: «Συνεπώς, υπάρχει πιθανότητα, ανάλογα με τις εξελίξεις, οι εκτιμήσεις μας να αναθεωρηθούν».
• τις προτάσεις Πισσαρίδη: «Σε συντεταγμένες και θεσμικά ώριμες δημοκρατίες, όπως η δική μας, είναι ορθό η επιστήμη και η εφαρμοσμένη πολιτική να λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι με πρακτικές υποκατάστασης. Προφανώς θα λάβουμε σοβαρότατα υπόψη μας τις αναλύσεις και τις προτάσεις της Επιτροπής. Όμως, οι τελικές αποφάσεις και οι ευθύνες ανήκουν στην κυβέρνηση…».
• τη συνεργασία με τον Θ. Σκυλακάκη: «Η κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των μελών των κυβερνήσεων είναι δικαίωμα και ευθύνη του εκάστοτε πρωθυπουργού (…) η εσωτερική συνοχή και λειτουργία του οικονομικού επιτελείου είναι σε εξαιρετικό επίπεδο».

Αμφίσημα τα μηνύματα Σταϊκούρα…

Ν. Παπ.

Η δημοσίευση (4/8/2020) της ενδιάμεσης έκθεσης της επιτροπής Πισσαρίδη για το σχέδιο ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, αναδεικνύει, μεταξύ των άλλων, την πλήρη κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης, ως βασικό αναπτυξιακό πυλώνα και ως «εργαλείο» αντιμετώπισης του φαινομένου της γήρανσης του πληθυσμού. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι το υπάρχον αναδιανεμητικό σύστημα των καθορισμένων παροχών (της αλληλεγγύης) λειτουργεί αντιαναπτυξιακά στο σύνολο της οικονομίας κι αυτό γιατί μελλοντικά θα είναι μη βιώσιμο εξαιτίας του φαινομένου της γήρανσης του πληθυσμού (δημογραφικός κίνδυνος).

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, ομ. καθηγητή Παντείου Πανεπιστημίου και Βασίλειου Γ. Μπέτση, υποψ. διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου

Χαρακτηριστικά στην ενδιάμεση έκθεση της επιτροπής Πισσαρίδη αναφέρεται: «Η αναμενόμενη ραγδαία δημογραφική γήρανση θα οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση του δείκτη εξάρτησης συνταξιούχων σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό επιβαρύνοντας δυσανάλογα τις επόμενες γενεές αλλά και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης πρέπει να ενισχυθούν οι κεφαλαιοποιητικοί πυλώνες ώστε να επιμεριστεί το βάρος της χρηματοδότησης των συντάξεων και ένα μέρος της να καλυφθεί από την συσσωρευμένη αποταμίευση (…) τα οφέλη αφορούν επίσης τη μεγαλύτερη διασπορά του ρίσκου και άρα διαχρονικά μεγαλύτερη ασφάλεια για τις συντάξεις (…) δεδομένης της υφιστάμενης δομής του ασφαλιστικού συστήματος, ο βέλτιστος τρόπος συμπλήρωσης του κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα είναι ο μετασχηματισμός της επικουρικής σύνταξης (σήμερα νοητής κεφαλαιοποίησης) σε νέα επικουρική που θα λειτουργεί πλήρως κεφαλαιοποιητικά. Δεδομένης της καθυστέρησης της ανάπτυξης του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα στη χώρα, η μεταρρύθμιση της επικουρικής πρέπει να προχωρήσει τάχιστα και με ευρύ πεδίο εφαρμογής (ενδεικτικά, για όλους τους νέους εργαζόμενους και εθελοντικά για όσους παλαιότερους ασφαλισμένους το επιλέξουν).

