Toυ Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η πρώτη και πιο θεμελιώδης κίνηση είναι η συγκρότηση ενός ισχυρού δημόσιου φορέα με αποκλειστική αρμοδιότητα τη διαχείριση υδρογονανθράκων, υπάρχει ήδη η ΕΔΕΥΕΠ. Δεν πρόκειται για κάτι πρωτόγνωρο,· χώρες όπως η Νορβηγία και η Μαλαισία ανέπτυξαν ισχυρό κρατικό μηχανισμό γύρω από την έρευνα και την παραγωγή, ο οποίος όχι μόνο συντόνιζε τις διαδικασίες, αλλά και επέβαλλε κανόνες που διασφάλιζαν ότι τα κέρδη και η τεχνογνωσία παρέμεναν εντός της χώρας.

Ένας τέτοιος φορέας στην Ελλάδα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ο «εγκέφαλος» των επιχειρήσεων εξόρυξης: να επιβλέπει τις έρευνες, να εγκρίνει τις γεωτρήσεις, να συντάσσει τεχνοοικονομικές μελέτες και να συμμετέχει με αποφασιστικό ρόλο σε κάθε συμβολαιακή συνεργασία με ξένες εταιρείες.

Ωστόσο, κανένας κρατικός οργανισμός δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την απαραίτητη τεχνογνωσία. Η Ελλάδα διαθέτει ικανό επιστημονικό δυναμικό, αλλά η εξόρυξη υδρογονανθράκων σε μεγάλα θαλάσσια βάθη απαιτεί εξειδίκευση υψηλού επιπέδου. Γι’ αυτό η χώρα πρέπει να επενδύσει συστηματικά στην εκπαίδευση Ελλήνων μηχανικών, γεωλόγων και γεωφυσικών μέσα από προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών, συνεργασίες με διεθνή πανεπιστήμια και πρακτική εξάσκηση σε εγκαταστάσεις του εξωτερικού. Σε βάθος λίγων ετών μπορεί να δημιουργηθεί ένα σώμα ειδικών με πλήρη τεχνική επάρκεια, το οποίο θα αντικαταστήσει σταδιακά την εξάρτηση από αλλοδαπά συνεργεία και τεχνικούς συμβούλους.

Ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα αφορά τον εξοπλισμό. Οι θαλάσσιες εξορύξεις απαιτούν υπερσύγχρονα γεωτρύπανα, πλωτές εξέδρες και συστήματα παρακολούθησης. Η αγορά αυτών των μέσων είναι εξαιρετικά δαπανηρή και θα επιβάρυνε το ελληνικό Δημόσιο με τεράστια κεφάλαια που θα αργούσαν να αποσβεστούν. Για αυτό το λόγο, η πιο ρεαλιστική στρατηγική για μια χώρα που ξεκινά τώρα είναι η ενοικίαση εξοπλισμού. Πρόκειται για πρακτική που εφαρμόζεται ευρέως διεθνώς και επιτρέπει τη γρήγορη εκτέλεση των εργασιών χωρίς μακροχρόνιες οικονομικές δεσμεύσεις. Με την ενοικίαση, η Ελλάδα θα έχει πρόσβαση στην τελευταία λέξη της τεχνολογίας, ενώ παράλληλα θα μπορεί να επικεντρωθεί στη δημιουργία μόνιμων τεχνικών ομάδων αντί στην αγορά υλικού που ενδεχομένως να μην αξιοποιηθεί στο έπακρο.

Η οργάνωση της παραγωγής απαιτεί επίσης την ύπαρξη μιας εθνικής εταιρείας ενέργειας που θα λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, αλλά θα παραμένει υπό κρατικό έλεγχο. Μια εταιρεία στα πρότυπα της νορβηγικής Equinor θα μπορούσε να αναλάβει τη διαχείριση των εξορύξεων, την πώληση της παραγωγής και τη χρηματοδότηση νέων έργων. Η δομή της θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι το ελληνικό Δημόσιο θα έχει πλειοψηφικό ρόλο και θα διαμορφώνει τη στρατηγική, ενώ ταυτόχρονα θα διαθέτει τη λειτουργική ευελιξία μιας σύγχρονης επιχείρησης.

Παράλληλα, η Ελλάδα θα χρειαστεί να επενδύσει στις υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης. Χωρίς δικά της δίκτυα αγωγών, τερματικούς σταθμούς και συστήματα υγροποίησης ή επανεριοποίησης φυσικού αερίου, η χώρα θα παραμένει εξαρτημένη από ξένες εταιρείες όχι μόνο στην εξόρυξη αλλά και στη διακίνηση. Η ανάπτυξη τέτοιων υποδομών δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά και στρατηγικό εργαλείο που μπορεί να καταστήσει την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τέλος, καμία ενεργειακή στρατηγική δεν μπορεί να αγνοήσει τη γεωπολιτική διάσταση. Η Ελλάδα οφείλει να διαχειριστεί με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα τις προκλήσεις που προκύπτουν στην περιοχή, ιδίως όταν γειτονικές χώρες έχουν επιδείξει επανειλημμένα εχθρικές ενέργειες ή αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων, όπως πράττει σταθερά η Τουρκία. Η ασφάλεια των θαλάσσιων εγκαταστάσεων, η προστασία των ερευνητικών πλοίων και η σταθερότητα των θαλάσσιων ζωνών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για κάθε έργο εξόρυξης. Αυτό απαιτεί ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας, σαφή διπλωματική στρατηγική και διαρκή ετοιμότητα να υπερασπιστεί η χώρα τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Χωρίς γεωπολιτική σταθερότητα, η οικονομική και ενεργειακή αξιοποίηση των κοιτασμάτων δεν μπορεί να προχωρήσει.

