«Έχουμε περιθώριο μερικές εβδομάδες για να αποφύγουμε κάτι που θα είναι πιθανότατα μια μείζονα ανθρωπιστική κρίση. Θα μπορούσαμε να δούμε μια κρίση που θα οδηγήσει σε κατάσταση λιμού άλλα 45 εκατομμύρια ανθρώπους», είπε ο Χόρχε Μορέιρα ντα Σίλβα σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Το Ιράν έχει αποκλείσει εδώ και μερικούς μήνες το Ορμούζ, από το οποίο περνάει, υπό φυσιολογικές συνθήκες, το ένα τρίτο των λιπασμάτων παγκοσμίως, σε αντίποινα για τον πόλεμο που εξαπέλυσαν εναντίον του οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου. Τα λιπάσματα που εξάγονται και περνούν από τα Στενά προορίζονται κυρίως για τη Βραζιλία, την Κίνα, την Ινδία και την Αφρική.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες συγκρότησε τον Μάρτιο μια ομάδα εργασίας, με επικεφαλής τον εκτελεστικό διευθυντή του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τις Υπηρεσίες Προγραμμάτων (UNOPS), τον Χόρχε Μορέιρα ντα Σίλβα, προκειμένου να υλοποιήσει έναν μηχανισμό που θα επιτρέπει τη διέλευση λιπασμάτων και πρώτων υλών, όπως αμμωνία, θειάφι και ουρία.

Ο Μορέιρα ντα Σίλβα είπε ότι επικοινώνησε με περισσότερες από 100 χώρες προκειμένου να εξασφαλίσει κυρίως τη στήριξη των χωρών μελών του ΟΗΕ στον μηχανισμό αυτό. Αλλά οι χώρες που εμπλέκονται στη σύρραξη, δηλαδή οι ΗΠΑ, το Ιράν και τα κράτη του Κόλπου, δεν έχουν πειστεί ακόμη.

«Το πρόβλημα είναι ότι η εποχή της σποράς δεν μπορεί να περιμένει», ιδίως στην Αφρική, υπογράμμισε ο Μορέιρα ντα Σίλβα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, η διέλευση πέντε πλοίων που θα μετέφεραν λιπάσματα και πρώτες ύλες, σε καθημερινή βάση, θα επέτρεπε να αποφευχθεί η κρίση για τους αγρότες. «Είναι θέμα χρόνου. Αν δεν αντιμετωπίσουμε γρήγορα την πηγή της κρίσης θα χρειαστεί να διαχειριστούμε τις συνέπειές της, με ανθρωπιστική βοήθεια», εξήγησε.

Εφόσον υπάρξει συμφωνία, ο μηχανισμός θα μπορούσε τα λειτουργήσει μέσα σε επτά ημέρες, είπε ο Μορέιρα ντα Σίλβα. Όμως, ακόμη και αν τα Στενά ξανανοίξουν άμεσα, θα χρειαστούν τρεις με τέσσερις μήνες για να επανέλθει η ναυσιπλοΐα σε φυσιολογικές συνθήκες.

Αν και η τιμή των βασικών τροφίμων δεν έχει προς το παρόν αυξηθεί υπερβολικά, ο αξιωματούχος του ΟΗΕ είπε ότι η τιμή των λιπασμάτων καταγράφει «μεγάλη αύξηση», κάτι που σημαίνει ότι, σε πρώτη φάση, η αγροτική παραγωγή θα είναι μικρότερη και, σε δεύτερο επίπεδο, θα εκτοξευθούν οι τιμές των τροφίμων.

Η ανακοίνωση του WFP σηματοδοτεί μια οριακή στιγμή για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ακραίες συνθήκες πείνας και επισιτιστικής ανασφάλειας. Σύμφωνα με αξιωματούχους του ΟΗΕ, ο κίνδυνος λιμού είναι πλέον άμεσος.

«Σήμερα, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) παρέδωσε τα τελευταία αποθέματα τροφίμων που διέθετε σε κουζίνες που σερβίρουν ζεστό φαγητό στη Λωρίδα της Γάζας. Αυτές οι κουζίνες αναμένεται να ξεμείνουν από τρόφιμα μέσα στις επόμενες ημέρες», τόνισε.

«Δεν έχουν εισέλθει ανθρωπιστικές ή εμπορικές προμήθειες στη Γάζα για περισσότερες από επτά εβδομάδες, καθώς όλα τα κύρια σημεία διέλευσης των συνόρων παραμένουν κλειστά. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σε διάρκεια κλείσιμο που έχει αντιμετωπίσει ποτέ η Λωρίδα της Γάζας, επιδεινώνοντας τις ήδη εύθραυστες αγορές και τα συστήματα τροφίμων», τόνισε το WFP σε ανακοίνωσή του προς τους δημοσιογράφους.

Η Μόσχα απαγόρευσε τις εξαγωγές σπόρων ηλιοτρόπιου από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τα τέλη Αυγούστου, επιβάλλοντας περιορισμούς στις εξαγωγές ηλιελαίου, προκειμένου να αποφύγει τις ελλείψεις στη ρωσική αγορά, αλλά και να χαλαρώσει την άσκηση πίεσης στις τιμές της εσωτερικής αγοράς. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε σήμερα, ότι το πλαφόν στις εξαγωγές ηλιελαίου αυξήθηκε κατά 400.000 τόνους από την προηγούμενη οροφή των 1,5 εκατομμυρίων τόνων, ενώ το όριο στις εξαγωγές αλεύρων από ηλιοτρόπια αυξήθηκε κατά 150.000 τόνους από το προηγούμενο πλαφόν των 700.000 τόνων. Οι περιορισμοί εφαρμόζονται μέχρι την 31η Αυγούστου.

