Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Σάββα Γ. Ρομπόλη*

Όμως, το  επιχείρημα  αυτό  είναι αβάσιμο γιατί  εξ  ορισμού, όπως   αποδεικνύεται από την  διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία, το πλήρες κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών  δεν εμπεριέχει καμία διαγενεακή δικαιοσύνη,  δεδομένου  ότι  χαρακτηρίζεται από την πλήρη ατομικότητα στη διαχείριση. Επιπλέον, με το συγκεκριμένο επιχείρημα υπονοείται ότι οι συνταξιούχοι με  το  ισχύον  σύστημα  επικουρικής  ασφάλισης  ελάμβαναν συντάξεις που δεν δικαιούνταν,  με αποτέλεσμα αυτό να έχει συνέπεια στις νέες γενιές, κάτι το οποίο δεν θα ξανασυμβεί  στο  μέλλον με την  πλήρη κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης.

Παραβλέπεται  όμως  ότι  οι συντάξεις  εκείνες  που ήταν οι άμεσες εισφορές των νέων γενεών, έγιναν άμεσα κατανάλωση  και  συνέβαλαν  στην  διεύρυνση  της  ρευστότητας  της  οικονομίας  και  στην  ανάπτυξη  της  χώρας  μας. Έτσι κατ’ αυτόν  τον  τρόπο  συμβολής  στην  αναπαραγωγή  της  ελληνικής  οικονομίας  ουσιαστικά επενδύθηκαν  στις νέες γενιές  με  την  αύξηση  του  ΑΕΠ,  των  θέσεων  εργασίας,  του  εισοδήματος,  των  κοινωνικο-αναπτυξιακών  υποδομών, κ.λ.π. Αντίθετα, στην περίπτωση  της  πλήρους κεφαλαιοποίησης, η  επανάληψη μίας  χρηματοπιστωτικής  κρίσης,  όπως αυτή  του 2008, τις εγγυήσεις που αναφέρει το νομοσχέδιο ποιος θα τις   χρηματοδοτήσει;

• Ο Κρατικός  Προϋπολογισμός, δηλαδή, οι νέες γενιές  ως  φορολογούμενοι. Επιπλέον,  ποιος  θα είναι αυτός που θα έχει όφελος σε  μία  τέτοια περίπτωση; 

Προφανώς   τα ξένα funds στα οποία θα έχουν επενδυθεί οι εισφορές της νέας γενιάς,   οι  οποίες  θα  συναντηθούν  με  τον  κίνδυνο  των  χρηματιστηρίων. Άρα, με ποιον τρόπο αποκαθίσταται η   δήθεν  απωλεσθείσα  από  το  υπάρχον  διανεμητικό  σύστημα  επικουρικής  ασφάλισης  διαγενεακή δικαιοσύνη; Με  κανέναν. Κι’αυτό  γιατί  οι συντάξεις των συνταξιούχων  του  διανεμητικού  συστήματος  που  χρηματοδοτούνται  από  τις   εισφορές της νέας γενιάς,  όχι  μόνο  δεν εξανεμίζονται  στις  χρηματιστηριακές  αγορές  και  τα  επενδυτικά   funds   δεν θα έχουν   καμία  ευθύνη  αλλά  αντίθετα  επιστρέφουν   στην  νέα  γενιά  με  την  ανάπτυξη  της  πραγματικής  οικονομίας. Ως  εκ  τούτου  στο  πνεύμα  και  στο  γράμμα  του υπό  συζήτηση  στην  Βουλή  νομοσχεδίου  η  ευθύνη  των  απωλειών  των  εισφορών  μεταφέρεται  στους  φορολογούμενους  και  την  νέα  γενιά.

• Παράλληλα,  προκαλεί  εντύπωση  ο  ισχυρισμός  κυβερνητικών  παραγόντων  ότι  με  το  νομοσχέδιο  της  πλήρους  κεφαλαιοποίησης  της  επικουρικής  ασφάλισης  θα υπάρχει η δυνατότητα να επενδύονται οι εισφορές της νέας γενιάς σε τίτλους του εξωτερικού και όχι μόνο σε ελληνικά ομόλογα τα οποία προκάλεσαν την κατάρρευση των Ταμείων και των τραπεζών το 2008,  δεδομένου  ότι,  κατά  τους  ισχυρισμούς  τους,   η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι οι επενδύσεις σε ξένα ομόλογα και μετοχές ξένων εταιρειών σε ξένα χρηματιστήρια ενισχύει την σιγουριά και το ύψος των αποδόσεων.

Όμως, παραβλέπεται  το γεγονός του  κουρέματος  των ελληνικών ομολόγων   ως  απόρροια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης που ξεκίνησε από τα CDS (Credit Default Swaps) και τα CDOs (Collateralized Dedt Obligation) το 2008  και  μεταδόθηκε σε διεθνές  επίπεδο (συστημικός κίνδυνος των χρηματαγορών). Επίσης, παραβλέπεται  ότι πριν συντελεσθεί το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων το 2012, τα έτη 2008 και 2009, στα δημόσια και ιδιωτικά κεφαλαιοποιητικά συστήματα είχαν εξανεμιστεί συντάξεις ύψους 5,4 τρις δολαρίων παγκοσμίως (Yermo, J. and C. Severinson, (2010), OECD). Επιπλέον,  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  η  αντίφαση  που  αναδεικνύεται  από  τους  ισχυρισμούς  των  κυβερνητικών  παραγόντων,  οι  οποίοι  υποστηρίζουν ότι η κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης θα δημιουργήσει  συνθήκες  μεγέθυνσης  της ελληνικής οικονομίας   γιατί  οι  εισφορές  της  νέας  γενιάς  θα επενδύονται στη χώρα μας.

• Παράλληλα  όμως  υποστηρίζουν  ότι  οι  εισφορές  της  νέας  γενιάς  θα επενδύονται,  σε ξένα ομόλογα και  σε  μετοχές ξένων εταιρειών. Τέλος,  στην  δέσμη  των  λανθασμένων  επιχειρημάτων  υποστηρίζεται   ότι  η κλιματική αλλαγή θα έχει αρνητικές επιπτώσεις και θα μειώσει  το  επίπεδο  των επικουρικών  συντάξεων ενός συστήματος που λειτουργεί  με  το  διανεμητικό σύστημα και όχι με το προτεινόμενο κεφαλαιοποιητικό σύστημα  των  ατομικών  λογαριασμών.  Αντίθετα, η πραγματικότητα  είναι ότι η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει περισσότερο το κεφαλαιοποιητικό σύστημα  των  ατομικών  λογαριασμών των νέων γενεών,  δεδομένου  ότι  αυξάνονται οι κίνδυνοι των χρηματοοικονομικών αγορών στις οποίες βασίζεται η λειτουργία του προτεινόμενου κεφαλαιοποιητικού συστήματος.

Κι’ αυτό  γιατί προκαλούνται επιπτώσεις μέσω μιας λειτουργίας κλιματικών ζημιών, η οποία αντικατοπτρίζεται με την επιδείνωση της δημόσιας υγείας, την απόδοση στις γεωργικές καλλιέργειες, την αποτυχία των δημόσιων υποδομών, αυξάνοντας τα ποσοστά θνησιμότητας  και  καταστρέφοντας  περιουσιακά στοιχεία. Τέτοιες δυσμενείς επιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε άμεσους χρηματοοικονομικούς κινδύνους, προκαλώντας επανεκτίμηση των αξιών των περιουσιακών στοιχείων, μεταβάλλοντας τη διαθεσιμότητα τραπεζικών πιστώσεων και την μείωση των επενδύσεων,  έχοντας  ως τελική  επίπτωση τη δυσκολία επίτευξης στο μέλλον ικανοποιητικών  αποδόσεων  των επενδύσεων στα χρηματιστήρια, στις οποίες βασίζεται η λειτουργία του κεφαλαιοποιητικού επικουρικού ταμείου  των  ατομικών  λογαριασμών.

*Ομότ. Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Στον δημόσιο διάλογο που διεξάγεται,  κατά  το  τελευταίο  χρονικό  διάστημα, σχετικά με την επικείμενη ψήφιση του νομοσχεδίου από το Κοινοβούλιο για την κεφαλαιοποίηση της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης, υποστηρίζεται από κυβερνητικούς παράγοντες, εμπειρογνώμονες,κ.λ.π. ότι η επικουρική ασφάλιση «γίνεται πιο βιώσιμη».

Tων Σάββα  Γ.  Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Όμως,  από  την  άποψη  αυτή  είναι  ενδιαφέρον να αποσαφηνισθεί η έννοια  και  το  περιεχόμενο  της βιωσιμότητας ενός ταμείου κοινωνικής ασφάλισης.

Πράγματι,  το  εννοιολογικό  περιεχόμενο  της βιωσιμότητα ενός ταμείου κοινωνικής ασφάλισης περιλαμβάνει την μακροχρόνια οικονομική   βιωσιμότητα και την κοινωνική αποτελεσματικότητα και επάρκεια των παροχών.  

Υπό το πρίσμα αυτού του εννοιολογικού  περιεχομένου,  παραλείπεται  επιμελώς  να  σημειωθεί  ότι  η επικουρική ασφάλιση, σύμφωνα με την αναλογιστική μελέτη του  νόμου 4670/2020, παρουσιάζει μακροχρόνια οικονομική βιωσιμότητα και διατήρηση του  επιπέδου  των παροχών (λαμβάνοντας υπόψη τις δυσμενέστερες δημογραφικές και οικονομικές υποθέσεις εργασίας για την χώρας μας, πληθυσμός 8,6 εκατ. άτομα το 2070 και μέση ετήσια αύξηση του ΑΕΠ 1%),   δεδομένου  ότι  θα  μπορεί  να χρηματοδοτείται ένα μέσο επίπεδο επικουρικής σύνταξης της τάξης των 220 ευρώ τον μήνα, χωρίς να απαιτείται καμία χρηματοδότηση από το κράτος, καθώς  και  καμία  επιβάρυνση  της   δημοσιονομικής  κατάστασης του κράτους και  ειδικότερα  του δημόσιου χρέους  της  χώρας  μας  μέχρι το 2070.