Η αυτοδύναμη εξόρυξη υδρογονανθράκων δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί τεχνογνωσία, επενδύσεις, υποδομές και σταθερή πολιτική βούληση. Όμως, με ένα συνεκτικό σχέδιο που θα συνδυάζει κρατικό έλεγχο, τεχνική επάρκεια και γεωπολιτική αποφασιστικότητα, η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει τα ενεργειακά της αποθέματα σε πραγματικό εργαλείο οικονομικής και εθνικής ισχύος.

Ας υποθέσουμε ότι ξεκινάει  η εκμετάλλευση των ελληνικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου, με μια ετήσια παραγωγή 10 δισ. κυβικών μέτρων, σε μέτρια βάθη , όπως στο block2 στο Ιόνιο. Αυτό θα απαιτούσε σημαντικές επενδύσεις για την ενοικίαση γεωτρύπανων και τη διαχείριση των υποδομών παραγωγής. Οι σύγχρονες offshore πλατφόρμες μπορεί να κοστίζουν έως και 500.000 δολάρια την ημέρα, ή 430.000 ευρώ την ημέρα, περιλαμβάνοντας σε αυτό το κόστος τα απαραίτητα πληρώματα, τους τεχνικούς και όλα τα υποστηρικτικά λειτουργικά έξοδα (πηγή https://www.worldoil.com).

Με δεδομένη μια σημερινή τιμή πώλησης του φυσικού αερίου στα 40 ευρώ ανά θερμική Μεγαβατώρα, τα έσοδα που θα μπορούσαν να εισρεύσουν στην ΕΔΕΥΕΠ με τιμή αερίου 40 € / MWh (θερμική): ≈ 4,19 δισ. € / έτος. Το ετήσιο κόστος (annualized CAPEX + OPEX, όπως στο προηγούμενο σενάριο): εκτιμάται περίπου στα 719 εκατ. € / έτος. Καθαρά έσοδα προς την Ελληνική Διαχειριστική Εταιρία Υδρογονανθράκων που συμμετέχει το  Ελληνικό Δημόσιο  ≈ 3,47 δισ. € / έτος. Αυτά είναι προ-φορολογικά / προ-royalties / προ-κεφαλαιοποίησης κερδών — δηλαδή το ποσό που μένει με απλή αφαίρεση ετήσιων εξόδων από έσοδα με τιμή αερίου τα 40 €/MWh.

Συνολικά, η εκμετάλλευση ενός κοιτάσματος αυτής της κλίμακας φαίνεται θετικά βιώσιμη, δεδομένου ότι η τιμή του αερίου παραμένει πάνω από τα 40 €/MWh και το κόστος παραγωγής να ελέγχεται αυστηρά. Ωστόσο, η οικονομική επιτυχία του έργου εξαρτάται από τη σταθερότητα των διεθνών τιμών ενέργειας, τη διαχείριση των φόρων και των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης, καθώς και την ομαλή λειτουργία των υποδομών για τα επόμενα 20 χρόνια.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ – Ενεργειακός Αναλυτής

Θεόκριτος Αργυριάδης

Ο εκλεγμένος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει πυροδοτήσει διπλωματική διαμάχη υποδηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία για λόγους «εθνικής ασφάλειας» και αρνούμενοι να αποκλείσουν οριστικά το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής βίας για να το πράξουν. Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι καινούργιο. Το εξέφρασε για πρώτη φορά το 2019, αλλά ποτέ δεν εξελίχθηκε σε καμία ενέργεια.

Το αν ο Τραμπ έχει ή όχι πραγματικά σχέδια αυτή τη φορά για να προωθήσει οποιαδήποτε προσπάθεια απόκτησης της Γροιλανδίας δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο. Όμως, δεδομένων των επανειλημμένων δηλώσεων του και της επίκλησης της εθνικής ασφάλειας, αξίζει να εξεταστεί ποια στρατηγική αξία μπορεί να έχει στην πραγματικότητα η Γροιλανδία από την προοπτική των γεωπολιτικών προτεραιοτήτων των ΗΠΑ.

Το μακροχρόνιο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την Γροιλανδία

Η Γροιλανδία είναι τεράστια και έχει σημαντικό αναξιοποίητο ορυκτό πλούτο. Ωστόσο, αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποκτήσουν το νησί, μια αυτόνομη εξαρτώμενη από τη Δανία περιοχή.