Η απόφαση για την χαλάρωση των περιορισμών ελήφθη, καθώς υπάρχουν ικανοποιητικές ποσότητες στην εσωτερική αγορά, όπως ανακοίνωσε η ρωσική κυβέρνηση, προσθέτοντας ότι οι παραγωγοί θα επωφεληθούν από τις αυξημένες εξαγωγές.

Μιλώντας στην κρατική τηλεόραση, ο Βισότσκι είπε ότι σύμφωνα με τα αρχεία, κατά την έναρξη του πολέμου (24 Φεβρουαρίου), στις αποθήκες, ενός από τους μεγαλύτερους τερματικούς σταθμούς αποθήκευσης στο λιμάνι Μικολάιβ στη Μαύρη Θάλασσα, είχαν αποθηκευτεί 250.000-300.000 τόνοι σιτηρών, κυρίως σιταριού και καλαμποκιού.

“Φέτος τα κράτη μέλη της πρώτης γραμμής αναμένεται, όπως έχουμε συζητήσει μεταξύ μας, να υποδεχθούν περισσότερους από 150.000 μετανάστες”, δήλωσε το Σάββατο ο υπουργός Εσωτερικών της Κύπρου Νίκος Νουρής μετά από συνάντηση με συναδέλφους υπουργούς της λεγόμενης ομάδας MED5 στη Βενετία.

Όπως μεταδίδει το Reuters, περίπου 36.400 αιτούντες άσυλο και μετανάστες έχουν ήδη αποβιβαστεί στην Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα φέτος, μετά από 123.318 αφίξεις το 2021, σύμφωνα με την υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.

Οι συνολικοί αριθμοί, ωστόσο, παραμένουν σημαντικά χαμηλότεροι από εκείνους του 2015, όταν πάνω από 1 εκατομμύριο μετανάστες έφτασαν στις πέντε χώρες για να ξεφύγουν από τη φτώχεια και τις συγκρούσεις σε ολόκληρη την Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Η έλλειψη σιταριού και άλλων σιτηρών θα μπορούσε να επηρεάσει 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δήλωσε την Παρασκευή ο συντονιστής κρίσεων των Ηνωμένων Εθνών Αμίν Αουάντ, προσθέτοντας ότι χρειάζονται περισσότερες διαπραγματεύσεις για να ξεμπλοκάρουν τα λιμάνια στην Ουκρανία για να αποφευχθεί η πείνα και η μαζική μετανάστευση σε όλο τον κόσμο.

Η Ρωσία και η Ουκρανία αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο των παγκόσμιων προμηθειών σιταριού, ενώ η Ρωσία είναι επίσης βασικός εξαγωγέας λιπασμάτων και η Ουκρανία σημαντικός προμηθευτής καλαμποκιού και ηλιέλαιου.

«Εάν το σιτάρι παραμείνει αποκλεισμένο στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, πρέπει να περιμένουμε μεγαλύτερη ροή (μεταναστευτών)», δήλωσε την Παρασκευή η Ιταλίδα υπουργός Εσωτερικών Λουτσιάνα Λαμοργκέζε στο SkyTG24. «Ανησυχούμε, όπως και όλες οι χώρες της πρώτης γραμμής».

Ο πόλεμος έχει μπλοκάρει τις εξαγωγές σιτηρών της Ουκρανίας δια θαλάσσης, διακόπτοντας τις ζωτικές προμήθειες για χώρες από τη Σομαλία έως την Αίγυπτο. Η αναταραχή, που κορυφώθηκε από τον ζεστό καιρό και τις ξηρασίες που βλάπτουν τις καλλιέργειες σιταριού σε άλλα μέρη του κόσμου, οδήγησε τις τιμές των σιτηρών σε σχεδόν υψηλά επίπεδα ρεκόρ και απειλεί την πείνα σε μέρη της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.

Η Ρωσία συνέχισε να αποστέλλει το σιτάρι της στην πλέον υψηλότερη τιμή, βρίσκοντας πρόθυμους αγοραστές και αυξάνοντας τα έσοδα ανά τόνο. Αναμένει επίσης μια καλή σοδειά σίτου την επόμενη σεζόν, υποδηλώνοντας ότι θα συνεχίσει να επωφελείται από την κατάσταση. Οι παγκόσμιες τιμές σιταριού έχουν αυξηθεί περισσότερο από 50% φέτος και το Κρεμλίνο έχει εισπράξει έσοδα 1,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τους φόρους εξαγωγής σιταριού μέχρι στιγμής αυτή τη σεζόν, σύμφωνα με εκτιμήσεις της γεωργικής συμβούλου SovEcon.

