«Είναι σαφές σε όλους ότι μια άμεση ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ ασφαλώς δεν είναι εφικτή», συνόψισε ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, σε δηλώσεις του μετά την άτυπη σύνοδο των ηγετών στη Λευκωσία.

Η ένταξη μιας χώρας είναι «μια μακρά, πολύ δύσκολη διαδικασία, αλλά δεν μπορούμε να προσπαθήσουμε να ορίσουμε τεχνητά χρονοδιαγράμματα, λέγοντας ότι θα γίνει σε τρεις μήνες ή σε δέκα χρόνια», υπογράμμισε από την πλευρά του ο Αντόνιο Κόστα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Με άλλα λόγια, οι Βρυξέλλες δεν συζητούν την πιθανότητα να παραχωρήσουν «προνομιακή μεταχείριση» ή να υπαναχωρήσουν από τους αυστηρούς ενταξιακούς κανόνες. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μη θέλοντας να κατηγορηθούν για ευνοιοκρατία από τις υπόλοιπες υποψήφιες προς ένταξη χώρες επιμένουν ότι η καθεμιά τους κερδίζει την ένταξή της «με την αξία της».

«Η διαδικασία αυτή πρέπει να τηρηθεί ώστε οι δύο πλευρές να γνωρίζουν σε τι μπορούν να βασιστούν», υπενθύμισε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που έφτασε το βράδυ της Πέμπτης στην Κύπρο για να ζητήσει και πάλι «πλήρη ένταξη», θα πρέπει να οπλιστεί με υπομονή.

«Η χώρα μου χρειάστηκε εννέα χρόνια για να τα διαπραγματευτεί όλα αυτά», υπενθύμισε ο Κόστα, ο πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας.

Οι συζητήσεις περί «ανταμοιβής» της Ουκρανίας και τα σενάρια

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, παράλληλα, δεν θέλουν να εγκαταλείψουν την Ουκρανία και αναζητούν τρόπους για να διευκολύνουν την ένταξή της, χωρίς να θέσουν σε αμφισβήτηση τους ενταξιακούς κανόνες. «Πρέπει να πω ξεκάθαρα ότι η Ουκρανία, ιδίως τον τελευταίο μήνα, εργάστηκε πολύ σκληρά και προχώρησε σε πολύ σημαντικές μεταρρυθμίσεις. (…) Και αυτό θα πρέπει να ανταμειφθεί από μέρους μας», είπε η φον ντερ Λάιεν. Η πρόεδρος δεν διευκρίνισε τι είδους θα είναι αυτή η «ανταμοιβή», άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, όμως, ανέφεραν μερικές πιθανότητες. Ο καγκελάριος Μερτς, για παράδειγμα, μίλησε για συμμετοχή του Κιέβου στις ευρωπαϊκές συνόδους «χωρίς δικαίωμα ψήφου». Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είπαν, επίσης, ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να συμμετέχει σε ορισμένες υπουργικές συνόδους ή στην τελωνειακή ένωση, για να διευκολυνθεί η μελλοντική ένταξή της.

Ο Ζελένσκι, ωστόσο, είπε ότι η χώρα του δεν θέλει «συμβολικά πλεονεκτήματα».

Η Ουκρανία έλαβε καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας τον Δεκέμβριο του 2023. Παρά τις πιέσεις του Ζελένσκι, η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος διατηρεί τεταμένες σχέσεις με το Κίεβο, μέχρι τώρα αρνιόταν την επίσημη έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων, κεφάλαιο προς κεφάλαιο, μπλοκάροντας έτσι τη διαδικασία. Η Ουκρανία ελπίζει ότι με την ήττα του Όρμπαν στις βουλευτικές εκλογές της 12ης Απριλίου τα δεδομένα θα αλλάξουν. Ωστόσο, ο νικητής αυτών των εκλογών, ο Πίτερ Μάγιαρ, έχει ήδη αποκλείσει το ενδεχόμενο να εγκρίνει την ένταξη στην ΕΕ μιας χώρας που βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. Θα μπορούσε, πάντως, να εγκρίνει το άνοιγμα των πρώτων επίσημων διαπραγματεύσεων.

Η Ουκρανία, με τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έχει ήδη προχωρήσει σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις που της ζητούνται, χωρίς να περιμένει την επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων, ελπίζοντας ότι έτσι η διαδικασία θα διαρκέσει μικρότερο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, υπογράμμισε πως αν η Τεχεράνη είναι πρόθυμη να προχωρήσει σε συμβιβασμούς, θα μπορούσαν να χαλαρώσουν οι κυρώσεις απέναντί της.

«Κανείς στην Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ δεν διαφωνεί ότι οι κυρώσεις θα μπορούσαν να χαλαρώσουν, εάν το Ιράν είναι πρόθυμο να συμβιβαστεί», τόνισε.