• 1867: Τότε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ William Seward έθεσε την ιδέα της  προσάρτησης της Γροιλανδίας, μαζί με την Ισλανδία.
• 1910: Ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Δανία, Maurice Francis Egans, έκανε στη δανέζικη κυβέρνηση μια πρόταση: να ανταλλάξει τη Γροιλανδία με τις Ολλανδικές Αντίλλες και το νησί των Φιλιππίνων Μιντανάο.
• 1946: Τότε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ James Byrnes παρουσίασε την πρώτη προσφορά για την αγορά του νησιού έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό – αξίας περίπου 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων (1,3 δισεκατομμυρίων λιρών) σήμερα.
• 2019: Ο Τραμπ έδειξε για πρώτη φορά ενδιαφέρον για την αγορά της Γροιλανδίας – η οποία απορρίφθηκε γρήγορα από την πρωθυπουργό της Δανίας Mette Frederiksen, η οποία περιέγραψε την πρόταση ως «παράλογη».

Ο Τραμπ φοβάται το ενδιαφέρον της Κίνας

Το ενδιαφέρον της Κίνας για τη Γροιλανδία εκτείνεται τουλάχιστον πριν από μια δεκαετία.

Το 2015, ο υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών της Γροιλανδίας Vittus Qujaukitsoq επισκέφθηκε την Κίνα για να συζητήσει πιθανές επενδύσεις σε ορυχεία, υδροηλεκτρική ενέργεια, λιμάνια και άλλα έργα υποδομής. Μια εταιρεία, η China Communications Construction Company, υπέβαλε προσφορά για την κατασκευή δύο αεροδρομίων, το ένα στην πρωτεύουσα Nuuk και το άλλο στο Ilulissat.

Μια άλλη κινεζική εταιρεία, η General Nice Group, προσφέρθηκε να αγοράσει μια εγκαταλελειμμένη ναυτική βάση της Δανίας στη βορειοανατολική Γροιλανδία, ενώ η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών ζήτησε να κατασκευάσει ένα μόνιμο ερευνητικό κέντρο και έναν επίγειο δορυφορικό σταθμό κοντά στο Nuuk.

Τίποτα από αυτά δεν έγινε αποδεκτό από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, η οποία άσκησε πίεση στη Δανία να πείσει την κυβέρνηση της Γροιλανδίας ότι μια σημαντική, επίσημη κινεζική παρουσία στο νησί ήταν ανεπιθύμητη. Οι Δανοί και οι Γροιλανδοί συμμορφώθηκαν, αποκρούοντας τις κινεζικές προσπάθειες να επενδύσουν σε έργα που βασίζονται στη Γροιλανδία.

Η κυβέρνηση Τραμπ, συγκεκριμένα, θεωρούσε το ενδιαφέρον της Κίνας για τη Γροιλανδία ως κάτι που κρύβει εμπορικά και στρατιωτικά κίνητρα, ανησυχίες που συνεχίστηκαν υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν με τη πρόσφατη πίεση σε άλλη αυστραλιανή εξορυκτική εταιρεία να μην πουλήσει κανένα από τα περιουσιακά της στοιχεία στη Γροιλανδία σε κινεζικές εταιρείες.

Γεωπολιτική της Αρκτικής

Η Γροιλανδία βρίσκεται γεωγραφικά μεταξύ της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής και του Βορειοδυτικού Περάσματος, δύο ναυτιλιακών οδών της Αρκτικής των οποίων η σημασία αυξάνεται καθώς ο θαλάσσιος πάγος συρρικνώνεται. Περίπου το 2050, μια Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή είναι πιθανό να ανοίξει μέσω του κεντρικού Αρκτικού Ωκεανού, περνώντας τις ανατολικές ακτές της Γροιλανδίας. Επιπλέον, το νησί αποτελεί τη βάση για την αξίωση κυριαρχίας της Δανίας στον Βόρειο Πόλο – αξίωση που αμφισβητείται από τη Ρωσία και τον Καναδά.

Ενώ το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει καμία εθνική κυριαρχία στα διεθνή ύδατα, αυτό έχει κάνει ελάχιστα για να τερματίσει τη διπλωματική διελκυστίνδα για τον πόλο. Το θέμα δεν είναι καθόλου ασήμαντο: η κυριαρχία θα έδινε σε μια χώρα πρόσβαση σε δυνητικά σημαντικούς πόρους πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων γαιών, καθώς και ανώτερη επιστημονική και στρατιωτική πρόσβαση στη μελλοντική Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή.

Ωστόσο, αυτή η διαμάχη για την ιδιοκτησία του Βόρειου Πόλου είναι μόνο ένα μέρος του γεωπολιτικού αγώνα για υπεράκτια επικράτεια στην περιοχή. Η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της τεράστιας παράκτιας περιοχής της Ρωσίας αντιμετωπίστηκε από τις στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στη βόρεια Σκανδιναβία, ενώ οι κινήσεις της Κίνας στην Αρκτική, με τη βοήθεια της Μόσχας, οδήγησαν στην έναρξη πολλών ερευνητικών σταθμών που υποστηρίζονται από παγοθραυστικά και συμφωνίες για ερευνητικά και εμπορικά έργα.

