Όπως ανακοίνωσε η Πρόεδρος της Επιτροπής, το νέο πακέτο επικεντρώνεται στους τομείς της ενέργειας, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των κρυπτονομισμάτων, του εμπορίου, καθώς και -για πρώτη φορά- στον τομέα της αλιείας.

Στον ενεργειακό τομέα, η Επιτροπή προτείνει την αναστολή, έως τον Ιανουάριο του επόμενου έτους, της αυτόματης προσαρμογής του ανώτατου ορίου τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο, επικαλούμενη τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των προβλημάτων στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Σύμφωνα με την κ. φον ντερ Λάιεν, η κίνηση αυτή αποσκοπεί στη σταθεροποίηση των αγορών, διατηρώντας παράλληλα την πίεση στα ρωσικά έσοδα.

Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει την επιβολή κυρώσεων σε ακόμη 30 πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των στοχοποιημένων πλοίων σε πάνω από 660. Για πρώτη φορά, στο στόχαστρο τίθενται και πλοία ή εταιρείες που παρέχουν υποστηρικτικές υπηρεσίες στον στόλο αυτό, όπως ανεφοδιασμό καυσίμων. Επιπλέον, προτείνονται μέτρα κατά λιμένων, αεροδρομίων και διυλιστηρίων που εμπλέκονται στη διακίνηση ή επεξεργασία ρωσικού πετρελαίου, καθώς και περιορισμοί στην πώληση δεξαμενόπλοιων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς τη Ρωσία.

Στο χρηματοπιστωτικό πεδίο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται την επέκταση των περιορισμών συναλλαγών σε 31 επιπλέον ρωσικές τράπεζες, καθώς και σε 20 τράπεζες, εταιρείες κρυπτονομισμάτων, πλατφόρμες και εμπόρους πετρελαίου τρίτων χωρών που, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, διευκολύνουν τη Ρωσία να παρακάμπτει τις κυρώσεις της Δύσης. Για πρώτη φορά προβλέπεται επίσης η δυνατότητα επιβολής πλήρους απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων από φορείς τρίτων χωρών, με την Επιτροπή να εκτιμά ότι το μέτρο θα λειτουργήσει αποτρεπτικά έναντι πλατφορμών που διευκολύνουν τη ρωσική πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Στον τομέα του εμπορίου, προτείνονται νέοι περιορισμοί στις εξαγωγές τεχνολογιών και υλικών που χρησιμοποιούνται από τη ρωσική αμυντική βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων μετάλλων και κραμάτων για την αεροδιαστημική και αμυντική παραγωγή. Ειδικά για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), προβλέπονται απαγορεύσεις εξαγωγών σε εξοπλισμό υποστήριξης εδάφους, συστήματα παρεμβολών και συστήματα εκτόξευσης.

Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει νέες απαγορεύσεις εισαγωγών προϊόντων συνολικής αξίας περίπου 60 εκατ. ευρώ, μεταξύ των οποίων ορισμένα μέταλλα, μεταλλεύματα και ανταλλακτικά αυτοκινήτων, με στόχο την περαιτέρω απεξάρτηση της ευρωπαϊκής αγοράς από τις ρωσικές εισαγωγές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται για πρώτη φορά στον τομέα της αλιείας. Η πρόταση προβλέπει σημαντικούς περιορισμούς στις εισαγωγές ορισμένων αλιευτικών προϊόντων και πλήρη απαγόρευση για άλλα, συμπεριλαμβανομένου του γάδου.

Τέλος, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή προτείνει την απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ για πρόσωπα που έχουν υπηρετήσει στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις από την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία. «Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει κλειστή για όσους συμμετείχαν στην εισβολή κατά της Ουκρανίας», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Οι κυρώσεις της ΕΕ πλήττουν τη ρωσική οικονομία

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι «οι συνέπειες από τα πακέτα κυρώσεων φέρνουν αποτελέσματα» και οι κυρώσεις της ΕΕ συνεχίζουν να πλήττουν τη ρωσική οικονομία. Όπως σημείωσε, το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία αυξάνεται καθημερινά και επιβαρύνει κυρίως τον ρωσικό πληθυσμό, ο οποίος «θρηνεί απώλειες» και αντιμετωπίζει επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου, με πληθωρισμό κοντά στο 6% και επιτόκια στο 14,5%. Σύμφωνα με την ίδια, οι κυρώσεις «έχουν ουσιαστικά αποκόψει τη Ρωσία από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές», η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται, τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν και τα έσοδα από την ενέργεια έχουν μειωθεί σημαντικά.

Η Πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε επίσης την κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων στην Ουκρανία, αλλά και τις παραβιάσεις ευρωπαϊκού εναέριου χώρου, κάνοντας λόγο για drones που έχουν εισέλθει σε περιοχές της Βαλτικής και κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της ΕΕ. Αναφέρθηκε επίσης σε πρόσφατα περιστατικά, μεταξύ των οποίων η πτώση drone σε κατοικημένη πολυκατοικία στη Ρουμανία και η έκρηξη στο λιμάνι της Κωνστάντζας. «Κάποιοι το αποκαλούν κλιμάκωση της Ρωσίας. Εγώ το βλέπω διαφορετικά. Είναι απλώς αποτυχία», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής, «η Ρωσία έχει αποτύχει ξεκάθαρα να υποτάξει την Ουκρανία».

Συνεχιζόμενη στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στη συνεχιζόμενη στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία, την οποία χαρακτήρισε «γενναίο γείτονα, εταίρο και μελλοντικό μέλος της ΕΕ». Όπως δήλωσε, χθες, η ΕΕ διέθεσε σχεόν 3 δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό για την Ουκρανία, ενώ αναμένεται εντός του Ιουνίου η πρώτη εκταμίευση από το δάνειο, ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο. Συνολικά, έως το τέλος του μήνα, η ΕΕ θα έχει χορηγήσει 6 δισ. ευρώ για drones και πάνω από 3 δισ. ευρώ σε μακροοικονομική χρηματοδοτική στήριξη, με νέες εκταμιεύσεις να ακολουθούν το επόμενο διάστημα.

Η Πρόεδρος της Επιτροπής ανακοίνωσε, τέλος, ότι τις επόμενες ημέρες η ΕΕ θα ανοίξει το πρώτο διαπραγματευτικό κεφάλαιο με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, σηματοδοτώντας την έναρξη της επόμενης φάσης της ενταξιακής τους πορείας. Τόνισε ότι η Ουκρανία σημειώνει «εξαιρετική πρόοδο» στις μεταρρυθμίσεις και στα προαπαιτούμενα και «τώρα είναι η ώρα να ανταποκριθούμε κι εμείς», σημειώνοντας ότι «η Επιτροπή είναι πλήρως έτοιμη να στηρίξει την Ουκρανία στον δρόμο της προς την ΕΕ, εκεί όπου ανήκει».