«Αυτό είναι η χρήση τροφής ως όπλο πολέμου μέσω της παγκόσμιας μόχλευσης αντί να επιτίθεται άμεσα σε έναν πληθυσμό», δήλωσε ο Tim Benton, Διευθυντής Έρευνας για τους Αναδυόμενους Κινδύνους στο Chatham House, αναφερόμενος στα ρωσικά σχόλια ότι θα ξεμπλοκάρει το ουκρανικό λιμάνι της Οδησσού μόνο εάν κυρωθούν. είναι χαλαροί. «Από πολιτική σκοπιά βρισκόμαστε σε ένα είδος νέας θέσης λόγω της σημασίας των αγορών σιτηρών».

Μπλοκάροντας τα λιμάνια της Ουκρανίας, η Ρωσία ανάγκασε τη χώρα αυτή να προσπαθήσει να μεταφέρει σιτηρά μέσω ξηράς, με αποτέλεσμα να εξάγονται μόνο περίπου το ένα τέταρτο του συνήθους δυνητικού όγκου της.

«Η αποτυχία να ανοίξουν τα λιμάνια είναι μια κήρυξη πολέμου στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια», δήλωσε ο Ντέιβιντ Μπίσλι, επικεφαλής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τη Δευτέρα. Ο Beasley είπε ότι η έλλειψη πρόσβασης σε τρόφιμα μπορεί να ωθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να μεταναστεύσουν.

Κάθε 1% αύξηση της πείνας οδηγεί σε αύξηση 2% στη μετανάστευση, είπε, σημειώνοντας ότι 49 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται στα πρόθυρα του λιμού σε 43 χώρες. «Αυτές είναι οι 43 χώρες για τις οποίες πρέπει να ανησυχούμε εξαιρετικά και θα οδηγήσουν σε αποσταθεροποίηση και μαζική μετανάστευση εάν δεν το προλάβουμε», είπε.

Η Ρωσία και η Ουκρανία είναι οι κύριοι προμηθευτές σιταριού και ηλιέλαιου στον κόσμο. Η Ουκρανία κατατάσσεται επίσης μεταξύ των έξι κορυφαίων εξαγωγέων καλαμποκιού, κοτόπουλου και μελιού. Παραδοσιακά αποστέλλει εκατομμύρια τόνους σιτηρών ετησίως μέσω της Μαύρης Θάλασσας, κερδίζοντας περίπου το 10% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της από τον τομέα της γεωργίας και των τροφίμων. Και οι δύο είναι από τις λίγες χώρες στον κόσμο που εξάγουν μεγάλους όγκους των τροφίμων που καλλιεργούν σε πολλές χώρες.

Πηγή: Bloomberg

Ο πόλεμος επιδείνωσε την ήδη υπάρχουσα επισιτιστική ανασφάλεια. Η Ουκρανία και η Ρωσία αντιπροσωπεύουν παράγουν το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού καθώς και το 60% του ηλιελαίου. Τουλάχιστον 26 χώρες βασίζονται στη Ρωσία και την Ουκρανία για περισσότερο από το ήμισυ των σιτηρών τους.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, ο πόλεμος θα αφήσει το 20-30% της γεωργικής γης στην Ουκρανία ανεκμετάλλευτο το 2022. Τα σιτηρά που έχουν ήδη συγκεντρωθεί έχουν αποκλειστεί στα λιμάνια της Ουκρανίας, ενώ την ίδια στιγμή κι ενώ οι Ρώσοι αγρότες μπορούν ακόμα να παράγουν, οι εξαγωγές έχουν «παγώσει» λόγω των κυρώσεων της Δύσης.

• Η Ρωσία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας λιπασμάτων στον κόσμο, ανακοίνωσε απαγόρευση εξαγωγών στις αρχές Μαρτίου. Η Κίνα επέβαλε ανάλογη απαγόρευση το περασμένο καλοκαίρι, προκαλώντας μία καταστροφική παγκόσμια έλλειψη λιπασμάτων. Οι τιμές έχουν εκτιναχθεί στα ύψη, οδηγώντας τους αγρότες να αλλάζουν τις καλλιέργειες ή να χρησιμοποιούν λιγότερα θρεπτικά συστατικά, κάτι που πιθανότατα οδηγεί σε χαμηλότερες αποδόσεις.

Η κρίση γίνεται πλέον αισθητή στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Οι αγορές τροφίμων αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το ήμισυ των συνολικών δαπανών των νοικοκυριών σε χώρες χαμηλού εισοδήματος και πολλές κυβερνήσεις παρέχουν επιδοτήσεις τροφίμων. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, 10 εκατομμύρια άνθρωποι ωθούνται σε ακραία φτώχεια παγκοσμίως για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης των τιμών των τροφίμων.

• Σε πολλές αναδυόμενες αγορές, η επισιτιστική ανασφάλεια είναι ήδη πηγή κοινωνικής αναταραχής και γεωπολιτικού κινδύνου. Η αύξηση στις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας έχει πυροδοτήσει διαδηλώσεις στην Τυνησία, το Περού και τη Σρι Λάνκα που χρεοκόπησε.

Η χώρα της Νότιας Ασίας είναι η πρώτη που «λύγισε» από τις οικονομικές πιέσεις που επιδεινώθηκαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά δεν θα είναι η τελευταία, προειδοποιούν οι αναλυτές. Εβδομάδες αναταραχών στη Σρι Λάνκα οδήγησαν στην παραίτηση του πρωθυπουργού Mαχίντα Ραζαπάκσα, καθώς η χώρα παρασύρεται από την πανδημία, το υψηλό χρέος και την αύξηση στις τιμές των τροφίμων και των καυσίμων.

