Toυ Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Οι έξυπνοι μετρητές έχουν την δυνατότητα να μετρούν άμεσα την κατανάλωση ηλεκτρικής ισχύος και να μεταδίδουν τις μετρήσεις στις βάσεις δεδομένων σε ένα κέντρο διαχείρισης πάροχου. Έτσι, ο καταναλωτής και ο πάροχος μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να έχει γνώση της πραγματικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σε συνθήκες απελευθερωμένης αγοράς, οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας θα έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τους καταναλωτές μέσω μηνυμάτων (sms) και να τους υποδεικνύουν μειωμένες χρεώσεις κιλοβατώρας σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας.

Με αυτόν τον τρόπο, ο καταναλωτής μπορεί να κάνει εξοικονόμηση ενέργειας ανά πάσα στιγμή, αφού θα ξέρει σε ποια χρονική περίοδο της ημέρας ή της εβδομάδας ποιες συσκευές ξοδεύουν περισσότερα χρήματα και σε ποια άλλη χρονική περίοδο οι ίδιες συσκευές όταν λειτουργούν ξοδεύουν τα λιγότερα χρήματα. Ο έξυπνος μετρητής μπορεί να επικοινωνεί ασύρματα με οικιακές συσκευές μέσω ψηφιακών αισθητήρων που διαθέτουν οι σύγχρονες οικιακές συσκευές και έτσι ο καταναλωτής να βλέπει στην οθόνη του ανα πάσα στιγμή κοστολογημένες όλες τις καταναλώσεις του.

Οι έξυπνοι μετρητές επίσης εξασφαλίζουν σημαντικά πλεονεκτήματα για τους καταναλωτές, με κυριότερο την εφαρμογή των πορτοκαλί τιμολογίων στη διάρκεια της ημέρας ανάλογα με τη διακύμανση των τιμών στο Χρηματιστήριο. Έτσι, για παράδειγμα τις μεσημεριανές ώρες του καλοκαιριού που κορυφώνεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών, ή τις ώρες που υπάρχει υψηλή ένταση ανέμου και τα αιολικά παράγουν το μέγιστο φορτίο και η χρηματιστηριακή τιμή πέφτει, θα ισχύουν αντίστοιχα χαμηλότερες τιμές καταναλωτή, ενώ τις ώρες αιχμής (π.χ. τις βραδινές, όταν εκλείπει η παραγωγή των φωτοβολταϊκών ή οι άνεμοι έχουν πέσει) οι χρεώσεις θα είναι ακριβότερες. Οι καταναλωτές θα μπορούν να εξοικονομούν χρήματα μεταφέροντας την κατανάλωση κατά τις ώρες χαμηλής χρέωσης, αποφεύγοντας τη χρήση ενεργοβόρων συσκευών τις ώρες αιχμής.

Η μεταφορά δεδομένων στο κέντρο τηλεμετρίας του παρόχου γίνεται είτε ασύρματα μέσω τεχνολογίας Wi-Fi ή ενσύρματα μέσω καλωδίου μεταφοράς δεδομένων (οπτική ίνα) από τον μετρητή στο κέντρο λήψης και επεξεργασίας δεδομένων. Δηλαδή ο έξυπνος μετρητής διαθέτει θα λέγαμε μια πύλη δεδομένων που με διάφορα γραφήματα στην οθόνη του, ακόμα και στο κινητό ή σε μία ξεχωριστή οθόνη (φωτό 2) ή στην οθόνη ενός υπολογιστή μέσω ειδικής εφαρμογής ο καταναλωτής θα μπορεί να παρακολουθεί τις ενεργειακές καταναλώσεις του, τις χρεώσεις του, αλλά ακόμα και πολλά κρίσιμα ποιοτικά μεγέθη του ρεύματος, όπως τις αρμονικές, την άεργο ισχύ, τις διακυμάνσεις της τάσης κλπ.

Επίσης με τους έξυπνους μετρητές θα παρέχεται και η δυνατότητα εντοπισμού διαρροών, αλλά ακόμα περισσότερο ο εντοπισμός ρευματοκλοπής, ενώ θα παρέχεται και η δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης προγραμματισμένων διακοπών ρεύματος από τον ΔΕΔΔΗΕ.