«Είναι, κατά κάποιον τρόπο, μέρος της συνεισφοράς που μπορούμε να προσφέρουμε για να προωθήσουμε αυτή τη διαδικασία και, ελπίζουμε, να οδηγήσουμε σε μια διαρκή κατάπαυση του πυρός», πρόσθεσε.

Όσον αφορά το νέο πακέτο κυρώσεων που έπεβαλλε η ΕΕ στη Ρωσία, επισήμανε πως η πίεση θα συνεχίσει να αυξάνεται στη Μόσχα.

Για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, τόνισε ότι δεν είναι δυνατό να γίνει άμεσα, προτείνοντας ότι το επόμενο βήμα πρέπει να είναι μια προενταξιακή διαδικασία.

Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης κατά τη διάρκεια συζήτησης για τα Δυτικά Βαλκάνια, τόνισε πώς κατά την περίοδο που η Ελλάδα θα αναλάβει την προεδρία στο Συμβούλιο της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, η «ευρωπαϊκή οικογένεια» θα υποδεχθεί τότε ένα ή περισσότερα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων.

Το κείμενο της Διακήρυξης

«Εμείς, οι Συμμετέχοντες στο Φόρουμ των Δελφών, κ. Γεώργιος Γεραπετρίτης, κ. Nemanja Starović, κ. Glauk Konjufca, κ. Ferit Hoxha, κ. Zoran Dimitrovski, κ. Ivan Ivanišević και κ. Dragan Vukovic,

Έχοντας συναντηθεί στους Δελφούς σήμερα και,

Ανακαλώντας την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης, όπως υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο και προσυπογράφηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης της 19ης και 20ής Ιουνίου 2003, η οποία έθεσε τα θεμέλια για την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων·

Επαναβεβαιώνοντας την κοινή μας δέσμευση στις αξίες της ΕΕ για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες·

Τονίζοντας τη συνεπή προσήλωσή μας στις Αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως δε στην καλή τη πίστει εφαρμογή των διεθνών δεσμευτικών συμφωνιών, στον σεβασμό της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας, στην ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων και στην περιφερειακή συνεργασία ως απαραίτητες αρχές του διεθνούς δικαίου·

Επαναλαμβάνοντας ότι το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

Συμφωνήσαμε τα ακόλουθα:

• Αναγνωρίζουμε ότι είκοσι τρία χρόνια μετά την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης, όλοι οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων παραμένουν σταθερά σε μια μη αναστρέψιμη πορεία προς την ένταξη στην ΕΕ.
• Επαναβεβαιώνουμε σθεναρά την πολιτική μας δέσμευση στη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ, αναγνωρίζοντας τη βαθιά μετασχηματιστική της επίδραση στις κοινωνίες και τις οικονομίες των Δυτικών Βαλκανίων.
• Υπογραμμίζουμε τη σημασία της ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ ως στρατηγική επιταγή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της αυτονομίας και της ετοιμότητας στην περιοχή και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
• Χαιρετίζουμε υπό αυτό το πρίσμα την ανανεωμένη εστίαση της ΕΕ στη διαδικασία διεύρυνσης και στην ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ, ως μια γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία στην περιοχή μας και στην ήπειρό μας.
• Τονίζουμε την ανάγκη για αποτελεσματική ενσωμάτωση και απτή υποστήριξη της ΕΕ προς τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων στην καταπολέμηση των υβριδικών απειλών και των εκστρατειών παραπληροφόρησης.
• Ζητούμε, ως εκ τούτου, μια ανανεωμένη δέσμευση στη διαδικασία προσχώρησης για τα Δυτικά Βαλκάνια, βασισμένη σε αξιόπιστες μεταρρυθμίσεις, δίκαιη και αυστηρή αιρεσιμότητα και μια προσέγγιση βασισμένη στην αξία, διασφαλίζοντας ότι κάθε εταίρος προοδεύει σύμφωνα με τις δικές του επιδόσεις στην εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης.
• Επισημαίνουμε τη σημασία της ευθυγράμμισης με το κεκτημένο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Επαναλαμβάνουμε την αποφασιστικότητά μας για την αποτελεσματική εφαρμογή των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στα θεμελιώδη ζητήματα (fundamentals).
• Επαναλαμβάνουμε τη δέσμευσή μας για περιφερειακή συνεργασία χωρίς αποκλεισμούς, για συμφιλίωση και σχέσεις καλής γειτονίας ως προϋποθέσεις για την ένταξη στην ΕΕ, καθώς και ως βασικά στοιχεία για την οικοδόμηση ενός κοινού ευρωπαϊκού μέλλοντος.
• Χαιρετίζουμε την εφαρμογή της σταδιακής ενσωμάτωσης μεταξύ της ΕΕ και της περιοχής και ζητούμε την περαιτέρω ένταξη της περιοχής σε σχετικά πολιτικές και προγράμματα της ΕΕ που θα μπορούσαν να αποφέρουν απτά οφέλη για τους πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων, συμπεριλαμβανομένης της περαιτέρω ενσωμάτωσης στην Ενιαία Αγορά της ΕΕ, σε ευθυγράμμιση με το ενωσιακό κεκτημένο.
• Τονίζουμε τη σημασία της έγκαιρης προώθησης εκείνων των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων που έχουν επιτύχει υψηλό επίπεδο ετοιμότητας, μεταξύ άλλων μέσω της έναρξης προετοιμασίας των συνθηκών προσχώρησης για όσους βρίσκονται στο τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων, προκειμένου να διατηρηθεί η αξιοπιστία της διαδικασίας διεύρυνσης.
• Υπογραμμίζουμε τη δέσμευσή μας για την αποτελεσματική εφαρμογή του Σχεδίου Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο θα πρέπει να συμβάλει στην ταχύτερη ενσωμάτωση της περιοχής στην εσωτερική αγορά της ΕΕ και θα πρέπει να βελτιώσει τη σύγκλιση μεταξύ των οικονομιών.
• Επισημαίνουμε τη σημασία της αποτελεσματικής συνεργασίας στον τομέα της μετανάστευσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και κάθε μορφής οργανωμένου εγκλήματος.
• Ζητούμε την αποτελεσματική ενσωμάτωση της περιοχής στον σχεδιασμό διασυνδεσιμότητας της ΕΕ, με έμφαση στην ενέργεια, τις μεταφορές και την ψηφιακή διασυνδεσιμότητα.

