Νίκος Γιαννόπουλος

Μέσα, δηλαδή, σε 14 χρόνια, τα οποία βέβαια ταυτίζονται χρονικά με τη μεγάλη οικονομική κρίση αλλά και τις υπόλοιπες κρίσεις που βίωση η χωρα “χάθηκε” μία πολύ μεγάλη πόλη και ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε περισσότερο από μισό εκατομμύριο. Αυτή την την τάξη μεγέθους έχουμε να αντιμετωπίσουμε.

Η έρευνα της ΕΝΥΠΕΚΚ επικαλείται εννέα σημαντικούς λόγους για την όξυνση του φαινομένου, λόγους που έχουν να κάνουν με την οικονομική και φορολογική πολιτική των τελευταίων 14 χρόνων.

Αυτοί είναι:

• 1-Η μεταβατική κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων την περίοδο 2015-2022 και η οριστική κατάργησή τους από 1-1-2023 για όλες τις γυναίκες.
• 2-Η κατάργηση ή η δραστική μείωση των περισσότερων οικογενειακών παροχών, για εργαζόμενους και συνταξιούχους.
• 3-Η μείωση ή το «πάγωμα» των μισθών, κυρίως η μείωση του κατώτατου μισθού και η θέσπιση του «υπο-κατώτατου» για τους νέους κάτω των 25 ετών, που ίσχυσε για πολλά χρόνια (2012-2019).
• 4-Η κατάργηση ή η μείωση των τριτεκνικών και πολυτεκνικών επιδομάτων με τη θέσπιση αυστηρών περιουσιακών και εισοδηματικών κριτηρίων.
• 5-Η μειωμένη προστασία των νέων εργαζομένων γυναικών.
• 6-Το περιορισμένο και υπό όρους πλαίσιο χορήγησης γονικών αδειών.
• 7-Η κατάργηση με τον ν. 4093/2012 της ισόβιας σύνταξης πολύτεκνης μητέρας και τέλος
• 8-Η σύμφωνη γνώμη της δικαστικής εξουσίας για την κατάργηση των ευνοϊκών ορίων συνταξιοδότησης για γυναίκες και άνδρες, καθώς και των δικαιωμάτων πολύτεκνων γυναικών, όπως η υπ’αριθ. 719/2018 απόφαση του ΣτΕ που δέχθηκε ως συνταγματική την κατάργηση με τον ν. 4093/2012 της ισόβιας σύνταξης της πολύτεκνης μητέρας ύψους 102 ευρώ τον μήνα.
• 9-Οι φόροι, ο ΕΝΦΙΑ, η υπερφορολόγηση μισθών και συντάξεων, αφού 4 στα 10 ευρώ πηγαίνουν στους φόρους σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η κατάργηση του ΟΕΚ, τα εισοδηματικά-περιουσιακά κριτήρια που στέρησαν από πολλούς δικαιούχους τα οικογενειακά και άλλα επιδόματα και παροχές.

Το κοινωνικό κράτος παραμένει ανύπαρκτο στην Ελλάδα

Πέρα όμως από τους καθαρά οικονομικούς και φορολογικούς λόγους, υπάρχουν αυτοί που έχουν να κάνουν γενικότερα με αυτό που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε κοινωνικό κράτος. Στη μνημονιακή Ελλάδα το κοινωνικό κράτος ξηλώθηκε.

Το όλο σύστημα δεν υποστήριζε σχεδόν καθόλου την απόφαση των νέων ζευγαριών να αποκτήσουν παιδιά. Αντίθετα, θα έλεγε κανείς ότι με την απουσία των σχετικών πολιτικών ήταν σαν να “τιμωρούσε” αυτην την επιλογή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ως προς αυτό ήταν -και δυστυχώς εξακολουθεί να είναι -η έλλειψη θέσων σε δημόσιους παιδικούς σταθμούς. Η προσχολική αγωγή του παιδιού μετατρέπεται έτσι σε “ιδιωτική” υπόθεση ακόμα και για γονείς που δεν συγκαταλέγονται στην κατηγορία των εχόντων και των κατεχόντων. Ελλείψει όμως άλλων λύσεων, αναγκάζονται να βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη.