Στα σημαντικά οφέλη του έξυπνου μετρητή είναι και η αποθήκευση ενεργειακών δεδομένων ενός καταναλωτή για μεγάλο διάστημα στη βάση δεδομένων, μέχρι και δύο έτη, δηλαδή η αποτύπωση του ενεργειακού του προφίλ στο οποίο θα μπορεί να έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε πάροχος, ώστε να προτείνει στον ενδιαφερόμενο, ποιος τύπος τιμολογίου είναι ο βέλτιστος για τον συγκεκριμένο προφίλ του πελάτη.

Επίσης, άλλο ένα σημαντικό όφελος που θα έχουμε με την τοποθέτηση και χρήση των έξυπνων μετρητών στα σπίτια μας θα είναι η ακριβής μέτρηση της κατανάλωσης κάθε μήνα, όχι από κάποιον υπάλληλο εταιρίας, που πολλές φορές παρατηρήθηκαν λάθη καταγραφής ή αυθαίρετες χρεώσεις.

Το κόστος προμήθειας και τοποθέτησης των έξυπνων μετρητών με την ταυτόχρονη αντικατάσταση των παλαιών, πηγές αναφέρουν ότι θα το αναλάβουν οι πάροχοι από κονδύλια μέσω του ταμείου ανάκαμψης και από κονδύλια μέσω δάνειου από την ΕΤΕπ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Βόρεια Ευρώπη έξι στους δέκα καταναλωτές χρησιμοποιούν έξυπνους μετρητές και εντός του επόμενου έτους θα φθάσουν τους οκτώ στους δέκα. Η χώρα μας σήμερα βρίσκεται μαζί με τις υπόλοιπες χώρες της πρώην Α. Ευρώπης στα χαμηλότερα ποσοστά.

*Μιχάλης Χριστοδουλίδης, Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Έτσι εκτός από τα πολυζωνικά τιμολόγια (δηλαδή διαφορετικές χρεώσεις στη διάρκεια του 24ώρου, υψηλότερες τις ώρες αιχμής και χαμηλότερες σε ώρες χαμηλής ζήτησης) οι έξυπνοι μετρητές θα μπορούν την ίδια στιγμή να εφαρμόζουν διαφορετικά τιμολόγια ανάλογα με τη χρήση, εφόσον η συσκευή φόρτισης ή θέρμανσης είναι συνδεδεμένη σε ξεχωριστή γραμμή παροχής. Έτσι ο καταναλωτής θα μπορεί να αμείβεται αν κλείνει τις ενεργοβόρες συσκευές σε περιόδους υψηλής ζήτησης, συμμετέχοντας στην λεγόμενη αγορά απόκρισης ζήτησης.

Σχετική με τη θέρμανση είναι και η υπηρεσία του “έξυπνου boiler”: τις ώρες που η ζήτηση είναι περιορισμένη και οι τιμές είναι χαμηλές (έως και μηδενικές ή αρνητικές, όπως έχει συμβεί σε αγορές της ΕΕ) ο έξυπνος μετρητής μπορεί να δίνει αυτόματα εντολή να τεθεί σε λειτουργία το boiler προκειμένου να ζεσταθεί το νερό με χαμηλό ή ακόμη και αρνητικό κόστος. Δηλαδή σε ακραίες περιπτώσεις ο καταναλωτής θα πληρώνεται από την αγορά για να καταναλώσει ενέργεια – η οποία σε διαφορετική περίπτωση θα είχε απορριφθεί από το δίκτυο – και αντίστοιχα να περιορίσει την κατανάλωση ρεύματος για θέρμανση νερού τις ώρες που η ζήτηση είναι υψηλή.