Παρά τις κατά καιρούς διπλωματικές πρωτοβουλίες, οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης παραμένουν σε αδιέξοδο. Οι δύο πλευρές συνεχίζουν να ανταλλάσσουν αντικρουόμενα μηνύματα για την πορεία των διαπραγματεύσεων, ενώ οι στρατιωτικές ενέργειες δεν έχουν σταματήσει πλήρως. Αν και μια εύθραυστη εκεχειρία παραμένει σε ισχύ, η προοπτική μιας οριστικής ειρηνευτικής συμφωνίας εξακολουθεί να μοιάζει μακρινή.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι χρηματοπιστωτικές αγορές προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στον γεωπολιτικό κίνδυνο, τις ενεργειακές αναταράξεις και τις προσδοκίες για την πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης.

Η Wall Street συνεχίζει να γράφει ιστορικά υψηλά

Όταν ξεκίνησαν οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν με μαζικές ρευστοποιήσεις. Ωστόσο, η εικόνα άλλαξε γρήγορα, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι βασικοί δείκτες της Wall Street όχι μόνο ανέκτησαν τις αρχικές απώλειες, αλλά κατάφεραν να κινηθούν σε νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ο S&P 500 έχει καταγράψει διαδοχικά ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι η πολεμική σύγκρουση συνεχίζεται και οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα.

Σύμφωνα με επενδυτές και αναλυτές, η ανθεκτικότητα της αμερικανικής αγοράς συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τη δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης. Οι προσδοκίες για εκρηκτική ανάπτυξη των επενδύσεων σε υποδομές AI και η ισχυρή κερδοφορία των αμερικανικών επιχειρήσεων έχουν λειτουργήσει ως αντίβαρο στις ανησυχίες που προκαλεί ο πόλεμος.

Ιδιαίτερα ωφελημένες εμφανίζονται οι εταιρείες τεχνολογίας και ημιαγωγών, καθώς η παγκόσμια ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η εξέλιξη αυτή έχει ευνοήσει όχι μόνο τις ΗΠΑ αλλά και ασιατικές οικονομίες όπως η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν, οι οποίες αποτελούν βασικούς κρίκους στην αλυσίδα παραγωγής προηγμένων τσιπ.

Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές αγορές εμφανίζουν πιο συγκρατημένη εικόνα, καθώς η εξάρτησή τους από τις εισαγωγές ενέργειας τις καθιστά πιο ευάλωτες στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Ομόλογα: Η αγορά προεξοφλεί υψηλότερο πληθωρισμό

Η δεύτερη μεγάλη συνέπεια του πολέμου αποτυπώνεται στις αγορές κρατικών ομολόγων.

Οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων έχουν κινηθεί ανοδικά σε πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας θα διατηρήσει τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η απόδοση του 30ετούς ομολόγου άγγιξε τον περασμένο μήνα τα υψηλότερα επίπεδα από πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, αντανακλώντας τις ανησυχίες για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στην Ευρώπη, ενώ ιδιαίτερα έντονες πιέσεις έχουν δεχθεί τα βρετανικά κρατικά ομόλογα, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα αντιμετωπίζει παράλληλα πολιτική και δημοσιονομική αβεβαιότητα.

Οι αγορές θεωρούν πλέον ότι ο συνδυασμός υψηλότερου πληθωρισμού, επιβράδυνσης της ανάπτυξης και διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες αποτελεί έναν πραγματικό και διαρκή κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.

Το πετρέλαιο υποχώρησε από τα υψηλά, αλλά η κρίση παραμένει

Στο επίκεντρο των εξελίξεων παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη.

Η περιορισμένη λειτουργία της θαλάσσιας οδού κατά τη διάρκεια του πολέμου έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Παρότι οι τιμές του πετρελαίου έχουν αποκλιμακωθεί από τα υψηλά που καταγράφηκαν τους πρώτους μήνες της σύγκρουσης, εξακολουθούν να κινούνται αισθητά υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.

Το Brent παραμένει περίπου 36% υψηλότερα σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ το αμερικανικό αργό WTI καταγράφει άνοδο σχεδόν 50%.

Οι ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής και οι περιορισμοί στις μεταφορές έχουν δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στην παγκόσμια προσφορά, αναγκάζοντας πολλές χώρες να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας.

Μία από τις βασικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών είναι η σημαντική αύξηση των αμερικανικών εξαγωγών πετρελαίου, οι οποίες έχουν συμβάλει στην απορρόφηση μέρους των κραδασμών της αγοράς.

Παράλληλα, οι αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων, οι εξαιρέσεις από ορισμένες κυρώσεις σε ιρανικό και ρωσικό πετρέλαιο, καθώς και η επιβράδυνση της κινεζικής ζήτησης έχουν περιορίσει την ανοδική πίεση στις τιμές.

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν τα παγκόσμια αποθέματα συνεχίσουν να μειώνονται με τον σημερινό ρυθμό, οι αγορές ενδέχεται να βρεθούν σύντομα αντιμέτωπες με νέα κρίση προσφοράς. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επιστροφή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι θεωρείται πιθανή.

Ο πληθωρισμός επιστρέφει στο προσκήνιο

Τα πρώτα στοιχεία από τις μεγάλες οικονομίες δείχνουν ήδη ότι ο πόλεμος αρχίζει να αφήνει ισχυρό αποτύπωμα στην πραγματική οικονομία.

Η αύξηση του κόστους της ενέργειας μεταφέρεται σταδιακά σε ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα, επηρεάζοντας τις τιμές των καυσίμων, των μεταφορών, της βιομηχανίας και των καταναλωτικών αγαθών.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός ανήλθε τον Απρίλιο στο 3,8%, το υψηλότερο επίπεδο σχεδόν τριών ετών, ενώ παρόμοιες πιέσεις καταγράφονται σε αρκετές ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες.

Κυβερνήσεις όπως της Γερμανίας και της Ινδίας έχουν ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις για να περιορίσουν το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ωστόσο οι αγορές εκτιμούν ότι οι πληθωριστικές πιέσεις θα παραμείνουν για όσο διάστημα η ενεργειακή κρίση δεν αποκλιμακώνεται ουσιαστικά.

Οι αγορές ποντάρουν σε πολιτική λύση

Παρά τις συνεχιζόμενες εχθροπραξίες, ένα σημαντικό τμήμα των επενδυτών εξακολουθεί να πιστεύει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί τη μακροχρόνια παράταση της σύγκρουσης.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν αποφύγει μέχρι στιγμής ένα νέο κύμα πανικού. Η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη αναζητούν μια διέξοδο που θα επιτρέψει τον τερματισμό της κρίσης χωρίς σημαντικές πολιτικές απώλειες.

