Οι εξελίξεις στον τομέα της ιατρικής και της βιοτεχνολογίας δεν είναι απλώς θεωρητικές επιτυχίες, αλλά μεταφράζονται σε εκατομμύρια ζωές που σώθηκαν και σε μια ριζική αλλαγή του βιοτικού μας επιπέδου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η επιστημονική πρόοδος έχει καταφέρει να «δαμάσει» ασθένειες που κάποτε αποτελούσαν καταδίκη, μετατρέποντας την υπέρταση, τον καρκίνο και τον ιό HIV σε διαχειρίσιμες καταστάσεις που επιτρέπουν στους ασθενείς να ζουν μια φυσιολογική και παρατεταμένη ζωή. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Οι ιστορικοί σταθμοί και η δημοκρατικοποίηση της περίθαλψης

Οι τομές που σημειώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αλλάξει τον παγκόσμιο υγειονομικό χάρτη. Η εντυπωσιακή μείωση της παιδικής θνησιμότητας κατά 50% και της μητρικής θνησιμότητας κατά 40% από το 2000 και μετά, αποτελεί ίσως το σημαντικότερο τεκμήριο της επιτυχίας των προγραμμάτων εμβολιασμού και της βελτίωσης των μαιευτικών υπηρεσιών. Παράλληλα, η επιστήμη πέτυχε τη δημοκρατικοποίηση κρίσιμων ιατρικών πράξεων. Χάρη στις σύγχρονες αναισθησιολογικές μεθόδους και τις προσιτές τεχνολογίες, χειρουργικές επεμβάσεις που παλαιότερα ήταν προνόμιο λίγων ή συνοδεύονταν από αβάσταχτο πόνο, εκτελούνται πλέον με ασφάλεια ακόμα και σε κοινότητες με περιορισμένους πόρους, διασφαλίζοντας το δικαίωμα στην αξιοπρεπή περίθαλψη για όλους.

Τα φλέγοντα ζητήματα και η περιβαλλοντική απειλή

Παρά την αισιοδοξία που γεννούν τα επιτεύγματα, ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα γενιά απειλών που απαιτούν άμεση επίλυση. Η κλιματική αλλαγή και η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν είναι πλέον μόνο οικολογικά ζητήματα, αλλά άμεσοι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, καθώς τροφοδοτούν την έξαρση αναπνευστικών νοσημάτων και τη διασπορά λοιμωδών ασθενειών. Η ποιότητα του αέρα και η πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό παραμένουν κρίσιμα στοιχήματα, καθώς συνδέονται άμεσα με την πρόληψη θανατηφόρων παθήσεων, όπως η χολέρα, το άσθμα και ο καρκίνος των πνευμόνων. Η ανάγκη για αυστηρά παγκόσμια πρότυπα υγιεινής είναι πιο επιτακτική από ποτέ, καθώς τα συστήματα υγείας πιέζονται από τις δημογραφικές αλλαγές και τις γεωπολιτικές αστάθειες.

Η θωράκιση απέναντι σε μελλοντικές πανδημίες

Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα προς επίλυση είναι η ετοιμότητα του πλανήτη απέναντι σε αναδυόμενες ασθένειες με επιδημική ή πανδημική δυναμική. Η εμπειρία από τον SARS και την COVID-19 δίδαξε ότι η ταχύτητα στην ανταλλαγή δεδομένων και ο παγκόσμιος συντονισμός των εργαστηρίων είναι τα μοναδικά «όπλα» που μπορούν να αναχαιτίσουν μια υγειονομική κρίση εν τη γενέσει της. Η επιστημονική κοινότητα καλείται τώρα να ενισχύσει τους μηχανισμούς επιτήρησης και να καταπολεμήσει τις παραπλανητικές πληροφορίες, οι οποίες συχνά οδηγούν σε λανθασμένες θεραπευτικές επιλογές. Η συστράτευση γύρω από την έγκυρη επιστημονική γνώση είναι η μοναδική οδός για να οικοδομηθούν συστήματα υγείας που δεν θα αντιδρούν απλώς στις κρίσεις, αλλά θα είναι προετοιμασμένα να τις προλάβουν.

Το σύστημα που ανέπτυξαν ονομάζεται MagGel-BS και συνδυάζει τρία στοιχεία: ένα περίβλημα γέλης, μαγνητικά σωματίδια που επιτρέπουν την εύκολη συλλογή των καψουλών και γενετικά τροποποιημένα βακτήρια που λειτουργούν ως ανιχνευτές ασθενειών.

Οι τρέχουσες μέθοδοι για τον έλεγχο των βακτηριακών αισθητήρων είναι περίπλοκες και απαιτούν άλεσμα δειγμάτων κοπράνων, φυγοκέντριση, επαναλαμβανόμενα πλυσίματα και φιλτράρισμα μέσα από πολύ λεπτά φίλτρα. Αυτή η διαδικασία διαρκεί συχνά πολλές ώρες. Ωστόσο, η νέα μέθοδος είναι πολύ πιο απλή. Οι ερευνητές αλέθουν το δείγμα, χρησιμοποιούν έναν μαγνήτη για να συλλέξουν τις κάψουλες τις οποίες ξεπλένουν με αλατούχο διάλυμα και στη συνέχεια μετρούν την ένταση του φωτός που εκπέμπουν. Η διαδικασία διαρκεί συνολικά 25 λεπτά, με τα βακτήρια να δίνουν τα πρώτα αποτελέσματα μέσα σε μόλις 20 λεπτά από τη συλλογή του δείγματος.

Βακτήρια που εκπέμπουν φως όταν εντοπίζουν αίμα

Οι βακτηριακοί αισθητήρες είναι τροποποιημένοι κλώνοι του E. coli Nissle 1917, ενός ωφέλιμου βακτηρίου. Οι επιστήμονες τα προγραμμάτισαν ώστε να ανιχνεύουν αίμη, συστατικό του αίματος που εμφανίζεται όταν υπάρχει αιμορραγία από το έντερο. Όταν η αίμη εισέλθει στα βακτήρια, ενεργοποιεί έναν γενετικό διακόπτη που τα κάνει να εκπέμπουν φως. Περισσότερη αίμη σημαίνει πιο έντονη λάμψη- επιτρέποντας στους ερευνητές να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα της αιμορραγίας.

Το περίβλημα γέλης δεν συγκρατεί απλώς τα βακτήρια. Η σφουγγοειδής δομή του επιτρέπει τη διέλευση θρεπτικών συστατικών και δεικτών ασθενειών, προστατεύοντας παράλληλα τα βακτήρια από το οξύ του στομάχου και τα πεπτικά ένζυμα. Μετά από 30 λεπτά σε τεχνητό γαστρικό οξύ, το 100% των βακτηρίων μέσα στη γέλη είχε επιβιώσει.