Δάφνη: Επιτέθηκαν να χτυπήσουν τον δράστη στην Ευελπίδων

Αυτό σημαίνει ότι μεταξύ του υπάρχοντος συστήματος και της προτεινόμενης από την κυβέρνηση κεφαλαιοποίησης της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης, το σημερινό σύστημα υπερτερεί, δεδομένου ότι δεν επιβαρύνει καθόλου τα δημοσιονομικά της χώρας και το δημόσιο χρέος, σε αντίθεση με την πρόταση της κυβέρνησης που επιβαρύνει σημαντικάτα δημοσιονομικά της χώρας μας με ένα κόστος μετάβασης/χρέος της τάξης των 78 δις ευρώ.

Ακόμη, κι’εάν δεχτούμε τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης ότι το κόστος αυτό είναι μόλις 150 εκατ. ευρώ τον χρόνο και πάλι το σημερινό σύστημα υπερτερεί γιατί δεν δημιουργεί καμία δημοσιονομική επιβάρυνση. Επίσης, με την πρόταση της κυβέρνησης η ελληνική οικονομία, οι φορολογούμενοι και η νέα γενιά αναλαμβάνουν  επιπλέον  ένα πολύ μεγάλο  κίνδυνο  με την πληρωμή του κόστους μετάβασης για ένα πολύ μικρό εκτιμώμενο όφελος της τάξης των 25 ευρώ στην μέση μηνιαία κεφαλαιοποιητική (ατομικός  κουμπαράς) σύνταξη.

Επιπλέον, η εκτιμώμενη αύξηση που παρουσιάζεται αποτελεί μία απλή προσδοκία διότι ενέχει μεγάλη αβεβαιότητα, αφού η χορήγηση  της  εξαρτάται από την πορεία των χρηματαγορών και των  κεφαλαιαγορών.

Σε αντίθεση με το σημερινό σύστημα στο οποίο ένας σημερινός νέος γνωρίζει από σήμερα με μεγάλη βεβαιότητα ότι η μέση μηνιαία  σύνταξη  θα είναι περίπου  220 ευρώ, αφού η   ελληνική  οικονομία είναι απίθανο να έχει ετήσιο  ρυθμό  αύξησης  του  ΑΕΠ   χαμηλότερο  από το 1% για 50 συνεχόμενα έτη. 

Κι’ αυτό  γιατί  την περίοδο 1990-2019 η μέση αύξηση του ΑΕΠ ήταν  1,6%, κάτι που οι εκπρόσωποι  των  δανειστών  αγνόησαν και χρησιμοποίησαν στις μελέτες τους μέση ετήσια αύξηση του ΑΕΠ 1%.

Πιο  συγκεκριμένα,  υποστηρίζεται  ότι  το  σύστημα  επικουρικής  ασφάλισης  με  την  κεφαλαιοποίηση  των  ατομικών  λογαριασμών  θα  γίνει  περισσότερο  βιώσιμο σε  δύο  επίπεδα: α) σε μικροοικονομικό επίπεδο, δεδομένου  ότι παρέχονται αντικίνητρα για ανασφάλιστη εργασία και έτσι ενθαρρύνεται η επίσημη/ασφαλισμένη εργασία.

Όμως, ο ισχυρισμός  αυτός  είναι λανθασμένος,  δεδομένου  ότι και στο σημερινό σύστημα ο ασφαλισμένος έχει ατομικό, αλλά  νοητό λογαριασμό στις βάσεις δεδομένων του e-ΕΦΚΑ.

Έτσι,ένας ασφαλισμένος και με το σημερινό σύστημα και με την  κυβερνητική  πρόταση της κεφαλαιοποίησης (ατομικός  κουμπαράς)  όσο μεγαλύτερο μισθό  και  φανερή εργασία έχει,τόσο μεγαλύτερη σύνταξη θα λάβει.

Επιπλέον, το εργοδοτικό κόστος παραμένει το ίδιο αφού η εισφορά και στην μια και στην άλλη περίπτωση είναι  στο ίδιο επίπεδο, σύμφωνα  με  το  συγκεκριμένο σχέδιο  νόμου  και  β) σε μακροοικονομικό επίπεδο,  σύμφωνα  με  τον  αντίστοιχο  ισχυρισμό, δημιουργείται εθνική αποταμίευση  η  οποία  θα καλύψει το επενδυτικό κενό που υπάρχει στη χώρα μας δίνοντας  έτσι  ώθηση στην ανάπτυξη.

• Όμως, ο ισχυρισμός  αυτός  συνιστά  μία  απλή   προσδοκία, αφού από επιστημονικές έρευνες που έχουν διεξαχθεί διεθνώς δεν έχει αποδειχθεί ότι με το εγχείρημα της μετάβασης από ένα διανεμητικό σύστημα σε ένα κεφαλαιοποιητικό (ατομικός  κουμπαράς) σύστημα αυξάνεται η γενική αποταμίευση, ούτε  έχει  αποδειχθεί  η  ύπαρξη  σύνδεσης με το ΑΕΠ.

Κι΄αυτό  γιατί, όπως  έχει  αποδειχθεί,  ο εργαζόμενος  αποταμιεύοντας με το υποχρεωτικό σύστημα  μειώνει τις  άλλου είδους αποταμιεύσεις  που  πραγματοποιούσε  από μόνος του. Παράλληλα,  αναφορικά με την  ώθηση  του  ΑΕΠ, το χρέος του κόστους μετάβασης, όπως  έχει  αποδειχθεί, δημιουργεί αρνητικές προοπτικές στη   βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους  και  στον  ρυθμό  μεταβολής  του  παραγόμενου  προϊόντος.

Το  ίδιο,  ο  ισχυρισμός  ότι  η  κεφαλαιοποίηση  των  ατομικών  λογαριασμών  θα  αντιμετωπίσει, όπως  στις  ανεπτυγμένες  χώρες  της  Ευρώπης,  το  δημογραφικό  πρόβλημα  της  χώρας  μας  είναι  λανθασμένος,  δεδομένου  ότι  στις  συγκεκριμένες  χώρες, όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος,  αντιμετώπισαν  το  δημογραφικό τους  πρόβλημα,  είτε  με  την  εφαρμογή   παραμετρικών   αλλαγών  στα υπάρχοντα διανεμητικά συστήματα φέρνοντάς τα σε μακροχρόνια ισορροπία, είτε υιοθέτησαν διανεμητικά συστήματα νοητών λογαριασμών.  

Επίσης, οι ανεπτυγμένες   χώρες της Ευρώπης συμπλήρωσαν αυτές τις αλλαγές με την δημιουργία από το μηδέν κεφαλαιοποιητικών συστημάτων, σε βαθμό που σε  καμία χώρα  δεν επιχειρήθηκε η  μετάβαση   από ένα διανεμητικό σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

Ο λόγος ήταν η αποφυγή  δημιουργίας  του  μεγάλου  χρέους του κόστους μετάβασης που αναπόφευκτά δημιουργείται σε ένα τέτοιο εγχείρημα.Επιπλέον, ο ισχυρισμός  ότι το σημερινό σύστημα επικουρικής ασφάλισης οδηγεί σε μικρότερες συντάξεις λόγω της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος είναι λανθασμένος,  δεδομένου  ότι ο νόμος 4386/2016  κατήργησε την ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, την  οποία  διάταξη  της  κατάργησης  διατήρησε και  ο νόμος  4670/2020.

Το  ίδιο,  ο  ισχυρισμός  ότι  η  επικουρική  ασφάλιση  δεν  τίθεται  εκτός  του  θεσμικού  πλαισίου  της  κοινωνικής  ασφάλισης  με  την  μετάβαση  της  στην  κεφαλαιοποίηση  των  ατομικών  λογαριασμών, δεδομένου  ότι  το  νέο  Ταμείο(ΤΕΚΑ) θα  είναι  νομικό  πρόσωπο  δημοσίου  δικαίου,  είναι  λανθασμένος,  αφού  ουσιαστικά  καταστρατηγούνται  βασικές  αρχές  της  κοινωνικής  ασφάλισης, όπως  είναι ηαλληλεγγύη και η ισότητα μεταξύ των ασφαλισμένων.

Παράλληλα, οι εγγυήσεις που αναφέρονται στο  συγκεκριμένο  σχέδιο  νόμου  δεν έχουν μετρηθεί από την αναλογιστική μελέτη,  όπως ρητά αναφέρεται σε αυτή. 

Επιπλέον για λόγους ίσης αντιμετώπισης οι ίδιες εγγυήσεις θα πρέπει να παρέχονται και στους ασφαλισμένους (κάτω των 35 ετών), γεγονός που αυξάνει ακόμα περισσότερο το χρέος του κόστους μετάβασης. Κατά  συνέπεια,  από  την  άποψη  αυτή,  η αναλογιστική μελέτη δεν είναι συμβατή με το  σχέδιο νόμου,  γεγονός  που,  μεταξύ  των  άλλων, οδηγεί  σε  νομικές και συνταγματικές ασυμβατότητες.

Στις  συνθήκες  αυτές,  εκτός  από  τους  προαναφερόμενους  λανθασμένους  ισχυρισμούς,  διερωτάται  κανείς,  σε  μία  Πολιτεία  του  21^ου  αιώνα  που  υποστηρίζει  ότι  οι  ασκούμενες  κοινωνικο-οικονομικές  πολιτικές  ακολουθούν  τον  βηματισμό  και  το  περιεχόμενο  του  ευρωπαϊκού  οικονομικού  και  κοινωνικού  κεκτημένου,  ποια  είναι η  θεσμική,  κοινωνική  και  πολιτική  νομιμοποίηση  του  συγκεκριμένου  σχεδίου  νόμου  όταν  δύο  σημαντικοί  θεσμοί (Εθνική  Αναλογιστική  Αρχή  και  Γενικό  Λογιστήριο  του  Κράτους)  εκφράζουν  τις  σοβαρές  επιφυλάξεις  τους  για τις  συνέπειες  του  υψηλού  κόστους  μετάβασης  στην  δημοσιονομική  σφαίρα της  ελληνικής  οικονομίας  και  ειδικότερα  στην  αύξηση  του  δημόσιου  χρέους  της  χώρας   μας.