Ωστόσο, όσο ο πόλεμος συνεχίζεται  οι κίνδυνοι για την παγκόσμια ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις αγορές παραμένουν υπαρκτοί. Εκατό ημέρες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο πόλεμος επηρεάζει την οικονομία, αλλά πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει η παγκόσμια οικονομία να λειτουργεί υπό τη σκιά του.

Κατά τη διάρκεια συζήτησης με τον ευρωβουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Τσιόδρα, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί πλέον κορυφαία εθνική προτεραιότητα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής αγορά ενέργειας επηρεάζεται από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και την αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.

Απαντώντας σε ερώτηση για το ενδεχόμενο παρατεταμένης κρίσης και διατήρησης των πιέσεων στις διεθνείς τιμές ενέργειας, ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Όπως ανέφερε, η υψηλή συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα λειτουργεί ως «ασπίδα», απορροφώντας μέρος των διεθνών ανατιμήσεων και εμποδίζοντας την πλήρη μετακύλισή τους στους καταναλωτές.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η χώρα διαθέτει πλέον δημοσιονομική σταθερότητα και επαρκή περιθώρια παρέμβασης. «Η κυβέρνηση έχει αποδείξει από το 2019 ότι όταν χρειάζεται στέκεται δίπλα στην κοινωνία με στοχευμένα μέτρα και όχι με οριζόντιες παρεμβάσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η έξοδος της χώρας από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας και η διατήρηση ισχυρών δημοσιονομικών επιδόσεων επιτρέπουν την παροχή στήριξης όπου αυτή απαιτείται.

Το μήνυμα του υπουργού ήταν σαφές: όσο η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τις αγορές ενέργειας και όσο παραμένει η αβεβαιότητα για τη ναυσιπλοΐα και τη διακίνηση ενεργειακών προϊόντων μέσω των Στενών του Ορμούζ, η κυβέρνηση θα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και θα παρεμβαίνει όπου κρίνεται αναγκαίο για την προστασία των πολιτών και της οικονομίας.

Για τα προβλήματα καθημερινότητας, με έμφαση την στέγη, ο Υπουργός Οικονομικών σημειώνει ότι «το στεγαστικό πρόβλημα είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος που εντάξαμε το στεγαστικό ζήτημα στην ατζέντα του Eurogroup που φιλοξενήθηκε στη Λευκωσία. Πρέπει να συζητάμε ό,τι απασχολεί τους πολίτες και να ψάχνουμε λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα».

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης στέλνει επίσης μηνύματα για τον ρόλο της Ευρώπης και την αλλαγή στρατηγικής που πρέπει να προωθήσει. Αναφέρει ειδικότερα ότι «η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε κρίση αποσπασματικά και να αποκτήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα δράσει γρήγορα και συντονισμένα, είτε θα χάσει έδαφος, σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ».

Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή οικονομία, εξηγεί ο κ. Πιερρακάκης, είναι μια νέα ενεργειακή και πληθωριστική πίεση. Ήδη επηρεάζονται η ενέργεια, οι μεταφορές και τελικά θα αυξηθεί το κόστος ζωής των πολιτών. Και η Ευρώπη, τονίζει, δεν μπορεί να βρίσκεται κάθε φορά σε θέση άμυνας, εξαρτώμενη από αποφάσεις, παραγωγή και τεχνολογίες άλλων.

Για την ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο όπως είπε ο κ. Πιερρακάκης, «η δημιουργία μιας νέας ενεργειακής λεωφόρου στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτής της Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (GSI), αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών αναταράξεων».

Η συνέντευξη Πιερρακάκη

– Η ελληνική κυβέρνηση επικαλείται τους δείκτες, που δείχνουν ανάπτυξη και βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων της χώρας αλλά πολλοί πολίτες και φορείς λένε ότι δεν βλέπουν ουσιαστικές βελτιώσεις στην καθημερινότητα. Ποια είναι κατά την άποψή σας η πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και πώς θα αντιμετωπιστούν τα προβλήματα νέας αύξησης στον πληθωρισμό;

Η ελληνική οικονομία σήμερα είναι σαφώς πιο ισχυρή απ’ ό,τι πριν από λίγα χρόνια. Η χώρα αναπτύσσεται με ρυθμούς κοντά στο 2%, οι επενδύσεις αυξήθηκαν από το 11% στο 17% του ΑΕΠ και το δημόσιο χρέος καταγράφει τον ταχύτερο ρυθμό μείωσης παγκοσμίως. Αυτή είναι πραγματική πρόοδος. Είναι η απόδειξη ότι η Ελλάδα αλλάζει σελίδα και εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό παράδειγμα μετασχηματισμού, ανθεκτικότητας και αξιοπιστίας.

Όμως, υπάρχει και μια δεύτερη αλήθεια, που πρέπει να λέγεται καθαρά. Οι δείκτες πολλές φορές βελτιώνονται πιο γρήγορα από την καθημερινότητα του πολίτη. Ο κόσμος μετρά την οικονομία με το κόστος ζωής, το ενοίκιο, το σούπερ μάρκετ και την ενέργεια. Γι’ αυτό, η μάχη απέναντι στην ακρίβεια παραμένει απόλυτη προτεραιότητα.

Η κυβέρνηση στην Ελλάδα ήδη διέθεσε 800 εκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη των πολιτών απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις. Όμως η μόνιμη απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο τα προσωρινά μέτρα. Η πραγματική απάντηση είναι μια οικονομία πιο παραγωγική, πιο ανταγωνιστική και πιο εξωστρεφής. Μια οικονομία με περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες δουλειές και μεγαλύτερη συμμετοχή της τεχνολογίας, της καινοτομίας και της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγή.

Το μεγάλο στοίχημα της Ελλάδας είναι η ανάπτυξη να φτάσει ακόμη πιο γρήγορα στην κοινωνία. Να μετατρέπεται σε πραγματική βελτίωση της ζωής των πολιτών. Και υπάρχουν πλέον σοβαροί λόγοι αισιοδοξίας ότι η χώρα τα επόμενα χρόνια μπορεί να το πετύχει.