Η Σρι Λάνκα θα σταματήσει να αποπληρώνει το διεθνές της χρέος για να διατηρήσει αποθεματικά ξένου συναλλάγματος για εισαγωγές όπως τα καύσιμα, τα φάρμακα και τα τρόφιμα. Χρωστά περίπου 51 δισ. δολάρια σε διεθνείς ομολογιούχους καθώς και σε διμερείς πιστωτές συμπεριλαμβανομένων της Κίνας, της Ιαπωνίας και της Ινδίας. Οι ανεπτυγμένες οικονομίες ωστόσο είναι επίσης εκτεθειμένες.

Η κρίση επισιτιστικής ανασφάλειας θα πρέπει να ανησυχήσει τους κεντρικούς τραπεζίτες. Οι εμπορικοί περιορισμοί που επιβάλλονται από ορισμένες χώρες για την προστασία των τοπικών προμηθειών έχουν πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που επιταχύνει τον πληθωρισμό των τροφίμων.

Οι περιορισμοί στις εξαγωγές στο ρωσικό ηλιέλαιο ώθησαν την Ινδονησία να απαγορεύσει τις εξαγωγές φοινικέλαιου τον Απρίλιο. Την περασμένη εβδομάδα η Ινδία επέβαλε επίσης απαγόρευση εξαγωγής σιταριού.

Σχεδόν 10 εκατομμύρια Βρετανοί μείωσαν την κατανάλωση φαγητού ή έχασαν γεύματα τον Απρίλιο, ενώ η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει κουπόνια τροφίμων για να βοηθήσει τα φτωχότερα νοικοκυριά. Ο πληθωρισμός που οδηγείται από τις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας αναδεικνύεται σε βασικό προεκλογικό ζήτημα στις ΗΠΑ που μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή της ισορροπίας στο Κογκρέσο, εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Οι αγρότες προειδοποιούν για επισιτιστική κρίση λόγω των ελλείψεων σε βασικά διατροφικά είδη, εκτός απο το μαγειρικό λάδι. Η κρίση μπορεί να επεκταθεί στη μπύρα, το κοτόπουλο, τα ζυμαρικά και τα λουκάνικα. Τα μεγάλα σούπερ μάρκετ στη Βρετανία περιορίζουν ήδη το ηλιέλαιο που μπορούν να αγοράσουν οι πελάτες.

Οι ελλείψεις και οι υψηλότερες τιμές θα επηρεάσουν προϊόντα όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά, την μπύρα, το κοτόπουλο και τα λουκάνικα. Οι αγρότες προειδοποιούν για μια νέα, μεγαλύτερη επισιτιστική κρίση που πυροδοτήθηκε από τις ελλείψεις και τις τιμές χονδρικής, εν μέσω φόβων ότι το δελτίο μπορεί να επεκταθεί σε τρόφιμα και είδη πέρα από το μαγειρικό λάδι.f

Η αρνητική επίδραση στις επιλογές και στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών θα ειναι αναπόφευκτη, λένε. Οι ηγέτες των αγροτών προειδοποίησαν τον Βρετανό υπουργό Περιβάλλοντος Τζορτζ Γιουστίς για την κρίση σε επείγουσες συνομιλίες.

Ο Τιμ Λανγκ, ομότιμος καθηγητής επισιτιστικής πολιτικής στο City του Λονδίνου, δήλωσε: «Σήμερα μιλάμε για τη διανομή του ηλιελαίου με μερίδες, αλλά σύντομα αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε άλλα προϊόντα. Η κρίση στην Ουκρανία εντείνει την αγωνία και υπενθυμίζει σε εμάς και στην κυβέρνηση ότι δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα ράφια των σούπερ μάρκετ θα είναι πάντα γεμάτα».

• Κολοσσοί όπως η Tesco, η Morrisons, η Waitrose και η Ιceland περιορίζουν την ποσότητα ηλιελαίου που μπορούν να αγοράσουν οι καταναλωτές και υπάρχουν ανησυχίες ότι αυτό θα εξαπλωθεί σε άλλα προϊόντα και, πιο πιθανό, θα μειωθεί η επιλογή στα ράφια.

Οι καλλιεργητές οπωροκηπευτικών έχουν περικόψει την παραγωγή τους λόγω του αυξανόμενου κόστους ενέργειας για την παροχή θερμότητας. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές χονδρικήςειδών όπως η τομάτα, αυξήθηκαν κατά 58% σε ένα χρόνο. Ακόμη και το McDonald’s δεν μπόρεσαν να πάρει όλες τις ντομάτες που χρειάζονται, πράγμα που σημαίνει ότι ορισμένα εστιατόρια έχουν περιορίσει τον αριθμό του λαχανικού στα μπέργκερ τους.

Η χονδρική τιμή του βουτύρου και του αποβουτυρωμένου γάλακτος σε σκόνη, που χρησιμοποιείται σε επεξεργασμένα τρόφιμα, αυξήθηκε επίσης κατά 59% σε ένα χρόνο, σύμφωνα με το Συμβούλιο Ανάπτυξης Γεωργίας και Κηπουρικής. Τα Sainsbury’s έχουν τοποθετήσει πινακίδες στα καταστήματά τους, συμβουλεύοντας τους πελάτες ότι ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να αντικαταστήσουν το ηλιέλαιο με κραμβέλαιο. Η Κάρεν Μπετς, της Ομοσπονδίας Τροφίμων και Ποτών είπε ότι ο πόλεμος και οι σχετικές κυρώσεις «θα οδηγήσουν σύντομε σε νέες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων».