Η γέλη προστατεύει επίσης το ανοσοποιητικό σύστημα, αποτρέποντας φλεγμονές. Όταν οι ερευνητές την ανέμειξαν με ανοσοκύτταρα ποντικών, δεν προκάλεσε αντίδραση. Αντίθετα, τα βακτήρια που δεν προστατεύονταν από τη γέλη προκάλεσαν έντονη ανοσολογική αντίδραση.

Δοκιμές σε ποντίκια με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου

Για να δουν αν το σύστημα μπορεί να ανιχνεύσει ασθένειες, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα σε ποντίκια με φλεγμονή και αιμορραγία από το έντερο- μια πάθηση παρόμοια με τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Χορήγησαν στα ποντίκια μια χημική ουσία που ονομάζεται DSS, η οποία προκαλεί φλεγμονή και αιμορραγία από το έντερο, όπως ακριβώς και η ανθρώπινη κολίτιδα.

Τα ποντίκια χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες: υγιή, με ήπια, μέτρια και σοβαρή νόσο- με βάση την απώλεια βάρους, τη σύσταση των κοπράνων και την παρουσία αίματος. Μετά τη χορήγηση των καψουλών, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα 2–4 ώρες αργότερα. Η ένταση του φωτός από τις ανακτημένες κάψουλες αντιστοιχούσε στη σοβαρότητα της νόσου. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα υγιή ποντίκια παρήγαγαν ασθενή σήματα, ενώ τα άρρωστα, παρήγαγαν την ισχυρότερη λάμψη. Όταν εξέτασαν τον εντερικό ιστό των ποντικών στο μικροσκόπιο, τα επίπεδα λάμψης αντιστοιχούσαν στην πραγματική βλάβη που είχαν διαπιστώσει.

Επιπλέον, τα βακτήρια παρέμειναν μέσα στις κάψουλες. Μετά από 10 ώρες, μόνο το 1% είχε διαφύγει. Οι κάψουλες παρέμειναν σταθερές ακόμη και όταν εκτέθηκαν σε τεχνητό εντερικό υγρό με χολικά άλατα και πεπτικά ένζυμα. Η βακτηριακή διαρροή παρέμεινε κάτω από 0,15% για τέσσερις ώρες.

Τα μαγνητικά σωματίδια επιταχύνουν τον εντοπισμό αίματος

Τα μαγνητικά σωματίδια που βρίσκονται μέσα στις κάψουλες λύνουν ένα μεγάλο πρακτικό πρόβλημα. Χωρίς μαγνήτες, ο διαχωρισμός των βακτηριακών αισθητήρων από τα δείγματα κοπράνων θα ήταν εξαιρετικά δύσκολος. Τα κόπρανα περιέχουν σωματίδια τροφής, κύτταρα του σώματος και δισεκατομμύρια άλλα βακτήρια.

Η διαδικασία ανάκτησης είναι απλή: οι ερευνητές βυθίζουν έναν μαγνήτη με προστατευτικό κάλυμμα στο αλεσμένο δείγμα, συλλέγουν τις κάψουλες γέλης και τις ξεπλένουν με καθαρό αλατούχο διάλυμα. Σε κάθε χρονικό παράθυρο (2–4, 4–6 και 6–8 ώρες μετά τη χορήγηση) κατάφεραν να ανακτήσουν το 20–30% των καψουλών– φτάνοντας συνολικά σε ποσοστό περίπου 75% μέσα σε οκτώ ώρες.

Οι πρώτες κάψουλες που συλλέχθηκαν περιείχαν περίπου το 75% των βακτηρίων. Στις κάψουλες που συλλέχθηκαν αργότερα, τα βακτήρια είχαν αυξηθεί σε πάνω από 85%. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα βακτήρια πολλαπλασιάζονται μέσα στη γέλη. Το μέγεθος των καψουλών ήταν 190–250 μικρόμετρα (περίπου διπλάσιο από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας) και κάθε κάψουλα περιείχε περίπου 2.976 βακτήρια.

Δεν παρατηρήθηκαν άμεσες παρενέργειες στις δοκιμές σε ποντίκια

Η ομάδα προχώρησε σε εκτενείς ελέγχους ασφαλείας. Σε εργαστηριακά πειράματα διαπιστώθηκε ότι οι κάψουλες δεν προκάλεσαν φλεγμονώδη αντίδραση στα ανοσοκύτταρα των ποντικών, σε αντίθεση με τα βακτήρια που δεν ήταν μέσα σε κάψουλες. Σε ζωντανά ποντίκια, η κατάποση των καψουλών δεν οδήγησε σε αλλαγές στους δείκτες φλεγμονής, στα ηπατικά ένζυμα ή στο σωματικό βάρος. Επιπλέον, ο εντερικός ιστός παρέμεινε ανέπαφος και το μικροβίωμα δεν παρουσίασε μεταβολές. Παρατηρήθηκε επίσης, ότι ακόμη και μετά από ξηρή ψύξη και αποθήκευση στους –80°C για έναν μήνα, οι αισθητήρες διατήρησαν πάνω από 80% της λειτουργίας τους.

Το σύστημα μπορεί να εντοπίσει και άλλες ασθένειες

Παρότι η μελέτη επικεντρώθηκε στην αίμη, η πλατφόρμα MagGel-BS μπορεί να προσαρμοστεί και για άλλους βιοδείκτες. Οι επιστήμονες έχουν δημιουργήσει βακτηριακούς αισθητήρες για θειοθειϊκό και τετραθειϊκό (δείκτες φλεγμονής), για καπροτεκτίνη και για συγκεκριμένες αλληλουχίες DNA από κύτταρα καρκίνου του παχέος εντέρου. Το αρθρωτό σύστημα επιτρέπει την ενσωμάτωση διαφορετικών βακτηρίων στην ίδια μαγνητική τεχνολογία, ώστε να εντοπίζονται πολλοί βιοδείκτες με παρόμοιες διαδικασίες.

Ωστόσο, προκλήσεις όπως η αποτροπή διαρροής βακτηρίων, η αποφυγή ψευδών ενεργοποιήσεων από παρόμοια μόρια, η επίδραση του μικροβιώματος και η μαζική παραγωγή με σταθερή ποιότητα και χαμηλό κόστος, παραμένουν.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό ACS Sensors.

Πριν τον θάνατό της, τον Αύγουστο του 2024, η ίδια είχε συναινέσει να δοθούν στους επιστήμονες δείγματα αίματος, σάλιου, ούρων και κοπράνων, προκειμένου να συγκριθούν με δεδομένα από άλλους υπερήλικες.

Γενετικά μυστικά μακροζωίας

Η ανάλυση έδειξε ότι, αν και υπήρχαν δείκτες προχωρημένης ηλικίας, η Μπράνιας διατηρούσε εντυπωσιακά «νεανικά» χαρακτηριστικά. Είχε χαμηλά επίπεδα φλεγμονής, υγιές μικροβίωμα εντέρου και ένα γενετικό προφίλ που εμφάνιζε αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων χωρίς να τροποποιείται το DNA.