– Το στεγαστικό πρόβλημα είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ευρώπη και απασχολεί έντονα την Ελλάδα και την Κύπρο. Τι θα λέγατε ως Υπουργός Οικονομικών σε έναν 25χρονο με μισθό περίπου €1.000 με €1.200 που ανησυχεί ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ δική του στέγη; Τι μπορεί να κάνει το κράτος ή η Ευρώπη για αυτό το καυτό πρόβλημα;

Θα έλεγα πρώτα απ’ όλα ότι καταλαβαίνουμε απόλυτα την αγωνία του. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας, ανεξαρτησίας και προοπτικής ζωής. Και δεν αφορά μόνο την Ελλάδα ή την Κύπρο. Είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος που εντάξαμε το στεγαστικό ζήτημα στην ατζέντα του Eurogroup, που φιλοξενήθηκε στη Λευκωσία. Πρέπει να συζητάμε ό,τι απασχολεί τους πολίτες και να ψάχνουμε λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα.

Στην Ελλάδα, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα συνολικά. Αυξάνουμε την προσφορά κατοικιών, δίνοντας κίνητρα για να επιστρέψουν στην αγορά χιλιάδες κλειστά σπίτια και βάζοντας κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση σε περιοχές με πολύ μεγάλη πίεση. Ταυτόχρονα, στηρίζουμε άμεσα τους νέους μέσω της επιδότησης ενοικίου και των προγραμμάτων «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ», ώστε περίπου 30.000 άνθρωποι να μπορέσουν να αποκτήσουν τη δική τους κατοικία.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Υπάρχει όμως η υποχρέωση να αντιμετωπίσουμε τη στέγη ως μια κεντρική κοινωνική προτεραιότητα για την επόμενη δεκαετία.

– Αν ένας νέος ή ένα ζευγάρι σκέφτεται να φύγει στο εξωτερικό για εργασία, όπως για παράδειγμα να έρθει να εργαστεί στην Κύπρο ή σε άλλες χώρες της ΕΕ, ως Υπουργός Οικονομικών τι θα του απαντούσατε ή τι επιχειρήματα θα βάζατε στη συζήτηση για να αποτρέψετε την οικονομική μετανάστευση των νέων;

Ευτυχώς, σήμερα η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην αντίστροφη πορεία από αυτήν της κρίσης. Περισσότεροι από 400.000 Έλληνες έχουν ήδη επιστρέψει από το εξωτερικό, από περίπου 600.000 που είχαν φύγει. Δηλαδή, έχουν επιστρέψει περίπου τα δύο τρίτα. Και αυτό είναι ίσως η πιο δυνατή απόδειξη ότι η Ελλάδα αλλάζει επίπεδο.

Δεν μπορούσαμε να συμβιβαστούμε με την ιδέα ότι η χώρα θα χάνει τα πιο δημιουργικά και παραγωγικά μυαλά της. Δεν μπορούσαμε να αποδεχθούμε ότι το ταλέντο, η γνώση και η φιλοδοξία μιας ολόκληρης γενιάς θα αξιοποιούνται εκτός χώρας. Σήμερα, όμως, αυτή η εικόνα έχει αρχίσει να ανατρέπεται. Όλο και περισσότεροι νέοι Έλληνες επιστρέφουν, δημιουργούν και βλέπουν ξανά προοπτική στον τόπο τους. Η μεγάλη μας ευθύνη είναι να συνεχίσουμε να χτίζουμε μια Ελλάδα που θα παράγει ευκαιρίες: με περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες δουλειές, έμφαση στην τεχνολογία, στην καινοτομία, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην παραγωγή και στις σύγχρονες υποδομές.

Αυτό είναι το μεγάλο μας στοίχημα. Να γίνουμε μια χώρα που δεν θα εξάγει το μέλλον της, αλλά θα το κρατά, θα το αξιοποιεί και θα το δυναμώνει εδώ.

– Βλέπετε να οδηγείται η Ευρώπη σε νέα οικονομική αστάθεια από τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ποιος είναι κατά την γνώμη σας ο μεγαλύτερος κίνδυνος, ο πληθωρισμός, η ύφεση, η μετανάστευση, οι τιμές της ενέργειας;

Η κρίση στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζει ότι η οικονομία και η γεωπολιτική ασφάλεια είναι πλέον αλληλένδετες. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να αντιδράσουμε με φόβο ή πανικό, αλλά να κινηθούμε γρήγορα, στρατηγικά και ενωμένα.

Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι μια νέα ενεργειακή και πληθωριστική πίεση. Ήδη επηρεάζονται η ενέργεια, οι μεταφορές και τελικά το κόστος ζωής των πολιτών. Και η Ευρώπη πρέπει πλέον να βγει στην επίθεση, χωρίς να παραμένει εξαρτώμενη από αποφάσεις, παραγωγή και τεχνολογίες άλλων.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει ταχύτητα. Χρειαζόμαστε κοινή ενεργειακή στρατηγική, περισσότερες επενδύσεις στην τεχνολογία, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην καινοτομία και στην άμυνα. Χρειαζόμαστε μια πραγματική Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που θα μετατρέπει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις σε ευρωπαϊκή παραγωγή, ευρωπαϊκή τεχνολογία και ευρωπαϊκή ισχύ.

Η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε κρίση αποσπασματικά και να αποκτήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα δράσει γρήγορα και συντονισμένα, είτε θα χάσει έδαφος σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ.

Πόσο σημαντικό είναι για την Ελλάδα να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο και κατά πόσο τα γεωπολιτικά κωλύματα μπορούν να βάλουν στο περιθώριο αυτό το μεγάλο έργο; Ποια είναι η σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου για τις δυο οικονομίες;

Η δημιουργία μιας νέας ενεργειακής λεωφόρου στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτής της Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (GSI), αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών αναταράξεων.

Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ήδη εγκεκριμένη χρηματοδότηση ύψους 657 εκατ. ευρώ. Πρόσφατα, οι Υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου, παρουσία του Επιτρόπου Ενέργειας, έδωσαν επίσημη εντολή στον ΑΔΜΗΕ να καταθέσει αίτημα χρηματοδότησης στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ανοίγοντας τον δρόμο για ακόμη μεγαλύτερη συμμετοχή επενδυτών και ευρωπαϊκών κεφαλαίων.

Για την Κύπρο, η διασύνδεση ενισχύει τη σταθερότητα και την ασφάλεια του ηλεκτρικού της συστήματος και δημιουργεί προϋποθέσεις για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για την Ελλάδα, ενισχύει τον ρόλο της ως στρατηγικού ενεργειακού κόμβου, δημιουργώντας νέες επενδύσεις και υποδομές. Είναι ένα έργο win-win για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη.