*Ομ. Καθηγητή  Παντείου Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Την επόμενη εβδομάδα θα εισαχθεί προς συζήτηση στις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής και θα τεθεί σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια της Βουλής μετά τις θερινές διακοπές.

«Με την κατάθεση του νομοσχεδίου Ασφαλιστική Μεταρρύθμιση για τη νέα γενιά» υλοποιούμε μια ακόμα προεκλογική μας δέσμευση. Παρεμβαίνουμε στο σκέλος της επικουρικής ασφάλισης –σε συνέχεια της παρέμβασης στις κύριες συντάξεις με το ν. 4760/2020- , με στόχο να αυξήσουμε τις επικουρικές συντάξεις των νέων εργαζομένων, με πλήρη διασφάλιση των επικουρικών συντάξεων του υφιστάμενου συστήματος. Ακολουθούμε και σε αυτό το πεδίο τις καλές πρακτικές ευρωπαϊκών χωρών, που επέδειξαν ταχύτερα αντανακλαστικά από εμάς στην επιδείνωση των δημογραφικών δεδομένων», δήλωσε ο υπουργός Εργασίας, Κωστής Χατζηδάκης

Μιλώντας από το βήμα του του 4ου InvestGR Forum 2021, ο Κωστής Χατζηδάκης δήλωσε κατά λέξη, «είναι μυθεύματα όσα γράφηκαν περί δήθεν αναβολής του νομοσχεδίου και αντιδράσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ούτε αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπάρχουν ούτε αναβολή του νομοσχεδίου θα έχουμε. Θα έχουμε κατάθεση (σ.σ. του νομοσχεδίου) ή στο τέλος αυτής της εβδομάδας ή στις αρχές της επομένης. Επομένως η πραγματικότητα απαντά στις κωμωδίες που ζήσαμε την περασμένη εβδομάδα», ανέφερε ο υπουργός.

Αναδρομικά συνταξιούχων: Η ώρα της “λυπητερής” με φόρους έως και 55%

Όπως σημειώνει, «η αναλογιστική μελέτη που κατατέθηκε επιβεβαίωσε τα χειρότερα σενάρια, καθώς προβλέπει σωρευτικό κόστος για την οικονομία, τη χώρα και τους Έλληνες φορολογούμενους που ξεπερνά τα 70 δισ.». «Η κυβερνητική υποχώρηση στην κατάθεση του νομοσχεδίου επιβεβαίωσε εκ νέου το τεράστιο κόστος του, οικονομικό και κοινωνικό για τους σημερινούς και μελλοντικούς εργαζόμενους και συνταξιούχους», τονίζει και σχολιάζει πως «είναι σαφές ότι η ιδεοληπτική εμμονή της ΝΔ στην ιδιωτικοποίηση της ασφάλισης δεν θέτει μόνο σε διακινδύνευση τις καταβαλλόμενες και μελλοντικές επικουρικές συντάξεις, τις ήδη καταβληθείσες εισφορές των εργαζομένων, τις εισφορές των μελλοντικών εργαζόμενων που εκτίθενται στους κινδύνους των κεφαλαιαγορών, αλλά προκαλεί γενικευμένο πρόβλημα στα δημόσια οικονομικά το οποίο θα πληρώσει το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας». «Και όλα αυτά για την κερδοφορία ελάχιστων μεγάλων ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών», προσθέτει και καταλήγει:

«Η οριστική και αμετάκλητη ματαίωση αυτού του κοινωνικά τιμωρητικού και οικονομικά επικίνδυνου σχεδίου είναι η μόνη επιλογή».

Χατζηδάκης: Δεν υπάρχει αναβολή του ασφαλιστικού νομοσχεδίου, ούτε πρόσθετος φόρος για το ασφαλιστικό

α) Μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης – Σύσταση Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), β) Νομοσχέδιο για την παιδική προστασία.

α) Ασφαλιστική μεταρρύθμιση για τη νέα γενιά
Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου επιχειρείται μια διαρθρωτική αλλαγή μακρόπνοου χαρακτήρα, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκονται οι μελλοντικές επικουρικές συντάξεις της νέας γενιάς, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι συντάξεις του υφιστάμενου συστήματος. Η βασική καινοτομία του νέου συστήματος Επικουρικής Ασφάλισης είναι ότι για κάθε νεοεισερχόμενο στην αγορά εργασίας από 1.1.22 και προαιρετικά για όσους είναι κάτω των 35 ετών, θα δημιουργηθεί ένας ατομικός λογαριασμός, στον οποίο θα σωρεύονται οι ασφαλιστικές του εισφορές («ασφαλιστικός κουμπαράς»), οι οποίες στη συνέχεια θα επενδύονται με βάση προκαθορισμένους, αυστηρούς κανόνες και διαδικασίες. Πρόκειται για μια πολυδιάστατη μεταρρύθμιση με στόχο:

• Τη μείωση του δημογραφικού κινδύνου, που απειλεί τα εισοδήματα των μελλοντικών συνταξιούχων.
• Την εξασφάλιση υψηλότερων επικουρικών συντάξεων στους μελλοντικούς συνταξιούχους.
• Τη μετατροπή του ασφαλιστικού συστήματος σε μοχλό της ανάπτυξης της οικονομίας.
• Την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των νέων ασφαλισμένων στο δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα και την παροχή ισχυρών κινήτρων για νόμιμη εργασία.

Για τον σκοπό αυτό θα συσταθεί Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης. To ταμείο αυτό θα είναι δημόσιο. Θα λειτουργεί στα πρότυπα Δημόσιων Ταμείων κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα που έχουν φτιαχτεί εδώ και δεκαετίες σε χώρες, που φημίζονται για την αποτελεσματικότητα του κοινωνικού τους κράτους, όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία.

Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση περιλαμβάνει επίσης δύο σημαντικές κρατικές εγγυήσεις. Το Κράτος εγγυάται αφενός την απρόσκοπτη καταβολή των συντάξεων του υφιστάμενου συστήματος και αφετέρου ότι η επικουρική σύνταξη του νέου κεφαλαιοποιητικού συστήματος θα αντιστοιχεί τουλάχιστον στις εισφορές, που κατέβαλε ο ασφαλισμένος σε πραγματικούς όρους.

Παιδική προστασία
β) Το νομοσχέδιο για την παιδική προστασία έχει στο επίκεντρο το παιδί και τα άτομα με αναπηρία.

Με γνώμονα την αναγκαιότητα της πρόληψης, της αναβάθμισης και της αποϊδρυματοποίησης φέρνει ένα πλέγμα διατάξεων, με ιδιαίτερο θετικό πρόσημο για την οικογένεια και την κοινωνία. Καθιστά την Κοινωνική Προστασία ενεργητικό μοχλό για την προώθηση αλλαγών και τη δημιουργία δομών και θεσμών για όλους και όχι απλά έναν παθητικό μηχανισμό απονομής επιδομάτων. Στόχος είναι όλα τα παιδιά να μεγαλώνουν σε μία οικογένεια, να βρίσκονται σε ασφαλή περιβάλλοντα και να λαμβάνουν την κατάλληλη για την ηλικία και τις δυνατότητές τους διαπαιδαγώγηση και υποστήριξη.

Στηρίζει επίσης τα άτομα με αναπηρία, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να επιτύχουν την ανεξάρτητη διαβίωσή τους και την ισότιμη συμμετοχή τους σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής, πολιτιστικής ζωής της χώρας. Ειδικότερα:

• Για την πρόληψη της παιδικής κακοποίησης Εισάγονται διατάξεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης. Ορίζεται με σαφήνεια τί είναι παιδική κακοποίηση και λαμβάνονται προληπτικά μέτρα για την εξάλειψη της κακοποίησης. Τίθεται ως προϋπόθεση για την πρόσληψη σε φορείς και δομές που αφορούν παιδιά η προσκόμιση ποινικού μητρώου που να αποδεικνύει ότι δεν έχει καταδικαστεί σε συγκεκριμένα αδικήματα. Επιπλέον, σε κάθε δομή του Φορέα Παιδικής Προστασίας, ορίζεται υπάλληλος με συγκεκριμένα προσόντα, ως Υπεύθυνος Παιδικής Προστασίας ο οποίος συγκεντρώνει τις αναφορές περιστατικών παιδικής κακοποίησης και τις διαβιβάζει στις αρμόδιες Αρχές.
• Για την αναβάθμιση υπηρεσιών των βρεφονηπιακών σταθμών και την καθιέρωση τακτικής παρακολούθησης της ανάπτυξης των παιδιών, θεσπίζονται:
• α) Ολιστικό παιδαγωγικό πρόγραμμα που θα εφαρμόζεται σε όλους τους βρεφικούς και παιδικούς σταθμούς της χώρας και θα επιτρέπει σε όλα τα βρέφη και παιδιά (2 μηνών έως 4 ετών) να αποκτήσουν ερεθίσματα και γνώσεις, να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους, τα ταλέντα τους και να αποκτήσουν εφόδια για την καλύτερη δυνατή εξέλιξή τους έως και την ενήλικη ζωή τους.
• β) Τακτική παρακολούθηση των παιδιών από ειδικούς για την έγκαιρη ανίχνευση τυχόν δυσκολιών και την έγκαιρη παραπομπή τους σε επιπλέον υποστήριξη.
• Για τον εξορθολογισμό του πλαισίου αναδοχής και υιοθεσίας διευρύνονται τα ηλικιακά όρια των αναδόχων, προκειμένου να ενεργοποιηθούν υποψήφιοι και μεγαλύτερων ηλικιών.
• Για την ενίσχυση του θεσμού Κοινωνικού Συμβούλου για τον έλεγχο της ποιότητας των παρεχόμενων κοινωνικών υπηρεσιών προβλέπεται: α) Αποσαφήνιση του πεδίου ελέγχου του (ρητή πρόβλεψη για πρόσβαση στα αρχεία των δομών), β) χρήση ενιαίων εργαλείων για τον έλεγχο της ποιότητας των παρεχόμενων προνοιακών υπηρεσιών και γ) πρόβλεψη ειδικής και ενιαίας επιμόρφωσης και πιστοποίησης των επαγγελματιών.
• Για τη θεσμοθέτηση Προσωπικού Βοηθού που αφορά διαχρονικό αίτημα των οργανώσεων Ατόμων με Αναπηρία.