Η κυβέρνηση της Κίνας έχει επίσης ισχυριστεί ότι έχει δικαιώματα στην περιοχή, για τη ναυσιπλοΐα, την αλιεία, τις υπερπτήσεις, τις επενδύσεις σε έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου και πολλά άλλα.

Η ιστορία της Γροιλανδίας – Αποτελούσε μέρος μιας “ηπερηπείρου”

Λεπτομερείς επιχειρήσεις χαρτογράφησης και εξερευνήσεις που πραγματοποιήθηκαν για περισσότερο από έναν αιώνα έχουν αποκαλύψει στοιχεία σημαντικών ορυκτών πόρων στη Γροιλανδία – συμπεριλαμβανομένων στοιχείων σπάνιων γαιών και ορυκτών που χρησιμοποιούνται για τεχνολογίες πράσινης ενέργειας, καθώς και αποθέματα ορυκτών καυσίμων.

Όμως – παρά τον αχαλίνωτο ενθουσιασμό που επικρατεί γύρω από τον θησαυρό της Γροιλανδίας – η διαδικασία εύρεσης, εξόρυξης και μεταφοράς ορυκτών καυσίμων είναι μια πολυεπίπεδη, πολυεθνική και πολύχρονη πρόκληση.

Στους περισσότερους χάρτες, η Γροιλανδία φαίνεται τεράστια. Στην πραγματικότητα, η Γροιλανδία είναι περίπου 770.000 τετραγωνικά μίλια – περίπου όσο το μέγεθος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Στην τεράστια χερσαία μάζα της Γροιλανδία εμπεριέχεται λεπτομερής τεκμηρίωση της ιστορίας της Γης. Σε όλο τον πλανήτη, οι ουλές και οι “υπογραφές” τεράστιων διαστημάτων χρόνου καταγράφονται στη γεωλογία. Εκτοξεύοντας ηφαιστειακές εκρήξεις και αργή ψύξη μάγματος, γιγάντιες ηπειρωτικές συγκρούσεις και ρήγματα που μοιάζουν με τάφοι που τελικά ανοίγουν νέους ωκεανούς.

«Η ιστορία της Γροιλανδίας πηγαίνει τόσο πίσω, όσο η ιστορία σχεδόν οπουδήποτε στον κόσμο», εξηγεί η Kathryn Goodenough, γεωλόγος του British Geological Survey. Επισημαίνει ότι η Γροιλανδία, κάποτε, ήταν μέρος μιας μεγαλύτερης ηπείρου που θα περιλάμβανε μέρος της βόρειας Ευρώπης και μέρος της Βόρειας Αμερικής σήμερα. Πριν από περίπου 500 εκατομμύρια χρόνια, η Γροιλανδία ήταν μέρος μιας ”υπερηπείρου”, σφηνωμένη μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής.

Όμως η Γη πάντα εξελίσσεται. Πριν από περίπου 60 με 65 εκατομμύρια χρόνια, η “υπερήπειρος” άρχισε να αποσυντίθεται, δημιουργώντας ένα ρήγμα που τελικά άνοιξε, φτιάχνοντας τον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό.

Η Γροιλανδία χωρίστηκε από την Ευρώπη, παρασύρθηκε προς τα δυτικά και ταξίδεψε ακόμη και πάνω από το ισλανδικό hotspot – ένα μέρος όπου λιωμένη λάβα από βαθιά κάτω από τον φλοιό της Γης αναβλύζει, συμβάλλοντας στην ηφαιστειακή δραστηριότητα που σχημάτισε το νησί της Ισλανδίας. Σήμερα, η Γροιλανδία φιλοξενεί τα πάντα, από τους βράχους του υπογείου του Προκάμβριου έως τα ιζήματα των παγετώνων – όλα αυτά θα μπορούσαν να περιέχουν μια σειρά από πολύτιμους πόρους.

Ο υπόγειος παράδεισος του νησιού – Σπάνιος ορυκτός πλούτος

Πέραν των ορυκτών πόρων, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η Γροιλανδία έχει τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Από τη δεκαετία του 1970, εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου προσπάθησαν να βρουν αρχαίες δεξαμενές στα ανοικτά των ακτών της Γροιλανδίας, αλλά οι προσπάθειές τους αποδείχθηκαν άκαρπες. Ωστόσο, η γεωλογία της υφαλοκρηπίδας της Γροιλανδίας δείχνει ομοιότητες με άλλες τοποθεσίες ορυκτών καυσίμων στην Αρκτική.