– Υπάρχει ικανοποιητικός συντονισμός Ελλάδας και Κύπρου για κοινές παρεμβάσεις στην Ευρώπη για οικονομικά θέματα;

Βεβαίως. Και θα έλεγα ότι σήμερα δεν υπάρχει απλώς καλός συντονισμός, αλλά μια πραγματικά στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου στα μεγάλα ευρωπαϊκά και οικονομικά ζητήματα.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Κύπρος ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ενώ ο Έλληνας Υπουργός Οικονομικών εξελέγη στην Προεδρία του Eurogroup. Αυτό δημιουργεί μια ισχυρή δυνατότητα κοινών παρεμβάσεων και συντονισμού σε κρίσιμα ζητήματα για το μέλλον της Ευρώπης.

Με τον Μάκη Κεραυνό υπάρχει ουσιαστική συνεργασία σε τομείς όπως η ναυτιλία, η ενεργειακή ασφάλεια, οι επενδύσεις, ο τουρισμός και η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ειδικά στη ναυτιλία, Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες δυνάμεις της Ευρώπης. Έχουμε λοιπόν κοινή ευθύνη να προστατεύσουμε την ανταγωνιστικότητα ενός κλάδου στρατηγικής σημασίας για το ευρωπαϊκό εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία.

– Πώς μπορεί να ενισχυθεί η παρουσία ελληνικών επιχειρήσεων στην Κύπρο και κυπριακών στην Ελλάδα; Είστε γενικά ικανοποιημένος από το επίπεδο της οικονομικής συνεργασίας των δύο χωρών;

Το επίπεδο της οικονομικής συνεργασίας Ελλάδας και Κύπρου είναι ήδη πολύ υψηλό και αντανακλά τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών.

Τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Η Κύπρος είναι πλέον η 3η μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά της Ελλάδας, ενώ η Ελλάδα παραμένει σταθερά ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους της Κύπρου. Αυτό δείχνει ότι η σχέση μας έχει πραγματικό οικονομικό βάθος.

Το ζητούμενο τώρα είναι να περάσουμε σε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο επίπεδο συνεργασίας. Υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες στην ενέργεια, στη ναυτιλία, στις τράπεζες, στην τεχνολογία, στις υπηρεσίες, στις υποδομές και στην καινοτομία. Η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να λειτουργήσουν ακόμη περισσότερο ως ένας ενιαίος χώρος επενδύσεων, επιχειρηματικότητας και ανάπτυξης μέσα στην Ευρώπη.

Η έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στην Κύπρο και του Πανεπιστημίου Λευκωσίας στην Αθήνα δείχνει επίσης ότι επενδύουμε όχι μόνο στην οικονομία, αλλά και στη γνώση, στην έρευνα και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Γιατί η πραγματική δύναμη Ελλάδας και Κύπρου τα επόμενα χρόνια θα κριθεί στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στη νέα γενιά.

Άρα ναι, είμαστε ικανοποιημένοι από όσα έχουν επιτευχθεί. Αλλά πιστεύω ότι οι δυνατότητες Ελλάδας και Κύπρου είναι ακόμη μεγαλύτερες από όσα έχουμε δει μέχρι σήμερα.

«Με απλά λόγια, ενεργειακά φτωχό ένα νοικοκυριό είναι αυτό που δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του για θέρμανση τον χειμώνα και ψύξη το καλοκαίρι, που δεν μπορεί να πληρώσει τους λογαριασμούς», ανέφερε αρχικά και στη συνέχεια, μιλώντας για τα κριτήρια τόνισε πως είναι: «Νούμερο ένα τι εισόδημα έχει, νούμερο δύο πόσα λεφτά πληρώνει για την ενέργεια και νούμερο τρία, σε τι κατάσταση βρίσκεται το σπίτι του».

Αμέσως μετά, ο κ. Δούκας μίλησε μεταξύ άλλων για τις συνθήκες όπως έχουν διαμορφωθεί και την αύξηση των ευάλωτων νοικοκυριών μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όπου οι τιμές καυσίμων και ενέργειας έχουν αυξηθεί, σε σχέση με τα όσα υπολόγιζαν πριν από μερικούς μήνες.

«Αυτή τη στιγμή το 20% του πληθυσμού της χώρας είναι ή ενεργειακά ευάλωτο ή στα όρια της ενεργειακής φτώχειας», είπε ο κ. Δούκας και συνέχισε: «Να πω για παράδειγμα, πως στον Δήμο πληρώναμε για το ρεύμα στα σχολεία πριν τέσσερα χρόνια 7 σεντς την κιλοβατόρα και σήμερα πληρώνουμε 21 σεντς την κιλοβατόρα, δηλαδή 3 φορές επάνω. Άρα τα σχολεία του Δήμου βρίσκονται στα όρια της ενεργειακής φτώχειας, έχει τριπλασιαστεί το κόστος και παλεύουμε να κάνουμε ενεργειακές αναβαθμίσεις. Είναι ένα πρόβλημα που συνέχεια εντείνεται και σε όλη την Ευρώπη και στην Ελλάδα».

Ως προς το νομικό πλαίσιο και τη δυνατότητα να δράσει από μόνος του ένας δήμος για το ζήτημα της ενέργειας, ο δήμαρχος Αθηναίων τόνισε: «Αυτό έχει τελειώσει, δεν γίνεται. Δηλαδή υπήρχε μια λογική συμψηφισμού, που βασιζόταν στη δυνατότητα να έχεις ένα φωτοβολταϊκό κάπου στην Ελλάδα και να συμψηφίζεις τις καταναλώσεις σου. Τώρα πια αυτό δεν επιτρέπεται από τον νόμο».

Και παρακάτω ανέφερε: «Όταν ήμουν καθηγητής στο Πολυτεχνείο, τρέχαμε σαν πιλοτικό καινοτόμο πρόγραμμα, το να φτιάξουμε ένα Γραφείο Ενεργειακής Φτώχειας. Να γνωρίζουμε ποια νοικοκυριά είναι ενεργειακά ευάλωτα και σ’ αυτά να προσφέρουμε μια σειρά από δυνατότητες ανακούφισης, όπως για παράδειγμα να μειώσουμε τα δημοτικά τέλη. Όταν λοιπόν έγινα δήμαρχος, είπα θα το κάνουμε πράξη. Βρήκαμε μια ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μέσα από αυτή φτιάξαμε ένα Γραφείο με εξειδικευμένους συναδέλφους, ώστε μέσα από τα στοιχεία για τα ευάλωτα νοικοκυριά, να μηδενίσουμε τα δημοτικά τέλη. Στείλαμε το σχέδιο αυτό στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση και μας απάντησε ότι δεν υπάρχει νομικό πλαίσιο κι έτσι δεν μπορείτε να το κάνετε. Και λέω, ωραία, επειδή είναι πολύ κρίσιμο για εμάς, φέρουμε την ευθύνη, αρκεί να μην μας το κόψετε. Το δέχθηκε η Αποκεντρωμένη ότι είναι σωστό μέτρο».