Η εισαγωγή του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα αποτελεί πράξη διαγενεακής αλληλεγγύης και συντείνει στη διασφάλιση της βιωσιμότητας της οικονομίας στο απώτερο μέλλον».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη αναφορά της Επιτροπής Πισσαρίδη, παραγνωρίζει το Σύνταγμα, την υπάρχουσα νομοθεσία (άρθρο 20 Ν.4670/2020) και τις πρόσφατες (4/10/2019) αποφάσεις του ΣτΕ, ότι «το ασφαλιστικό σύστημα διέπεται από τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας, της αλληλεγγύης, της αναδιανομής, της υποχρεωτικότητας, της ανταποδοτικότητας, της επάρκειας και της βιωσιμότητας του συστήματος (…) και ότι το κράτος διασφαλίζει την επάρκεια των παροχών της κύριας και της επικουρικής ασφάλισης…».

Επιπλέον, προσεγγίζει στρατηγικές επιλογές και πολιτικές αποδιάρθρωσης της κοινωνικής ασφάλισης χωρών της Λατινικής Αμερικής, με κίνδυνο περιθωριοποίησης της χώρας μας από το ευρωπαϊκό κοινωνικό κεκτημένο και παραίτησης από τη διεκδίκηση της αναβάθμισης και ανάπτυξης του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους και του δημόσιου συστήματος υγείας. Παράλληλα, οι προτάσεις της Επιτροπής Πισσαρίδη για το Ασφαλιστικό χωρίς να συνοδεύονται από οικονομική, δημογραφική και αναλογιστική τεκμηρίωση, αμφισβητούν τη μακροχρόνια βιωσιμότητα (2020-2070) του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης (ΣΚΑ) στην χώρα μας, η οποία εξασφαλίζεται ακόμη και με τις πιο δυσμενείς οικονομικές και δημογραφικές υποθέσεις εργασίας και έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Συγκεκριμένα, στην αναλογιστική μελέτη έχει χρησιμοποιηθεί, ως οικονομική υπόθεση, μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής του ΑΕΠ για την περίοδο 2020-2070 ίσος με μόλις 1% και ως δημογραφικές υποθέσεις τις δημογραφικές προβολές της Eurostat που εκπονήθηκαν τον Ιούλιο του 2019 και στις οποίες δείχνουν ότι η Ελλάδα το 2070 θα έχει πληθυσμό 8,5 εκ. άτομα και ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (ο λόγος του πληθυσμού 65 ετών και άνω προς τον πληθυσμό 15-64 ετών) θα αυξηθεί από το 34% το 2018 στο 58% το 2070.

Έτσι, ακόμα και με αυτές τις δυσμενείς υποθέσεις εργασίας, το 2070 η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη στην χώρα μας θα είναι 11,9% του ΑΕΠ (12,5% του ΑΕΠ στην Ε.Ε.-27) με «επιτρεπτό» ανώτατο όριο το 16,2% του ΑΕΠ. Η συνολική κρατική χρηματοδότηση στην Ελλάδα από 9,5% του ΑΕΠ το 2018 θα μειωθεί σε 5,5% του ΑΕΠ το 2070 και το μηνιαίο συνολικό επίπεδο της κύριας και επικουρικής σύνταξης εκτιμάται σε 900 ευρώ κατά μέσο όρο σε σημερινές τιμές. Επιπλέον, σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη, η κεφαλαιοποίηση της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης είναι επιβεβλημένη «για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης….».

Αντίθετα όμως, η δημογραφική γήρανση και ο «κίνδυνος της μακροζωίας» (longevity risk) επηρεάζει τόσο το κεφαλαιοποιητικό, όσο και το αναδιανεμητικό σύστημα. Και μάλιστα η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Εποπτεία των ασφαλιστικών ταμείων κεφαλαιοποιητικού τύπου υποχρεώνει τα συγκεκριμένα Ταμεία, να ενημερώνουν τους ασφαλισμένους για το πόσο θα πρέπει να αυξάνουν τις εισφορές τους προκειμένου να λάβουν την σύνταξη που επιθυμούν στο μέλλον, εξαιτίας του «κινδύνου της μακροζωίας» (longevity risk). Με άλλα λόγια, η μακροζωία στην κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος, με την έννοια ότι ο ασφαλισμένος δεν θα πρέπει να ζήσει περισσότερα χρόνια από αυτά που εκτιμούσε το σύστημα γιατί διαφορετικά θα μειωθεί το επίπεδο της αναμενόμενης σύνταξης του ή θα αυξηθεί το επίπεδο των καταβαλλόμενων εισφορών του.