Τα όποια μέτρα κρατικής αρωγής προς τα νέα ζευγάρια παραμένουν μάλλον αναποτελεσματικά. Ας πάρουμε αυτό του επιδόματος γέννησης ύψου 2000 ευρώ που “διαφημίστηκε” πολύ από την παρούσα κυβέρνηση. 

Είναι πολύ δύσκολο να πει κανείς ότι καλύπτει, έστω ένα σημαντικό μέρος των αναγκών του παιδιού κατά τα πρώτα χρόνια του. Αν, δε, ο τοκετός έχει γίνει σε ιδιωτικό θεραπευτήριο, τότε το κόστος είναι κατά πολύ μεγαλύτερο του επιδόματος. Θα έλεγε κανείς ότι τα 2000 ευρώ (που καταβάλλονται σε δύο δόσεις) μοιάζουν περισσότερο ως μία συμβολική πράξη παρά ως μία αποτελεσματική πολιτική που λύνει προβλήματα στο πεδίο.

Τα ίδια περίπου θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς για το επίδομα παιδιού του ΟΠΕΚΑ. Είναι βοηθητικό αλλά αν θέλουμε να μιλήσουμε τη γλώσσα της αλήθειας το ύψος του επιδόματος βρίσκεται πολύ πιο κάτω από τις ανάγκες και την οικονομική πραγματικότητα της χώρας σήμερα. Δεν είναι μέτρο στο οποίο μπορείς να βασιστείς πάνω του για να κάνεις οικογένεια.

Ήταν έτσι μάλλον φυσιολογικό (αφού, επί της ουσίας, τίποτα δεν έχει αλλάξει) η ίδια προβληματική εικόνα του δημογραφικού να διατηρηθεί και κατά το 2025.

Αντλούμε και εμείς τα δεδομένα που δημοσιεύει στον επίσημο ιστότοπό της η ΕΝΥΠΕΚΚ. Οι γεννήσεις ήταν 66.532, οι θάνατοι σχεδόν διπλάσιοι (122.914) και κάπως έτσι το 2025 εξελίχθηκε στο χειρότερο έτος για τον αριθμό των γεννήσεων και την πληθυσμιακή εξέλιξη της χώρας τα τελευταία σχεδόν 100 χρόνια.

Σχεδόν ακατόρθωτη η ανάταξη

Ως προς τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το φαινόμενο (αν και πλέον αυτή η τάση θεωρείται αδύνατο να αντιστραφεί) ο Αλέξης Μητρόπουλος προτείνει μερικά ενδιαφέροντα μέτρα.

Δύο από αυτά είναι το «ξεπάγωμα» των οικογενειακών επιδομάτων του ιδιωτικού τομέα για νέους και νέες εργαζόμενους από το 2012 μέχρι σήμερα αλλά και η πλήρης θεσμική εξομοίωση των τριτεκνικών με τις πολυτεκνικές οικογένειες, αλλά και των μονογονεϊκών με όλες τις άλλες οικογένειες.

Προτείνει επίσης το εφάπαξ επίδομα για κάθε νέα γέννηση να αυξηθεί στα 5000 ευρώ και να μην συνοδεύεται από εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Ακόμα και αν όλα πάνε εξαιρετικά τα επόμενα χρόνια και εφαρμοστούν μέτρα φιλικά ως προς την οικογένεια, η εκτίμηση από τους Ελληνες ερευνητές αναφέρει ότι μπορεί να απαιτηθούν δεκαετίες (35 χρόνια και πάνω) για να αντιστραφεί η κατάσταση σε γενικές γραμμές και όχι μόνο να επιβραδυνθεί η πτώση.