Με την εισαγωγή του θεσμού του Προσωπικού Βοηθού, ένας επαγγελματίας, με την κατάλληλη εκπαίδευση και εμπειρία, αναλαμβάνει να υποστηρίξει τα άτομα με αναπηρία ανεξαρτήτως κατηγορίας αναπηρίας και τόπου διαβίωσης. Σκοπός είναι τα άτομα αυτά να μάθουν να ζουν ανεξάρτητα και να μπορούν να ενταχθούν με ισότιμους όρους στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ζωή της χώρας. Προβλέπεται αρχικά η υλοποίηση πιλοτικού προγράμματος σε επιλεγμένες Περιφέρειες της χώρας, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το οποίο θα αφορά σε 2.000 ωφελούμενους για 2 χρόνια.

Η δήλωση της Μαριλίζας Ξενογιαννακοπούλου:

«Η επίθεση της κυβέρνησης Μηστοτάκη στην κοινωνική πλειοψηφία συνεχίζεται και εντείνεται. Μετά το αντεργατικό νομοσχέδιο, σήμερα ανακοίνωσε σχέδιο νόμου για την επιβολή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος στην Επικουρική Ασφάλιση. Ισχυρίστηκε μάλιστα ο κ.Μητσοτάκης ότι υλοποιεί το εκλογικό πρόγραμμα της ΝΔ.

Μόνο που, όταν η “Αυγή” προεκλογικά είχε αποκαλύψει τα σχέδια ιδιωτικοποίησης της επικουρικής ασφάλισης και την εφαρμογή του συστήματος «Πινοσέτ», τότε η ΝΔ το είχε κατηγορηματικά διαψεύσει. Άλλο ένα μεγάλο ψέμα της ΝΔ προς τον ελληνικό λαό, ο οποίος και θα κληθεί να πληρώσει το μάρμαρο.

Η αντιμεταρρύθμιση στην επικουρική ασφάλιση αναιρεί τον χαρακτήρα του δημόσιου κοινωνικού ασφαλιστικού συστήματος και τον διανεμητικό του χαρακτήρα και καταλύει την βασική αρχή της «αλληλεγγύης των γενεών». Πρόκειται για μία βίαιη αναδιανομή προς όφελος λίγων και ισχυρών ιδιωτικών συμφερόντων, εις βάρος των ασφαλισμένων, των συνταξιούχων και των εργαζομένων, καθώς και των νέων, που καταδικάζονται από αυτή την κυβέρνηση σε εργασιακή και ασφαλιστική επισφάλεια.

• Εν μέσω πανδημίας και βαθειάς κρίσης, η κυβέρνηση Μητσοτάκη πλήττει το δημόσιο συμφέρον και επιβαρύνει τους φορολογούμενους με το τεράστιο κόστος της μετάβασης δεκάδων δις ευρώ, προκειμένου να παραχωρήσει την επικουρική ασφάλιση και να εξασφαλίσει τεράστια κέρδη σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες, αποστερώντας τους πόρους του Προϋπολογισμού από τη στήριξη των εργαζομένων και των ανέργων, της πραγματικής οικονομίας και του Κοινωνικού κράτους. Ταυτόχρονα, ανοίγει την πόρτα για μελλοντική συνολική ασφαλιστική αναδιάρθρωση με τη γενικευμένη εφαρμογή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος.

Η κυβέρνηση θα μας βρεί αποφασιστικά απέναντι στη Βουλή και στην κοινωνία, μαζί με τη μεγάλη πλειονότητα του λαού.»

Tων Σάββα  Γ.  Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Στις   συνθήκες  αυτές  αποτελούν  χαρακτηριστικές  περιπτώσεις  ελλειπούς  κατανόησης  της  έρευνας  του  Διεθνούς  Γραφείου  Εργασίας  και  των άλλων  κριτικού  χαρακτήρα  μελετών,  οι  οποίες  αναδεικνύουν,  μεταξύ  των  άλλων,  την  αποτυχία  της  κεφαλαιοποίησης  μέρους  της  κοινωνικής  ασφάλισης  σε  χώρες  της  Λατινικής  Αμερικής  και  της  Ανατολικής  Ευρώπης.

Στο  πλαίσιο  αυτό  διατυπώνεται  ως  αντεπιχείρημα  η  επιτυχής  λειτουργία  του  κεφαλαιοποιητικού  συνταξιοδοτικού  συστήματος  της  Αυστραλίας,  των  Αγγλοσαξωνικών  χωρών  καθώς  και    χωρών  της  βορειοδυτικής  Ευρώπης. 

Όμως,  στα  δημοσιεύματα  αυτά  αλλά  και  σε  άλλα,  παρατηρείται  ένα  έλλειμμα  κατανόησης,  με  την  έννοια  ότι  η  έρευνα  του  Διεθνούς  Γραφείου  Εργασίας  και  όσων  άλλων  μελετών  την  μνημονεύουν  βιβλιογραφικά,  δεν  αναφέρονται  στα  κεφαλαιοποιητικά  συστήματα (π.χ.  τα  επαγγελματικά  ταμεία  μη  κερδοσκοπικού  χαρακτήρα  της  βορειοδυτικής  Ευρώπης  και  των  Αγγλοσαξωνικών  χωρών)  τα  οποία  άρχισαν  να  λειτουργούν  από  μηδενική  βάση.

• Αντίθετα, αναφέρονται  με  τον  πιο  εύληπτο  και  τεκμηριωμένο  τρόπο  στην  αποτυχία  του  πολύπλοκου  και  υψηλού  οικονομικού, δημοσιονομικού   και  κοινωνικού  κινδύνου  εγχειρήματος   της μετατροπής ενός διανεμητικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης σε κεφαλαιοποιητικό, όπως αυτό ακριβώς  που προτείνεται  από την  κυβέρνηση   για  την  επικουρική  κοινωνική  ασφάλιση  στην  χώρα  μας.

Στη  προοπτική  αυτή η βασική αιτία, μεταξύ  των  άλλων, της αποτυχίας της μετατροπής του υπάρχοντος διανεμητικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης σε κεφαλαιοποιητικό είναι, σύμφωνα  με τη  σχετική  έρευνα  στην  Ελλάδα  και  το  εξωτερικό, το  κόστος μετάβασης (62 δις ευρώ εκτιμάται στην περίπτωση της χώρας μας).

Το κόστος αυτό δημιουργείται από το γεγονός ότι αφού οι νέες γενιές και οι κάτω των 35 ετών θα αποταμιεύουν για την δική τους σύνταξη με κάποιον τρόπο θα πρέπει να πληρωθούν οι συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων (των παππούδων και γιαγιάδων της νέας γενιάς) και των εργαζομένων άνω των 35 ετών (των γονέων της νέας γενιάς).

Αυτό το κόστος  είναι αναπόφευκτο στην περίπτωση που επιχειρείται μια τέτοια μετάβαση από ένα διανεμητικό σύστημα της αλληλεγγύης των γενεών στο ατομικό κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Ειδικότερα  στην  Ελλάδα, αυτό το κόστος μετάβασης  των  62 δις  ευρώ, θα προστεθεί  στο ήδη  υψηλό  δημόσιο  χρέος των 340 δις ευρώ (206% του ΑΕΠ), το οποίο είναι  σημαντικά  υψηλότερο  από  το  επίπεδο  του  χρέους(129,5%  του ΑΕΠ)  που  στην  ελληνική  οικονομία  στις  αρχές  της  προηγούμενης  δεκαετίας(2009-2019)  οι  δανειστές  επέβαλαν  και  οι  ελληνικές  κυβερνήσεις  υλοποίησαν, διαμέσου  των  τριών Μνημονίων,  τις  πολιτικές  εσωτερικής  υποτίμησης  και  λιτότητας.

• Ιδιαίτερα  σήμερα,  που  μετά  την πανδημία,  « η  Ελλάδα  βρίσκεται  σε μία  ειδική  συνθήκη, επειδή  το  χρέος της  είναι  το μεγαλύτερο, από  200%   σε όρους  ΑΕΠ,  στην  Ευρώπη. Αυτό  καθιστά  την  ελληνική  οικονομία ευάλωτη  και είναι  κάτι  που η  κυβέρνηση  πρέπει  να  προσέξει,  στο  πλαίσιο  της  δημοσιονομικής  εποπτείας, την  διασφάλιση  της  βιωσιμότητας  του  χρέους  της. Αυτή  είναι η κυρίαρχη  ανησυχία και η  βιωσιμότητα του  χρέους  θα  είναι  το  κύριο  ζήτημα» (Κ.Ρέγκλινγκ, Το Βήμα, 23/5/2021).

Επιπλέον, είναι  ένα  κόστος μετάβασης  αχρείαστο για την ελληνική οικονομία,  δεδομένου  ότι   η επικουρική σύνταξη, σύμφωνα με την αναλογιστική μελέτη του Ν. 4670/2020, είναι βιώσιμη μέχρι το 2070 και χωρίς να επιβαρύνει καθόλου τον Κρατικό Προϋπολογισμό. Τα προσδοκώμενα οφέλη της προτεινόμενης μετατροπής είναι εντελώς αβέβαια και στηρίζονται σε εικασίες οι οποίες έχουν πολύ μικρή πιθανότητα να επιβεβαιωθούν σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλά ακόμα και  στη  περίπτωση που  θα  υπάρξουν οφέλη, όπως η αύξηση  των μισθών που υποστηρίζεται, τότε θα πρέπει να ληφθεί  υπόψη ότι ταυτόχρονα θα αυξηθούν και οι μισθοί των σημερινών εργαζομένων (άνω των 35 ετών).