Επιπλέον, έφερε σπάνιες γενετικές παραλλαγές που φαίνεται να την προστάτευαν από καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη αλλά και από νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον. Οι ερευνητές χαρακτήρισαν την περίπτωσή της «εξαιρετική», υπογραμμίζοντας ότι τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για τη βιολογία της γήρανσης και πιθανές στρατηγικές για την παράταση της ζωής.

Ο ρόλος του τρόπου ζωής

Πέρα από τη γενετική, οι επιστήμονες στάθηκαν και στις καθημερινές της συνήθειες. Η Μπράνιας κατανάλωνε τρία γιαούρτια την ημέρα, ακολουθούσε μεσογειακή διατροφή, διατηρούσε σταθερό πρόγραμμα ύπνου, έκανε άσκηση και συμμετείχε ενεργά στην κοινωνική ζωή.

Η ανάγνωση, το πιάνο και η ενασχόληση με τον κήπο της συμπλήρωναν έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής, που σύμφωνα με τους ειδικούς συνέβαλε στη μακροζωία της.

Η πρόκληση για την επιστήμη

Η περίπτωση της Μπράνιας αποδεικνύει ότι η γήρανση και η ασθένεια δεν είναι πάντα αλληλένδετες, καταρρίπτοντας την αντίληψη ότι τα πολλά χρόνια ζωής συνοδεύονται αναγκαστικά από σοβαρά προβλήματα υγείας.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cell Reports Medicine, ανοίγει νέους δρόμους για την κατανόηση της υγιούς γήρανσης και ενισχύει την πεποίθηση ότι ο συνδυασμός γενετικής προδιάθεσης και υγιεινού τρόπου ζωής μπορεί να παρατείνει τη ζωή και την καλή υγεία του ανθρώπου.

Τα αποτελέσματα αεκτενούς μελέτης, που διεξήχθη από το Ινστιτούτο ISGlobal της Βαρκελώνης, δημοσιεύτηκαν στο The Lancet Planetary Health. Οι ερευνητές ανέλυσαν μεγάλα σύνολα δεδομένων από πολλές χώρες για να εκτιμήσουν πώς επηρεάζεται η υγεία από την έκθεση στον καπνό των δασικών πυρκαγιών. Διαπίστωσαν ότι τα PM2,5 από πυρκαγιές μπορεί να είναι ακόμη πιο επιβλαβή από τα σωματίδια που προέρχονται από τις εκπομπές της κυκλοφορίας αναγνωρίζοντας ότι οι κίνδυνοι θνησιμότητας είχαν υποτιμηθεί κατά 93%.

Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία χρήσης δεδομένων κινδύνου προσαρμοσμένων στον συγκεκριμένο τύπο και πηγή του ρύπου, ειδικά σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης έκθεσης στον καπνό των δασικών πυρκαγιών λόγω της κλιματικής κρίσης. Όπως εξήγησε η Άννα Αλάρι, ερευνήτρια του ISGlobal και συγγραφέας της μελέτης, «η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των δασικών πυρκαγιών καθιστά επιτακτική τη βελτίωση των εκτιμήσεων θνησιμότητας από τα PM2,5 για να παρακολουθούμε καλύτερα αυτήν την απειλή σχετιζόμενη με την κλιματική αλλαγή».

Υποτιμήθηκαν οι κίνδυνοι του καπνού από πυρκαγιές

Οι ερευνητές αντιμετώπισαν αυτήν τη διαρκώς αυξανόμενη απειλή για την ανθρωπότητα αξιοποιώντας δεδομένα από το έργο EARLY-ADAPT, που περιλαμβάνει ημερήσια στοιχεία θνησιμότητας σε 654 συνεχόμενες περιοχές σε 32 ευρωπαϊκές χώρες, καλύπτοντας έναν πληθυσμό 541 εκατομμυρίων ανθρώπων, σύμφωνα με ανακοίνωση τύπου.

Συνδύασαν αυτά τα δεδομένα με ημερήσιες εκτιμήσεις PM2,5 από πυρκαγιές και μη πυρκαγιές για την περίοδο 2004–2022. Για να αναλύσουν καλύτερα τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις του καπνού από δασικές πυρκαγιές στη θνησιμότητα, έπρεπε να λάβουν υπόψη ότι τα προβλήματα υγείας μπορεί να μην εμφανιστούν αμέσως, γι’ αυτό διεύρυναν το πεδίο τους για να αξιολογήσουν όλους τους θανάτους από όλες τις αιτίες, συμπεριλαμβανομένων των αναπνευστικών και καρδιαγγειακών.

Επτά ημέρες μετά την έκθεση σε αυτές τις επιβλαβείς χημικές ουσίες παρατήρησαν ότι αυξανόταν ο κίνδυνο θανάτου σε σοκαριστικό βαθμό. Σύμφωνα με την ανακοίνωση τύπου, «Για κάθε αύξηση ενός μικρογραμμαρίου ανά κυβικό μέτρο (1 µg/m³) στη συγκέντρωση PM2,5, η θνησιμότητα από όλες τις αιτίες αυξήθηκε κατά 0,7%, η θνησιμότητα από αναπνευστικά νοσήματα κατά 1% και η θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα κατά 0,9%».

Η βραχυχρόνια έκθεση στον καπνό ευθυνόταν κατά μέσο όρο για 535 θανάτους από όλες τις αιτίες, εκ των οποίων 31 από αναπνευστικές παθήσεις και 184 από καρδιαγγειακά αίτια. Αυτή η σημαντική πρόοδος στην πληροφόρηση για τη δημόσια υγεία ήταν δυνατή χάρη στη βελτίωση των μεθόδων αξιολόγησης της επίπτωσης των ρύπων από πυρκαγιές σε σχέση με άλλους ρύπους.

«Αυτές οι εκτιμήσεις έγιναν χρησιμοποιώντας ειδικά δεδομένα για το πώς ο καπνός από πυρκαγιές επηρεάζει την υγεία, επιτρέποντας καλύτερο υπολογισμό της επίπτωσής του σε σχέση με άλλες πηγές ρύπανσης. Σε αντίθεση, όταν χρησιμοποιείται μια γενική τιμή κινδύνου για όλα τα σωματίδια (PM2,5), ανεξαρτήτως προέλευσης, εκτιμούνταν μόνο 38 θάνατοι ετησίως από καπνό δασικών πυρκαγιών. Επομένως, η υπόθεση ότι το PM2,5 από πυρκαγιές έχει το ίδιο αποτέλεσμα με το συνολικό PM2,5 αντιπροσωπεύει υποτίμηση κατά 93%», αναφέρεται στην ανακοίνωση τύπου.

Η πραγματική θνησιμότητα ήταν σχεδόν 14 φορές υψηλότερη.