Οπως άλλωστε έχει δείξει έρευνα του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα είναι πολύ χαμηλή για δεκαετίες (κάτω από 1,5 παιδιά ανά γυναίκα) και επίσης η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες με περισσότερα από 35 χρόνια πολύ χαμηλής γονιμότητας, περίπου από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 μέχρι σήμερα.

Είναι δηλαδή σαφές ότι το πρόβλημα προϋπήρχε της οικονομικής κρίσης. Απλά με τη μνημονιακή λαίλαπα επιδεινώθηκε δραματικά και το ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων έγινε βαθιά αρνητικό.

Ολη η έκθεση της ΟΝΥΠΕΚΚ εδώ (https://enypekk.gr/2026/01/26/apokalypsi-sok-katerrefsan-oi-genniseis-kai-to-2025)

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ανακοίνωση της ΕΝΥΠΕΚ του Αλέξη Μητρόπουλου και σύμφωνα με ρεπορτάζ του left.gr, με βάση τη νέα Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας, η διαδικασία για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού και του κατώτατου ημερομισθίου θα ολοκληρωθεί στα τέλη του έτους και η εισήγηση του υπουργού Εργασίας προς το υπουργικό συμβούλιο θα γίνει «εντός του τελευταίου δεκαπενθημέρου του μηνός Ιανουαρίου 2021».

Ενδεικτικές, βέβαια, των προθέσεων της κυβέρνησης ήταν οι αναφορές Βρούτσης, πριν προκύψει η κρίση του κορωνοϊού, περί «αντιεπιστημονικής πρότασης» του ΣΥΡΙΖΑ για αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 7,5% φέτος και 7,5% το 2021.

Ο υπουργός Εργασίας σύμφωνα με ανάρτησή του στο twitter τονίζει πως:

«Μέσα από την πρόσφατη ασφαλιστική μας μεταρρύθμιση 4670/2020, λύνουμε ακόμη μία παθογένεια & αδικία δεκαετιών!»

Όπως επισημαίνει, η απονομή εφάπαξ όλων των ασφαλισμένων που ολοκληρώνουν τον εργασιακό τους βίο, θα καταβάλλεται από τον e-ΕΦΚΑ μαζί με την κύρια σύνταξη και όχι μετά από δύο ή τρία χρόνια.

Αλλά, προσώρας, για την “ταμπακέρα” καμία αναφορά.

Καμία διασφάλιση για τις θέσεις και τις σχέσεις εργασίας

Την ίδια στιγμή, στην ίδια ΠΝΠ προβλέπεται παράταση, μέχρι 31 Μαΐου, για το 60% των συμβάσεων σε αναστολή. Επίσης, οι επιχειρήσεις-εργοδότες του ιδιωτικού τομέα, που κάνουν χρήση του μέτρου της αναστολής, υποχρεούνται, μετά από τη λήξη του χρόνου παράτασης της αναστολής των συμβάσεων εργασίας των εργαζομένων αυτών, να διατηρήσουν μόνο για χρονικό διάστημα 45 ημερών τον ίδιο αριθμό θέσεων εργασίας και με το ίδιο είδος σύμβασης εργασίας. Μετά δεν έχουν κανέναν περιορισμό.

Εν ολίγοις, οι θέσεις και οι σχέσεις εργασίας δεν διασφαλίζονται με κανέναν τρόπο. Συνολικά οι εργαζόμενοι των επιχειρήσεων που έκλεισαν με κρατική εντολή δεν έχουν καμία προστασία από τις απολύσεις από την 4η Μαΐου. Ταυτόχρονα, οι δεκάδες χιλιάδες απολύσεις που έγιναν το διάστημα της πανδημίας και της καραντίνας νομιμοποιούνται από την κυβέρνηση. Παράλληλα, η μερική απασχόληση και η εκ περιτροπής εργασία με μισό μισθό γενικεύονται. Τελικά, η ελαστικοποίηση των ωραρίων χωρίς κανέναν όρο και έλεγχο κανονικοποιείται με κυβερνητική σφραγίδα.

«Είναι πλέον προφανές ότι η ΝΔ όπως και την περίοδο 2012-2014 αντιμετωπίζει την κρίση ως ευκαιρία για μια ολοκληρωτική σάρωση της αγοράς εργασίας», σχολίασε πρόσφατα η τομεάρχης Εργασίας του ΣΥΡΙΖΑ, Έφη Αχτσιόγλου.

Μόνο μέχρι τέλη Ιουνίου η παράταση των ΣΣΕ που έχουν λήξει

Παράλληλα, σύμφωνα με τη νέα ΠΝΠ, παρατείνεται, έως και τις 30 Ιουνίου 2020, η ισχύς των κανονιστικών όρων των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας και των Διαιτητικών Αποφάσεων, των οποίων η τρίμηνη παράταση ισχύος έληξε από την 29η Φεβρουαρίου 2020 έως και την 30ή Απριλίου 2020.

Επίσης, προβλέπονται «έκτακτα και προσωρινά μέτρα ως προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας». Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις-εργοδότες, των οποίων είχε ανασταλεί η λειτουργία με εντολή δημόσιας αρχής ή ήταν πληττόμενες σημαντικά, βάσει των σχετικών υπουργικών αποφάσεων, προσαρμόζουν το ωράριο εργασίας των εργαζομένων τους με το ωράριο λειτουργίας τους. Σημειώνεται ότι η ως άνω προσαρμογή του ωραρίου των εργαζομένων πραγματοποιείται με την προϋπόθεση ότι δεν μεταβάλλεται το είδος της σύμβασης εργασίας των εργαζομένων αυτών.

Παραθέτουμε αναλυτικά τη διαδικασία της διαμόρφωσης του κατώτατου μισθού και του κατώτατου ημερομισθίου κατά το έτος 2020, την οποία καθορίζει η νέα Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), με θέμα «περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων συνεπειών της πανδημίας του κορονοϊού COVID-19 και την επάνοδο στην κοινωνική και οικονομική κανονικότητα»:

Ειδικά, για την εκκίνηση της διαδικασίας κατά το έτος 2020, οι προθεσμίες καθορίζονται ως εξής:

α) Η αποστολή έγγραφης πρόσκλησης από την Επιτροπή Συντονισμού της διαβούλευσης πραγματοποιείται εντός του τελευταίου δεκαημέρου του Σεπτεμβρίου.

β) Η σύνταξη και η υποβολή της έκθεσης λαμβάνουν χώρα το αργότερο έως την 31η Οκτωβρίου.

γ) Η διαβίβαση του υπομνήματος και της τεκμηρίωσης κάθε διαβουλευομένου από την Επιτροπή Συντονισμού της διαβούλευσης προς τους λοιπούς εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων, με πρόσκληση για προφορική διαβούλευση, πραγματοποιείται το αργότερο έως την 15η Νοεμβρίου.

δ) Η διαβίβαση όλων των υπομνημάτων και της τεκμηρίωσης των διαβουλευομένων, καθώς και της έκθεσης των εξειδικευμένων επιστημονικών και ερευνητικών φορέων, στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) προς σύνταξη Σχεδίου Πορίσματος Διαβούλευσης, λαμβάνει χώρα το αργότερο έως την 30ή Νοεμβρίου.

ε) Το Σχέδιο του Πορίσματος Διαβούλευσης ολοκληρώνεται το αργότερο έως την 31η Δεκεμβρίου.

στ) Η εισήγηση του υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων προς το υπουργικό συμβούλιο για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού υπαλλήλων και του κατώτατου ημερομισθίου των εργατοτεχνιτών πραγματοποιείται εντός του τελευταίου δεκαπενθημέρου του μηνός Ιανουαρίου 2021.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Εντελώς αιφνιδιαστικά και χωρίς καμία ενημέρωση των κοινωνικών εταίρων, που είχαν υποβάλλει τις προτάσεις τους για την αναπροσαρμογή του ύψους του κατώτατου μισθού (650 € μεικτά), σύμφωνα με την διαδικασία του άρθρου 103 του ν. 4172/2013, η κυβέρνηση απαγορεύει κάθε αύξηση (αναπροσαρμογή) του για το 2020!!

Σύμφωνα με το άρθρο 14 της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), η οποία δημοσιεύθηκε πριν λίγες ώρες σήμερα (ΦΕΚ Α’ 90) και φέρει τίτλο «Περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων συνεπειών της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19 και την επάνοδο στην κοινωνική και οικονομική κανονικότητα», η κυβέρνηση παγώνει τη διαδικασία αναπροσαρμογής του ύψους του κατώτατου μισθού και μεταθέτει τις σχετικές διαβουλεύσεις για το έτος 2021.

Ιδού η διάταξη του άρθρου 14 της νέας ΠΝΠ!

«Άρθρο δέκατο τέταρτο: Εκκίνηση και ολοκλήρωση της διαδικασίας διαμόρφωσης του κατώτατου μισθού και του κατώτατου ημερομισθίου κατά το έτος 2020.

Στο άρθρο 103 του ν. 4172/2013 (Α’ 167), προστίθεται παρ. 9, ως εξής:

«9. Ειδικά για την εκκίνηση της διαδικασίας του παρόντος κατά το έτος 2020, οι προθεσμίες της παρ. 5 και της περ. α’ της παρ. 7 καθορίζονται ως εξής:

α) Η αποστολή έγγραφης πρόσκλησης από την Επιτροπή Συντονισμού της διαβούλευσης, κατά την υποπερ. αα ’ της περ. β’ της παρ. 5, λαμβάνει χώρα εντός του τελευταίου δεκαημέρου του μηνός Σεπτεμβρίου.
β) Η σύνταξη και υποβολή της έκθεσης της υποπερ. αα’ της περ. β’ της παρ. 5 λαμβάνουν χώρα το αργότερο έως την 31η Οκτωβρίου.
γ) Η διαβίβαση του υπομνήματος και της τεκμηρίωσης κάθε διαβουλευόμενου από την Επιτροπή Συντονισμού της διαβούλευσης προς τους λοιπούς εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων, με πρόσκληση για προφορική διαβούλευση, κατά την υποπερ. γγ’ της περ. β’ της παρ. 5, λαμβάνει χώρα το αργότερο έως την 15η Νοεμβρίου.
δ) Η διαβίβαση όλων των υπομνημάτων και της τεκμηρίωσης των διαβουλευομένων, καθώς και της έκθεσης των εξειδικευμένων επιστημονικών, ερευνητικών φορέων στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) προς σύνταξη Σχεδίου Πορίσματος Διαβούλευσης, κατά την υποπερ. δδ΄ της περ. β’ της παρ. 5, λαμβάνει χώρα το αργότερο έως την 30ή Νοεμβρίου.
ε) Το Σχέδιο του Πορίσματος Διαβούλευσης ολοκληρώνεται, κατά την υποπερ. εε’ της περ. β’ της παρ. 5, το αργότερο έως την 31η Δεκεμβρίου.
στ) Η εισήγηση, από τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων στο Υπουργικό Συμβούλιο, του κατώτατου μισθού υπαλλήλων και του κατώτατου ημερομισθίου των εργατοτεχνιτών, κατά την περ. α’ της παρ. 7, λαμβάνει χώρα εντός του τελευταίου δεκαπενθημέρου του μηνός Ιανουαρίου 2021.
ζ) Κατά τα λοιπά, εφαρμόζονται οι προβλέψεις των παρ. 1 έως 7.».