Οι ηγέτες των αγροτών προειδοποιούν για κατάρρευση της παραγωγής αυγών και χοιρινού κρέατος, καθώς οι αγρότες παραιτούνται επειδή δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά το αυξανόμενο κόστος των ζωοτροφών, της ενέργειας αλλά και των λιπασμάτων, σε μία κρίση που επαναλαμβάνεται σε πολλές χώρες και όχι μόνο στη Βρετανία.

• Οικονομολόγοι και ειδικοί σε θέματα επισιτιστικής βοήθειας λένε ότι ο κόσμος θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αποστολή μετρητών και τεχνογνωσίας και όχι μόνο στη συγκέντρωση προμηθειών και αποθεμάτων. Είναι λιγότερο δαπανηρό και πολύ πιο αποτελεσματικό να ενθαρρύνονται οι αγρότες να παράγουν τοπικά, προσαρμόζοντας τις καλλιέργειες στις κλιματικές και εδαφικές συνθήκες τους.

Οι εξαγωγείς τροφίμων και λιπασμάτων όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η ΕΕ, η Αργεντινή και η Βραζιλία θα πρέπει να συμφωνήσουν να μην επιβάλουν εμπορικούς περιορισμούς και η Ινδία θα πρέπει να καταργήσει επίσης τους περιορισμούς.

Οι ΗΠΑ και η ΕΕ, μαζί με τα Ηνωμένα Έθνη, θα πρέπει να εξετάσουν τρόπους για να απομακρύνουν τα «μπλοκαρισμένα» σιτηρά από την Ουκρανία. Αν και θεωρείται απίθανο, η Κίνα θα μπορούσε να συμβάλει με την κατάργηση της απαγόρευσης εξαγωγής λιπασμάτων και τη μείωση των αποθεμάτων καλαμποκιού, ρυζιού και σιταριού.

• Οπως και να ‘χει ακόμη και με τα καλύτερα σενάρια, η επισιτιστική κρίση θα είναι μακροχρόνια και θα επηρεάσει εκατομμύρια περισσότερους ανθρώπους. Ο πόλεμος θα τελειώσει, αλλά η κλιματική αλλαγή θα συνεχίσει να επηρεάζει τα τρόφιμα.

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ, περίπου 193 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υποφέρουν από οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, εν μέρει λόγω των πιέσεων στις παγκόσμιες αγορές τροφίμων που έχουν δημιουργηθεί εδώ και αρκετό καιρό.

Η άνοδος στις τιμές ενέργειας το 2021 ανέβασε το κόστος των λιπασμάτων και των καυσίμων που χρειάζονται οι αγρότες. Η ξηρασία κατέστρεψε τις καλλιέργειες σε μεγάλες χώρες παραγωγής τροφίμων όπως η Βραζιλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς. Οι καθυστερήσεις στη ναυτιλία που προκαλούνται από την πανδημία έχουν διαταράξει επίσης σημαντικά το εμπόριο.

Όπως αναφέρει στην τελευταία έκδοσή του το έγκυρο περιοδικό, ο πόλεμος πλήττει ένα παγκόσμιο σύστημα τροφίμων που έχει αποδυναμωθεί από τον Covid-19 , την κλιματική αλλαγή και ένα ενεργειακό σοκ . Οι εξαγωγές της Ουκρανίας σε σιτηρά και ελαιούχους σπόρους έχουν ως επί το πλείστον σταματήσει και οι εξαγωγές της Ρωσίας απειλούνται. Μαζί, οι δύο χώρες παρέχουν το 12% των εμπορευόμενων θερμίδων. Οι τιμές του σιταριού, αυξημένες κατά 53% από την αρχή του έτους, εκτινάχθηκαν περαιτέρω κατά 6% στις 16 Μαΐου, μετά την ανακοίνωση της Ινδίας ότι θα αναστείλει τις εξαγωγές λόγω ενός ανησυχητικού καύσωνα.

Μια κρίση που θα κρατήσει για χρόνια

Η ευρέως αποδεκτή ιδέα μιας κρίσης κόστους ζωής δεν αρχίζει να συλλαμβάνει τη βαρύτητα αυτού που μπορεί να περιμένει. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ , προειδοποίησε στις 18 Μαΐου ότι οι επόμενοι μήνες απειλούν «το φάσμα της παγκόσμιας έλλειψης τροφίμων» που θα μπορούσε να διαρκέσει για χρόνια.

Το υψηλό κόστος των βασικών τροφίμων έχει ήδη αυξήσει τον αριθμό των ανθρώπων που δεν μπορούν να είναι σίγουροι ότι θα φάνε αρκετά κατά 440 εκατομμύρια, σε 1,6 δισεκατομμύρια. Σχεδόν 250 εκατομμύρια βρίσκονται στο χείλος του λιμού. Εάν, όπως είναι πιθανό, ο πόλεμος παραταθεί και οι προμήθειες από τη Ρωσία και την Ουκρανία περιοριστούν, εκατοντάδες εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούσαν να πέσουν στη φτώχεια. Η πολιτική αναταραχή θα επεκταθεί, τα παιδιά θα μείνουν στάσιμοι και οι άνθρωποι θα πεινάσουν.