Η μελέτη έδειξε επίσης τον πιο αποτελεσματικό τρόπο μέτρησης της επίπτωσης των σχετικών ρύπων: προσαρμόζοντας τα δεδομένα κινδύνου στον συγκεκριμένο τύπο και πηγή του ρύπου. Όπως κατέληξε η Άννα Αλάρι, «η βελτίωση των εκτιμήσεων της θνησιμότητας από PM2,5 λόγω δασικών πυρκαγιών θα βοηθήσει στην καλύτερη παρακολούθηση του βάρους αυτής της απειλής για τη δημόσια υγεία σχετιζόμενης με την κλιματική αλλαγή».

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Earth, παρακολούθησε με ακρίβεια την απομάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση σε διάστημα 220 ετών, χρησιμοποιώντας δεδομένα για την αστικοποίηση, την απώλεια της άγριας ζωής στις γειτονιές και, κυρίως, το γεγονός ότι οι γονείς δεν μεταφέρουν πλέον τη σχέση τους με τη φύση στα παιδιά τους.

Άλλες μελέτες έχουν ήδη διαπιστώσει ότι η γονική σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας για το αν ένα παιδί θα έρθει πιο κοντά στη φύση.

Έτσι, τα μοντέλα που διαμόρφωσε η έρευνα προβλέπουν μια συνεχιζόμενη «εξαφάνιση της εμπειρίας», με τις μελλοντικές γενιές να συνεχίζουν να χάνουν την επίγνωση της φύσης, καθώς θα μεγαλώνουν σε όλο και πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές, ενώ οι γονείς δεν τους μεταδίδουν εφόδια για να ανακαλύψουν τον φυσικό κόσμο.

Ο επικεφαλής της έρευνας Μάιλς Ρίτσαρντσον, καθηγητής συνδεσιμότητας με τη φύση στο πανεπιστήμιο του Ντέρμπι, σημειώνει ότι «η σύνδεση με τη φύση γίνεται πλέον αποδεκτή ως βασική αιτία της περιβαλλοντικής κρίσης. Η επαφή με το περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας και για τη δική μας ψυχική υγεία. Ενώνει τους ανθρώπους με την ευημερία της φύσης. Υπάρχει ανάγκη για μεγάλους μετασχηματισμούς αν θέλουμε να αλλάξουμε τη σχέση της κοινωνίας με τη φύση».

Ο Ρίτσαρντσον ανέφερε ότι όταν δοκίμασε διαφορετικές πολιτικές και αλλαγές του αστικού περιβάλλοντος στα διάφορα μοντέλα, εξεπλάγη από την κλίμακα των αλλαγών που απαιτούνται για να αντιστραφεί η απώλεια επαφής με τη φύση.

Η αύξηση της διαθεσιμότητας χώρων πρασίνου σε μια πόλη κατά 30% μπορεί να μοιάζει με ριζική θετική πρόοδο για την επαφή του φυσικού κόσμου και τους ανθρώπους, όμως ο Ρίτσαρντσον διαβεβαιώνει ότι, σύμφωνα με τη μελέτη, μια πόλη μπορεί να χρειαστεί να είναι 10 φορές πιο πράσινη για να αντιστρέψει τη μείωση της σύνδεσης με τη φύση.

Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι ενέργειες για την ενίσχυση της επαφής των ανθρώπων με τον φυσικό κόσμο δεν ήταν αποτελεσματικές για τη διαδικασία αντιστροφής της μακροπρόθεσμης τάσης για σύνδεση με τη φύση. Τέτοια προγράμματα από φιλανθρωπικές ή περιβαλλοντικές οργανώσεις μπορεί να είναι σημαντικά για την ενίσχυση της ψυχικής υγείας των συμμετεχόντων, αλλά η μοντελοποίηση υποδηλώνει ότι δεν σταματούν την απώλεια σύνδεσης με τη φύση μεταξύ των γενεών.

Πιο αποτελεσματικά, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι τα μέτρα που ενσταλάζουν την ευαισθητοποίηση και την εμπλοκή με τη φύση στα μικρά παιδιά μέσω της οικογένειας και των σχολείων. Με αυτό το δεδομένο, για να αντιστραφεί η παρακμή, θα ήταν φρόνιμο να  εφαρμοστούν πολιτικές για τον «πράσινο» μετασχηματισμό της προσχολικής εκπαίδευσης και των αστικών περιοχών τα επόμενα 25 χρόνια.

«Η συνεργασία με γονείς για την εμπλοκή των παιδιών με τη φύση, με πραγματική έμφαση στη μετάδοση από τη μια γενιά στην άλλη, είναι το κλειδί. Ένα νεογέννητο παιδί είναι σχεδόν το ίδιο με ένα παιδί που γεννήθηκε το 1800. Τα παιδιά γοητεύονται από τον φυσικό κόσμο. Η διατήρηση αυτού του γεγονότος στην παιδική ηλικία και τη σχολική φοίτηση είναι απαραίτητη, παράλληλα με το αστικό πράσινο. Υπάρχουν πολιτικές που αρχίζουν να το κάνουν αυτό, αλλά χρειάζεται πολύ περισσότερο», καταλήγει ο Ρίτσαρνσον.

Οι ερευνητές μελετώντας δεδομένα από δορυφορικές παρατηρήσεις από το 1982 και έπειτα διαπίστωσαν ότι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2024 σημειώθηκαν οι θερμότερες συνθήκες τα τελευταία σαράντα χρόνια σε ολόκληρη την περιοχή του Αιγαίου, του Ιονίου και του Κρητικού Πελάγους.

♨️🌊 2024: Το πιο ζεστό καλοκαίρι των ελληνικών θαλασσών

🔗 https://t.co/1SJ5odUYWR pic.twitter.com/Ao8UKkV6fH

— Climatebook (@climatebookgr) November 19, 2024

Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο ερευνητής του τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Βασίλης Κολοβογιάννης και ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης, μεταξύ των περιοχών που επηρεάστηκαν περισσότερο είναι το Βορειοανατολικό και το Νοτιοανατολικό Αιγαίο, το Νότιο Κρητικό Πέλαγος και το Ιόνιο και τονίζει ότι αυτό το οποίο είναι ανησυχητικό και προβληματίζει τους επιστήμονες είναι ότι η αύξηση της θερμοκρασίας δεν είναι μόνο επιφανειακή αλλά εκτείνεται σε βάθος.

«Αυτή η αύξηση της θερμοκρασίας εκτείνεται σε βάθος, που σημαίνει ότι υπάρχει ένα συσσωρευτικό φαινόμενο» αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Κολοβογιάννης. Ειδικότερα, σύμφωνα με την έρευνα, οι υψηλές θερμοκρασίες επεκτάθηκαν σε βάθη 50 μέτρων σε ορισμένες περιοχές, υποδεικνύοντας μια βαθιά και εκτεταμένη θέρμανση των ανώτερων περιοχών. Παράλληλα παρατηρήθηκαν αλλαγές στους συνήθεις μηχανισμούς ψύξης του Αιγαίου, όπως η εισροή ψυχρών υδάτων από τη Μαύρη Θάλασσα, η οποία ήταν μειωμένη, και η παράκτια ανάδυση ψυχρότερων μαζών.