Η Γροιλανδία μοιάζει με ένα αυγό κρέμας Cadbury, με ένα εξωτερικό, σκληρό περίγραμμα που περικλείει ένα εσωτερικό από λευκή… “βλέννα”. Το μεγαλύτερο μέρος του νησιού καλύπτεται από αργά κινούμενο πάγο που αποστραγγίζεται προς την ακτογραμμή μέσω ορισμένων παγετώνων εξόδου. Μόνο περίπου το 20% του νησιού είναι απαλλαγμένο από πάγο, αποτελούμενο από τραχιά βουνά, γκρεμούς διαμορφωμένους από φιόρδ και περιστασιακά κάποια πόλη με πολύχρωμα σπίτια.

«Η εξερεύνηση της Γροιλανδίας, ιδιαίτερα του  βορειοανατολικού τμήματος, ήταν ένα καυτό θέμα πριν από 120-130 χρόνια», λέει ο Thomas Find Kokfelt, ανώτερος ερευνητής στο Γεωλογικό Ινστιτούτο της Δανίας και της Γροιλανδίας (GEUS). Ανακαλύφθηκαν διάφορα ορυκτά και άρχισαν να αναδύονται ορυχεία.

Το 1850, ο ορυκτός κρυόλιθος, ο «πάγος που δεν λιώνει ποτέ», λόγω του εξαιρετικά υψηλού σημείου τήξης του, βρέθηκε στη νοτιοδυτική Γροιλανδία. Οι άποικοι ξεκίνησαν την εξόρυξη κρυόλιθου αφού έμαθαν τη χρήση του στην παρασκευή μαγειρικής σόδας. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το ορυχείο Ivittuut προμήθευε τις Συμμαχικές δυνάμεις με κρυόλιθο – ένα σημαντικό ορυκτό στην παραγωγή αλουμινίου που χρησιμοποιείται στα αεροπλάνα.

Η γεωλογική χαρτογράφηση στη Γροιλανδία ξεκίνησε σοβαρά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά από 20 χρόνια πεζοπορίας κατά μήκος της ακτογραμμής, έγινε σαφές ότι η χαρτογράφηση ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα. «Αν διαιρέσεις όλες τις περιοχές της Γροιλανδίας που είναι απαλλαγμένες από πάγο, μπορείς πιθανότατα να τις χωρέσεις σε 200 φύλλα χάρτη κλίμακας 1:100.000», λέει ο Find Kokfelt. Όταν οι γεωλόγοι έκαναν τα μαθηματικά, συνειδητοποίησαν ότι θα χρειάζονταν 200 χρόνια για να ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση με τον τρέχοντα ρυθμό. Στράφηκαν σε μια προσπάθεια με πιο χονδροειδή ανάλυση και ολοκλήρωσαν τους αρχικούς γεωλογικούς χάρτες της Γροιλανδίας στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Από τότε, το GEUS βελτιώνει τους χάρτες, μεγεθύνοντας σε καλύτερη ανάλυση. Μέχρι σήμερα, οι γεωλόγοι έχουν ολοκληρώσει 55 χάρτες σε πιο λεπτομερή κλίμακα. Έχουν επίσης εμβαθύνει σε προσπάθειες χαρτογράφησης κάτω από τον πάγο. Πρόσφατα, το Find Kokfelt συνεργάστηκε με γεωφυσικούς για να δημιουργήσει έναν χάρτη γεωλογικών επαρχιών, περιοχών μεγάλης κλίμακας με διακριτικά χαρακτηριστικά, κάτω από το στρώμα πάγου. Αυτές οι επαρχίες υποδηλώνουν επίσης ποια ορυκτά μπορεί να υπάρχουν. Αλλά όπως και οι αρχικοί γεωλογικοί χάρτες, το Find Kokfelt σπεύδει να αναφέρει ότι οι επαρχιακοί χάρτες θα βελτιωθούν περαιτέρω με περισσότερα δεδομένα.

Τα κρίσιμα ορυκτά είναι τα υλικά που κρατούν την παγκόσμια οικονομία σε λειτουργία, ωστόσο γίνονται όλο και πιο δύσκολο να βρεθούν. Είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια – οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ζήτηση για ορυκτές και μεταλλικές πηγές θα μπορούσε να τετραπλασιαστεί έως το 2040, προκειμένου να καλύψει τη ζήτηση για ενεργειακές τεχνολογίες. Τα πάντα, από μπαταρίες για ηλεκτρικά οχήματα μέχρι ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά απαιτούν κρίσιμα ορυκτά.

Ενώ πολλά από αυτά τα ορυκτά εξορύσσονται σε μέρη όπως η Κίνα και η Αφρική, υπάρχουν αρκετοί λόγοι για να εξετάσουμε νέες τοποθεσίες εξόρυξης, συμπεριλαμβανομένων της γεωπολιτικής, των μεταφορών και της πρόσβασης καθώς και της οικονομίας. Η Anne Merrild, επικεφαλής βιωσιμότητας και σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο του Aalborg της Δανίας, επισημαίνει ότι καθώς τα ορυχεία σε άλλες περιοχές αρχίζουν να στεγνώνουν, «τα κοιτάσματα στην Αρκτική γίνονται πιο ενδιαφέροντα».