Μια δεύτερη δυνατότητα είναι η προαγορά ενέργειας: ο καταναλωτής θα μπορεί να προαγοράζει π.χ. 1000 κιλοβατώρες με έκπτωση από τον προμηθευτή του (όπως κατ’ αναλογία οι χρήστες κινητής τηλεφωνίας προαγοράζουν χρόνο και δεδομένα με τα καρτοκινητά). Προϋπόθεση φυσικά είναι να αναπτυχθούν στην Ελλάδα τέτοια εμπορικά προγράμματα που εφαρμόζονται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Επίσης σε περίπτωση διακοπής ο έξυπνος μετρητής πριν “σβήσει” θα στέλνει ένα σήμα (το λεγόμενο last gasp) στο δίκτυο ενημερώνοντας αυτόματα το Διαχειριστή για τη βλάβη. Αν υπάρχουν πολλά σήματα από την ίδια περιοχή ο Διαχειριστής θα γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο αν το συμβάν είναι τοπικό ή γενικότερο καθώς και την ακριβή έκταση της βλάβης για να δρομολογήσει την αποκατάσταση. Όταν η ηλεκτροδότηση επανέλθει, ο μετρητής θα στέλνει επίσης ένα σήμα (“first breath”) ότι η βλάβη αποκαταστάθηκε.

Οι υπηρεσίες αυτές προστίθενται στα χαρακτηριστικά των έξυπνων μετρητών που συμβάλουν στον εντοπισμό και μείωση των ρευματοκλοπών καθώς και στη δυνατότητα εφαρμογής του πολυζωνικού τιμολογίου το οποίο επίσης μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση ενέργειας και χρημάτων από τους καταναλωτές εφόσον περιορίζουν την κατανάλωση ρεύματος τις ώρες αιχμής που η ενέργεια είναι ακριβότερη. Για παράδειγμα τις απογευματινές ώρες όταν εκλείπει η παραγωγή των φωτοβολταϊκών ενώ η ζήτηση π.χ. για θέρμανση ή κλιματισμό είμαι υψηλή.

Η διαδικασία εγκατάστασης έξυπνων μετρητών έχει ξεκινήσει, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030. Είναι σε εξέλιξη ο διαγωνισμός για την προμήθεια 7.1 εκατ. μετρητών που θα αντικαταστήσουν το σύνολο των συμβατικών μετρητών κατανάλωσης ρεύματος στη χαμηλή τάση, προϋπολογισμού 1,16 δισ. Ευρώ.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΔΕΔΔΗΕ παρά την δαπάνη που απαιτείται για την ολοκλήρωση του έργου οι καταναλωτές θα έχουν όφελος που εκτιμάται από 1,1 – 1,6 δισ, ευρώ συνολικά, κυρίως λόγω της μείωσης των ρευματοκλοπών, της κλοπής μετασχηματιστών, του κόστους λειτουργίας του ΔΕΔΔΗΕ (π.χ. για εντοπισμό βλαβών, διακοπές – επανασυνδέσεις που θα γίνονται εξ αποστάσεως κ.α.) και της μετατόπισης του φορτίου σε ώρες μη αιχμής.

Πολλά είναι αυτά που έχουν αλλάξει από την αρχή της χρονιάς και άλλα τόσα είναι αυτά που αναμένεται να εφαρμοστούν μέχρι και το τέλος του 2024, όσον αφορά στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος.

Μάλιστα, όπως αναφέρεται στο CNN Greece, τις τελευταίες εβδομάδες φαίνεται να επικρατεί μια σύγχυση σχετικά με την πληθώρα τιμολογίων που υπάρχουν στην αγορά. Τα διαφορετικά χρώματα και είδη έχουν στόχο να καλύψουν τις εξειδιεκευμένες ανάγκες των καταναλωτών, είτε αυτοί είναι νοικοκυριά, είτε αγρότες, είτε επιχειρήσεις.

Δέκα πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε για τα τιμολόγια ρεύματος

1. «Πορτοκαλί» τιμολόγιο

Μέχρι το τέλος της χρονιάς θα βγουν στην αγορά τα δυναμικά ή αλλιώς «πορτοκαλί» τιμολόγια, τα οποία θα προσφέρουν διαφορετικές χρεώσεις ανά χρονική ζώνη τα οποία απευθύνονται σε όσους έχουν έξυπνο μετρητή.

Με αυτά ο καταναλωτής θα μπορεί να φτιάχνει τη ζήτηση του, επειδή θα ξέρει τι τιμές έχει κατά τη διάρκεια του 24ώρου, έτσι ώστε να τις βάζει σε ώρες που έχει πολύ χαμηλή τιμή η χονδρεμπορική και άρα μπορεί να μετατοπίσει τη ζήτηση του από κάποιες ώρες σε ώρες φθηνού τιμολόγησης.