Ταυτόχρονα ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της μελέτης είναι η διάρκεια της έντασης των θαλάσσιων καυσώνων που εμφανίστηκαν το φετινό καλοκαίρι.

🥶🌡️ 22°C-1°C= 21°C
✅ Σας "τάξαμε" διαφορές θερμοκρασιών πάνω από τους 20°C μεταξύ βορά και νότου και η φύση απλόχερα μας τους χάρισε, με τη διέλευση του #Βαλκανικού μέτώπου .
✅ Αυτές οι μεγάλες θερμοκρασιακές διαφορές , της τάξεως των 20°C και πάνω, εμφανίζονται πολύ συχνά-… pic.twitter.com/0KKr5H4ngh

— Theodoros Kolydas (@KolydasT) November 23, 2024

Συγκεκριμένα, όπως σημειώνεται στην έρευνα, στο Βόρειο Αιγαίο καταγράφηκαν έντονοι και μεγάλης διάρκειας θαλάσσιοι καύσωνες μέχρι τον Αύγουστο του 2024.

Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, συνεργαζόμενος ερευνητής στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ και εκ των συγγραφέων της έρευνας, Γιάννης Ανδρουλιδάκης, αυτό που καταγράφεται τόσο από τη συγκεκριμένη μελέτη όσο και από άλλες είναι μία συνεχόμενη αύξηση της θερμοκρασίας των ελληνικών θαλασσών τα καλοκαίρια. Η αύξηση αυτή, όπως εξηγεί, ξεπερνάει και τον 0,5 βαθμό ανά δεκαετία ενώ προσθέτει ότι φέτος το καλοκαίρι η θερμοκρασία έφτασε μέχρι και τους 30 βαθμούς Κελσίου σε ορισμένες περιοχές. «Η αυξητική τάση είναι πιο έντονη στο Βόρειο Αιγαίο, σε μικρότερες περιοχές του Ιονίου και σε περιοχές των Δωδεκανήσων. Κυρίως όμως Βόρειο Αιγαίο και Θερμαϊκός παρουσιάζουν τις υψηλότερες τάσεις», υπογραμμίζει ο κ. Ανδρουλιδάκης. Παράλληλα, όπως σημειώνει, εξίσου σημαντικό πέρα από την ένταση των θερμοκρασιών ήταν και η μεγάλης διάρκειας θαλάσσιοι καύσωνες. «Αυτό είναι και το χειρότερο για το οικοσύστημα, δηλαδή το να υπάρχει μια μεγάλη διάρκεια σε κάποια γεγονότα σε συνδυασμό βέβαια και με την έντασή τους», τονίζει.

Από την πλευρά του ο κ. Κολοβογιάννης επισημαίνει ότι παρότι τα επεισόδια θαλάσσιων καυσώνων δεν ήταν τα περισσότερα που έχουν υπάρξει «αυτό που ήταν πιο έντονο ήταν η ένταση τους, δηλαδή οι υψηλές θερμοκρασίες και η διάρκεια τους».

Εξετάζοντας τις επιπτώσεις που φέρει η συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών ο κ. Ανδρουλιδάκης αναφέρει ως παράδειγμα τον Θερμαϊκό Κόλπο και την παραγωγή μυδιών η οποία λόγω του θερμικού σοκ καταστράφηκε στις παράκτιες υδατοκαλλιέργειες της περιοχής της Χαλάστρας, προκαλώντας σοβαρότατες οικονομικές απώλειες για το 2024, αλλά και πιθανές σημαντικές μειώσεις της παραγωγικής ικανότητας για το επόμενο έτος.

«Δημιουργήθηκε πρόβλημα όχι μόνο στη φετινή παραγωγή αλλά και στη μελλοντική παραγωγή γιατί υπάρχει θνησιμότητα και στα νεογνά», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής και προσθέτει ότι η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί και αλλαγές στο οξυγόνο της θάλασσας, κάτι το οποίο με τη σειρά του προκαλεί διάφορες άλλες καταστροφές σε βιολογικούς παράγοντες. Από την πλευρά του ο κ. Κολοβογιάννης εξηγεί ότι μία από τις επιπτώσεις της συνεχούς αύξησης της θερμοκρασίας είναι και η εισβολή θερμόφιλων ξενικών ειδών καταρχήν στο Νότιο Αιγαίο και στο Κρητικό Πέλαγος.

Ακόμη, όπως τονίζουν οι ερευνητές στο επίκεντρο τίθεται και η σύνδεση και συσχέτιση της αύξησης της θερμοκρασίας των θαλασσών με έντονα μετεωρολογικά φαινόμενα όπως π.χ. ο Ιανός. «Αυτά τα έντονα μετεωρολογικά φαινόμενα παίρνουν ενέργεια κατά την κίνηση τους πάνω από τη θάλασσα. Οπότε, σκεφτείτε ότι όταν έχουμε πιο ζεστές θάλασσες, τέτοιου είδους συστήματα που είναι όλο και πιο έντονα στην Μεσόγειο -αντίστοιχα σαν τροπικά συστήματα παρόλο που δεν έχουμε τροπικό κλίμα- θρέφονται, παίρνουν ενέργεια, τροφοδοτούνται από ζεστά νερά. Όσο πιο συχνά έχουμε και πιο έντονα, ζεστά νερά, μεγαλύτερους θαλάσσιους καύσωνες, φαινόμενα που συνδέονται με πλημμύρες, τείνουν να γίνονται εντονότερα», σημειώνει ο κ. Ανδρουλιδάκης.

Παράλληλα, λόγω της συνεχούς ανόδου της θερμοκρασίας των ελληνικών θαλασσών καθίσταται όλο και πιο επιτακτική η ανάγκη για την παρακολούθησή τους κάτι το οποίο, όπως επισημαίνει ο κ. Ανδρουλιδάκης, εκλείπει καθώς οι σταθμοί μέτρησης είναι πολύ λίγοι. «Το δίκτυο παρακολούθησης της ανοιχτής θάλασσας ήταν οι σταθμοί μέτρησης του Ποσειδώνα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσιών Ερευνών. Αυτή τη στιγμή, πλέον μόνο ένας λειτουργεί – στη Βόρεια Κρήτη, στο Κρητικό Πέλαγος», τονίζει και προσθέτει ότι χρειάζεται ένα επαρκές δίκτυο ώστε να υπάρχει μία συνεχόμενη καταγραφή. «Αυτό θα μπορούσε να μας βοηθήσει σε πάρα πολλούς τομείς. Υπάρχουν μόνο σποραδικές μετρήσεις από αποστολές, που μπορεί να γίνουν, από κάποιες μετρήσεις σε συγκεκριμένες περιοχές», υπογραμμίζει.

Σημειώνεται ότι την έρευνα συνυπογράφουν οι Γιάννης Ανδρουλιδάκης, Βασίλης Κολοβογιάννης, Χρήστος Μακρής, Γιάννης Κρεστενίτης.