Ορυκτός πλούτος ναι, αλλά αν δεν μπορεί να εξαχθεί δεν αποτελεί απλά μια… φούσκα;

Ενώ τα κρίσιμα μέταλλα πιθανόν να υπάρχουν στη Γροιλανδία, δεν είναι σαφές αν η εξόρυξη είναι οικονομικά βιώσιμη. Εκεί μπαίνει η εξερεύνηση. «Η εξερεύνηση ορυκτών είναι από τις πιο προκλητικές και επικίνδυνες επιχειρήσεις που σχετίζονται με την εξόρυξη», λέει ο Simon Jowitt, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Οικονομικής Γεωλογίας Ralph J. Roberts στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα. Σημειώνει ότι για κάθε 100 έργα εξερεύνησης ορυκτών, μόνο ένα από αυτά μπορεί να μετατραπεί σε ορυχείο.

Εάν οι προσπάθειες εξερεύνησης αποκαλύψουν τις δυνατότητες ενός ορυχείου, κατά μέσο όρο, μπορεί να χρειαστούν περίπου 10 χρόνια για να περάσει από την ανακάλυψη στην παραγωγή, λέει ο Jowitt. “Όλα εξαρτώνται από το πού βρίσκεστε, ποια είναι η υποδομή, ποιες άδειες και άλλα πράγματα πρέπει να κάνετε για να βεβαιωθείτε ότι θα κάνετε εξόρυξη με ευσυνείδητο τρόπο.”

Η Γροιλανδία έχει μια αξιοσημείωτη έλλειψη υποδομής – όταν βγείτε από τις πόλεις, δεν υπάρχουν δρόμοι ή σιδηρόδρομοι μέσω της επαρχίας . “Η μετακίνηση δεν είναι εύκολη — δεν μπορείς να οδηγήσεις πάνω από το έδαφος στη Γροιλανδία”, λέει ο Jowitt. Τα ταξίδια γίνονται με πλοίο ή αεροπορικώς, όχι με αυτοκίνητο. Η έλλειψη εγκατεστημένης υποδομής, σημειώνει ο Jowitt, θα μπορούσε να αποδειχθεί πρόκληση για τις εξορυκτικές δραστηριότητες.

Η επεξεργασία ορυκτών μπορεί επίσης να είναι μια δύσκολη προσπάθεια. Σε αντίθεση με ένα ορυκτό όπως ο χρυσός, το οποίο βρίσκεται στη φυσική του κατάσταση μέσα σε ένα βράχο, τα στοιχεία σπάνιων γαιών είναι κλειδωμένα μέσα σε ένα άλλο περίπλοκο ορυκτό, εξηγεί ο Goodenough. «Αυτά τα κοιτάσματα είναι πολύ, πολύ δύσκολο να επεξεργαστούν και μερικές φορές συνδέονται στενά με ουράνιο ή με άλλα στοιχεία που μπορεί να μην θέλετε να εξορύξετε».

Πράγματι, εάν ένα ορυκτό είναι κλειδωμένο σε συνδυασμό με ραδιενεργά ορυκτά, το ορυχείο θα μπορούσε να σταματήσει πριν από την επεξεργασία ενός μόνο γραμμαρίου. Το 2021, η Γροιλανδία ψήφισε νόμο που περιόριζε την ποσότητα ουρανίου στους εξορυχθέντες πόρους και δράση που πάγωσε την ανάπτυξη ενός ορυχείου σπάνιων γαιών στη Νότια Γροιλανδία.

Το σημερινό κοινοβούλιο αντικατοπτρίζει τις ανησυχίες των Γροιλανδών για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της εξόρυξης. Τρία κληρονομημένα ορυχεία στη Γροιλανδία προκάλεσαν αξιοσημείωτη περιβαλλοντική ζημιά, ειδικά στο νερό γύρω από το νησί. Η Anne Merrild εξηγεί ότι στην εξόρυξη, τα σκουπίδια από τη διαδικασία χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: απόβλητα πετρώματα και απορρίμματα. «Τα απορρίμματα είναι τα πιο μολυσμένα υπολείμματα, ενώ τα απόβλητα πετρώματα θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή», λέει. Εξαιτίας αυτής της οπτικής, τα απορρίμματα βράχων ρίχνονταν κατά μήκος ποταμών και ακτών. Ωστόσο, τα απορρίμματα βράχων δεν ήταν αδρανή.

“Το επίπεδο των βαρέων μετάλλων ήταν πολύ υψηλό σε ορισμένα από τα απόβλητα πετρώματα”, λέει η Anne Merrild. Οι επιστήμονες βρήκαν υψηλά επίπεδα μετάλλων σε όλα είδη, από αράχνες μέχρι λειχήνες, ψάρια και όστρακα κοντά στα ορυχεία.

Οι χαμηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή αλατότητα γύρω από τη Γροιλανδία έκαναν την περιβαλλοντική ανάκαμψη οδυνηρά αργή, και τα αποτελέσματα μπορούν ακόμα να ανιχνευθούν 50 χρόνια αργότερα, λέει η Anne Merrild. «Η ζημιά στο νερό βλάπτει πραγματικά το σύνολο των τροφίμων των Γροιλανδών και την ευκαιρία τους να έχουν βιοπορισμό βασισμένο στην αλιεία και το κυνήγι».