Έτσι, η αύξηση των μισθών θα προκαλέσει και αύξηση των συντάξεων, την  οποία  θα πρέπει να χρηματοδοτήσει το κράτος, αφού υποστηρίζεται ότι οι συντάξεις δεν πρόκειται να μειωθούν, άρα θα αυξηθεί και το κόστος μετάβασης πάνω από 62 δις ευρώ. Επίσης, η αύξηση των φόρων που θα χρηματοδοτήσει το κόστος μετάβασης, όπως υποστηρίζουν κυβερνητικοί παράγοντες, θα επέλθει εφόσον οι φόροι παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, γεγονός  που  βρίσκεται  σε  αντίφαση  με τις  κυβερνητικές  εξαγγελίες μείωσης  της φορολογίας  των  πολιτών.

Όμως,  το  ερώτημα  που  προκύπτει  είναι:  Για ποιο λόγο να διοχετεύονται οι φόροι των πολιτών για την  χρηματοδότηση  ενός  αχρείαστου κόστους, ενώ θα μπορούσαν να  διοχετεύονται σε επενδύσεις που θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και   θα  συμβάλλουν  στην  βελτίωση  των   υποδομών  της  χώρας.

Το  ίδιο, οι οποιεσδήποτε απώλειες και αρνητικές αποδόσεις που θα δημιουργούνται από τις κεφαλαιαγορές, σύμφωνα  με  κυβερνητικούς  παράγοντες,   θα  καλύπτονται   από  το κράτος,  με  αποτέλεσμα  την  πρόκληση μίας  πρόσθετης  επιβάρυνσης   για τον Κρατικό Προϋπολογισμό, όταν με το σημερινό σύστημα  επικουρικής  ασφάλισης  ο Κρατικός Προϋπολογισμός δεν επιβαρυνθεί  καθόλου.

Επιπρόσθετα, με την προτεινόμενη  κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης, ο κίνδυνος του πληθωρισμού και των αρνητικών αποδόσεων (κίνδυνος των κεφαλαιαγορών και χρηματαγορών) μεταφέρεται στους πολίτες, αφού θα τους πληρώνουν με τους φόρους τους από τον Κρατικό Προϋπολογισμό.

• Τέλος, ο δημογραφικός κίνδυνος, όπου για ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής (longevity risk, βλ. EIOPA), μεταφέρεται εξ’ ολοκλήρου στον κάθε ασφαλισμένο ατομικά.

Κι’ αυτό  γιατί  με τον δημογραφικό κίνδυνο στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα,  ο νέος μελλοντικός εργαζόμενος  απαιτείται,   προκειμένου να λάβει την ίδια σύνταξη με τη σημερινή, είτε να εισφέρει κατά 35% υψηλότερες εισφορές, είτε να λάβει κατά 35% μικρότερη σύνταξη, είτε να εργαστεί περισσότερα χρόνια, κατά μέσο όρο 6 έτη περισσότερα.

Κατά  συνέπεια  αποδεικνύεται  με τον  πιο  εύληπτο  και  τεκμηριωμένο  τρόπο  ότι  δεν εμπεριέχει  βεβαιότητα το  επιχείρημα κυβερνητικών παραγόντων  ότι οι μελλοντικές συντάξεις του  κεφαλαιοποιητικού  συστήματος  θα είναι υψηλότερες από τις σημερινές, όταν μάλιστα αυτό αποδίδεται   στις αποδόσεις των αγορών, οι οποίες,  όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος, χαρακτηρίζονται  από   μεγάλη αβεβαιότητα.

*Ομ. Καθηγητή  Παντείου Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Συγκεκριμένα, η Σουηδία, δεν επιχείρησε να μετατρέψει το αναδιανεμητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Κι’ αυτό, για να μην υποστεί το κόστος μετάβασης το οποίο θα επιβάρυνε σε μεγάλο βαθμό την δημοσιονομική  κατάσταση της χώρας. Έτσι, δημιούργησε έναν κεφαλαιοποιητικό πυλώνα ασφάλισης από την αρχή για όλους τους ασφαλισμένους, ο οποίος λειτουργεί  συμπληρωματικά της κοινωνικής ασφάλισης.

• Αντίθετα, το εγχείρημα υψηλού δημοσιονομικού  κινδύνου και κόστους για την οικονομία και την κοινωνία της χώρας μας, που  προτείνεται  από  την  ελληνική  κυβέρνηση,  σημαίνει  την  εξ ολοκλήρου μετάβαση της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης σε ένα πλήρως κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών, δημιουργώντας ένα κόστος μετάβασης περίπου 62 δις ευρώ, το οποίο, σύμφωνα  με  κυβερνητικούς  παράγοντες, πρόκειται  να χρηματοδοτηθεί, μεταξύ  των  άλλων, με πόρους από το Ταμείο ανάκαμψης οι οποίοι προορίζονται για την στήριξη της οικονομίας από τις επιπτώσεις της πανδημίας του Covid-19.

Όμως, το ερώτημα που προκύπτει είναι, γιατί η πραγματική οικονομία να απωλέσει τους πόρους του Ταμείου ανάκαμψης (κόστος ευκαιρίας) οι οποίοι θα χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη ενός αχρείαστου για την ελληνική οικονομία χρέους, από την στιγμή που το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης (κύρια και επικουρική σύνταξη) είναι βιώσιμο και οικονομικά ισορροπημένο μέχρι το 2070, σύμφωνα με την εγκεκριμένη, ακόμη και από τους θεσμούς, αναλογιστική μελέτη που συνοδεύει τον Ν. 4670/2020; 

Το γεγονός ότι η κυβερνητική  πρόταση  της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής  κοινωνικής ασφάλισης,  αγνοεί του κινδύνους του εγχειρήματος, προτιθέμενη να υποστεί το κόστος ευκαιρίας και  διαθέτοντας  οικονομικούς πόρους  από το Ταμείο ανάκαμψης σε ένα αχρείαστο χρέος, ουσιαστικά  σημαίνει  ιδεολογικο-πολιτική  προσέγγιση  των   συστημάτων χρηματοδότησης (αναδιανεμητικό και κεφαλαιοποιητικό) ενός συνταξιοδοτικού συστήματος.

Όμως,  η  επιλογή  ενός συστήματος χρηματοδότησης εφαρμόζεται κατά περίπτωση εκεί που  είναι  εύχρηστο και προκαλεί μεγαλύτερα οφέλη.

Ειδικότερα, το αναδιανεμητικό σύστημα εφαρμόζεται στη δημόσια κοινωνική ασφάλιση (κύρια και επικουρική) σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες της  Δύσης  και αυτό για δύο λόγους, γιατί:

• α) όταν ξεκινούσε ο θεσμός της κοινωνικής ασφάλισης υπήρχε πληθυσμός που ήταν ηλικιωμένος και δεν μπορούσε να εργαστεί και επίσης χήρες και ανάπηροι που έπρεπε να χρηματοδοτηθούν οι συντάξεις τους άμεσα, ενώ εάν χρησιμοποιούνταν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα χρηματοδότησης αυτοί δεν θα ελάμβαναν σύνταξη γιατί απλά δεν θα είχαν ατομικούς λογαριασμούς αφού τότε θα ξεκινούσε το σύστημα, το οποίο θα άρχιζε να χρηματοδοτεί τους πρώτους συνταξιούχους μετά από 35 με 40 χρόνια (όσο θα εργάζονταν). Έτσι, επιλέχθηκε η μέθοδος της άμεσης χρηματοδότησης που συνιστά το αναδιανεμητικό σύστημα. Εάν δεν επιλέγονταν το αναδιανεμητικό σύστημα, τότε η πρώτη γενιά συνταξιούχουν θα έπρεπε να χρηματοδοτείται από το κράτος, αυτό ακριβώς είναι το κόστος μετάβασης στην περίπτωση που κεφαλαιοποιηθεί η επικουρική ασφάλιση, αφού η τελευταία γενιά συνταξιούχουν δεν θα έχει από ποιόν να χρηματοδοτηθεί και έτσι θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από το κράτος, 
• β)  οι χώρες θα έπρεπε να διατηρούν ως μαθηματικά αποθέματα τεράστια ποσά (τρις ευρώ), γεγονός που θα δημιουργούσε προβλήματα στα χρηματιστήρια τους αφού κανένας επενδυτής δεν θα ήθελε να επενδύσει σε ένα χρηματιστήριο το οποίο ουσιαστικά θα ελέγχονταν από τεράστια κρατικά κεφάλαια. Το ίδιο θα συμβεί και στο ελληνικό χρηματιστήριο  όπου  κανένας σοβαρός επενδυτής δεν θα θέλει να εμπλακεί σε μια αγορά που θα επενδύονται δις ευρώ κρατικών κεφαλαίων.

Αντίθετα, το κεφαλαιοποιητικό  σύστημα εφαρμόζεται στην ιδιωτική ασφάλιση  γιατί οι εποπτικές αρχές των κρατών, επειδή η ιδιωτική ασφαλιστική αγορά λειτουργεί με γνώμονα τη μεγιστοποίηση του κέρδους, υποχρεώνει τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις να διατηρούν μαθηματικά αποθέματα προκειμένου να διασφαλιστούν όσο είναι δυνατόν οι εισφορές των ασφαλισμένων-πελατών σε περίπτωση χρεοκοπίας της επιχείρησης.

Στην ιδιωτική ασφαλιστική αγορά εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να εφαρμοστεί το αναδιανεμητικό σύστημα χρηματοδότησης και  ως  εκ  τούτου  είναι πιο κατάλληλο το κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Όμως, η κοινωνική ασφάλιση δεν εμπλέκεται και δεν επηρεάζει την ιδιωτική ασφάλιση.

Αντίθετα,  στην  Ελλάδα  σήμερα παρατηρείται μία ιδεολογικο-πολιτική  προσήλωση  της κυβέρνησης να θέλει να κεφαλαιοποιήσει την κοινωνική ασφάλιση, ακόμα κι’ εάν αυτή προκαλέσει το αχρείαστο για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, κόστος μετάβασης.