Επισημαίνουμε την ανάγκη για ενσωμάτωση των μεταφορών στα Δυτικά Βαλκάνια, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T) και της προώθησης πρωτοβουλιών όπως οι «Πράσινες Λωρίδες», για τη σύνδεση της περιοχής με κρίσιμους διαδρόμους μεταφορών και αλυσίδες εφοδιασμού, όπως ο IMEC, ο Διάδρομος Μεταφορών Δυτικών Βαλκανίων – Ανατολικής Μεσογείου, ο Διάδρομος VIII κατά μήκος του άξονα Ανατολής-Δύσης, ο Διάδρομος X και ο Κάθετος Διάδρομος Μαύρης Θάλασσας – Αιγαίου Πελάγους.

Ζητούμε την περαιτέρω διευκόλυνση του εμπορίου μεταξύ ΕΕ και Δυτικών Βαλκανίων και υποστηρίζουμε τις προσπάθειες για την ενίσχυση της ροής αγαθών πέρα από τα σύνορα της ΕΕ.

Υπό το πρίσμα της επικείμενης Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, δεσμευόμαστε να εντείνουμε τις προσπάθειές μας προς την περιφερειακή και ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, με σκοπό την παροχή συγκεκριμένων οφελών στους πολίτες και τις επιχειρήσεις σε όλη την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων.

Εκφράζουμε την αποφασιστικότητά μας, στο πνεύμα και τους στόχους της Ατζέντας της Θεσσαλονίκης, να προωθήσουμε ενεργά την πορεία προσχώρησης όλων των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων και να επιτύχουμε απτά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Κατά τους μήνες που προηγούνται της Ελληνικής Προεδρίας, κοινός μας στόχος είναι να θέσουμε νέα ορόσημα προς την προσέγγιση και την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων».

Ο Γ. Γεραπετρίτης, ανακοινώνοντας ότι σύντομα θα πραγματοποιήσει περιοδεία στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, εξέφρασε την ελπίδα ότι κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας το δεύτερο εξάμηνο του 2027 θα έχουν ολοκληρωθεί οι διαδικασίες, ώστε η ΕΕ να κάνει το μεγάλο βήμα και να υποδεχθεί στους κόλπους της μία ή και περισσότερες ακόμη χώρες από τα Δυτικά Βαλκάνια ως μέλη της.

Ο ΥΠΕΞ δεν έκρυψε ότι στα 23 χρόνια από την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης υπήρξαν πολλές απογοητεύσεις και πισωγυρίσματα, που δεν αφορούσαν μόνο την ΕΕ αλλά και τις ίδιες τις υποψήφιες χώρες, αλλά τόνισε ότι η διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια θα αποτελέσει την ουσιαστική «επανένωση» της Ευρώπης.

Στο περιθώριο, μάλιστα, του Φόρουμ των Δελφών θα υπογραφεί η Διακήρυξη των Δελφών για τη βούληση των χωρών να συνεργαστούν σε όλους τους τομείς, από τη διασυνοριακή συνεργασία μέχρι το μεταναστευτικό, ένα κείμενο που όπως ειπε ο Γ.Γεραπετριτης αποτελεί ένα χρονοδιάγραμμα με συγκεκριμένα ορόσημα στην ενταξιακή διαδικασίας των χωρών των Δ. Βαλκανίων.