Η μελέτη προέκυψε από τη συνεργασία ερευνητών του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιοεπιστημών (Πανεπιστήμιο Αιγαίου), του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών (ΑΠΘ) και του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών (ΔΠΘ).

Ολόκληρη την έρευνα μπορείτε να την βρείτε στον σύνδεσμο (https://www.mdpi.com/2077-1312/12/11/2020).

Πολλοί ασθενείς που βρίσκονται στα τελευταία στάδια της νόσου, αρνούνται ή ξεχνούν να φάνε και να καταναλώσουν νερό, καθώς υποφέρουν από απώλεια μνήμης, αδυναμία αναγνώρισης τροφής και μειωμένη αίσθηση όσφρησης και γεύσης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους και μυϊκής δύναμης του ασθενούς.

🥄 Innovative technology is creating a new spoon, aimed to enhance food flavours for dementia patients experiencing taste loss.

The Tasty Spoon™ is being developed by researchers at @ShefUniNews and @TheAMRC, funded by @alzheimerssoc.

👉 Read more: https://t.co/6StB58X6aw pic.twitter.com/pPGnxNvEPB

— Advanced Manufacturing Research Centre (@TheAMRC) July 26, 2024

«Η απώλεια γεύσης μπορεί να μειώσει δραματικά την απόλαυση του φαγητού, γεγονός που επηρεάζει την ευημερία του ασθενούς» δήλωσε ο Δρ. Κρίστιαν Μόργκνερ, από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, ηγείται της ανάπτυξης του «έξυπνου» κουταλιού.

«Αυτό είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο σε ασθενείς που ζουν μόνοι ή σε δημόσιους οίκους φροντίδας με πιο γενικευμένη διατροφή», σημείωσε.

Το επαναφορτιζόμενο Tasty Spoon μοιάζει με ένα παραδοσιακό κουτάλι, αλλά μπορεί να βοηθήσει τους χρήστες να διακρίνουν μεταξύ διαφόρων ειδών φαγητού.

Η ερευνητική ομάδα συνεργάζεται με την Εταιρεία Αλτσχάιμερ, η οποία υποστηρίζει την εισαγωγή νέων προϊόντων στην αγορά που βοηθούν τα άτομα με άνοια.

The 'Tasty Spoon'™ is no ordinary spoon. This breakthrough technological aid enhances food flavours for people living with dementia experiencing taste loss. 🥄

The aid, funded by @alzheimerssoc, was developed by @sheffielduni & @TheAMRC researchers. 👇 https://t.co/hN3pURto2e

— The University of Sheffield (@sheffielduni) July 26, 2024

«Μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής ενός ατόμου» εξήγησε ο Σάιμον Λορντ, επικεφαλής καινοτομίας στην Εταιρεία Αλτσχάιμερ.

«Ωστόσο, τα κοινά συμπτώματα της άνοιας, όπως η απώλεια μνήμης και οι δυσκολίες στη σκέψη και την επίλυση προβλημάτων, μπορεί να επηρεάσουν την απόλαυση του φαγητού, την υγεία και τη διατροφή των ατόμων που ζουν με άνοια. Καινοτομίες όπως αυτή είναι ζωτικής σημασίας καθώς επικεντρώνονται στον εμπλουτισμό των καθημερινών εμπειριών και στη βελτίωση της υγείας και της ευεξίας» κατέληξε ο Λορντ.

Την κατάσταση δυσχεραίνουν οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές την ίδια ώρα που η θερινή τουριστική περίοδος οδεύει προς την κορύφωσή της.

«Πράγματι, φέτος σε πολλές περιοχές στα ανατολικά της χώρας υπάρχει για το διάστημα Οκτωβρίου 2023 με Απρίλιο 2024 μια μείωση των βροχοπτώσεων, σε σχέση με το μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας, κατά 40-50%. Στην Αττική, για παράδειγμα, είχαμε μείωση 45% ενώ μείωση είχαμε και στην Κρήτη και ειδικά στην Ανατολική Κρήτη και στον Άγιο Νικόλαο, ήταν της τάξεως του 60%», εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η ομότιμη καθηγήτρια στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, Μαρία Μιμίκου. Ωστόσο διευκρινίζει ότι λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία.

«Η λειψυδρία στην Ελλάδα είναι ένα ενδημικό φαινόμενο θα έλεγα, είναι το έλλειμμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης νερού, του διαθέσιμου νερού. Επομένως, η λειψυδρία υπάρχει λόγω της ξηρασίας, αλλά υπάρχει περίπτωση να έχουμε λειψυδρία χωρίς να έχουμε ξηρασία. Πολλές ανατολικές χώρες έχουν έλλειμμα, απλά μας φαίνεται πιο πολύ, όσο συνεχίζονται τα ξηρά και άνομβρα χρόνια», σημειώνει η κ. Μιμίκου.

Όπως επισημαίνει η κ. Μιμίκου οι ξηρές χρονιές αλλά και η ανοικονόμητη κατανάλωση νερού προκαλούν λειψυδρία σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να υπάρξουν περιορισμοί και να ληφθούν αποφάσεις.

«Υπάρχει ένα έντονο καμπανάκι στην Ελλάδα. Πρέπει σε κάθε χρήση νερού είτε είναι υδρευτική είτε αρδευτική- κυρίως στην αρδευτική- να βελτιωθούν οι μέθοδοι άντλησης να μεγαλώσει ο λόγος παραγωγικότητας του αγροτικού νερού», εξηγεί η κ. Μιμικού και προσθέτει ότι χρειάζεται να μπει σε σωστές βάσεις το θέμα της διαχείρισης των υδατικών πόρων.

«Θα πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας διαχείρισης υδατικών πόρων που θα λειτουργεί αποκεντρωμένα και κεντρικά κάτω από ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο εκτίμησης, αξιοποίησης και διαχείρισης των υδατικών πόρων και από εκεί και πέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν τα μοντέλα διακυβέρνησης όπως υπάρχουν», λέει η κ. Μιμίκου.

Μεγάλη πτώση της στάθμης του νερού στην τεχνητή Λίμνη Μόρνου και στο φράγμα Αποσελέμης στην Κρήτη – Σε χαμηλά επίπεδα η στάθμη της τεχνητής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία. Μεγάλη πτώση της στάθμης του νερού σε σχέση με το 2022 διαπιστώνεται σε δύο σημαντικούς ταμιευτήρες νερού στη χώρα μας, σύμφωνα με δορυφορική ανάλυση δεδομένων από την Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ΕΑΑ. Συγκεκριμένα, στην τεχνητή λίμνη Μόρνου, στη Στερεά Ελλάδα και στο φράγμα Αποσελέμης, στην Κρήτη, έπειτα από ανάλυση που εφάρμοσε το Beyond EO Centre NOA με δορυφορικές εικόνες Sentinel-2.