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει δραστικά την Αρκτική, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται σχεδόν τέσσερις φορές πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Νέες εκτιμήσεις δείχνουν ότι το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας χάνει 30 εκατομμύρια τόνους πάγου την ώρα. Ενώ η υποχώρηση του πάγου στην ενδοχώρα θα αποκαλύψει περισσότερους θαμμένους βράχους, η Merrild σημειώνει ότι η τήξη δεν είναι κινητήριος παράγοντας για το αυξημένο ενδιαφέρον για εξερεύνηση. Άλλωστε, η τήξη των παγετώνων διαρκεί πολύ.

Η έκταση του πάγου της Αρκτικής θάλασσας μειώνεται τις τελευταίες πέντε δεκαετίες. Αυτή η πτυχή της κλιματικής αλλαγής παρουσιάζει μια παράξενη διχοτόμηση για τη Γροιλανδία – ένα θερμαινόμενο κλίμα σημαίνει αλλαγές στα οικοσυστήματα, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και διαταραχή των θαλάσσιων ρευμάτων. Σημαίνει, όμως, επίσης ότι ανοίγουν τα περάσματα του Αρκτικού Ωκεανού, δημιουργώντας ευκολότερη μεταφορά κρίσιμων ορυκτών που χρησιμοποιούνται στις τεχνολογίες πράσινης ενέργειας – κάτι που ελπίζουμε ότι θα επιβραδύνει την κλιματική αλλαγή.

Τι θέλουν οι Γροιλανδοί

Η Merrild, η οποία μεγάλωσε στη Γροιλανδία και συνέχισε να εργάζεται εκεί σε διάφορα έργα, σημειώνει ότι ενώ οι Γροιλανδοί δεν είναι αντίθετοι με τις εξορυκτικές δραστηριότητες, έχουν κάποιες ανησυχίες. Μια ανησυχία είναι η ίδια η γη. Στη Γροιλανδία, η κυβέρνηση κατέχει και διαχειρίζεται τη γη για τους κατοίκους. «Με αυτή την έννοια, όλοι κατέχουν τη γη και κανείς δεν κατέχει τη γη», εξηγεί η Anne Merrild. Ως αποτέλεσμα, τα κλειστά, ιδιωτικά ορυχεία αποτελούν πολιτισμική ανωμαλία, και οι άδειες ή οι περιορισμοί πρόσβασης πρέπει να διαχειρίζονται προσεκτικά.

Για να ενισχύσει τη συνεργασία με διεθνείς εταιρείες και να αποφύγει τα λάθη, η Merrild λέει ότι οι Γροιλανδοί θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία εξόρυξης από την αρχή μέχρι το τέλος. «Οι άνθρωποι βλέπουν [την εξόρυξη] ως ευκαιρία, αλλά θα ήθελαν πολύ να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη, να είναι συνιδιοκτήτες και να συμμετέχουν στον σχεδιασμό του έργου», λέει.

Το νησί φιλοξενεί σχεδόν 60.000 ανθρώπους – το 90% εκ των οποίων είναι αυτόχθονες Ινουίτ – πολλοί από τους οποίους αντιμετωπίζουν τα σχέδια ξένων εθνών στην επικράτειά τους με σκεπτικισμό.

Αξίζει να σημειώσουμε πως το 2008, η Γροιλανδία ψήφισε να επιδιώξει την εθνική της ανεξαρτησία. Το νησί λαμβάνει ετήσια επιδότηση 500 εκατομμυρίων ευρώ (513 εκατομμυρίων δολαρίων) από τη Δανία, και για να ενισχύσει την οικονομική του ανεξαρτησία, έχει ζητήσει ξένες επενδύσεις.

Είναι η Γροιλανδία έτοιμη να γίνει η επόμενη Άγρια Δύση; Αν ρωτήσουμε τον Ντόναλντ Τραμπ είναι σίγουρο πως θα απαντήσει γρήγορα και άμεσα: YES. Ωστόσο, η Πρωθυπουργός της Δανίας, Mette Frederiksen, δηλώνει σε κάθε ευκαιρία και σε υψηλούς τόνους πως η Γροιλανδία «δεν είναι προς πώληση». Το τι θα γίνει στο τέλος σίγουρα δεν μπορεί να το προβλέψει κανείς. Ο Τραμπ έχει αποδείξει πως είναι τόσο απρόβλεπτος που όσο τάχιστα μπορεί να αποσύρει το ενδιαφέρον του για την εξαγορά του νησιού, άλλο τόσο μπορεί να κλιμακώσει την ένταση που αυτή την στιγμή βρίσκεται μόνο σε διπλωματικό επίπεδο. 

Η έρευνα εναντίον του Κόστα, ο οποίος είναι πρωθυπουργός από τον Νοέμβριο του 2015, ανακοινώθηκε αρχικά από τα μέσα ενημέρωσης και στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε από το γραφείο του γενικού εισαγγελέα.

