Ο ύπνος δεν αποτελεί μια ενιαία κατάσταση, αλλά έναν κύκλο που εξελίσσεται και επαναλαμβάνεται στη διάρκεια της νύχτας, με δύο βασικά στάδια.

Το πρώτο στάδιο είναι ο μη-REM ύπνος (non-REM sleep). Αυτό χωρίζεται σε τρεις φάσεις: από πολύ ελαφρύ ύπνο στην αρχή, μέχρι τη βαθύτερη και πιο αργή μορφή ύπνου στην τρίτη φάση.

Το δεύτερο στάδιο είναι ο REM ύπνος (Rapid Eye Movement), που συνήθως εμφανίζεται 80-100 λεπτά αφού αποκοιμηθείτε. Για να διαχωρίσουν αυτά τα δύο στάδια, οι επιστήμονες μετρούν το μέγεθος και την ταχύτητα των ηλεκτρικών κυμάτων στον εγκέφαλο, τα λεγόμενα εγκεφαλικά κύματα. Κατά τη διάρκεια του REM ύπνου, τα κύματα αυτά γίνονται πιο έντονα, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί βλέπουμε περισσότερα όνειρα σε αυτή τη φάση.

Αφού ολοκληρωθεί ο πρώτος κύκλος μη-REM και REM ύπνου, η διαδικασία επαναλαμβάνεται σε κύκλους διάρκειας περίπου 90 λεπτών ο καθένας.

Τι ισχύει για τους «βαθείς» κοιμώμενους;

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, μπορεί να φαίνεστε ανεπηρέαστοι από το περιβάλλον. Ωστόσο, ο εγκέφαλός σας δεν απενεργοποιείται εντελώς· περνά σε μια κατάσταση «αναμονής», ώστε να παρακολουθεί το περιβάλλον και να επιτρέπει τη διέλευση συγκεκριμένων πληροφοριών. Αυτή η διαδικασία λέγεται αισθητηριακή πύλη.

Γι’ αυτό ενδέχεται να ξυπνάτε όταν ακούσετε το όνομά σας, μια οικεία φωνή ή το κλάμα ενός μωρού. Αυτοί οι ήχοι προκαλούν ισχυρότερη εγκεφαλική απόκριση σε σχέση με άλλους συνηθισμένους θορύβους.

Στο δεύτερο στάδιο του μη-REM ύπνου, ο εγκέφαλος διατηρεί αυτή την κατάσταση αναμονής χάρη σε δύο τύπους εγκεφαλικών κυμάτων: τις υπνικές άτρακτους, που είναι σύντομες εκρήξεις ηλεκτρικής δραστηριότητας και μειώνουν την επεξεργασία εξωτερικών ερεθισμάτων, και τα K-complexes, που επίσης βοηθούν στο να παραμένει ο ύπνος βαθύς.

Η βαθύτερη φάση του ύπνου παρατηρείται στην τρίτη φάση του μη-REM ύπνου, όταν ο εγκέφαλος είναι λιγότερο ευαίσθητος στο περιβάλλον. Ωστόσο, η ευκολία αφύπνισης αλλάζει καθώς εξελίσσεται ο κύκλος του ύπνου. Αυτό σημαίνει πως δεν είναι επιστημονικά ακριβές ότι κάποιος είναι «βαθύς κοιμώμενος» όλη τη νύχτα.

Παράγοντες που επηρεάζουν το βάθος του ύπνου

Γενετικοί παράγοντες: Ορισμένα γονίδια μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο που κοιμόμαστε. Ένα παράδειγμα είναι μια κοινή παραλλαγή του γονιδίου adenosine deaminase, που σχετίζεται με την απομάκρυνση της αδενοσίνης από τον εγκέφαλο. Η αδενοσίνη συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και προκαλεί υπνηλία. Όσοι διαθέτουν αυτή τη γενετική παραλλαγή συνήθως απολαμβάνουν μεγαλύτερες περιόδους βαθύ μη-REM ύπνου και ξυπνούν λιγότερο συχνά μέσα στη νύχτα.

Έρευνες δείχνουν επίσης ότι όσοι έχουν περισσότερες υπνικές άτρακτους τείνουν να έχουν καλύτερη ποιότητα ύπνου. Μια μελέτη του 2010 διαπίστωσε πως άτομα με αυξημένο αριθμό υπνικών ατράκτων είχαν λιγότερες πιθανότητες να ξυπνήσουν λόγω θορύβου την επόμενη νύχτα. Ταυτόχρονα, μελέτες σε δίδυμους δείχνουν ότι οι υπνικές άτρακτοι κληρονομούνται σε μεγάλο βαθμό.