H παρούσα έκθεση αποτελεί τη δεύτερη έκδοση της ετήσιας κλιματικής αποτίμησης «State of Climate: Έκθεση για την αποτίμηση του κλίματος στην Ελλάδα», ακολουθώντας αντίστοιχες πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο:https://t.co/NbS60wTHHg pic.twitter.com/q7vDoqK3TP

— Climatebook (@climatebookgr) March 6, 2024

Όπως εξηγεί η Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ ΕΑΑ παραθέτοντας σχετικούς χάρτες «είναι φανερό ότι και στις δύο περιπτώσεις η στάθμη του νερού έχει μειωθεί και η διαφορά πτώσης μεταξύ του 2022 και του 2024 παρουσιάζεται με διαγράμμιση. Το εμβαδόν της επιφάνειας της διαφοράς τους καλύπτει περίπου 4700 στρέμματα και 600 στρέμματα αντίστοιχα στους 2 χάρτες».

Από την πλευρά της η σελίδα climatebook λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 2 Ιουλίου 2023 διαπιστώνει ότι η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.5 km², ενώ στις 26 Ιουνίου 2024 υπολογίστηκε ~12.8 km². Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο η έκταση της λίμνης είναι κατά 15-20% συρρικνωμένη σε σχέση με την μέση τιμή από το 2010.

«Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Σημειώνεται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου αποτελεί τον κύριο ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας», επισημαίνει το climatebook. Τα παραπάνω δεδομένα προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα που «χτυπάει» καμπανάκι και για την Αττική.

♨️ 2023 & 2024: Συγκρίνοντας τους δύο πρόσφατους καύσωνες

🔗 🔗👇 Το link για το άρθρο στο 1ο σχόλιο. pic.twitter.com/J3ICGUmnDE

— meteo.gr – Ο καιρός (@meteogr) July 25, 2024

«Ο Μόρνος έχει φτάσει στο όριο των 700 εκατομμυρίων κυβικών, που σημαίνει ότι τα καμπανάκια έχουν βαρέσει. Αν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, θα μπορεί να αντέξει με την ίδια κατανάλωση και χωρίς μέτρα άλλα 2 χρόνια δεν ξέρω. Είναι ήδη οριακά. Δεν υπάρχει περίπτωση να ζήσουμε άλλο ένα τέτοιο έτος χωρίς να σκεφτούμε μέτρα εξοικονόμησης νερού, και κυρίως για το αγροτικό νερό, καθώς το 80% διατίθεται για αγροτική παραγωγή», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μιμίκου.

Την ίδια ώρα, σημαντική μείωση παρατηρείται το τελευταίο διάστημα και στην έκταση της τεχνητής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία λόγω της απουσίας βροχών, των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και ως αποτέλεσμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις περιορισμένες χιονοπτώσεις.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το climatebook και λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε η σελίδα από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπολογίστηκε ~9.8 km². Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35-40% μικρότερη.

Όπως εξηγεί ο φυσικός- μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης του meteo.gr και του climatebook, Σταύρος Ντάφης, το 2008 που είχαν παρατηρηθεί επίσης φαινόμενα λειψυδρίας στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, τα νούμερα όσον αφορά την έκταση και τον όγκο νερού που είχαν οι ταμιευτήρες ήταν ακόμη χειρότερα. «Φέτος, αν και δεν έχουμε πλησιάσει ακόμα το 2008, μεσολαβούν ακόμα δύο μήνες σχεδόν μέχρι να αρχίσουν οι βροχές του φθινοπώρου, θα δούμε λίγο χειρότερα νούμερα τους επόμενους μήνες», σημειώνει.

Από τον Ιούλιο του 2023, σύμφωνα με τον κ. Ντάφη, οι βροχοπτώσεις που έχουν σημειωθεί σχεδόν κάθε μήνα, είναι κάτω από το μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών. «Αυτό συμβαίνει κυρίως στην ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου, Κρήτη και Δωδεκάνησα, και στην Πελοπόννησο. Εξαιρείται η Κυπαρισσία αλλά το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου βρίσκεται κι αυτό σε πορτοκαλί συναγερμό, στο θέμα έλλειψης βροχοπτώσεων αλλά και ξηρασίας του εδάφους», τονίζει ο κ. Ντάφης και προσθέτει ότι οι δύο καύσωνες του Ιουνίου και του Ιουλίου επιδείνωσαν αυτή την κατάσταση της ξηρασίας. «Το έδαφος μέχρι τον Μάιο, μέχρι τον Απρίλιο δεν ήταν και τόσο ξηρό σε αυτές τις περιοχές. Συνέβη όμως ξαφνική ξηρασία. Η ξαφνική ξηρασία ξεκινάει όταν έχουμε μία ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας φυσικά, ισχυρότερους από το κανονικό ανέμους και περισσότερες ώρες από το κανονικό ηλιοφάνεια, που ενισχύουν την εξάτμιση. Έτσι καταπονούνται και τα δέντρα μέσω της εξατμισοδιαπνοής, αλλά και το έδαφος χάνει στα πρώτα του εκατοστά αρκετό νερό», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντάφης.

Ανατρέχοντας στον Ιπποκράτη, θα νικήσουμε το μεταβολικό σύνδρομο

«Τα τελευταία 70 χρόνια το προσδόκιμο επιβίωσης έχει μεγαλώσει, κυρίως χάρη στα καλά φάρμακα που διαθέτουμε. Ωστόσο, το ψυχο-κοινωνικό στρες είναι παντού παρόν ξεκινώντας ήδη από την εμβρυική κιόλας ηλικία, ενώ νωρίς στη ζωή ξεκινούν επίσης η υπερβαρότητα και η παχυσαρκία», ανέφερε ο Γιώργος Χρούσος, Καθηγητής Παιδιατρικής & Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Ένα τρίτο των παχύσαρκων και υπέρβαρων στην ηλικία των 50 ετών έχουν το πλήρες μεταβολικό σύνδρομο κι άλλο ένα τρίτο έχουν μερικό μεταβολικό σύνδρομο, ενώ η χρόνια ενεργοποίηση του συστήματος του στρες συνδυάζεται με την αύξηση της κορτιζόλης και των φλεγμονωδών κυτοκινών, επισήμανε ο κος Χρούσος. Τι σημαίνει αυτό; Ψυχοσωματικά, κατάθλιψη, εξαρτήσεις, αντικοινωνική συμπεριφορά, μείωση λίμπιντο, κούραση, πόνος, αύξηση βάρους, φλεγμονές, ανοσοποιητική δυσλειτουργία, υπογονιμότητα, καρδιαγγειακή νόσος, άνοια, οστεοπενία, πρόωρη γήρανση, προδιάθεση για μολύνσεις και ανάπτυξη καρκίνου, μεταξύ άλλων. Τι μπορούμε να κάνουμε για να ζούμε περισσότερο και καλά; Ανατρέχοντας στον Ιπποκράτη, ο κ. Χρούσος ανέφερε: διατροφή, άσκηση, ύπνος, κανονική συχνότητα ύπνου και γευμάτων, διαχείριση του στρες. «Εφαρμόζοντας από νωρίς αυτά τα απλά πράγματα, έχεις ένα ανθεκτικό ξεκίνημα για τη ζωή».