2. Νυχτερινό τιμολόγιο

Το ΥΠΕΝ έχει προαναγγείλει ήδη από την άνοιξη πως το νέο πλαίσιο θα μεταφέρει τις ζώνες του «νυχτερινού» σε διαφορετικές που ανταποκρίνονται περισσότερο στα δεδομένα της αγοράς.

Το ισχύον πλαίσιο:

Καλοκαίρι:23:00 – 07:00
Χειμώνας: 02:00 – 08:00 & 16:00 – 17:00
Το νέο ωράριο θα έχει δύο ζώνες. Κάποιες μεσημεριανές ώρες τις καθημερινές και όλο το 24ωρο τα Σαββατοκύριακα.

3. Έξυπνοι μετρητές

Το έργο για τους έξυπνους μετρητές, που συγχρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα οδηγήσει στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής ενεργειακής αγοράς με πολλαπλά οφέλη για τον καταναλωτή, τους προμηθευτές και τη λειτουργία του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε βάθος χρόνου το σύνολο των καταναλωτών θα διαθέτουν έξυπνους μετρητές. Στο μεταξύ πρέπει να ολοκληρωθεί η σχετική προετοιμασία από τους παρόχους και να ξεκινήσει η διάθεση των δυναμικών τιμολογίων (πορτοκαλί χρώμα).

4. Πράσινο τιμολόγιο

Τα πράσινα τιμολόγια είχαν θεσμοθετηθεί νομοθετικά από την αρχή για μέχρι το τέλος του 2024.

Όλοι οι πάροχοι ήταν υποχρεωμένοι να διαθέτουν ένα και να ανακοινώνουν τις τιμές τους κάθε 1η του μήνα. Αυτό που αλλάζει είναι η «υποχρεωτικότητα» τους.

Τις επόμενες εβδομάδες θα υπάρξουν ανακοινώσεις σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα.

5. Κρατική επιδότηση στους λογαριασμούς τους

Το ΥΠΕΝ ανακοίνωσε ενισχύσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος του Οκτωβρίου για τη στήριξη ευάλωτων καταναλωτών, δηλαδή τα νοικοκυριά που είναι ενταγμένα στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ).

Το ποσό της οικονομικής επιδότησης να ανέρχεται σε 30 ευρώ/MWh ή 3 λεπτά/kWh για το σύνολο της κατανάλωσης.

6. Αλλαγή παρόχου με ένα κλικ

Από το κινητό μας τηλέφωνο, με ένα απλό «κλικ» μέσα στο Gov.gr Wallet, θα μπορούμε στο εξής να αλλάζουμε πάροχο ρεύματος, σύμφωνα με τα όσα ανακοίνωσε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου.

Η εφαρμογή, η οποία είναι σχεδόν έτοιμη, αφορά όλες τις μορφές ενέργειας, και το ρεύμα και το φυσικό αέριο. Η διαδικασία θα είναι δωρεάν και δεν θα ισχύουν ρήτρες.

7. Συμβόλαια 6μηνης διάρκειας

Με απόφαση του ΥΠΕΝ προβλέπεται η δυνατότητα διάθεσης τιμολογίων για διάστημα μικρότερο του έτους.

Συγκεκριμένα οι πάροχοι μπορούν να προσφέρουν στους πελάτες τους συμβόλαια ελάχιστης διάρκειας έξι μηνών, εφόσον το αιτηθεί ο καταναλωτής ή/και συναινέσει στη σχετική προσφορά προμήθειας που θα προτείνεται από τον πάροχο.

8. Μεικτά τιμολόγια

Με απόφαση του υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος, οι προμηθευτές μπορούν πλέον να προσφέρουν μεικτά προϊόντα προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας.

Ως μεικτά προϊόντα ορίζονται αυτά που συνδυάζουν χαρακτηριστικά κάποιων από τις τέσσερις κατηγορίες τιμολογίων (σταθερά: μπλε, ειδικό: πράσινο, κυμαινόμενα: κίτρινα και δυναμικά: πορτοκαλί).

Τα «μεικτά» ορίζεται πως εμπίπτουν στα προϊόντα προμήθειας κίτρινης σήμανσης.