Ο κ. Πούτιν δεν πρέπει να χρησιμοποιεί το φαγητό ως όπλο. Οι ελλείψεις δεν είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του πολέμου. Οι παγκόσμιοι ηγέτες θα πρέπει να δουν την πείνα ως ένα παγκόσμιο πρόβλημα που απαιτεί επειγόντως μια παγκόσμια λύση.

Η Ρωσία και η Ουκρανία προμηθεύουν το 28% του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού, το 29% του κριθαριού, το 15% του καλαμποκιού και το 75% του ηλιελαίου.

Η Ρωσία και η Ουκρανία συνεισφέρουν περίπου τα μισά δημητριακά που εισάγονται από τον Λίβανο και την Τυνησία. για τη Λιβύη και την Αίγυπτο ο αριθμός είναι τα δύο τρίτα. Οι εξαγωγές τροφίμων της Ουκρανίας παρέχουν τις θερμίδες για να θρέψουν 400 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο πόλεμος διακόπτει αυτές τις προμήθειες επειδή η Ουκρανία έχει ναρκοθετήσει τα ύδατά της για να αποτρέψει μια επίθεση και η Ρωσία αποκλείει το λιμάνι της Οδησσού.

Ακόμη και πριν από την εισβολή, το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού είχε προειδοποιήσει ότι το 2022 θα ήταν μια τρομερή χρονιά. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος παραγωγός σιταριού, είπε ότι, μετά τις βροχές που καθυστέρησαν τη φύτευση πέρυσι, αυτή η καλλιέργεια μπορεί να είναι η χειρότερη από ποτέ. Τώρα, εκτός από τις ακραίες θερμοκρασίες στην Ινδία , τον δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό στον κόσμο, η έλλειψη βροχής απειλεί να μειώσει τις αποδόσεις σε άλλα καλάθια ψωμιού, από τη ζώνη σίτου της Αμερικής μέχρι την περιοχή Beauce της Γαλλίας. Το Κέρας της Αφρικής πλήττεται από τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Καλώς ήρθατε στην εποχή της κλιματικής αλλαγής.

Όλα αυτά θα έχουν οδυνηρές επιπτώσεις στους φτωχούς. Τα νοικοκυριά στις αναδυόμενες οικονομίες ξοδεύουν το 25% του προϋπολογισμού τους σε τρόφιμα—και στην υποσαχάρια Αφρική έως και το 40%. Στην Αίγυπτο το ψωμί παρέχει το 30% όλων των θερμίδων. Σε πολλές χώρες εισαγωγής, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τις επιδοτήσεις για να αυξήσουν τη βοήθεια προς τους φτωχούς, ειδικά εάν εισάγουν επίσης ενέργεια – μια άλλη αγορά σε αναταραχή.

Η κρίση απειλεί να επιδεινωθεί. Η Ουκρανία είχε ήδη στείλει μεγάλο μέρος της σοδειάς του περασμένου καλοκαιριού πριν από τον πόλεμο. Η Ρωσία εξακολουθεί να καταφέρνει να πουλάει τα σιτηρά της, παρά το πρόσθετο κόστος και τους κινδύνους για τους φορτωτές. Ωστόσο, εκείνα τα ουκρανικά σιλό που δεν έχουν υποστεί ζημιά από τις μάχες είναι γεμάτα καλαμπόκι και κριθάρι. Οι αγρότες δεν έχουν πού να αποθηκεύσουν την επόμενη συγκομιδή τους, η οποία θα ξεκινήσει στα τέλη Ιουνίου, η οποία μπορεί επομένως να σαπίσει. Και τους λείπουν τα καύσιμα και η εργασία για να φυτέψουν το ένα μετά από αυτό. Η Ρωσία, από την πλευρά της, ενδέχεται να στερείται ορισμένων προμηθειών σπόρων και φυτοφαρμάκων που συνήθως αγοράζει από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρά τις αυξανόμενες τιμές των σιτηρών, οι αγρότες σε άλλα μέρη του κόσμου ενδέχεται να μην καλύψουν το έλλειμμα. Ένας λόγος είναι ότι οι τιμές είναι ασταθείς. Ακόμη χειρότερα, τα περιθώρια κέρδους συρρικνώνονται, λόγω των αυξανόμενων τιμών των λιπασμάτων και της ενέργειας. Αυτά είναι τα κύρια κόστη των αγροτών και οι δύο αγορές διαταράσσονται από τις κυρώσεις και τον αγώνα για φυσικό αέριο. Εάν οι αγρότες μειώσουν τα λιπάσματα, οι παγκόσμιες αποδόσεις θα είναι χαμηλότερες ακριβώς τη λάθος στιγμή.

Η απάντηση των ανήσυχων πολιτικών θα μπορούσε να επιδεινώσει μια κακή κατάσταση. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, 23 χώρες από το Καζακστάν μέχρι το Κουβέιτ έχουν δηλώσει αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές τροφίμων που καλύπτουν το 10% των θερμίδων που διακινούνται παγκοσμίως. Περιορίζονται πάνω από το ένα πέμπτο όλων των εξαγωγών λιπασμάτων. Εάν σταματήσει το εμπόριο, θα ακολουθήσει πείνα.