Κύριος παράγοντας που επηρεάζει την υγεία μας είναι ο τρόπος ζωής μας

«Έχουμε καταφέρει να αυξήσουμε το προσδόκιμο επιβίωσης. Τι γίνεται, όμως, με τα χρόνια που ζούμε χωρίς ασθένεια ή αναπηρία; Φαίνεται πως αυτό δεν το καταφέραμε» ανέφερε η Καλλιόπη Καλαϊτζή, MD Founder & chief medical officer, The longevity & wellbeing clinic, Greece, επισημαίνοντας ότι από τα 56 εκ. θανάτων που κατέγραψε ο ΠΟΥ το 2015, τα 40 οφείλονταν σε νοσήματα που μπορούν να προληφθούν. Γιατί συμβαίνει αυτό; «Φαίνεται πως τα συστήματα υγείας είναι περισσότερο συστήματα ασθένειας και λιγότερο συστήματα υγείας, παρότι αυτό που προσδιορίζει την πιθανότητα να πεθάνουμε νωρίς έχει να κάνει μόνο κατά 10% με το Σύστημα Υγείας. Ένα 40% έχει να κάνει με τον τρόπο ζωής κι ένα 30% έχει να κάνει με τη γενετική. Άρα, όλα μας τα χρήματα τα δίνουμε σε αυτό το 10% και κλείνουμε τα μάτια στο 90% που μπορεί να παίζει σημαντικότερο ρόλο» τόνισε. Κι αν το να κάνουμε αλλαγές στον τρόπο ζωής μας φαίνεται ακριβό σε ατομικό επίπεδο, για τα συστήματα υγείας στην πραγματικότητα συνιστά εξοικονόμηση πόρων. Κάποιοι λένε ότι μπορούμε να το πετύχουμε στο μέλλον με τα φάρμακα. Τι μπορούμε να κάνουμε άμεσα; Μελέτες δείχνουν πως «το να μην έχεις καπνίσει ποτέ, να έχεις φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος (BMI ≤23), η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, η υγιεινή (μεσογειακή) διατροφή και η φυσική δραστηριότητα για 30 λεπτά την ημέρα» μπορούν να προσφέρουν έως και 43 επιπλέον υγιή χρόνια ζωής, κατέληξε.

Η τεχνολογίας μας βοηθά να ζούμε περισσότερο και καλύτερα

Παίρνοντας τον λόγο, ο Θοδωρής Φέσσας, Πρόεδρος, Quest Holdings ανέφερε ότι το 50% των δαπανών υγείας αφορά στην αντιμετώπιση μόλις πέντε μακροχρόνιων ασθενειών, με το 20% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ να απορροφάται από το Σύστημα Υγείας. «Άρα ένας υγιής πληθυσμός, πέρα από την ελάφρυνση των εξόδων υγείας, προσφέρει και στην Οικονομία, αφού υπάρχει μεγαλύτερη προσφορά εργασίας», συμπλήρωσε, τονίζοντας τα οφέλη που έχει η τεράστια πρόοδος της τεχνολογίας για να ζούμε περισσότερο και καλύτερα. Σε επίπεδο διάγνωσης για παράδειγμα, η ετήσια MRI θα μπορούσε να εντοπίσει μία ασθένεια πριν εκδηλωθεί ή στα αρχικά της στάδια, ενώ τα wearables θα μπορούσαν να μας προφυλάξουν από καρδιαγγειακά επεισόδια, ανέφερε ο κ. Φέσσας.

Η ανακάλυψη έγινε σε μια περιοχή γνωστή ως Alderman’s Barrow Allotment, η οποία υποβαλλόταν σε αποκατάσταση στο πλαίσιο ενός έργου για τη βελτίωση της «υγείας» των υποβαθμισμένων τυρφώνων σε όλο το Exmoor, στην Αγγλία και τη Νοτιοδυτική Ευρώπη.

Τι είχε η χρονοκάψουλα

Οι άνθρωποι που «ανανέωναν» την τύρφη βρήκαν μια «χρονοκάψουλα» την έδωσαν σε ειδικούς αρχαιολόγους και εκείνοι αποφάνθηκαν ότι ήταν από τη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού. Η χρονοκάψουλα παρέχει μια μοναδική εικόνα για το πώς σχηματίστηκε η τύρφη και ποια είδη φυτών και εντόμων ζούσαν στο περιβάλλον του Exmoor, κατά τους αρχαίους χρόνους.

Η εξέταση δειγμάτων που ελήφθησαν από την τύρφη αποκάλυψε πάνω από 100 υπολείμματα σκαθαριών Hydraena riparia, καθώς και δείγματα σκαθαριών κοπριάς, σκουληκιών, ακάρεων βρύου και σκαθαριών που ζούσαν στο νερό.

Ανακτήθηκαν επίσης υπολείμματα από ένα προϊστορικό δάσος, αποτελούμενα από θραύσματα κορμών, κλώνων και κλαδιών που χρονολογούνται πριν από περίπου 4.500 έως 3.500 χρόνια. Τα θραύσματα αυτά αποκάλυψαν την παρουσία πολλαπλών ειδών δέντρων, όπως άλνοι (σκλήθρες) και ιτιές, με ενδείξεις ότι σε κοντινή απόσταση φύτρωνε σημύδα (όπως υποδεικνύεται από σπόρους).

Οι έρευνες μετά την χρονοκάψουλα

Μια ευρύτερη έρευνα στη θέση του τυρφώνα αποκάλυψε ένα τμήμα νεολιθικής ιτιάς, μαζί με περιπτώσεις σημύδας και βελανιδιάς. Έχουν επίσης εντοπιστεί ίχνη από διάφορα είδη φυτών στη γύρω περιοχή, όπως σπαθόχορτα και αγριόχορτα.

Ο Δρ Ed Treasure, ανώτερος περιβαλλοντικός αρχαιολόγος της Wessex Archaeology, με ειδίκευση στα φυτικά κατάλοιπα και το ξύλο, εξήγησε: «Οι ανακαλύψεις αυτές παρέχουν έναν μοναδικό και απτό τρόπο σύνδεσης με το παρελθόν του Exmoor, απεικονίζουν τη μεταβαλλόμενη φύση των τοπίων και αποκαλύπτουν πώς δημιουργήθηκε αυτό το εντυπωσιακό τοπίο».

«Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις πληροφορίες για να αναπτύξουμε μια “γραμμή βάσης” για μελέτες αποκατάστασης τυρφώνων, η οποία γραμμή μπορεί να εκτείνεται πίσω για αιώνες, αν όχι για χιλιετίες. Αυτή η μακροπρόθεσμη θεώρηση μας επιτρέπει να δούμε πέρα από πολλές εκ των πιο σημαντικών αλλαγών στις πρακτικές χρήσης γης στους τυρφώνες που συνέβησαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων», πρόσθεσε ο Δρ Treasure.