9. Τιμολόγιο ΓΑΙΑ

Το τιμολόγιο «ΓΑΙΑ» απευθύνεται σε αγρότες και υλοποιείται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, με την υποστήριξη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Είναι σταθερό για χρονικό διάστημα 10 ετών, με ενιαία ρήτρα αποχώρησης, ύψους 70 ευρώ, για την περίπτωση που η σύμβαση καταγγελθεί πριν τη λήξη της από φυσικό πρόσωπο.

10. Πώς θα βρείτε τα φθηνότερα τιμολόγια ρεύματος

Ο διαδραστικός πίνακας στην ειδική πλατφόρμα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους να συγκρίνουν εύκολα και γρήγορα τις τιμές ανά κιλοβατώρα μεταξύ των παρόχων, το μηνιαίο πάγιο, αν παρέχεται έκπτωση και υπό ποιες προϋποθέσεις, αν διατίθεται νυχτερινό τιμολόγιο και πώς διαμορφώνεται η τελική τιμή προμήθειας.

Σύμφωνα με την ενημέρωση από τον ΔΕΔΔΗΕ, οι προσφορές θα αποσφραγιστούν αύριο Τρίτη, προκειμένου να αρχίσουν οι διαδικασίες αξιολόγησης.

Η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών επιφέρει μεγάλες αλλαγές στη λειτουργία της αγοράς ενέργειας και στην εξυπηρέτηση των καταναλωτών. Όπως σημειώνεται σχετικά, με τους έξυπνους μετρητές:

Θα υπάρχει η δυνατότητα εφαρμογής διαφορετικών τιμολογίων στη διάρκεια του 24ώρου, ανάλογα με τη διακύμανση του κόστους του ρεύματος (σήμερα υπάρχει η δυνατότητα μόνο για χαμηλή νυχτερινή χρέωση με ξεχωριστό μετρητή) με συνέπεια καλύτερη διαχείριση του φορτίου αιχμής που διευκολύνει την ομαλή διείσδυση της ηλεκτροκίνησης και ωφελεί τη λειτουργία του δικτύου.
Καταργούνται οι «έναντι» λογαριασμοί.
Οι διακοπές και επανασυνδέσεις καθώς και η μέτρηση της κατανάλωσης θα γίνεται εξ αποστάσεως. Έτσι μειώνεται το λειτουργικό κόστος του Διαχειριστή.
Δημιουργούνται προϋποθέσεις μείωσης των ρευματοκλοπών που επίσης επιβαρύνουν τους καταναλωτές.
Διευκολύνεται σημαντικά το άνοιγμα της αγοράς και η διαδικασία αλλαγής προμηθευτή.
Μειώνονται οι χρόνοι διακοπών ηλεκτροδότησης, λόγω καλύτερης εποπτείας του δικτύου από τον Διαχειριστή. «Mε δεδομένο ότι το 90% του Δικτύου στην Ελλάδα είναι εναέριο και άρα ευάλωτο στην έξαρση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια, το πλεονέκτημα αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό γιατί δίνει τη δυνατότητα στον Διαχειριστή να εντοπίσει τις βλάβες εξ αποστάσεως και να επέμβει άμεσα προκειμένου να αποκαταστήσει τις ζημιές στο Δίκτυο επιτυγχάνοντας πολύ ταχύτερους χρόνους επανηλεκτροδότησης», σημειώνει ο ΔΕΔΔΗΕ.
Με την πρόσβαση στα στοιχεία των τωρινών και προηγούμενων μετρήσεων μέσω οικιακής οθόνης ή του διαδικτύου, παρέχεται στον καταναλωτή η δυνατότητα για καλύτερη διαχείριση των φορτίων του και εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας.
Η διαδικασία αντικατάστασης των μετρητών κατανάλωσης με «έξυπνους» άρχισε πριν από 8 χρόνια, ωστόσο ο διαγωνισμός που προκηρύχθηκε τότε δεν ολοκληρώθηκε λόγω δικαστικών εμπλοκών, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η νέα διαδικασία που άρχισε η σημερινή διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ εκτιμάται ότι θα οδηγήσει στην αντικατάσταση όλων των υφιστάμενων μετρητών με έξυπνους, σταδιακά, με ορίζοντα περάτωσης το 2030.