Το σκηνικό έχει ρυθμιστεί για ένα παιχνίδι κατηγοριών (blame game), στο οποίο η Δύση καταδικάζει τον κ. Πούτιν για την εισβολή του και η Ρωσία καταδικάζει τις δυτικές κυρώσεις. Στην πραγματικότητα, οι διαταραχές είναι κατά κύριο λόγο το αποτέλεσμα της εισβολής του κ. Πούτιν και ορισμένες κυρώσεις τις έχουν επιδεινώσει. Το επιχείρημα θα μπορούσε εύκολα να γίνει δικαιολογία για αδράνεια. Εν τω μεταξύ, πολλοί άνθρωποι θα πεινάσουν και κάποιοι θα πεθάνουν.

Αντίθετα, τα κράτη πρέπει να δράσουν από κοινού, ξεκινώντας από τη διατήρηση των αγορών ανοιχτές. Αυτή την εβδομάδα η Ινδονησία, πηγή του 60% του παγκόσμιου φοινικέλαιου, ήρε την προσωρινή απαγόρευση των εξαγωγών. Η Ευρώπη θα πρέπει να βοηθήσει την Ουκρανία να μεταφέρει τα σιτηρά της σιδηροδρομικώς και οδικώς στα λιμάνια της Ρουμανίας ή της Βαλτικής, αν και ακόμη και οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις λένε ότι μόνο το 20% της σοδειάς θα μπορούσε να βγει με αυτόν τον τρόπο. Οι χώρες εισαγωγής χρειάζονται επίσης υποστήριξη, ώστε να μην καταλήξουν να ανατραπούν από τεράστιους λογαριασμούς. Οι προμήθειες έκτακτης ανάγκης σε σιτηρά θα πρέπει να πηγαίνουν μόνο στους πολύ φτωχότερους. Για άλλους, η χρηματοδότηση εισαγωγών με ευνοϊκούς όρους, που ίσως παρέχεται μέσω του ΔΝΤ , θα επέτρεπε στα δολάρια των χορηγών να προχωρήσουν περαιτέρω. Η ελάφρυνση του χρέους μπορεί επίσης να βοηθήσει στην απελευθέρωση ζωτικών πόρων.

Υπάρχει λύση;

Υπάρχει περιθώριο αντικατάστασης. Περίπου το 10% όλων των σιτηρών χρησιμοποιούνται για την παραγωγή βιοκαυσίμων, και το 18% των φυτικών ελαίων πηγαίνει στο βιοντίζελ. Η Φινλανδία και η Κροατία έχουν αποδυναμώσει τις εντολές που απαιτούν τη βενζίνη να περιλαμβάνει καύσιμα από καλλιέργειες. Άλλοι θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.

Μια τεράστια ποσότητα σιτηρών χρησιμοποιείται για τη διατροφή των ζώων. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας, τα σιτηρά αντιπροσωπεύουν το 13% των ξηρών ζωοτροφών βοοειδών. Το 2021 η Κίνα εισήγαγε 28 εκατομμύρια τόνους καλαμποκιού για να ταΐσει τους χοίρους της, περισσότερους από τις εξαγωγές της Ουκρανίας σε ένα χρόνο.

Άμεση ανακούφιση θα ερχόταν από το σπάσιμο του αποκλεισμού της Μαύρης Θάλασσας Περίπου 25 εκατομμύρια τόνοι καλαμποκιού και σιταριού, που ισοδυναμεί με την ετήσια κατανάλωση όλων των λιγότερο ανεπτυγμένων οικονομιών του κόσμου, έχουν παγιδευτεί στην Ουκρανία. Τρεις χώρες πρέπει να ληφθούν υπόψη για τις αναγκαίες δράσεις: η Ρωσία πρέπει να επιτρέψει την ουκρανική ναυτιλία να λειτουργήσει, η Ουκρανία δεν πρέπει να ναρκοθετήσει την προσέγγιση στην Οδησσό, και η Τουρκία πρέπει να αφήσει ναυτικές συνοδούς να περάσουν τον Βόσπορο.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο. Η Ρωσία, που αγωνίζεται στο πεδίο της μάχης, προσπαθεί να στραγγαλίσει την οικονομία της Ουκρανίας. Η Ουκρανία είναι απρόθυμη να καθαρίσει τις νάρκες της. Το να τους πείσουν να υποχωρήσουν θα είναι καθήκον των χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας και της Κίνας, που έχουν παραιτηθεί από τον πόλεμο. Οι νηοπομπές ενδέχεται να απαιτούν ένοπλη συνοδεία που επικυρώνεται από έναν ευρύ συνασπισμό. Η διατροφή ενός εύθραυστου κόσμου είναι υπόθεση όλων.

Πηγή: Economist

«Ένα θέμα που θα μας απασχολήσει είναι η παγκόσμια επισιτιστική κρίση, έχω συγκαλέσει μια τέτοια σύσκεψη με την ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για την προσεχή Δευτέρα για να εξασφαλίσουμε την ασφάλεια των τροφίμων στην πατρίδα μας» δήλωσε ο κ. Μητσοτάκης την περασμένη Παρασκευή, μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου Κορυφής υπογραμμίζοντας ότι «δεν αφορά τη χώρα μας, αλλά πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για μια τέτοια κρίση».