Στρες: Για κάποιους ανθρώπους, το στρες επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο τους—μια ιδιότητα γνωστή ως «αντιδραστικότητα στον ύπνο». Σε αυτούς, μια αγχωτική μέρα μπορεί να οδηγήσει σε έντονες σκέψεις και δυσκολία στο να αποκοιμηθούν ή να παραμείνουν κοιμισμένοι. Επίσης ενδέχεται να εμφανίσουν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Σύγχρονες έρευνες δείχνουν πως η αντιδραστικότητα στον ύπνο αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες για την αϋπνία, δηλαδή τη χρόνια δυσκολία στον ύπνο.

Φως: Η έκθεση σε φως μπορεί επίσης να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου. Μια μελέτη του 2013 συνέκρινε νέους ενήλικες που κοιμήθηκαν είτε με είτε χωρίς φωτιστικό δίπλα στο κρεβάτι τους. Όσοι εκτέθηκαν στο φως είχαν λιγότερο βαθύ ύπνο και περισσότερα διαστήματα αφύπνισης μέσα στη νύχτα, ενώ παρήγαγαν και λιγότερες υπνικές άτρακτους.

Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η νυχτερινή έκθεση στο φως μπορεί επίσης να καθυστερήσει το βιολογικό ρολόι του σώματος, δυσκολεύοντας τον φυσιολογικό ύπνο κατά τις βραδινές ώρες.

Άλλα ιατρικά προβλήματα: Άτομα με συγκεκριμένες παθήσεις μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον ύπνο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υπνική άπνοια, όπου οι αεραγωγοί μπλοκάρονται εν μέρει ή πλήρως κατά τον ύπνο. Οι πάσχοντες ξυπνούν συχνότερα και περνούν περισσότερο χρόνο στον ελαφρύ μη-REM ύπνο—ωστόσο ειδικές θεραπείες μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα του ύπνου τους.

Ο πόνος από άλλες παθήσεις όπως η endometriosis και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συχνά επιδεινώνεται τη νύχτα και περιορίζει τον βαθύ ύπνο σύμφωνα με τις έρευνες.

Πολλοί παράγοντες διαμορφώνουν πόσο ποιοτικό είναι το κάθε μας βράδυ στον ύπνο—γι’ αυτό κανείς δεν είναι πραγματικά «βαθύς κοιμώμενος» όλη τη νύχτα. Εάν όμως θέλετε καλύτερο βραδινό ύπνο, ξεκινήστε δημιουργώντας ένα σκοτεινό, ήσυχο και απαλλαγμένο από στρες περιβάλλον.

Πηγή: popsci.com

Πιο συγκεκριμένα, όπως αναφέρει το jpl.nasa.gov, η πρώτη χαρτογράφηση ολόκληρου του ουρανού πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου «SPHEREx» της NASA και προσομοιώνει την τρισδιάστατη απεικόνιση του ουρανού από το όργανο, συμπεριλαμβανομένης της καμένης κόκκινης κοσμικής σκόνης, του ηλεκτρικού μπλε υδρογόνου και των λευκών, μπλε και πράσινων αστεριών.

Η πανοραμική φωτογραφία απεικονίζει αυτά και δεκάδες άλλα χρώματα χρησιμοποιώντας την ικανότητα του τηλεσκοπίου να βλέπει μήκη κύματος υπέρυθρου φωτός, τα οποία είναι αόρατα στο ανθρώπινο μάτι.

Τα χρώματα επιτρέπουν στους αστρονόμους να μετρήσουν την απόσταση από το τηλεσκόπιο έως εκατοντάδες εκατομμύρια γαλαξίες, με την τρισδιάστατη εικόνα του χάρτη να μετράει τον τρόπο με τον οποίο οι γαλαξίες που έχουν καταγραφεί κατανέμονται στο σύμπαν.

Οι πιο κόκκινοι γαλαξίες βρίσκονται πιο μακριά, ενώ οι πιο κοντινοί εμφανίζονται μπλε, καθώς το φως τεντώνεται ή συρρικνώνεται, σε ένα φαινόμενο γνωστό ως «κόκκινη μετατόπιση».