Από την πλευρά του, ο Nemanja Starovic, Υπουργός Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης της Σερβίας, ανέφερε ότι οι συζητήσεις για την ένταξη της χώρας του στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ξεκινήσει από το 2014. Τόνισε την ανάγκη εστίασης σε μεταρρυθμιστικές πρακτικές για τις χώρες των Βαλκανίων καθώς και στην ενίσχυση της πορείας τους προς την ΕΕ. 

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη συνολική προετοιμασία των χωρών των Βαλκανίων, με στόχο την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως πρόσθεσε, «ο σκοπός τελικά δεν είναι τόσο η ένταξή μας στην ΕΕ, όσο η οικονομική και κοινωνική συνεργασία που θα έχουμε στο μέλλον με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ». 

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ivan Ivanišević, Υφυπουργός Εξωτερικών για θέματα ΕΕ, Κυβέρνηση του Μαυροβουνίου, αναφέρθηκε στη  μακρά πορεία της χώρας του προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, όπως σημείωσε «πλέον υπάρχει ένα θετικό γεωπολιτικό momentum, για το οποίο είμαστε πολύ ικανοποιημένοι». Ευχαριστώντας την Ελλάδα για τη διαρκή στήριξή της, τόνισε την επιθυμία για την όσο το δυνατόν ταχύτερη ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και την προώθηση της τελικής διαδικασίας ένταξης. Όπως συμπλήρωσε, η διαδικασία αυτή θα διαμορφωθεί με βάση νέα ορολογία, καθώς η διεθνής πραγματικότητα έχει αλλάξει σε σχέση με πριν από 23 χρόνια.

Από την πλευρά του, ο Ferit Hoxha, Υπουργός Ευρώπης και Εξωτερικών της Αλβανίας δήλωσε ότι η χώρα του βρίσκεται σε αναμονή για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση για περισσότερα από 20 χρόνια, επισημαίνοντας ότι «η υπόσχεση της Θεσσαλονίκης» παραμένει ακόμα «υπόσχεση». Παράλληλα, εξέφρασε την προσδοκία για επιτάχυνση της διαδικασία, μετά και από την υπογραφή της Διακήρυξης των Δελφών. Όπως τόνισε, «είναι πλέον θέμα αξιοπιστίας. Έχουν ειπωθεί όλα από την πλευρά των χωρών μας, πλέον πρέπει οι υποσχέσεις να γίνουν πραγματικότητα». Ανέφερε, επίσης, ότι δεν θέλουν να χαθεί η ευκαιρία, καθώς η Αλβανία έχει κάνει σημαντική δουλειά τα προηγούμενα έτη για την προοπτική της ένταξης. Τέλος πρόσθεσε ότι έως το τέλος της επόμενης χρονιάς η χώρα του θα βρίσκεται πολύ κοντά στην ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων που έχουν τεθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση». 

Ακολούθως, ο Glauk Konjufca, Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών και Διασποράς του Κοσόβου, αναφέρθηκε στα καθήκοντα και στα βήματα που απαιτούνται για την ένταξη της χώρας του στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πρώτο την αφοσίωση στις Ευρωπαϊκές αξίες. Όπως υποστήριξε, η προοπτική της ένταξης του Κοσόβου μπορεί να επιταχυνθεί, επισημαίνοντας ότι η χώρα του το έχει ζητήσει, ήδη, από τον Δεκέμβριο του 2022, χωρίς ωστόσο να έχει λάβει μέχρι στιγμής ξεκάθαρη απάντηση από την Ένωση. 

Ο Zoran Dimitrovski, Υφυπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας, υπογράμμισε ότι η ένταξη της χώρας του στην ΕΕ θα φέρει μόνο κέρδη, με δεδομένη και τη στήριξη της Ελλάδας. Ωστόσο επισήμανε ότι παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση, ζητώντας να υπάρξουν πιο συγκεκριμένα δεδομένα και χρονοδιαγράμματα για τη διεύρυνση. Επίσης αναφέρθηκε στην ανάγκη μεταρρυθμίσεων και άμεσης χρηματοδότησης με στόχο η χώρα να αναδιαμορφωθεί και να επιταχύνει την πορεία της προς την ένταξη. Αναφερόμενος, δε, στο θέμα του ονόματος και τη συμφωνία με την Ελλάδα, τόνισε ότι «ήταν ένα παράδειγμα για το πως μπορεί να λυθεί με έναν ειρηνικό τρόπο μια διαφορά ανάμεσα σε δύο χώρες», εκφράζοντας την προσδοκία να υπάρχει αντίστοιχη εξέλιξη και για τη σχέση της με τη Βουλγαρία. 

Η επιτάχυνση της διεύρυνσης προς τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, σύμφωνα με τον Dragan Vuković, Πρέσβη της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης στην Ελλάδα, προϋποθέτει την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων σε πολλούς κλάδους, μεταξύ των οποίων ο οικονομικός και ο κοινωνικός. Ωστόσο, όπως σημείωσε, οι μεταρρυθμίσεις αυτές απαιτούν παράλληλα επαρκή χρηματοδότηση, επισημαίνοντας την ανάγκη επιτάχυνσης της παρεχόμενης στήριξης με στόχο τη διεύρυνση. Τέλος ο Dragan Vuković, αναγνώρισε ότι υπάρχει υποστήριξη τόσο από την Ελλάδα όσο και από άλλα βαλκανικά κράτη, υπογραμμίζοντας όμως ότι τα προβλήματα παραμένουν».

Κατά τη διάρκεια της καθιερωμένης ενημέρωσης των δημοσιογράφων την Τρίτη, η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε ερώτηση του πρακτορείου Anadolu για το πώς πρέπει να ερμηνευτούν οι δηλώσεις της προέδρου της Επιτροπής, σημείωσε ότι η Τουρκία φέρει αυξημένη ευθύνη λόγω του καθεστώτος υποψήφιας χώρας.

«Η Τουρκία, ακριβώς επειδή είναι υποψήφια χώρα, έχει και πρόσθετη ευθύνη στην περιοχή της. Δεν επιβλέπουμε την επιρροή που ασκεί στη γειτονική της περιοχή» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η ίδια εξήγησε ότι η αναφορά της Φον ντερ Λάιεν αφορούσε κυρίως τα δυτικά Βαλκάνια και συνδέεται με την ανάγκη οι περιφερειακές σχέσεις να ευθυγραμμίζονται με τις αρχές και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως υπογράμμισε, η προσδοκία της ΕΕ είναι η Τουρκία να δρα με τρόπο συμβατό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο αξιών στο πλαίσιο της περιφερειακής της πολιτικής.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε αναφερθεί στο ζήτημα τη Δευτέρα, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Αμβούργο για την 80ή επέτειο της εφημερίδας Die Zeit, όπου εξέφρασε την υποστήριξή της στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Πρέπει να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε την ευρωπαϊκή ήπειρο, ώστε να μην επηρεάζεται από τη Ρωσία, την Τουρκία ή την Κίνα» είχε δηλώσει.

Συγκεκριμένα, ο Κάτσκα είπε ότι η Ουκρανία είναι πρόθυμη να αναβάλει τη λήψη επιδοτήσεων από την Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΕ, ή ΚΑΠ, για αρκετά χρόνια, σε μια προσπάθεια να μετριάσει τις ανησυχίες σχετικά με ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πολιτικά ευαίσθητα προγράμματα της Ένωσης.

«Αυτού του είδους η προσέγγιση είναι εφικτή, αλλά ας συζητήσουμε τις λεπτομέρειες», δήλωσε ο Κάτσκα σε συνέντευξή του στο Bloomberg TV.

Η Ουκρανία έχει ήδη συγκρουστεί με χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, σχετικά με την χαλάρωση των εμπορικών περιορισμών στις γεωργικές εξαγωγές του Κιέβου από την Ένωση. Εάν η Ουκρανία ενταχθεί στην ΕΕ, θα δικαιούται επίσης σημαντικά οφέλη από την ΚΑΠ – περιπλέκοντας περαιτέρω αυτό που είναι ήδη ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Το πρόγραμμα παρέχει οικονομική στήριξη στους αγρότες της ΕΕ και αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό μερίδιο του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού, συχνά διαμορφώνοντας τις διαπραγματεύσεις για νέα μέλη. Η ΕΕ διαπραγματεύεται επί του παρόντος ένα μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο που θα ισχύει από το 2028 έως το 2034. Η Ουκρανία θα μπορούσε να ενταχθεί στην ΚΑΠ σε μεταγενέστερο κύκλο του προϋπολογισμού της ΕΕ, δήλωσε ο Κάτσκα.

Προτεραιότητα του Κιέβου είναι η πλήρης ένταξη στην ΕΕ το συντομότερο δυνατό, ακόμη και αν αυτό σημαίνει καθυστέρηση της πρόσβασης σε ορισμένες πολιτικές και χρηματοδοτικές ροές που λαμβάνουν άλλα κράτη – μέλη.

Ο Κάτσκα δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να ανταποκριθεί γρήγορα στις απαιτήσεις της ΕΕ και στοχεύει να υπογράψει μια συνθήκη προσχώρησης το συντομότερο δυνατό τον επόμενο χρόνο, ανάλογα με την πρόοδο. Τα κράτη – μέλη θα χρειαστούν ακόμη αρκετά χρόνια μετά από αυτό για να επικυρώσουν την ένταξη της Ουκρανίας, είπε.

Παράλληλα, η Ουκρανία πιέζει επίσης για την επείγουσα εκταμίευση της πρώτης δόσης ενός δανείου της ΕΕ ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, δήλωσε ο Κάτσκα. Η Ουγγαρία μπλοκάρει τις πληρωμές λόγω των «παγωμένων» παραδόσεων ρωσικού πετρελαίου μέσω του αγωγού πετρελαίου Ντρούζμπα, στον οποίο η Μόσχα προκάλεσε ζημιές κατά τη διάρκεια αεροπορικής επιδρομής του Ιανουαρίου στην Ουκρανία.

Η Ουγγαρία επιμένει ότι η Ουκρανία πρέπει να επανεκκινήσει τις ροές πετρελαίου προτού μπορέσει να λάβει οποιεσδήποτε πληρωμές δανείου. Η Ουκρανία σύντομα θα ανακοινώσει ότι το πετρέλαιο αντλείται ξανά, δήλωσε ο Κάτσκα.

Η αποδέσμευση του δανείου είναι ζωτικής σημασίας, επειδή μέρος των χρημάτων θα χρησιμοποιηθεί για την πληρωμή κρίσιμων στρατιωτικών δαπανών, δήλωσε ο Κάτσκα.

Το Κίεβο ελπίζει να λάβει τα κεφάλαια νωρίτερα από την προηγούμενη προθεσμία του Ιουνίου με την υποστήριξη των κρατών – μελών της ΕΕ, πρόσθεσε. «Είναι κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου, γι’ αυτό χρειαζόμαστε αυτά τα χρήματα το συντομότερο δυνατό», είπε η Κάτσκα.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την τουρκική κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τις συνεχιζόμενες ελλείψεις στους τομείς του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοκρατικών προτύπων, της ελευθερίας του Τύπου και άλλων θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και να σεβαστεί τις σχέσεις καλής γειτονίας και το διεθνές δίκαιο.

Τονίζουν, ειδικότερα, την ανάγκη να ενισχυθεί η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, να διαφυλαχθεί η ελευθερία της έκφρασης, να προστατευθούν οι δημοσιογράφοι και τα δικαιώματα των τοπικών αρχών, καθώς και να τερματιστούν οι πολιτικά υποκινούμενες δίκες.

Η έκθεση επικρίνει επίσης την περιορισμένη αντίδραση άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και πολλών κρατών μελών σε αυτές τις εξελίξεις, προτρέποντάς τα να υιοθετήσουν πιο δυναμική στάση για την προάσπιση των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου στην Τουρκία.

Στρατηγική και γεωπολιτική σημασία

Μολονότι η ενταξιακή διαδικασία βρίσκεται σε στασιμότητα από το 2018, η Τουρκία παραμένει χώρα στρατηγικής και γεωπολιτικής σημασίας και σύμμαχος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τονίζουν οι ευρωβουλευτές.

Επισημαίνοντας την αυξανόμενη παρουσία και επιρροή της σε τομείς ζωτικής σημασίας για τη διεθνή ασφάλεια και τα στρατηγικά συμφέροντα της ΕΕ, όπως η περιοχή του Εύξεινου Πόντου, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, του Νότιου Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, η έκθεση τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας, ιδίως υπό το πρίσμα ενός μεταβαλλόμενου γεωπολιτικού τοπίου.

Επιπλέον, η έκθεση εξετάζει τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας πέραν της διαδικασίας προσχώρησης σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, επαναλαμβάνοντας την έκκλησή της για την επανέναρξη όλων των σχετικών διαλόγων υψηλού επιπέδου και τη θέσπιση διαρθρωμένων διαλόγων σχετικά με την τομεακή συνεργασία για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων.

Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης και τονίζουν τη σημασία της συμμόρφωσης της Τουρκίας με τα εκκρεμή κριτήρια αξιολόγησης για την επανέναρξη της διαδικασίας ελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων (βίζα). Η έκθεση καλεί επίσης την ΕΕ και τα κράτη μέλη να διατηρήσουν και, όπου είναι δυνατόν, να αυξήσουν τη χρηματοδοτική βοήθεια, ενισχύοντας τη στήριξη προς την τουρκική κοινωνία των πολιτών και προσφυγικές οργανώσεις.

Σεβασμός του διεθνούς δικαίου

Η έκθεση εκφράζει υποστήριξη για τον διάλογο Ελλάδας – Τουρκίας, όπως την σύνοδο κορυφής Μητσοτάκη-Ερντογάν του Φεβρουαρίου 2026, ως βήμα προς την αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, καταδικάζοντας τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις της ελληνικής κυριαρχίας, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής κατάχρησης του συστήματος NAVTEX, των παραβιάσεων της ελληνικής ΑΟΖ και της παρεμπόδισης κρίσιμων ενεργειακών έργων της ΕΕ, όπως το καλώδιο Great Sea Interconnector και ο αγωγός EastMed.

Επιπλέον, απορρίπτει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και καλεί την Τουρκία να σεβαστεί πλήρως το διεθνές δίκαιο και την UNCLOS, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος οριοθέτησης ΑΟΖ, ζητώντας την απόσυρση της άκυρης συμφωνίας Τουρκίας-Λιβύης, που παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Υπογραμμίζει ότι μια μη επιθετική και συνεργατική στάση από την Τουρκία είναι αναγκαία για την σταθερότητα της περιοχής και την επίλυση των διαφορών με βάση το διεθνές δίκαιο.

Το κείμενο επαναβεβαιώνει τη θέση του Κοινοβουλίου ότι η μόνη λύση στο κυπριακό πρόβλημα είναι μια δίκαιη, συνολική, βιώσιμη και δημοκρατική διευθέτηση, εντός του συμφωνηθέντος πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, στη βάση μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με ενιαία διεθνή νομική προσωπικότητα, ενιαία κυριαρχία, ενιαία ιθαγένεια και πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, στους συμφωνηθέντες τομείς σύγκλισης και στο πλαίσιο του ΓΓ του ΟΗΕ, καθώς και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τις αρχές και αξίες της ΕΕ.

Χαιρετίζει τις πρόσφατες πρωτοβουλίες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένων των άτυπων συναντήσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ το 2025-2026, καθώς και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Ταυτόχρονα, καταδικάζει τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, όπως η παράνομη εγκατάσταση κατοίκων στα Βαρώσια και ο σφετερισμός περιουσιών Ελληνοκυπρίων, ενώ ζητεί την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί και τον σεβασμό της Πράσινης Γραμμής.

Τέλος, υπογραμμίζει ότι η προοπτική στενότερης συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας εξαρτάται από την πλήρη συμμόρφωση με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και την εποικοδομητική συμβολή της Άγκυρας στην επίλυση του κυπριακού, συμπεριλαμβανομένης της αποστρατιωτικοποίησης και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Τουρκία να σεβαστεί τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), συμπεριλαμβανομένης αυτής για τις δολοφονίες των Τάσσου Ησαάκ και Σολωμού Σολωμού, καθώς και να εκτελέσει τα διεθνή εντάλματα σύλληψης κατά των υπόπτων.

Επιπλέον, τονίζουν την ανάγκη τήρησης των συστάσεων της Επιτροπής της Βενετίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μειονότητες, όπως ο ελληνορθόδοξος πληθυσμός της Ίμβρου και της Τενέδου, καθώς και τον σεβασμό προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με αναγνώριση της νομικής του προσωπικότητας και του τίτλου του Οικουμενικού Πατριάρχη.

Εκφράζουν βαθιά ανησυχία για την έλλειψη προστασίας μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως η Αγία Σοφία και η Μονή Παναγίας Σουμελά, καθώς και για τις πράξεις βανδαλισμού εναντίον μειονοτικών χώρων λατρείας, ζητώντας την άμεση εφαρμογή των αποφάσεων της UNESCO.

Τονίζεται, τέλος, η ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων των εγκλωβισμένων Ελληνοκυπρίων και της ελεύθερης πρόσβασης σε θρησκευτικούς χώρους, σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας.

«Η ένταξη σε μια τελωνειακή ένωση τόσο με την ΕΕ όσο και με την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση είναι αδύνατη. Είναι απλούστατα αδύνατη εξ ορισμού», τόνισε ο Πούτιν στον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν κατά τη συνάντησή τους στο Κρεμλίνο.

«Κατανοούμε πως κάθε χώρα επιδιώκει να αποκομίσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη από τη συνεργασία της με άλλες χώρες. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να είναι σαφές, ειλικρινές και συμφωνημένο εξαρχής», συμπλήρωσε.

Η Αρμενία, πρώην σοβιετική δημοκρατία του Καυκάσου με περίπου 2,7 εκατομμύρια κατοίκους, εντάχθηκε το 2015 στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, μια συμμαχία όπου η Ρωσία έχει ηγετικό ρόλο.

Την τελευταία διετία, όμως, το Γερεβάν δείχνει έλλειψη εμπιστοσύνης στη Μόσχα, ιστορική σύμμαχο που το προμηθεύει εδώ και καιρό με όπλα και εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική βάση στο έδαφος της Αρμενίας.

Η Αρμενία επέκρινε το Κρεμλίνο επειδή δεν την στήριξε σε διενέξεις με το Αζερμπαϊτζάν, ιδίως κατά τη διάρκεια των ένοπλων συγκρούσεων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020 και το 2023.

Την άνοιξη του 2025, το αρμενικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο για έναρξη διαπραγματεύσεων ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναφερόμενος στις βουλευτικές εκλογές που θα διεξαχθούν τον Ιούνιο στην Αρμενία, ο Πούτιν είπε στον Πασινιάν πως ευελπιστεί ότι «φιλορωσικά» κόμματα θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία.

Η συζήτηση αναθερμάνθηκε μετά από παρέμβαση του πρώην αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μαργαρίτη Σχοινά, ο οποίος υποστήριξε ότι η Λευκωσία θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά την υποβολή αίτησης ένταξης στη Συμμαχία.