Ανέφερε ακόμη πως στον Δήμο Αθηναίων 250 οικογένειες έχουν μηδενικά δημοτικά τέλη και 350 οικογένειες έχουν την κάρτα ενεργειακής ωφέλειας με εκπτώσεις σε ενεργειακά είδη, ενώ 1.200 είναι οι άστεγοι της πόλης με τον δήμο να διαθέτει 200 κλίνες.

«Η φτώχεια αυξάνεται», επισήμανε ο κ. Δούκας και προσέθεσε: «Ο λόγος νομίζω ότι είναι ο ακραίος πληθωρισμός. Μπορεί να έχει αυξηθεί ο μισθός, αλλά ο πληθωρισμός τρέχει 5,4%. Και το άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι η κοινωνική κατοικία, δεν υπάρχει στέγη. Το ενοίκιο αυτή τη στιγμή στην Αθήνα είναι ακραίο». Κι εδώ ως στοιχεία ανέφερε πως 114.000 ακίνητα στην Αθήνα είναι ακατοίκητα για διάφορους λόγους και 36.000 μη ηλεκτροδοτούμενα.

Στο τέλος, μίλησε και για την προοπτική, λέγοντας μεταξύ άλλων: «Θέλουμε να δουλέψουμε και το κομμάτι της ευαισθητοποίησης των νέων παιδιών, δηλαδή το Γραφείο Αντιμετώπισης Ενεργειακής Φτώχειας να μπαίνει στα σχολεία και να εξηγεί τρόπους εξοικονόμησης με απλές κινήσεις. Αυτό για εμάς είναι πολύ σημαντικό».

«Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να αφορά μόνο την τεχνολογία ή τις υποδομές. Πρέπει να αφορά πρώτα και πάνω απ’ όλα τους ανθρώπους. Στον Δήμο Αθηναίων επενδύουμε σε πολιτικές που συνδέουν τη βιωσιμότητα με την κοινωνική δικαιοσύνη και τη στήριξη των πιο ευάλωτων πολιτών», δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας και πρόσθεσε: «Το Γραφείο Αντιμετώπισης Ενεργειακής Φτώχειας του Δήμου Αθηναίων αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσπάθειας και η ημερίδα Switch On Sustainability είναι μια σημαντική ευκαιρία να ανοίξουμε έναν ουσιαστικό διάλογο για τις πόλεις του μέλλοντος που θέλουμε να δημιουργήσουμε».

Στην εκδήλωση θα συμμετέχουν εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, επιχειρήσεων, ευρωπαϊκών οργανισμών και φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών, παρουσιάζοντας καλές πρακτικές, καινοτόμες προσεγγίσεις και εφαρμόσιμα εργαλεία, που μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία πιο βιώσιμων και συμπεριληπτικών πόλεων.

Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, στη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση, στην ενεργειακή αποδοτικότητα στο αστικό περιβάλλον, στις επιπτώσεις των κτιρίων στην υγεία και την ποιότητα ζωής, καθώς και στην ενίσχυση της ενημέρωσης και της ενεργειακής συνείδησης των πολιτών.

Στο πλαίσιο της ημερίδας, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας θα αναφερθεί στο ζήτημα της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα, στις προκλήσεις της πράσινης μετάβασης και στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ανάπτυξη πολιτικών με κοινωνικό πρόσημο.

Το «Switch On Sustainability» απευθύνεται σε επαγγελματίες, ερευνητές, στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, φορείς χάραξης πολιτικής, επιχειρήσεις, οργανισμούς και ενεργούς πολίτες, που ενδιαφέρονται για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ενέργεια και τη δημιουργία πιο ανθεκτικών και συμπεριληπτικών πόλεων.

«Φτάσαμε να πληρώνουμε τη μεγαβατώρα 500 ευρώ για να επιδοτούμε τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα, δεν τα είδαμε στον λογαριασμό του νοικοκυριού και σίγουρα όχι στον λογαριασμό της βιομηχανίας» επισήμανε, ενώ υπογράμμισε πως:

«Ο πρώτος που πληρώνει οικονομικά τη νύφη από κάθε πολεμική σύρραξη στον κόσμο είναι η Ευρώπη».

Ο πρόεδρος της Metlen τόνισε πως η πράσινη ενέργεια δεν απέτυχε, «Σε ορισμένες περιπτώσεις, πέτυχε, όπως στην Ισπανία. Εκεί όμως υπάρχουν άπειρα φωτοβολταϊκά, αιολικά, πυρηνική ενέργεια και λίγα εργοστάσια αερίου».

»Στην Ελλάδα, είμαστε χαρούμενοι που γινόμαστε εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας, όμως πριν την εξαγωγή έχουν προηγηθεί μηδενικές τιμές. Έτσι, θα υπάρξουν φωτοβολταϊκά πάρκα που δε βγάζουν τα χρήματα που επενδύθηκαν για τη δημιουργία τους και σε λίγο θα αρχίσουν να τα κατάσχουν οι τράπεζες. Πρόκειται για τη λεγόμενη νέα γενικά κόκκινων δανείων».

Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν χαρακτήρισε πάντως την κατάσταση όχι απλώς ως «ενεργειακή κρίση», αλλά ως «κρίση ορυκτών καυσίμων», επαναλαμβάνοντας ότι η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα εξακολουθεί να καθιστά την ευρωπαϊκή οικονομία ιδιαίτερα ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις.

Το θέμα κυριάρχησε, σύμφωνα με την DW, στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ την Τετάρτη στην Κύπρο, όπου συζητήθηκαν εκ νέου μέτρα στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η στρατηγική απάντηση της Ευρώπης δεν μπορεί να περιοριστεί σε προσωρινές επιδοτήσεις, αλλά να στηριχθεί στην επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στη βελτίωση ενεργειακής αποδοτικότητας, την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και την ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ των κρατών-μελών.

Παράλληλα, η Κομισιόν παρουσίασε κατάλογο 11 «καλών πρακτικών» για την άμεση μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου και πετρελαίου που περιλαμβάνουν στοχευμένη και προσωρινή στήριξη για νοικοκυριά και βιομηχανία, με κοινωνικά τιμολόγια, ενεργειακά vouchers και επιδοτήσεις, που θα συνδέονται με την εξοικονόμηση ενέργειας ή επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ταχεία εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, μπαταριών, αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, αλλά και στην ανακαίνιση κτηρίων και τη σταδιακή κατάργηση νέων συστημάτων θέρμανσης που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα.