Οι επιστήμονες θα χρησιμοποιήσουν αυτά τα δεδομένα, που συλλέχθηκαν από την εκτόξευση του τηλεσκοπίου σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη τον Μάρτιο, για να μελετήσουν πώς έχουν αλλάξει οι γαλαξίες κατά τη διάρκεια της σχεδόν 14 δισ. ετών ιστορίας του σύμπαντος και ενδεχομένως να μάθουν περισσότερα για το πώς δημιουργήθηκαν τα βασικά συστατικά της ζωής στον γαλαξία μας, τον Γαλαξία.

«Αν και δεν είναι ορατά στο ανθρώπινο μάτι, αυτά τα 102 μήκη κύματος υπέρυθρου φωτός είναι διαδεδομένα στον κόσμο, και η παρατήρηση ολόκληρου του ουρανού με αυτόν τον τρόπο επιτρέπει στους επιστήμονες να απαντήσουν σε μεγάλα ερωτήματα.

Συμπεριλαμβανομένου του πώς ένα δραματικό γεγονός που συνέβη στο πρώτο δισεκατομμυριοστό του τρισεκατομμυριοστού του δισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου μετά τη μεγάλη έκρηξη επηρέασε την τρισδιάστατη κατανομή εκατοντάδων εκατομμυρίων γαλαξιών στο σύμπαν μας», εξήγησε η NASA.

Το διαστημικό τηλεσκόπιο SPHEREx

Αν και το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb μπορεί επίσης να δει στο υπέρυθρο φως, το πεδίο του είναι χιλιάδες φορές μικρότερο σε σχέση με το SPHEREx.

Μέχρι σήμερα, καμία αποστολή δεν έχει χαρτογραφήσει ολόκληρο τον ουρανό σε τόσα χρώματα όσο το SPHEREx.

Το τηλεσκόπιο SPHEREx – γνωστό ως «Φασματοφωτόμετρο για την Ιστορία του Σύμπαντος, την Εποχή της Επαναϊονισμού και τον Εξερευνητή Πάγων» – βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε τροχιά περίπου 400 μίλια πάνω από τη Γη.

Περιστρέφεται γύρω από τη Γη περίπου 14,5 φορές την ημέρα, τραβώντας περίπου 3.600 εικόνες κατά μήκος μιας κυκλικής λωρίδας του ουρανού και μετατοπίζεται συνεχώς για να καταγράψει ολόκληρο τον ουρανό σε 360 μοίρες.

Θα ολοκληρώσει τρεις ακόμη σαρώσεις ολόκληρου του ουρανού κατά τη διάρκεια της διετούς αποστολής του, συλλέγοντας δεδομένα για περισσότερα από 450 εκατομμύρια γαλαξίες και περισσότερα από 100 εκατομμύρια αστέρια στον Γαλαξία μας.

Από τον Οκτώβριο του 2024 έως τον Σεπτέμβριο του 2025, οι θερμοκρασίες σε ολόκληρη την Αρκτική ήταν οι υψηλότερες των τελευταίων 125 ετών σύγχρονης καταγραφής, σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (Noaa), ενώ τα τελευταία 10 χρόνια ήταν τα 10 θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ στην Αρκτική.

Η Αρκτική θερμαίνεται έως και τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων, και αυτή η επιπλέον θερμότητα παραμορφώνει το «ψυγείο του κόσμου» – μια περιοχή που λειτουργεί ως βασικός ρυθμιστής του κλίματος για τον υπόλοιπο πλανήτη.

Η μέγιστη έκταση του θαλάσσιου πάγου το 2025 ήταν η χαμηλότερη στα 47 χρόνια δορυφορικών καταγραφών, ανέφερε η Noaa στην ετήσια «κάρτα αναφοράς» για την Αρκτική. Αυτό αποτελεί το πιο πρόσφατο ορόσημο σε μια μακροχρόνια τάση, με τον παλαιότερο και παχύτερο πάγο της περιοχής να έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 95% από τη δεκαετία του 1980, καθώς η Αρκτική γίνεται ολοένα θερμότερη και πιο βροχερή.

Το φετινό έτος αποτέλεσε ρεκόρ και για τις βροχοπτώσεις στην Αρκτική. Μεγάλο μέρος αυτών δεν καταλήγει ως χιόνι – η έκταση χιονοκάλυψης τον Ιούνιο στην Αρκτική σήμερα είναι η μισή από ό,τι ήταν πριν από έξι δεκαετίες.