Μιλώντας σε συνέδριο στη Λεμεσό, ο κ. Σχοινάς σημείωσε ότι «η Κύπρος θα πρέπει να ζητήσει την ένταξη στο ΝΑΤΟ ως επόμενο βήμα για την ενίσχυση της προοπτικής σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη», εκτιμώντας παράλληλα ότι η συγκυρία είναι ευνοϊκή.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «δεν θα υπάρξει καλύτερη ευκαιρία» για την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει σε μια τέτοια κίνηση. Ο ίδιος επισήμανε ότι η Κύπρος βρίσκεται σε μια ιδιότυπη γεωπολιτική θέση, καθώς αποτελεί το μόνο κράτος της περιοχής που βρίσκεται «στην πρώτη γραμμή της γεωπολιτικής αναταραχής» χωρίς να είναι μέλος της Συμμαχίας, τη στιγμή που τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία συμμετέχουν ήδη στο ΝΑΤΟ.

Χριστοδουλίδης: «Αν ήταν εφικτό, θα κάναμε αίτηση ακόμη και αύριο»

Στο ζήτημα αναφέρθηκε και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σε πρόσφατη συνέντευξή του, τονίζοντας ότι η Λευκωσία θα επιθυμούσε την ένταξη, αλλά αναγνωρίζει τα πολιτικά εμπόδια που υφίστανται.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «αν ήταν εφικτό ακόμη και αύριο, η Κυπριακή Δημοκρατία θα υπέβαλλε αίτημα για να γίνει κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ».

Ωστόσο διευκρίνισε ότι κάτι τέτοιο δεν είναι προς το παρόν ρεαλιστικό, λόγω των πολιτικών συνθηκών αλλά και της στάσης της Τουρκίας, η οποία ως κράτος-μέλος της Συμμαχίας θα μπορούσε να μπλοκάρει μια τέτοια διαδικασία.

Η κυπριακή ηγεσία έχει κατά καιρούς αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο στενότερης συνεργασίας με το ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ότι μια πιθανή ένταξη θα εξαρτηθεί τόσο από τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή όσο και από την πορεία του Κυπριακού.

Η δήλωση που προκάλεσε αντιδράσεις

Τη δημόσια συζήτηση πυροδότησε επίσης μια λανθασμένη αναφορά του αναπληρωτή πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου, Ντέιβιντ Λάμι, ο οποίος σε δημόσια τοποθέτησή του δήλωσε ότι «η Κύπρος είναι χώρα του ΝΑΤΟ».

Η δήλωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και σχόλια, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι μέλος της Συμμαχίας ούτε συμμετέχει στο πρόγραμμα «Συνεταιρισμός για την Ειρήνη», σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη που βρίσκονται εκτός ΝΑΤΟ αλλά έχουν ενταχθεί σε αυτό το πλαίσιο συνεργασίας.

Μια συζήτηση με γεωπολιτικές προεκτάσεις

Η νέα αυτή συζήτηση αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις γύρω από τον στρατηγικό προσανατολισμό της Κύπρου. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν φωνές που θεωρούν ότι η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα μπορούσε να ενισχύσει την ασφάλεια της χώρας σε ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Από την άλλη, επισημαίνεται ότι το ζήτημα παραμένει στενά συνδεδεμένο με τις σχέσεις με την Τουρκία και με την ευρύτερη εξέλιξη του Κυπριακού.

Έτσι, παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για στενότερη συνεργασία με τη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική, η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αποτελεί περισσότερο μια στρατηγική προοπτική για το μέλλον παρά μια άμεση πολιτική επιλογή.

Σε δημόσια τοποθέτησή του, χαρακτήρισε την επικείμενη προσχώρηση της γειτονικής χώρας ως εξέλιξη που ενισχύει τη συνοχή, την ανθεκτικότητα και τη διεθνή θωράκιση της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα στηρίζει πλήρως την ένταξη της Βουλγαρίας στο κοινό νόμισμα, σημειώνοντας πως η διαδικασία αποτελεί «ημέρα-ορόσημο για την ευρωπαϊκή οικονομία» και αποτέλεσμα εκτεταμένων προσπαθειών και μεταρρυθμίσεων εκ μέρους της Σόφιας.

«Καλωσορίζω θερμά την ένταξη της Βουλγαρίας στην Ευρωζώνη, καθώς από την 1η Ιανουαρίου του 2026 γίνεται το 21ο μέλος της. Για να φτάσουμε σε αυτή τη μέρα ορόσημο για την ευρωπαϊκή οικονομία χρειάστηκε πολλή προσπάθεια και μεταρρυθμίσεις», ανέφερε στο μήνυμά του ο Έλληνας υπουργός, τονίζοντας ότι μια μεγαλύτερη Ευρωζώνη σημαίνει πιο ισχυρή Ευρώπη.