Όμως, στην πρόταση της Επιτροπής Πισσαρίδη ο ασφαλισμένος εκτός από τον δημογραφικό κίνδυνο θα έχει να αντιμετωπίσει και τον επενδυτικό κίνδυνο, δηλαδή τον κίνδυνο των κεφαλαιαγορών που θα επενδύονται οι ασφαλιστικές εισφορές του ασφαλισμένου. Αντίθετα, στο υπάρχον αναδιανεμητικό σύστημα ο ασφαλισμένος δεν αντιμετωπίζει αντίστοιχους κινδύνους, δεδομένου ότι λειτουργεί η συλλογική αντιμετώπιση του δημογραφικού κινδύνου και η καταβολή των αναμενόμενων συνταξιοδοτικών παροχών εξαρτάται από την πορεία της ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας, της απασχόλησης, των εισοδημάτων, κ.λ.π. και όχι από την πορεία των αγορών χρήματος και κεφαλαίου.

Ακριβώς αυτό, συνέβη στην Χιλή, όταν οι εμπνευστές του σχεδίου προκειμένου να πείσουν τους ασφαλισμένους να εγκαταλείψουν το υπάρχον αναδιανεμητικό σύστημα της αλληλεγγύης και της συλλογικής αντιμετώπισης του δημογραφικού κινδύνου και να επιλέξουν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα των ατομικών λογαριασμών, υπόσχονταν στους νέους εργαζομένους ότι θα λάβουν στο μέλλον σύνταξη με μέσο συντελεστή αναπλήρωσης 70%! Όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική, αφού το 2015 ο μέσος συντελεστής αναπλήρωσης στις κεφαλαιοποιημένες συντάξεις της Χιλής είναι μόλις στο 37% και αυτό λόγω της δημογραφικής γήρανσης και των χρηματοπιστωτικών κρίσεων που συνέβησαν όλα αυτά τα χρόνια (1997, 1998, 2001, 2008).

Με άλλα λόγια, είναι προφανές ότι η πρόταση της Επιτροπής Πισσαρίδη επιδιώκει, μεταξύ των άλλων, τη μείωση της συμμετοχής και της ευθύνης του κράτους στην παροχή ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης στους σημερινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους, μεταφέροντας τον κίνδυνο της γήρανσης του πληθυσμού στους ίδιους τους ασφαλισμένους, προτείνοντάς τους να διακινδυνεύσουν τις αποταμιεύσεις των ασφαλιστικών τους εισφορών στις κεφαλαιαγορές και χρηματαγορές προς δήθεν όφελος της ανάπτυξης της οικονομίας, προσδίδοντας λανθασμένα, μεταξύ των άλλων, στην κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης τον χαρακτηρισμό του εργαλείου επανεκκίνησης και τόνωσης της αναπτυξιακής διαδικασίας στην χώρα μας.

Ως εκ τούτου, αποδεικνύεται με τον πιο εύληπτο τρόπο ότι το ενδεχόμενο εγχείρημα της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης όχι μόνο δεν συνιστά αναπτυξιακή πρόταση αλλά επιπλέον το κόστος μετάβασης (57 δις ευρώ) που δημιουργείται είναι ένα πραγματικό χρέος (και όχι αφανές), το οποίο θα δημιουργήσει συνθήκες δυσμενούς μεταβολής της πιστοληπτικής διαβάθμισης της ελληνικής οικονομίας, με κίνδυνο, στον βαθμό που το αφορά, να συμβάλλει στην άσκηση Μνημονιακών πολιτικών και κατά την δεκαετία 2020-2030.