«Αυτή η χρονιά ήταν η θερμότερη που έχει καταγραφεί και είχε τις περισσότερες βροχοπτώσεις που έχουν καταγραφεί – το να συμβαίνουν και τα δύο σε ένα μόνο έτος είναι αξιοσημείωτο», δήλωσε ο Μάθιου Λάνγκντον Ντράκενμιλερ, επιστήμονας της Αρκτικής στο Εθνικό Κέντρο Δεδομένων Χιονιού και Πάγου του Πανεπιστημίου του Κολοράντο και συντάκτης της κάρτας αναφοράς για την Αρκτική. «Αυτή η χρονιά ανέδειξε πραγματικά όσα έρχονται».

Οι επιστήμονες έχουν εντυπωσιαστεί από το πόσο η εξαιρετική ζέστη άλλων εποχών, ιδιαίτερα του καλοκαιριού, γίνεται πλέον εμφανής και τον χειμώνα, επηρεάζοντας την ετήσια ανάπτυξη του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική κατά τους ψυχρότερους μήνες. Τον τελευταίο περίπου μήνα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου ήταν η χαμηλότερη που έχει καταγραφεί, κάτι που ενδέχεται να προμηνύει ένα ακόμη μειωμένο μέγιστο για τον θαλάσσιο πάγο την επόμενη χρονιά.

«Υπάρχει μια σταθερή μείωση του θαλάσσιου πάγου και, δυστυχώς, βλέπουμε πλέον βροχή ακόμη και τον χειμώνα», είπε ο Ντράκενμιλερ. «Βλέπουμε αλλαγές στην καρδιά του χειμώνα, όταν περιμένουμε η Αρκτική να είναι κρύα. Ολόκληρη η έννοια του χειμώνα επαναπροσδιορίζεται στην Αρκτική».

Αυτές οι αλλαγές γίνονται έντονα αισθητές από τους ανθρώπους και την άγρια ζωή στην Αρκτική – η βροχή που πέφτει πάνω στο χιόνι μπορεί να παγώσει και να σχηματίσει ένα φράγμα που δυσκολεύει τα ζώα να αναζητήσουν τροφή, ενώ παράλληλα δημιουργεί πιο ολισθηρές και επικίνδυνες συνθήκες για τους ανθρώπους που μετακινούνται οδικώς. Η υποχώρηση των παγετώνων μπορεί επίσης να προκαλέσει δυνητικά επικίνδυνες πλημμύρες, όπως φάνηκε φέτος στο Τζούνο της Αλάσκας.

Η απώλεια του θαλάσσιου πάγου ανοίγει τεράστιες εκτάσεις σκοτεινού ωκεανού, ο οποίος απορροφά, αντί να αντανακλά, περισσότερη από τη θερμότητα που αυξάνει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες. Αν και το λιώσιμο του θαλάσσιου πάγου δεν προκαλεί από μόνο του άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η απώλεια των παγετώνων της ξηράς το κάνει. Η Noaa ανέφερε ότι το τεράστιο παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας έχασε 129 δισεκατομμύρια τόνους πάγου το 2025. Αυτό θα συμβάλει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η οποία θα απειλήσει παράκτιες πόλεις για γενιές.

«Βλέπουμε αλυσιδωτές επιπτώσεις από μια θερμαινόμενη Αρκτική», δήλωσε ο Ζακ Λέιμπ, κλιματολόγος στο Climate Central. «Οι παράκτιες πόλεις δεν είναι έτοιμες για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, έχουμε αλλάξει πλήρως την αλιεία στην Αρκτική, κάτι που οδηγεί σε αυξημένες τιμές των θαλασσινών. Μπορούμε να δείχνουμε την Αρκτική ως ένα μακρινό μέρος, αλλά οι αλλαγές εκεί επηρεάζουν ολόκληρο τον κόσμο».

Μαζικές Περικοπές και Απολύσεις: Η Νέα Πραγματικότητα

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προχωρήσει σε σημαντικές περικοπές στη χρηματοδότηση της επιστήμης, με τον προϋπολογισμό του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (NIH) να μειώνεται δραστικά. Συγκεκριμένα, επιβλήθηκε ανώτατο όριο 15% στα έμμεσα κόστη των επιχορηγήσεων, όταν προηγουμένως αυτά κυμαίνονταν μεταξύ 50% και 60% σε πολλά πανεπιστήμια. Αυτή η αλλαγή έχει προκαλέσει σοβαρές οικονομικές δυσκολίες σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, όπως το Πανεπιστήμιο Emory, το οποίο αναμένει απώλειες ύψους 140 εκατομμυρίων δολαρίων, ετησίως, λόγω των νέων περιορισμών.

Επιπλέον, το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS) έχει υποστεί αναδιάρθρωση, με τη συγχώνευση 28 υπηρεσιών σε 15 και την απόλυση άνω των 10.000 εργαζομένων, προκαλώντας ανησυχία για την ικανότητα του οργανισμού να ανταποκριθεί σε μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις, όπως αναλυτικά αναφέρεται σε στοιχεία που έχει δημοσιεύσει το AP News.

Πολιτικοποίηση της Έρευνας και Περιορισμός της Ακαδημαϊκής Ελευθερίας

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει, επίσης, επιβάλει πολιτικά κριτήρια στη χρηματοδότηση της έρευνας. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ αντιμετωπίζει την απώλεια ομοσπονδιακής χρηματοδότησης ύψους 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκτός εάν αποδεχθεί τις απαιτήσεις της κυβέρνησης σχετικά με την καταπολέμηση του αντισημιτισμού και την ενίσχυση της ποικιλομορφίας απόψεων, όπως αποκαλύπτουν οι Financial Times.

Παράλληλα, η απαγόρευση της χρηματοδότησης για έρευνες “gain-of-function”, σε χώρες όπως η Κίνα και το Ιράν, έχει προκαλέσει ανησυχίες για την ικανότητα των ΗΠΑ να παρακολουθούν και να προλαμβάνουν μελλοντικές πανδημίες, υπογραμμίζει η New York Post.

«Αποστράγγιση Εγκεφάλων»: Οι Επιστήμονες Αναζητούν Διεξόδους

Η αβεβαιότητα και οι περικοπές έχουν οδηγήσει πολλούς Αμερικανούς επιστήμονες να εξετάζουν το ενδεχόμενο μετανάστευσης. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του περιοδικού Nature, περίπου το 75% των ερωτηθέντων επιστημόνων σκέφτονται να εγκαταλείψουν τις ΗΠΑ, με την Ευρώπη και τον Καναδά να αποτελούν τους κύριους προορισμούς.

“Choose Europe for Science”: Η ευκαιρία που δεν θέλει να χάσει η ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανταποκριθεί με την πρωτοβουλία “Choose Europe for Science”, για την προσέλκυση επιστημόνων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ –όπως ανακοίνωσε στις 5 Μαΐου 2025– θα δρομολογήσει μια νέα δέσμη μέτρων ύψους 500 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επιστήμης.

Συγκεκριμένα, όπως δήλωσε η επικεφαλής της Επιτροπής Ursula von der Leyen στο συνέδριο “Choose Europe for Science”, στο Παρίσι, όπου συμμετείχαν ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron, εκπρόσωποι ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, υπουργοί επιστήμης και έρευνας και Ευρωπαίοι Επίτροποι: «Η επιστήμη είναι μια επένδυση και πρέπει να προσφέρουμε τις κατάλληλες πρωτοβουλίες. Γι’ αυτό, ανακοινώνω ότι θα προτείνουμε μια νέα δέσμη 500 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2025-2027, ώστε να καταστήσουμε την Ευρώπη πόλο έλξης για τους επιστήμονες».

«Αποφασίσαμε να θέσουμε την έρευνα, την καινοτομία, την επιστήμη και την τεχνολογία στο επίκεντρο της οικονομίας μας. Αποφασίσαμε να γίνουμε μια ήπειρος όπου τα πανεπιστήμια αποτελούν τους πυλώνες των κοινωνιών μας», συνέχισε η επικεφαλής της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη θα πρέπει πλέον να δαπανούν το 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος τους (ΑΕΠ) για την επιστήμη και την έρευνα μέχρι το τέλος του 2030, πρόσθεσε.

Επιπτώσεις στην Παγκόσμια Επιστημονική Ηγεσία των ΗΠΑ

Οι περικοπές και οι πολιτικές παρεμβάσεις απειλούν τη μακροχρόνια ηγεσία των ΗΠΑ στην επιστήμη. Η μείωση της χρηματοδότησης και η απώλεια ταλέντων μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες στην ικανότητα της χώρας να καινοτομεί και να ανταγωνίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η επιστημονική κοινότητα καλείται να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις, διασφαλίζοντας την ανεξαρτησία της έρευνας και την υποστήριξη των επιστημόνων, ώστε να διατηρηθεί η πρόοδος και η καινοτομία που χαρακτηρίζουν την αμερικανική επιστήμη.