Έτσι,  όπως η κοινωνική ασφάλιση δεν επιχειρεί να αντικαταστήσει την ιδιωτική ασφάλιση έτσι και η ιδιωτική ασφάλιση δεν θα πρέπει να επιχειρεί να περιορίσει το θεμελιώδες  δικαίωμα της κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό  ακριβώς προτείνει και η ευρωπαϊκή κοινοτική οδηγία που ρυθμίζει την λειτουργία του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης της προαιρετικής επαγγελματικής ασφάλισης.

Στις συνθήκες  αυτές, η ελληνική  κυβέρνηση θα πρέπει να στηρίξει δυναμικά  την  λειτουργία της  δημόσιας υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης  και όχι να επιχειρήσει να αντικαταστήσει μέρος της δημόσιας αναδιανεμητικής κοινωνικής ασφάλισης με την κεφαλαιοποιητική ιδιωτική ασφάλιση, από την στιγμή που γνωρίζει ότι η ελληνική κοινωνία θα επιβαρυνθεί με το κόστος μετάβασης σε μία περίοδο που προσπαθεί να αντιμετωπίσει και τις ακραίες δυσμενείς  κοινωνικο-οικονομικές  και  εισοδηματικές  συνθήκες που έχει δημιουργήσει η πανδημία του Covid-19.

*Ομότ. Καθηγητή  Παντείου Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, και  Βασίλειου Γ. Μπέτση

Τον  δεύτερο  πυλώνα ασφάλισης που είναι τα επαγγελματικά ταμεία ασφάλισης (εισαγωγή  στην Ελλάδα με  τα  άρθρα 7  και  8 του Ν.3029/2002 και Ν.4680/2020), προαιρετικής ασφάλισης νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και το τρίτο  πυλώνα ασφάλισης που είναι η ιδιωτική ασφάλιση σε ασφαλιστικές εταιρείες κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Επιπλέον  τoυ  Συντάγματος (άρθρο 20, παράγρ. 5)  και το  περιεχόμενο των   αποφάσεων (2287/2015 και 1890/2019) του ΣτΕ  το  οποίο υιοθετήθηκε  από  τον Ν. 4670/2020, καταλήγουν  με  τεκμηριωμένο  τρόπο  στο  συμπέρασμα ότι  ο πρώτος πυλώνας της κοινωνικής ασφάλισης  περιλαμβάνει  την  κύρια και την επικουρική κοινωνική ασφάλιση.

Κατά  συνέπεια  αποδεικνύεται  με σαφήνεια  ότι η επικουρική  ασφάλιση-σύνταξη  προστατεύεται από  το  Σύνταγμα, τη Νομοθεσία  και  τη Νομολογία  με «τον  ίδιο  ακριβώς  τρόπο  και  εύρος  όπως  και  η  κύρια  ασφάλιση-σύνταξη», γεγονός που αναδεικνύει  ότι η  απόπειρα ένταξης  της  επικουρικής  ασφάλισης, από  κυβερνητικούς  παράγοντες,  στο δεύτερο  πυλώνα  αποτελεί  από  κάθε  άποψη  σοβαρό λάθος.

Κι αυτό γιατί δεν συνιστά επαγγελματικό  ταμείο αλλά  κοινωνική ασφάλιση  και  ως  εκ  τούτου  δεν  επιδέχεται  καμία  τροποποίηση ή αλλαγή  της  φύσης, του  χαρακτήρα, της  οργάνωσης  και της  παραχώρησης  των  δραστηριοτήτων  της  σε  ιδιωτικά  συμφέροντα αφού πρόκειται  περί αποκλειστικής  δημόσιας  λειτουργίας (Α.Μητρόπουλος, 2018).

Αυτό  σημαίνει  ότι  η επιλογή, σύμφωνα  με  κυβερνητικούς  παράγοντες,  της  κρατικής (π.χ. ΑΕΔΑΚ)  και  όχι  της  ιδιωτικής  συγκέντρωσης ή  διαχείρισης  των  πόρων (εισφορών)  της  κεφαλαιοποιημένης  επικουρικής  ασφάλισης-σύνταξης, αποτελεί  ουσιαστικά  λανθασμένη  απόπειρα  παράκαμψης  του  Συντάγματος, της  Νομοθεσίας  και  της  Νομολογίας  της  χώρας  μας. Επιπλέον,  σε  λειτουργικό  επίπεδο οι  εργασίες  συγκέντρωσης  ή  διαχείρισης  των  πόρων (εισφορών) θα  εκχωρηθούν  σε  εξωτερικούς  επιχειρηματικούς  σχηματισμούς (outsourcing ή ΣΔΙΤ), δηλαδή  σε  ιδιωτικές  ασφαλιστικές  εταιρείες  και  εταιρείες  διαχείρισης  κεφαλαίων.

Παράλληλα, υποστηρίζεται λανθασμένα ότι με την κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης υιοθετείται το Σουηδικό μοντέλο. Όμως  στην Σουηδία,  είναι  ενδιαφέρον  να  γνωρίζουμε ότι  η κύρια ασφάλιση-σύνταξη  λειτουργεί  με το διανεμητικό σύστημα νοητών ατομικών λογαριασμών, όπως λειτουργεί σήμερα η επικουρική ασφάλιση στην χώρα μας και έχουν δημιουργήσει από  την  αρχή  και  ένα  κεφαλαιοποιητικής  λειτουργίας δεύτερο πυλώνα  χωρίς να  προκαλείται κάποιο κόστος μετάβασης. Δηλαδή, δεν έχει μετατραπεί ένα διανεμητικό σύστημα σε κεφαλαιοποιητικό,  φροντίζοντας  ακριβώς  να μην επιβαρύνουν τους φορολογούμενους πολίτες   με  το κόστος μετάβασης.

Επομένως,  είναι  λάθος  να  συγχέεται  το Σουηδικό μοντέλο  με  αυτό  που  επιχειρείται  εκ μέρους της   κυβέρνησης  αφού δεν έχει καμία σχέση με το  μοντέλο συντάξεων  που  ισχύει  στην  Σουηδία.

Επιπλέον, η επιλογή να ενταχθούν στην κεφαλαιοποιητική  επικουρική ασφάλιση και  οι  ήδη εργαζόμενοι-ασφαλισμένοι στο υπάρχον  σύστημα (ΕΤΕΑΕΠ), προκειμένου να ενισχυθεί πληθυσμιακά η κεφαλαιοποιητική ασφάλιση, θα επιβαρύνει ακόμα περισσότερο το ισχύον σύστημα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος μετάβασης το  οποίο  θα  επιβαρυνθούν οι σημερινοί και οι μελλοντικοί φορολογούμενοι πολίτες  διαμέσου  της φορολογίας τους.

Ειδικότερα, η επιλογή  ένταξης στο νέο κεφαλαιοποιητικό σύστημα και πληθυσμιακών ομάδων που δεν έχουν σήμερα επικουρική σύνταξη,  όπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες, δεν αποτελεί ορθολογική επιλογή γιατί οι συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες μπορούν να δημιουργήσουν προαιρετικά και μη  κερδοσκοπικού  χαρακτήρα κεφαλαιοποιητικά επαγγελματικά ταμεία από το μηδέν, χωρίς  την  πρόκληση  του  κόστους μετάβασης, με όποιο ποσοστό εισφορών επιθυμούν και  αυτοτελούς  διαχείρισης από  τις ίδιες ομάδες προς όφελος των  εργαζομένων-ασφαλισμένων  του επαγγελματικού τους κλάδου. Έτσι  κατ΄αυτόν  τον  τρόπο  θα  αποφευχθεί  κάθε  εκμετάλλευση  των  κεφαλαίων τους  από  εταιρείες που θα διαχειριστούν τα κεφάλαια των εισφορών τους.

Παράλληλα, υποστηρίζεται  λανθασμένα ότι η επένδυση των εισφορών των ασφαλισμένων της κεφαλαιοποιητικής επικουρικής σύνταξης θα έχει ως τελικό αποτέλεσμα την αύξηση του ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης, αφού  ένα  τέτοιο  συμπέρασμα δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά από καμία μελέτη (Orszag and Stiglitz, 2000, N. Barr, 2000).

Επίσης, δεν επαληθεύεται  η  άποψη  που  διατυπώνεται  από  κυβερνητικούς  παράγοντες ότι με την κεφαλαιοποιητική επικουρική σύνταξη, διαφοροποιείται ο ασφαλιστικός κίνδυνος. Κι αυτό  γιατί  ο ασφαλιστικός κίνδυνος δεν είναι σαν τον χρηματοοικονομικό επενδυτικό κίνδυνο, προκειμένου να εφαρμοσθούν κάποιες τεχνικές διαφοροποίησης κινδύνων. Ο δημογραφικός κίνδυνος είναι εγγενής σε όλα τα συνταξιοδοτικά συστήματα είτε λειτουργούν με το αναδιανεμητικό, είτε με το κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

Επιπλέον υποστηρίζεται ότι στο νέο  κεφαλαιοποιητικό σύστημα θα ασφαλίζεται ο κίνδυνος του γήρατος και της αναπηρίας.

Όμως, επειδή  η παροχή καθορίζεται μόνο από τις ατομικές εισφορές του κάθε ασφαλισμένου και ως  εκ  τούτου  δεν ενυπάρχει κανένα στοιχείο αλληλεγγύης, ένας ασφαλισμένος που καταστεί ανάπηρος από ατύχημα σε μικρή ηλικία θα έχει συσσωρεύσει έναν μικρό ποσό  στον  ατομικό  του  λογαριασμό (κουμπαρά) με αποτέλεσμα να λάβει μια πενιχρή σύνταξη.

Στην περίπτωση που επιλεγεί να υπάρχει ένα ελάχιστο όριο, δηλαδή να  χορηγείται ένα ποσό που μπορεί να μην αντιστοιχεί στις καταβαλλόμενες  εισφορές του ασφαλισμένου, δηλαδή να λάβει σύνταξη μεγαλύτερη από τις εισφορές του, τότε θα προκύψουν δύο προβλήματα.