Υπό το, δηλωτικό, τίτλο, «το ελλειμματικό σχέδιο Πισσαρίδη», ο διευθυντής της κυριακάτικης εφημερίδας σημειώνει από την πρώτη φράση του σημειώματός του χωρίς περιστροφές: «Όση καλή διάθεση και αν έχει κανείς απέναντι στο πόρισμα της επιτροπής του νομπελίστα καθηγητή Χριστόφορου Πισσαρίδη, νιώθει με την πρώτη ματιά τη μονομέρεια και τα ελλείμματά του».

Μερίδιο… κριτικής έχει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, καθώς «η πρώτη εκδοχή του σχεδίου που παρουσιάστηκε από τους επιφανείς καθηγητές και υποστηρίχθηκε από τον Πρωθυπουργό, απέχει σχεδόν προκλητικά από τους διακηρυγμένους στόχους και σκοπούς της διάσωσης αρχικώς της οικονομίας και της ταχείας ανάκαμψης στη συνέχεια. Όσοι λοιπόν έχουν επιχειρήσει να προσεγγίσουν τη συλλογιστική του σχεδίου της Επιτροπής Πισσαρίδη αισθάνονται την ιδεολογικοπολιτική μονομέρειά της, η οποία είναι εμφανώς ξεπερασμένη από την έκταση και το βάρος των συνεπειών της υγειονομικής κρίσης».

Και τούτο γιατί, όπως επιχειρηματολογεί, «στην παρούσα φάση προφανέστατα οι αμιγώς φιλελεύθερες προσεγγίσεις είναι αν μη τι άλλο ανεπαρκείς και δεν μπορούν να δώσουν αποτελεσματικές απαντήσεις. Αλλά πέραν αυτού και τα προτεινόμενα μέτρα φαντάζουν γενικόλογα και ορισμένα μπορούν να χαρακτηριστούν σχεδόν παιδαριώδη», όπως, για παράδειγμα, με την υπόδειξη για την ανάγκη επαύξησης του μεγέθους των ελληνικών επιχειρήσεων.

«Παρά ταύτα κανείς δεν μπορεί να διακρίνει», σημειώνει ο Α. Καρακούσης που είναι προφανές ότι έχει διαβάσει το σύνολο της έκθεσης που συνέταξε η Επιτροπή Πισσαρίδη, «πώς θα γίνει αυτό με την παροχή κινήτρων στα νοικοκυριά να αγοράσουν μετοχές, ειδικά σε τούτη την περίοδο που τα περισσότερα νοικοκυριά παλεύουν για τα στοιχειώδη, για να μην πούμε για την επιβίωσή τους». Είναι προφανές εξάλλου, προσθέτει, ότι «πρώτος στόχος στην παρούσα περίοδο δεν μπορεί να είναι τα κίνητρα για εξαγορές και συγχωνεύσεις, παρά πολιτικές που θα ευνοούν τη διάσωση επιχειρήσεων και τη δημιουργία προϋποθέσεων για νέες επενδύσεις και περισσότερες θέσεις εργασίας».

Ο αρθρογράφος εντοπίζει και ελλείψεις, για παράδειγμα για την υποκατάσταση των εισαγωγών και την ενίσχυση του εγχώριου αγροδιατροφικού τομέα, όπως και «κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει πώς στις παρούσες συνθήκες της ελληνικής οικονομίας θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της με τη χορήγηση γονικής άδειας και στους πατεράδες», μέτρο σωστό, αλλά όχι της παρούσης, εξηγεί, καθώς «δεν μπορεί να είναι αυτή η προτεραιότητα μιας επιτροπής ανάγκης, διάσωσης και επανεκκίνησης της οικονομίας».

Ν. Παπ.