Δεν υπάρχει έλλειψη αεροπορικών καυσίμων

Στον τομέα των μεταφορών, η Επιτροπή προωθεί φθηνότερες δημόσιες συγκοινωνίες, την ηλεκτροκίνηση, την κοινόχρηστη μετακίνηση και τη χρήση ποδηλάτου, επιμένοντας παράλληλα στην ανάγκη επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων για έργα ΑΠΕ.

Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν επιχειρεί να καθησυχάσει πολίτες και τουριστική αγορά, ενόψει της θερινής περιόδου, με τον επίτροπο Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολο Τζιτζικώστα να επαναλαμβάνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα επάρκειας καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη. Όπως ανέφερε, περίπου το 70% της κατανάλωσης αεροπορικών καυσίμων καλύπτεται από ευρωπαϊκά διυλιστήρια, ενώ μόλις το 20% εισάγεται από χώρες του Κόλπου.

Οι αεροπορικές δεν μπορούν να μετακυλίσουν τα κόστη στους επιβάτες

Στο μεταξύ, παρά τις πρώτες ακυρώσεις δρομολογίων από αεροπορικές εταιρείες -λόγω του υψηλού κόστους καυσίμων-, η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ότι οι εταιρείες δεν μπορούν να μετακυλίουν ανεξέλεγκτα το κόστος στους επιβάτες. Σύμφωνα με οδηγίες της, οι αερομεταφορείς υποχρεούνται να αποζημιώνουν ή να επιστρέφουν χρήματα στους ταξιδιώτες, όταν ακυρώνουν πτήσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα εξαιτίας της αύξησης των τιμών των καυσίμων.

Σύμφωνα με ανησυχητικές αναλύσεις των Allied Shipbroking και Allied QuantumSea Research, η επάρκεια σε καύσιμα –μετρούμενη σε ημέρες κάλυψης της ζήτησης– αναμένεται να κατρακυλήσει στις 98 ημέρες μέχρι το τέλος Μαΐου 2026, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση από την έναρξη της δορυφορικής παρακολούθησης των inventories το 2018.

Η δραματική υποχώρηση από τις 101 ημέρες που βρισκόταν η αγορά προ κρίσης, αποδίδεται στην πλήρη αποδιοργάνωση ενός εκ των κρισιμότερων ενεργειακών περασμάτων του πλανήτη.

Η πραγματικότητα στο πεδίο της ναυσιπλοΐας είναι αποκαλυπτική της έντασης που επικρατεί, με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Saudi Aramco, Amin Nasser, να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Οι αριθμοί που παρουσίασε είναι αμείλικτοι: ενώ πριν την κρίση διέρχονταν καθημερινά περίπου 70 πλοία, πλέον ο αριθμός τους έχει συρρικνωθεί σε μόλις δύο έως πέντε διελεύσεις ανά εικοσιτετράωρο.

Αυτό μεταφράζεται σε μια τεράστια αιμορραγία για την παγκόσμια αγορά, η οποία υπολογίζεται ότι χάνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια για κάθε εβδομάδα που τα Στενά παραμένουν ουσιαστικά ανενεργά, με την καθαρή ημερήσια απώλεια να κυμαίνεται μεταξύ 9 και 12 εκατομμυρίων βαρελιών.

Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, ο International Energy Agency (IEA) προχώρησε στις 11 Μαρτίου 2026 στην ιστορικά μεγαλύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων, ύψους 400 εκατομμυρίων βαρελιών. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι το συγκεκριμένο «μαξιλάρι» επαρκεί μόνο για έναν μήνα υπό τις παρούσες συνθήκες κατανάλωσης.

Παρόλο που τα παγκόσμια κρατικά αποθέματα αγγίζουν τα 3 δισεκατομμύρια βαρέλια, η αποκλειστική χρήση τους θα μπορούσε να στηρίξει το σύστημα για λιγότερο από 30 εβδομάδες, την ώρα που φορείς όπως η Wood Mackenzie και η DHL εκτιμούν ότι η πλήρης ομαλοποίηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας μπορεί να απαιτήσει έως και έξι μήνες μετά από ένα ενδεχόμενο άνοιγμα των Στενών.

Η χρονική συγκυρία καθιστά την κρίση ακόμη πιο επικίνδυνη, καθώς πλησιάζουμε στο τρίτο τρίμηνο του έτους, περίοδο κατά την οποία η ζήτηση κορυφώνεται λόγω των θερινών μετακινήσεων και της αυξημένης ηλεκτροπαραγωγής.

Με τη διυλιστηριακή δραστηριότητα να αυξάνεται παραδοσιακά κατά 3,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αυτή την εποχή, ο συνδυασμός χαμηλών αποθεμάτων και μέγιστης κατανάλωσης αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τις θαλάσσιες μεταφορές.

Ήδη, η ασιατική αγορά εμφανίζει τα πρώτα σημάδια κάμψης, με τις εισαγωγές της Κίνας να έχουν υποχωρήσει κατά 20% τον Απρίλιο, εντείνοντας τους φόβους ότι εάν η κρίση παραταθεί πέραν των μέσων Ιουνίου, η πλήρης εξυγίανση της αγοράς θα μετατεθεί για το 2027.

Σε ό,τι αφορά στις τιμές του φυσικού αερίου, ο Ευ. Μυτιληναίος είπε ότι μέχρι στιγμής έχουν αυξηθεί κατά 40 – 50 %, «όμως η ιστορία δεν έχει τελειώσει».

«Οι υπόγειες αποθήκες στην Ευρώπη είναι γεμάτες κατά 30 % ενώ πέρυσι ήταν στο 50 %. Αν οι καιρικές συνθήκες και η κατάσταση στην Άπω Ανατολή αλλάξουν την ισορροπία και περισσότερα φορτία αρχίσουν να εκτρέπονται προς την περιοχή αυτή, τότε η Ευρώπη θα αναγκαστεί να πληρώσει πολύ υψηλότερες τιμές. Οι αγορές στοιχηματίζουν ότι η κρίση στον Κόλπο θα τελειώσει γρήγορα, γι αυτό δεν έχουμε δει τις αυξήσεις στο φυσικό αέριο που είδαμε το 2022. Όμως το να διαρκέσει έξι μήνες είναι ένα πιθανό σενάριο».

«Πώς θα επιστρέψουμε στη Ρωσία και θα ζητήσουμε φυσικό αέριο;»

Για την απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη σημείωσε:

«Δεν συμφωνώ απόλυτα με τις Βρυξέλλες όσον αφορά αυτές τις αποφάσεις. Αποφασίσαμε να απαλλαγούμε εντελώς από το ρωσικό φυσικό αέριο. Σήμερα δεν έχουμε φυσικό αέριο ούτε από το Κατάρ και έχουμε χαμηλά αποθέματα. Ποιος κερδίζει από όλα αυτά; Τι κερδίζει η Ευρώπη, στην πραγματικότητα; Η Ρωσία έχει σκιώδη στόλο που μεταφέρει πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε όλο τον κόσμο, σε όσους είναι πρόθυμοι να αγοράσουν με εκπτώσεις.

Αν ο πόλεμος στον Κόλπο διαρκέσει, όπως είπα, ίσως έξι μήνες, τότε δεν ξέρω αν έχουμε κάποια άλλη πιθανή πηγή φυσικού αερίου εκτός από τη Ρωσία. Οι μονάδες υγροποίησης στην Αμερική, την Αυστραλία δουλεύουν ήδη στο μάξιμουμ. Αν φτάσουμε σε έξι μήνες από τώρα με χαμηλά αποθέματα, τι θα κάνουμε; Και πώς θα επιστρέψουμε στη Ρωσία και θα ζητήσουμε φυσικό αέριο; Δεν ξέρω».

Για τον κίνδυνο εξάρτησης από το αμερικανικό φυσικό αέριο σημείωσε:

«Λέτε ότι η Ευρώπη κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για να απαλλαγεί από έναν κυρίαρχο προμηθευτή φυσικού αερίου, αλλά τώρα βρίσκεται στα χέρια ενός άλλου κυρίαρχου προμηθευτή. Ο οποίος επίσης χρεώνει πολύ περισσότερα. Αν φτάσουμε στο σημείο οι ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν το φυσικό αέριο ως μέσο πίεσης εναντίον της Ευρώπης, θα υπάρχουν άλλα ζητήματα πολύ πιο σοβαρά από το φυσικό αέριο. Θα σημαίνει ότι η κατάσταση για τις δύο πλευρές του Ατλαντικού θα έχει καταρρεύσει».

Για την ενεργειακή μετάβαση

Ο Ευ. Μυτιληναίος είπε ακόμη ότι ενεργειακή μετάβαση λαμβάνει νέα ώθηση, η οποία αυτή τη φορά βασίζεται σε διαφορετικές αιτίες, δηλαδή όχι στην απανθρακοποίηση αλλά στην ασφάλεια εφοδιασμού.

Ειδικότερα, ο κ. Μυτιληναίος έκανε λόγο για «μοναδική ευκαιρία» για την ενεργειακή μετάβαση, για λόγους ασφάλειας εφοδιασμού.

«Οι φτωχές χώρες στη Νοτιοανατολική Ασία, και άλλες περιοχές, έχουν σταματήσει να αγοράζουν φυσικό αέριο επειδή απλά δεν έχουν τα χρήματα και έχουν διακοπές ρεύματος 12 ωρών. Αυτές οι χώρες καταλαβαίνουν τώρα ότι πρέπει να δράσουν για να μην εξαρτώνται από κανέναν. Αυτό σημαίνει ανανεώσιμες πηγές, δίκτυα και ό,τι άλλο χρειάζεται», ανέφερε. «Το ίδιο ισχύει για την Ευρώπη. Γιατί είναι αλήθεια ότι για μια ακόμη φορά η Ευρώπη πληρώνει το υψηλότερο τίμημα εξαιτίας του πολέμου στον Κόλπο».

Πρόσθεσε ωστόσο ότι έως ότου αναπτυχθεί η τεχνολογία και υπάρξουν μπαταρίες μεγάλης διάρκειας θα υπάρχει εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

«Όταν εκλείπουν τα φωτοβολταϊκά, οι τιμές εκτοξεύονται από το μηδέν στα 220 ευρώ. Μέχρι η τεχνολογία να μας δώσει τη δυνατότητα να διαθέτουμε μπαταρίες με αυτονομία 6, 8 ή 10 ωρών που να είναι προσιτές θα εξαρτώμαστε από τα ορυκτά καύσιμα για περίπου το μισό της ημέρας.

»Εμείς τον επόμενο μήνα, ξεκινάμε τη λειτουργία της μεγαλύτερης μπαταρίας στην Ελλάδα. Και μιας από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη, 330 μεγαβάτ. Αλλά είναι μόνο για δύο ώρες. Ελπίζω ότι το επόμενο βήμα θα είναι έξι ώρες. Και αυτό θα δώσει μεγάλη βοήθεια. Δεν βλέπω κανέναν άλλο τρόπο να λύσουμε το πρόβλημα της απανθρακοποίησης, αν δεν καταφέρουμε να χρησιμοποιήσουμε προσιτές μπαταρίες.

»Όλοι πιστεύουμε στην πράσινη ενέργεια, στην απανθρακοποίηση και στην ασφάλεια εφοδιασμού που μπορούν να προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί την επόμενη ημέρα. Χρειάζεται χρόνος, να υπολογίσουμε πολύ προσεκτικά το κόστος και μετά να αποφασίσουμε πώς θα προχωρήσουμε».

«Η τεχνολογία των μικρών πυρηνικών μονάδων δεν είναι ακόμη ούτε οικονομικά βιώσιμη ούτε ασφαλής»

Για τους μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες ανέφερε: «Τα πυρηνικά είναι η ιδανική τεχνολογία για την κάλυψη των ωρών κατά τις οποίες δεν είναι δυνατή η χρήση ανανεώσιμων πηγών.

Όμως η τεχνολογία των μικρών πυρηνικών μονάδων δεν είναι ακόμη ούτε οικονομικά βιώσιμη ούτε ασφαλής. Επί της αρχής δεν έχω αντίρρηση και θα με ενδιέφερε, να συμμετάσχω σε ένα τέτοιο έργο. Αλλά ίσως είναι ακόμα λίγο νωρίς. Και πρέπει να δούμε στην Ελλάδα και το θέμα των σεισμών».

Η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ ωφελεί ολόκληρη την αγορά

Ανέφερε επίσης ότι η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ ωφελεί ολόκληρη την αγορά και δήλωσε ενδιαφέρον για τους μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, σημειώνοντας ωστόσο ότι η τεχνολογία δεν είναι ακόμα ώριμη και ότι χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε μια σεισμογενή χώρα όπως η Ελλάδα.

-Για την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ: Πριν από την ανακοίνωση της αύξησης, η ΔΕΗ είχε κεφαλαιοποίηση περίπου 6 δισεκατομμυρίων. Έτσι η αύξηση κεφαλαίου ύψους 4 δισ. αντιστοιχεί στο 70% της κεφαλαιοποίησης. Είναι μια πολύ καλή συμφωνία αν μπορείτε να το κάνετε. Οι τελευταίες ειδήσεις από την αγορά αναφέρουν ότι η ΔΕΗ θα πετύχει. Έχουν πολλά σχέδια για το μέλλον, για επέκταση, ειδικά εκτός Ελλάδας. Αυτό θα δώσει ώθηση σε ολόκληρη την αγορά”.