«Επισιτιστικός κίνδυνος δεν υφίσταται για τη χώρα μας» τόνισαν και πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, σημειώνοντας ότι κατά τη διάρκεια της σύσκεψης θα εξετάσουν τις επόμενες κινήσεις της κυβέρνησης για την αποτροπή κάθε επισιτιστικού κινδύνου.

Οι λίγες ελλείψεις που παρουσιάστηκαν στο ηλιέλαιο δεν επηρεάζουν τα νοικοκυριά. Από Ουκρανία η Ελλάδα εισάγει περίπου 30.000 τόνους από τους συνολικά 120.000 τόνους εισαγωγών ηλιέλαιου. Εκτίμηση στελεχών της Επιτροπής Επισιτιστικής Κρίσης του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είναι ότι εύκολα μπορούν να αναπληρωθούν από εισαγωγές από την Αργεντινή ή από άλλες τρίτες χώρες.

Το ίδιο ισχύει και με το καλαμπόκι, καθώς από Ρωσία και Ουκρανία οι εισαγωγές ανέρχονται περίπου σε 500.000 τόνους. Ποσότητα, η οποία είχε ως κύρια κατεύθυνση την παραγωγή ζωοτροφών και σύμφωνα με εκτιμήσεις το κενό θα μπορούσαν να καλύψουν εισαγωγές από τη Ρουμανία, Βουλγαρία, άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και τη Νότιο Αμερική.

Τους 250.000 τόνους έφταναν οι εισροές μαλακού σιταριού από Ουκρανία και Ρωσία. Οι εισαγωγείς έχουν απευθυνθεί στις αγορές της Ρουμανίας, Βουλγαρίας, Ουγγαρίας, Γερμανίας και Γαλλίας, ενώ ήδη έχουν ξεκινήσει εισαγωγές από Καναδά (μέσω Ιταλίας) με το μειονέκτημα, βέβαια του υψηλού κόστους μεταφοράς.

Δυο επιπλέον παράγοντες

H σύσκεψη ανάμεσα στον κ. Μητσοτάκη και τον κ. Γεωργαντά θα επικεντρωθεί επίσης σε δυο ακόμη ζητήματα.

Το πρώτο αφορά την αύξηση στις τιμές των ζωοτροφών.

Πρόθεση της κυβέρνησης είναι να διαθέσει 40 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση των κτηνοτρόφων. Ο τρόπος ενίσχυσης θα ανακοινωθεί τις επόμενες ημέρες από τον αρμόδιο υπουργό. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, θεωρείται βέβαιο ότι αυτή είναι η αρχή της στήριξης των κτηνοτρόφων και ότι θα ακολουθήσει, ανάλογα με την πορεία των δημοσιονομικών, και άλλη στήριξη.

Δεύτερο εξίσου σημαντικό ζήτημα είναι η τιμή των λιπασμάτων, η οποία από την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχει «εκτοξευθεί».

Όπως ανέφεραν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πηγές του ΥΠΑΑΤ «αν ο αγρότης δεν ρίξει λιπάσματα δεν θα έχει τον όγκο παραγωγής που έχει κάθε χρόνο» συμπληρώνοντας πως «μικρότερη παραγωγή σημαίνει μεγαλύτερο επισιτιστικό πρόβλημα, καθώς θα εξαρτώμεθα περισσότερο από τις εισαγωγές για την επόμενη περίοδο».

Τέλος, όσον αφορά τις εισαγωγές από τη Νότιο Αμερική, τον Καναδά και γενικά χώρες εκτός της ΕΕ, αυτό που ανησυχεί όχι μόνο την κυβέρνηση, αλλά και τις Βρυξέλλες, είναι ότι δεν τηρούνται τα ίδια ποιοτικά standards με αυτά που ορίζει η Ευρώπη.

«Στοπ» σε φαινόμενα αισχροκέρδειας

Στο μεταξύ, μέτρα για την αποφυγή φαινομένων αισχροκέρδειας, αλλά και ελλείψεων προϊόντων έλαβε την περασμένη εβδομάδα το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Με τροπολογία που εισήχθη σε νομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών, ζητήθηκε η υποχρεωτική καταγραφή αποθεμάτων σε μια σειρά γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.

Υπόχρεοι είναι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αλυσίδα παραγωγής, εισαγωγής, εμπορίας, πώλησης, μεσιτείας, διακίνησης, διανομής και αποθήκευσης γεωργικών προϊόντων και τροφίμων στην Ελληνική Επικράτεια θα πρέπει υποχρεωτικά να υποβάλλουν στοιχεία για αποθέματα σε:

• πρώτες ύλες για την παραγωγή λιπασμάτων,
• λιπάσματα,
• ζωοτροφές,
• ωμά δημητριακά παντός είδους και ιδίως σιτάρι ή σμιγάδι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη, καλαμπόκι, εδώδιμο φαγόπυρο,
• άλευρα και ιδίως αλεύρια σιταριού ή σμιγαδιού και αλεύρια δημητριακών, στ) ηλίανθο, και
• φυτικά έλαια, εκτός από το ελαιόλαδο, και ιδίως ηλιέλαιο (έλαιο ηλιοτροπίου), φοινικέλαιο και αραβοσιτέλαιο.

Πηγή:ΑΠΕ