Το πρώτο είναι  η  δημιουργία εγγύησης από το κράτος  το  οποίο  θα πρέπει να υπολογίζει αυτή την αναλογιστική του υποχρέωση κάθε χρόνο και να την καταγράφει στον Κρατικό  Προϋπολογισμό, αυξάνοντας έτσι  το έλλειμμα της χώρας. Το δεύτερο  είναι  ότι  αυτοί που θα χρηματοδοτούν το κατώτατο αυτό όριο θα είναι οι εργαζόμενοι-ασφαλισμένοι που ζουν  κατά μέσο όρο λιγότερο από το προσδόκιμο ζωής, δηλαδή αυτοί που  αποβιώνουν σε μικρότερη ηλικία από το προσδόκιμο ζωής. Αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  σύμφωνα  με  σχετικές  μελέτες  είναι αυτοί που δεν έχουν καλή υγεία, εργάζονται, κατά βάση, κάτω από δύσκολες και  ανθυγιεινές  συνθήκες  εργασίας και  δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα  διάθεσης  ιδιωτικών πόρων  για την βελτίωση  του  επιπέδου  της  υγείας  τους.

Τέλος, το κόστος μετάβασης υποστηρίζεται ότι θα κυμανθεί ανάλογα με τις υποθέσεις εργασίας από 35 μέχρι 55 δισ. ευρώ. Όμως, η πραγματικότητα είναι ότι με τα σημερινά οικονομικά δεδομένα το κόστος μετάβασης εκτιμάται από 57  μέχρι 67 δισ. ευρώ,  ανάλογα με το μέσο ύψος της σύνταξης που θα χορηγείται στους ασφαλισμένους και το επιτόκιο, προκειμένου να  υπολογισθούν οι μελλοντικές παροχές σε παρούσες αξίες.

Αν υποθέσουμε ότι το μέσο μηνιαίο  επίπεδο της επικουρικής  σύνταξης  διατηρηθεί  στο  επίπεδο  του Αυγούστου του 2020 (190 ευρώ) και χρησιμοποιηθεί για την προεξόφληση των χρηματοροών η καμπύλη επιτοκίων της EIOPA (Ευρωπαϊκή Εποπτική Αρχή Ασφάλισης), τότε το κόστος μετάβασης θα προσεγγίσει τα 67 δισ. ευρώ. Ενώ χρησιμοποιώντας ως επιτόκιο προεξόφλησης το επιτόκιο των μελετών του Ν. 4670/2020 και μέσο επίπεδο μηνιαίας  σύνταξης  190 ευρώ, τότε το κόστος μετάβασης εκτιμάται στα 62 δις ευρώ.

Άρα, η εκτίμηση των 35 δισ. μέχρι των 55 δισ. ευρώ αναδεικνύει δύο σοβαρά ζητήματα.

Είτε υπονοείται μεγάλη μείωση των επικουρικών συντάξεων δηλαδή κάτω  των 140 ευρώ τα επόμενα έτη, είτε  χρησιμοποιείται ένα επιτόκιο προεξόφλησης τόσο υψηλό, το οποίο λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες και τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες, είναι βέβαιο ότι δεν  θα  είναι  αποδεκτό  αφού θα θεωρείται υπερβολικά αισιόδοξο σενάριο, το  οποίο  θα  προσεγγίζει τα   εκτός  πραγματικότητας  όρια του  προεξοφλητικού  επιτοκίου.

*ομότ. καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, υποψ. διδάκτορας Παντείου Πανεπιστημίου

 Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση *

Στο  πλαίσιο  αυτό,  η  κυβερνητική  αντίληψη  ότι  η  ultra-κεφαλαιοποίηση  της  επικουρικής  ασφάλισης  θα  συμβάλλει  στην  αναβάθμιση  της  εμπιστοσύνης  των  πολιτών  στην  κοινωνική  ασφάλιση, κατανοείται  πολιτικά  ως  ανεξήγητα  εμμονική  και  τεχνικά ως αποδεδειγμένα  λανθασμένη.

Κι’ αυτό  γιατί  από εννοιολογική  και  συστημική  άποψη η  κεφαλαιοποιημένη  επικουρική  ασφάλιση  ανήκει, μεταξύ των άλλων,  στην  ιδιωτική  και  όχι  στην  κοινωνική  ασφάλιση.

Παράλληλα, υποστηρίζεται  από  κυβερνητικούς  παράγοντες ότι η δομή του συστήματος κοινωνικής  ασφάλισης (ΣΚΑ)  θα  συγκροτείται από τον πρώτο πυλώνα ο οποίος θα αποτελείται από την κύρια σύνταξη που θα λειτουργεί με το αναδιανεμητικό σύστημα της αλληλεγγύης των γενεών και της συλλογικής αντιμετώπισης του κινδύνου του γήρατος (κίνδυνος φτώχειας και ένδειας).

Τον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης που θα αποτελείται από την «δημόσια» και υποχρεωτική για τους νέους εργαζομένους κεφαλαιοποιητική επικουρική ασφάλιση που θα αντικαταστήσει την σημερινή(ΕΤΕΑΕΠ) επικουρική κοινωνική ασφάλιση, τα προαιρετικής ασφάλισης επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία και από τον τρίτο πυλώνα που  εντάσσεται  στο  πεδίο  της  ιδιωτικής  και  όχι (όπως  κατανοείται  λανθασμένα)  της  δημόσιας  κοινωνικής  ασφάλισης, όπως είναι τα ατομικά και ομαδικά ασφαλιστήρια συμβόλαια των ασφαλιστικών εταιρειών.

Όμως, σύμφωνα με το άρθρο 20 του νόμου 4670/2020, το δημόσιο σύστημα κοινωνικής  ασφάλισης  (κύρια και επικουρική ασφάλιση) διέπεται από τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας, της αλληλεγγύης, της αναδιανομής, της υποχρεωτικότητας, της ανταποδοτικότητας, της ενότητας, της επάρκειας και της βιωσιμότητας του συστήματος.

Στις  συνθήκες  αυτές  του υπάρχοντος  θεωρητικού, εννοιολογικού, θεσμικού και  οργανωτικο-λειτουργικού  πλαισίου  στην  Ελλάδα,  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι η  αντίληψη  κυβερνητικών  παραγόντων  της  κρατικής  και  όχι ιδιωτικής  διαχείρισης  της κεφαλαιοποιημένης  επικουρικής  ασφάλισης,  δεν αλλάζει την ουσία των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της προτεινόμενης μετάβασης από  το  αναδιανεμητικό  στο ultra-κεφαλαιοποιητικό  σύστημα.

Κι’ αυτό  γιατί  η  χρησιμοποίηση  του  όρου «κρατικός  φορέας  διαχείρισης της κεφαλαιοποιημένης  επικουρικής  ασφάλισης»  απευθύνεται  περισσότερο στις πολιτικές  και  κοινωνικές  δυνάμεις  της  χώρας, παρά  το  γεγονός  ότι  οι  εργασίες  διαχείρισης  θα  εκχωρηθούν σε  εξωτερικούς  επιχειρηματικούς  σχηματισμούς (outsourcing ή ΣΔΙΤ), δηλαδή σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες και εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων.

Αντίθετα  όμως,  το  Συμβούλιο  Επικρατείας (ΣτΕ) στις  σχετικές  αποφάσεις  του,  με την  έννοια του δημοσίου χαρακτήρα  του συστήματος  κοινωνικής  ασφάλισης (ΣΚΑ), εννοεί με  τον  πιο  εύληπτο  και  σαφή  τρόπο  την κύρια και την  επικουρική ασφάλιση.

Πιο  συγκεκριμένα, με βάση αυτές τις αποφάσεις του ΣτΕ,  ουσιαστικά επισημαίνεται ότι ο πρώτος πυλώνας ασφάλισης που είναι η δημόσια κοινωνική ασφάλιση (Ν. 4387/2016 και Ν. 4670/2020) αποτελείται από την κύρια και την επικουρική σύνταξη.

Αυτό  σημαίνει  ότι  η   επικουρική ασφάλιση δεν ανήκει στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης στον οποίο ανήκουν τα ιδιωτικού δικαίου κεφαλαιοποιητικού τύπου ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης (Ν. 3029/2002 και Ν. 4680/2020).

Παράλληλα, υποστηρίζεται  από  κυβερνητικούς  παράγοντες ότι η κεφαλαιοποίηση της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης θα συμβάλει στη διαγενεακή αλληλεγγύη.

Εδώ, όμως η χρήση  της   έννοιας  της  αλληλεγγύης  δεν  είναι  ορθή, δεδομένου  ότι  η έννοια  της αλληλεγγύης  εμπεριέχει, κατά  βάση,  την έννοια της συλλογικής αντιμετώπισης του κινδύνου του γήρατος και σχετίζεται, σε μεγάλο βαθμό, με την αρχή της αναδιανομής (άρθρο 20 Ν. 4670/2020). Δηλαδή, με την αλληλεγγύη και την αναδιανομή των  πόρων  αντιμετωπίζονται κίνδυνοι κενών διαστημάτων εργασίας από ατυχήματα,  αναπηρία,  ανεργία, ευέλικτες μορφές απασχόλησης, κ.λ.π.

Αντίθετα, ο κεφαλαιοποιητικός  ατομικός  λογαριασμός (κουμπαράς) δεν  εμπεριέχει καμία μορφή αλληλεγγύης, αφού κάθε ένας  ασφαλισμένος θα λάβει ως επικουρική σύνταξη το  ποσό  που  έχει συσσωρευθεί  στον  ατομικό  του λογαριασμό.  Έτσι, εάν  ο  ασφαλισμένος  στην  κεφαλαιοποιητική  επικουρική  ασφάλιση    αντιμετωπίσει  στην  εργασιακή  του  ζωή  ανεργία, ευέλικτες μορφές απασχόλησης με χαμηλές αμοιβές, ατυχήματα ή συνταξιοδοτηθεί με αναπηρία,   το  ποσό της   επικουρικής  σύνταξης  που θα λάβει θα είναι πολύ χαμηλή σε σχέση με κάποιον  άλλο  ασφαλισμένο που θα έχει συνεχόμενα έτη εργασίας, με υψηλές αποδοχές και   σταθερή  απασχόληση.