«Κατά τη διάρκεια των ερευνών προέκυψε, εξάλλου, ότι οι ύποπτοι ανέφεραν το όνομα και την εξουσία του πρωθυπουργού και την παρέμβασή του για ξεμπλοκάρισμα διαδικασιών. Τέτοιες αναφορές θα αναλυθούν ανεξάρτητα στο πλαίσιο έρευνας που ξεκίνησε στο Ανώτατο Δικαστήριο, καθώς αυτό είναι το αρμόδιο βήμα», αναφέρεται στην ανακοίνωση του γενικού εισαγγελέα. 

Ο Κόστα είπε ότι ο Πρόεδρος Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουσα έκανε δεκτή την παραίτησή του.

«Θέλω να πω, κατάματα, στον πορτογαλικό λαό ότι δεν είμαι ένοχος για κανένα παράπτωμα ή ακόμη και για οποιαδήποτε κατακριτέα πράξη. Όπως πάντα, έχω απόλυτη πίστη στη δικαιοσύνη και στο πώς λειτουργεί. Το σύστημα δικαιοσύνης που υπηρέτησα σε όλη μου τη ζωή και του οποίου την ανεξαρτησία πάντα υπερασπιζόμουν», είπε ο Κόστα σε ομιλία του στον Τύπο.

Φωτό: Ο παραιτηθείς πρωθυπουργός της Πορτογαλίας με τον Κυριάκο Μητσοτάκη (με τον οποίο συνεργάστηκε στο πλαίσιο της ομάδας των μεσογειακών κρατών και με τον Αλέξη Τσίπρα, με τον οποίο διατηρούσε στενή πολιτική σχέση όσο ο τελευταίος ήταν πρωθυπουργός, αλλά και μετά στο πλαίσιο των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών, στις διασκέψεις των οποίων προσκαλούνταν.

«Ωστόσο, καταλαβαίνω ότι η αξιοπρέπεια του ρόλου του πρωθυπουργού δεν είναι συμβατή με καμία υποψία ακεραιότητας ή καλής συμπεριφοράς του και ακόμη λιγότερο με την υποψία ότι έχει διαπράξει οποιαδήποτε εγκληματική ενέργεια. Επομένως, υπό αυτές τις συνθήκες, προφανώς υπέβαλα την παραίτησή μου στον πρόεδρο της δημοκρατίας».

Ήταν φαβορί για πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Ο Κόστα θεωρείται ως ένας από τους πρωτοπόρους για να αντικαταστήσει τον Σαρλ Μισέλ ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μετά τις ευρωεκλογές του επόμενου Ιουνίου. Η θέση απονέμεται συνήθως σε έναν εν ενεργεία πρωθυπουργό από ένα από τα 27 κράτη μέλη.

Η παραίτηση του Κόστα μπορεί να βυθίσει την Πορτογαλία σε πολιτική αβεβαιότητα: ο Πρόεδρος Ρεμπέλο ντε Σόουσα πρέπει να αποφασίσει εάν θα επιτρέψει στους σοσιαλιστές του Κόστα να σχηματίσουν νέο υπουργικό συμβούλιο ή να προκηρύξουν πρόωρες εκλογές. Αναμένεται να κοινοποιήσει την απόφασή του μετά από συνομιλία με όλα τα πολιτικά κόμματα αυτή την εβδομάδα.

Παρόλο που οι Σοσιαλιστές κατέχουν επί του παρόντος μια άνετη πλειοψηφία, πρόσφατες δημοσκοπήσεις τοποθετούν το κόμμα της αντιπολίτευσης PSD (EPP) μόλις τρεις μονάδες κάτω από τους Σοσιαλιστές στο 28,9%. Ακολουθεί από κοντά η ακροδεξιά Chega!, στο 13,7%.

Η αστυνομία διεξήγαγε περίπου 40 έρευνες την Τρίτη, συμπεριλαμβανομένης της επίσημης κατοικίας του πρωθυπουργού, του Παλατιού Σάο Μπέντο και των Υπουργείων Υποδομών και Περιβάλλοντος και Δράσης για το Κλίμα.

Εκτός από την προηγούμενη σύλληψη του επιτελάρχη του Κόστα , οι υπουργοί περιβάλλοντος, Ντουάρτε Κορντέιρο, και υποδομών, Ζοάο Γκαλάμπα, καθώς και ο πρώην υπουργός Περιβάλλοντος, Ζοάο Πέδρο Μάτος Φερνάντες, θα αντιμετωπίζονται ως πρόσωπα ενδιαφέροντος για την διερευνήσεις.

Η έρευνα για τη διαφθορά εξετάζει τις παραχωρήσεις εξερεύνησης λιθίου στα ορυχεία Montalegre και Boticas, καθώς και την παραχώρηση για ένα έργο μιας μονάδας παραγωγής πράσινης ενέργειας υδρογόνου στο Sines.

Το εργοστάσιο υδρογόνου θεωρείται έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, που λαμβάνει κοινοτικά κονδύλια.

Πηγή: EURACTIV