Αυτό  σημαίνει  ότι  στο αναδιανεμητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης εμπεριέχεται η έννοια της αλληλεγγύης τόσο μεταξύ των γενεών, όσο και μεταξύ της κάθε γενιάς, σε αντίθεση με την κεφαλαιοποιητική επικουρική σύνταξη των ατομικών λογαριασμών που εξ ορισμού και  εκ της λειτουργίας αυτού του συστήματος δεν υφίσταται καν η έννοια της αλληλεγγύης.

Επιπλέον,  υποστηρίζεται από  κυβερνητικούς  παράγοντες  ότι με την εισαγωγή της κεφαλαιοποιητικής επικουρικής ασφάλισης, η σημερινή γενιά  των  ασφαλισμένων επιδεικνύει αλληλεγγύη στις επόμενες γενιές, δεδομένου  ότι   θεραπεύει μια εγγενή αδυναμία του υφιστάμενου αναδιανεμητικού συστήματος που σε περιβάλλον δημογραφικής γήρανσης καθίσταται διαγενεακά άδικο σε  βάρος των νέων.

Το επιχείρημα  αυτό, όπως αποδείχθηκε  και  τα  προηγούμενα,  δεν ευσταθεί, δεδομένου  ότι  σε οποιοδήποτε συνταξιοδοτικό ασφαλιστικό σύστημα ενυπάρχει η  εγγενής  αδυναμία  του φαινομένου της δημογραφικής γήρανσης. Κι’ αυτό  οφείλεται στο γεγονός της έννοιας της συνταξιοδότησης και  στον ετεροχρονισμό της καταβολής των εισφορών (όταν είσαι νέος και εργάζεσαι) και της συνταξιοδότησης (όταν είναι ηλικιωμένος και αδυνατείς να εργαστείς).

Ακριβώς  αυτός ο ετεροχρονισμός είναι μεγάλης διάρκειας  και διαρκεί όσο ο εργασιακός βίος (35-40 χρόνια), κατά  την  περίοδο  του  οποίου  συμβαίνουν σημαντικές πληθυσμιακές μεταβολές. Έτσι, ακόμη και σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών, κάθε νέα γενιά ασφαλισμένων της οποίας το ταμείο έχει υποσχεθεί ότι θα χορηγεί  ένα μέσο επίπεδο επικουρικής  σύνταξης με καθορισμένο το ύψος της εισφοράς (6% επί του μισθού), εξαιτίας  του γεγονότος ότι κάθε νέα γενιά ασφαλισμένων θα ζεί κατά μέσο όρο περισσότερο από  την  προηγούμενη, για να μπορεί να λάβει το ίδιο μέσο επίπεδο επικουρικής  σύνταξης με την προηγούμενη, θα πρέπει να αυξάνεται  συνεχώς το  καταβαλλόμενο  επίπεδο  της  ασφαλιστικής  εισφοράς.

Έτσι όμως, καταστρατηγείται η αρχή της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισότητας αφού η κάθε νέα γενιά θα ξέρει πως  εάν εισφέρει 6% στον ατομικό λογαριασμό, τότε θα  λάβει μικρότερη σύνταξη από την γενιά που προηγήθηκε και εισέφερε και αυτή 6% στον ατομικό της λογαριασμό.

Κι΄αυτό  γιατί  η νεότερη γενιά θα έχει μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. 

Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι οι  επικουρικές συντάξεις των παλαιότερων ασφαλισμένων θα αντιστοιχούν στο ίδιο ακριβώς ποσό που θα ελάμβαναν αυτοί με το υφιστάμενο σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης.

Όμως και το επιχείρημα  αυτό  δεν  είναι  ορθό, δεδομένου ότι  οι νέοι ασφαλισμένοι  θα  ενταχθούν  υποχρεωτικά  στο  νέο  κεφαλαιοποιητικό  σύστημα, στο  οποίο θα καταβάλλουν τις ασφαλιστικές τους  εισφορές. Από  την  άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί ότι δεν υπάρχει  σχετική βιβλιογραφία  σε  διεθνές  επίπεδο που  να υποστηρίζει αυτό το επιχείρημα.

Αντίθετα, αυτό το  οποίο  έχει γίνει αποδεκτό από την   διεθνή  επιστημονική κοινότητα είναι ότι για να παραμείνει το επίπεδο των  επικουρικών  συντάξεων των συνταξιούχων στο υφιστάμενο επίπεδο, θα πρέπει:

• είτε οι νέοι ασφαλισμένοι να καταβάλλουν  διπλές εισφορές, μια καταβολή για την δική τους αποταμίευση και μια καταβολή για την χρηματοδότηση  των  επικουρικών  συντάξεων των σημερινών συνταξιούχων, γεγονός  που  επιδεινώνει  σημαντικά το επίπεδο διαβίωσή τους, και 
• είτε το κράτος θα καλύψει το κενό που σταδιακά θα δημιουργείται στην χρηματοδότηση του υφιστάμενου αναδιανεμητικού  συστήματος, από την ταυτόχρονη σταδιακή μείωση των νέων εργαζομένων που θα ασφαλίζονται στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα και την  σταδιακή  αύξηση των συνταξιούχων από την συνταξιοδότηση της σημερινής γενιάς εργαζομένων.

Αυτό  ακριβώς  είναι που δημιουργεί το κόστος μετάβασης(57 δις  ευρώ) από το αναδιανεμητικό σύστημα στην κεφαλαιοποιητική επικουρική σύνταξη, για το  οποίο  υποστηρίζεται  από  κυβερνητικούς  παράγοντες  ότι  είναι  πλασματικό.

Όμως και ο ισχυρισμός αυτός δεν υποστηρίζεται από την διεθνή βιβλιογραφία, κι’ αυτό γιατί πράγματι στο υφιστάμενο  αναδιανεμητικό σύστημα   των  νοητών λογαριασμών, σύμφωνα με τα στατιστικά πρότυπα ESA 2010 και τα διεθνή λογιστικά πρότυπα  των δημοσίων φορέων, δεν απαιτείται να καταγράφεται στους κρατικούς λογαριασμούς.

Αντίθετα όμως, από την στιγμή που θα μετατραπεί σε πλήρως κεφαλαιοποιητική (fully funded) η  δημόσια επικουρική ασφάλιση, απαιτείται  το κόστος μετάβασης να καταγραφεί στους εθνικούς λογαριασμούς, προκειμένου οι διεθνείς  οργανισμοί και οι διάφοροι αγοραστές ελληνικών κρατικών ομολόγων να γνωρίζουν ποιες είναι οι μελλοντικές υποχρεώσεις του κράτους.

Πιο  συγκεκριμένα,  το κόστος μετάβασης σε ταμειακή βάση, θα  διαμορφωθεί  κατά τα πρώτα έτη  στο επίπεδο των 200.000 ευρώ και μέχρι το 2030 θα  προσεγγίσει  το 1 δις  ευρώ τον χρόνο και προς το τέλος της περιόδου της μετάβασης θα  διαμορφωθεί  στο  επίπεδο  των  2,5 δις ευρώ ετησίως  και για όσο χρονικό διάστημα θα παραμείνουν συνταξιούχοι οι εργαζόμενοι της σημερινής γενιάς (οι σημερινοί 30 ετών, 40 ετών και 50 ετών).

Τα  ετήσια  αυτά  ταμειακά ελλείμματα αθροιστικά σε σημερινές τιμές εκτιμώνται στο  επίπεδο  των  57 δις ευρώ.

Έτσι, από την στιγμή που θα αποφασιστεί η μετάβαση στην  κεφαλαιοποιητική  επικουρική  ασφάλιση, αυτό το κόστος αυτόματα μετατρέπεται σε χρηματοοικονομική υποχρέωση (financial commitment) προς τους σημερινούς εργαζομένους και συνταξιούχους. 

Κατά  συνέπεια,  από  την  τεχνική αξιολόγηση, μεταξύ  των  άλλων,  των  επιχειρημάτων  των κυβερνητικών  παραγόντων, αναφορικά  με την  ultra-κεφαλαιοποίηση  της  επικουρικής  ασφάλισης  στην  Ελλάδα, προκύπτει  με τον πιο εύληπτο  τρόπο,  ότι τα  προσδοκώμενα  οφέλη  βασίζονται  σε  «θεωρητικές, θεσμικές, κοινωνικο- οικονομικές και  ασφαλιστικές υποθέσεις», η πιθανότητα  των  οποίων να συμβούν είναι άγνωστη ή θα βασιστούν  σε εικασίες, δηλαδή σε «υποκειμενικές προσδοκίες», οι  οποίες  δεν θα  επαληθευτούν από την δυσμενή   πραγματικότητα  των  επερχόμενων  εξελίξεων  και των  συντελούμενων  συνεπειών.

Αυτό  σημαίνει  ότι  η επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων και  των  συνταξιούχων κατά την περίοδο της μετάβασης είναι αναπόφευκτη, σύμφωνα με την έρευνα  μας  και  την διεθνή βιβλιογραφία, όπως επίσης και το κόστος μετάβασης   (υπολογίζεται  με έγκυρες επιστημονικά μεθόδους με μεγάλη μαθηματική ακρίβεια), το  οποίο αυξάνει  το  δημόσιο  χρέος  και  επιδεινώνει  την δανειοληπτική  ικανότητα της  χώρας,  με  κίνδυνο  να οδηγήσει την  ελληνική οικονομία  και  κοινωνία  στην  επανάληψη  των  συνεπειών  των  Μνημονιακών  πολιτικών.

*Ομ. Καθηγητή Παντείου Πανεπιστημίου,  Υποψ. Διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου