Κατά τη διάρκεια συζήτησης με τον ευρωβουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Τσιόδρα, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί πλέον κορυφαία εθνική προτεραιότητα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής αγορά ενέργειας επηρεάζεται από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και την αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.

Απαντώντας σε ερώτηση για το ενδεχόμενο παρατεταμένης κρίσης και διατήρησης των πιέσεων στις διεθνείς τιμές ενέργειας, ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Όπως ανέφερε, η υψηλή συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα λειτουργεί ως «ασπίδα», απορροφώντας μέρος των διεθνών ανατιμήσεων και εμποδίζοντας την πλήρη μετακύλισή τους στους καταναλωτές.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η χώρα διαθέτει πλέον δημοσιονομική σταθερότητα και επαρκή περιθώρια παρέμβασης. «Η κυβέρνηση έχει αποδείξει από το 2019 ότι όταν χρειάζεται στέκεται δίπλα στην κοινωνία με στοχευμένα μέτρα και όχι με οριζόντιες παρεμβάσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η έξοδος της χώρας από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας και η διατήρηση ισχυρών δημοσιονομικών επιδόσεων επιτρέπουν την παροχή στήριξης όπου αυτή απαιτείται.

Το μήνυμα του υπουργού ήταν σαφές: όσο η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τις αγορές ενέργειας και όσο παραμένει η αβεβαιότητα για τη ναυσιπλοΐα και τη διακίνηση ενεργειακών προϊόντων μέσω των Στενών του Ορμούζ, η κυβέρνηση θα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και θα παρεμβαίνει όπου κρίνεται αναγκαίο για την προστασία των πολιτών και της οικονομίας.

Για τα προβλήματα καθημερινότητας, με έμφαση την στέγη, ο Υπουργός Οικονομικών σημειώνει ότι «το στεγαστικό πρόβλημα είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος που εντάξαμε το στεγαστικό ζήτημα στην ατζέντα του Eurogroup που φιλοξενήθηκε στη Λευκωσία. Πρέπει να συζητάμε ό,τι απασχολεί τους πολίτες και να ψάχνουμε λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα».

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης στέλνει επίσης μηνύματα για τον ρόλο της Ευρώπης και την αλλαγή στρατηγικής που πρέπει να προωθήσει. Αναφέρει ειδικότερα ότι «η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε κρίση αποσπασματικά και να αποκτήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα δράσει γρήγορα και συντονισμένα, είτε θα χάσει έδαφος, σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ».

Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή οικονομία, εξηγεί ο κ. Πιερρακάκης, είναι μια νέα ενεργειακή και πληθωριστική πίεση. Ήδη επηρεάζονται η ενέργεια, οι μεταφορές και τελικά θα αυξηθεί το κόστος ζωής των πολιτών. Και η Ευρώπη, τονίζει, δεν μπορεί να βρίσκεται κάθε φορά σε θέση άμυνας, εξαρτώμενη από αποφάσεις, παραγωγή και τεχνολογίες άλλων.

Για την ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο όπως είπε ο κ. Πιερρακάκης, «η δημιουργία μιας νέας ενεργειακής λεωφόρου στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτής της Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (GSI), αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών αναταράξεων».

Η συνέντευξη Πιερρακάκη

– Η ελληνική κυβέρνηση επικαλείται τους δείκτες, που δείχνουν ανάπτυξη και βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων της χώρας αλλά πολλοί πολίτες και φορείς λένε ότι δεν βλέπουν ουσιαστικές βελτιώσεις στην καθημερινότητα. Ποια είναι κατά την άποψή σας η πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και πώς θα αντιμετωπιστούν τα προβλήματα νέας αύξησης στον πληθωρισμό;

Η ελληνική οικονομία σήμερα είναι σαφώς πιο ισχυρή απ’ ό,τι πριν από λίγα χρόνια. Η χώρα αναπτύσσεται με ρυθμούς κοντά στο 2%, οι επενδύσεις αυξήθηκαν από το 11% στο 17% του ΑΕΠ και το δημόσιο χρέος καταγράφει τον ταχύτερο ρυθμό μείωσης παγκοσμίως. Αυτή είναι πραγματική πρόοδος. Είναι η απόδειξη ότι η Ελλάδα αλλάζει σελίδα και εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό παράδειγμα μετασχηματισμού, ανθεκτικότητας και αξιοπιστίας.

Όμως, υπάρχει και μια δεύτερη αλήθεια, που πρέπει να λέγεται καθαρά. Οι δείκτες πολλές φορές βελτιώνονται πιο γρήγορα από την καθημερινότητα του πολίτη. Ο κόσμος μετρά την οικονομία με το κόστος ζωής, το ενοίκιο, το σούπερ μάρκετ και την ενέργεια. Γι’ αυτό, η μάχη απέναντι στην ακρίβεια παραμένει απόλυτη προτεραιότητα.

Η κυβέρνηση στην Ελλάδα ήδη διέθεσε 800 εκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη των πολιτών απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις. Όμως η μόνιμη απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο τα προσωρινά μέτρα. Η πραγματική απάντηση είναι μια οικονομία πιο παραγωγική, πιο ανταγωνιστική και πιο εξωστρεφής. Μια οικονομία με περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες δουλειές και μεγαλύτερη συμμετοχή της τεχνολογίας, της καινοτομίας και της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγή.

Το μεγάλο στοίχημα της Ελλάδας είναι η ανάπτυξη να φτάσει ακόμη πιο γρήγορα στην κοινωνία. Να μετατρέπεται σε πραγματική βελτίωση της ζωής των πολιτών. Και υπάρχουν πλέον σοβαροί λόγοι αισιοδοξίας ότι η χώρα τα επόμενα χρόνια μπορεί να το πετύχει.

– Το στεγαστικό πρόβλημα είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ευρώπη και απασχολεί έντονα την Ελλάδα και την Κύπρο. Τι θα λέγατε ως Υπουργός Οικονομικών σε έναν 25χρονο με μισθό περίπου €1.000 με €1.200 που ανησυχεί ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ δική του στέγη; Τι μπορεί να κάνει το κράτος ή η Ευρώπη για αυτό το καυτό πρόβλημα;

Θα έλεγα πρώτα απ’ όλα ότι καταλαβαίνουμε απόλυτα την αγωνία του. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας, ανεξαρτησίας και προοπτικής ζωής. Και δεν αφορά μόνο την Ελλάδα ή την Κύπρο. Είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος που εντάξαμε το στεγαστικό ζήτημα στην ατζέντα του Eurogroup, που φιλοξενήθηκε στη Λευκωσία. Πρέπει να συζητάμε ό,τι απασχολεί τους πολίτες και να ψάχνουμε λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα.

Στην Ελλάδα, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα συνολικά. Αυξάνουμε την προσφορά κατοικιών, δίνοντας κίνητρα για να επιστρέψουν στην αγορά χιλιάδες κλειστά σπίτια και βάζοντας κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση σε περιοχές με πολύ μεγάλη πίεση. Ταυτόχρονα, στηρίζουμε άμεσα τους νέους μέσω της επιδότησης ενοικίου και των προγραμμάτων «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ», ώστε περίπου 30.000 άνθρωποι να μπορέσουν να αποκτήσουν τη δική τους κατοικία.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Υπάρχει όμως η υποχρέωση να αντιμετωπίσουμε τη στέγη ως μια κεντρική κοινωνική προτεραιότητα για την επόμενη δεκαετία.

– Αν ένας νέος ή ένα ζευγάρι σκέφτεται να φύγει στο εξωτερικό για εργασία, όπως για παράδειγμα να έρθει να εργαστεί στην Κύπρο ή σε άλλες χώρες της ΕΕ, ως Υπουργός Οικονομικών τι θα του απαντούσατε ή τι επιχειρήματα θα βάζατε στη συζήτηση για να αποτρέψετε την οικονομική μετανάστευση των νέων;

Ευτυχώς, σήμερα η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην αντίστροφη πορεία από αυτήν της κρίσης. Περισσότεροι από 400.000 Έλληνες έχουν ήδη επιστρέψει από το εξωτερικό, από περίπου 600.000 που είχαν φύγει. Δηλαδή, έχουν επιστρέψει περίπου τα δύο τρίτα. Και αυτό είναι ίσως η πιο δυνατή απόδειξη ότι η Ελλάδα αλλάζει επίπεδο.

Δεν μπορούσαμε να συμβιβαστούμε με την ιδέα ότι η χώρα θα χάνει τα πιο δημιουργικά και παραγωγικά μυαλά της. Δεν μπορούσαμε να αποδεχθούμε ότι το ταλέντο, η γνώση και η φιλοδοξία μιας ολόκληρης γενιάς θα αξιοποιούνται εκτός χώρας. Σήμερα, όμως, αυτή η εικόνα έχει αρχίσει να ανατρέπεται. Όλο και περισσότεροι νέοι Έλληνες επιστρέφουν, δημιουργούν και βλέπουν ξανά προοπτική στον τόπο τους. Η μεγάλη μας ευθύνη είναι να συνεχίσουμε να χτίζουμε μια Ελλάδα που θα παράγει ευκαιρίες: με περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες δουλειές, έμφαση στην τεχνολογία, στην καινοτομία, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην παραγωγή και στις σύγχρονες υποδομές.

Αυτό είναι το μεγάλο μας στοίχημα. Να γίνουμε μια χώρα που δεν θα εξάγει το μέλλον της, αλλά θα το κρατά, θα το αξιοποιεί και θα το δυναμώνει εδώ.

– Βλέπετε να οδηγείται η Ευρώπη σε νέα οικονομική αστάθεια από τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ποιος είναι κατά την γνώμη σας ο μεγαλύτερος κίνδυνος, ο πληθωρισμός, η ύφεση, η μετανάστευση, οι τιμές της ενέργειας;

Η κρίση στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζει ότι η οικονομία και η γεωπολιτική ασφάλεια είναι πλέον αλληλένδετες. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να αντιδράσουμε με φόβο ή πανικό, αλλά να κινηθούμε γρήγορα, στρατηγικά και ενωμένα.

Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι μια νέα ενεργειακή και πληθωριστική πίεση. Ήδη επηρεάζονται η ενέργεια, οι μεταφορές και τελικά το κόστος ζωής των πολιτών. Και η Ευρώπη πρέπει πλέον να βγει στην επίθεση, χωρίς να παραμένει εξαρτώμενη από αποφάσεις, παραγωγή και τεχνολογίες άλλων.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει ταχύτητα. Χρειαζόμαστε κοινή ενεργειακή στρατηγική, περισσότερες επενδύσεις στην τεχνολογία, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην καινοτομία και στην άμυνα. Χρειαζόμαστε μια πραγματική Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που θα μετατρέπει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις σε ευρωπαϊκή παραγωγή, ευρωπαϊκή τεχνολογία και ευρωπαϊκή ισχύ.

Η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε κρίση αποσπασματικά και να αποκτήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα δράσει γρήγορα και συντονισμένα, είτε θα χάσει έδαφος σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ.

Πόσο σημαντικό είναι για την Ελλάδα να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο και κατά πόσο τα γεωπολιτικά κωλύματα μπορούν να βάλουν στο περιθώριο αυτό το μεγάλο έργο; Ποια είναι η σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου για τις δυο οικονομίες;

Η δημιουργία μιας νέας ενεργειακής λεωφόρου στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτής της Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (GSI), αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών αναταράξεων.

Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ήδη εγκεκριμένη χρηματοδότηση ύψους 657 εκατ. ευρώ. Πρόσφατα, οι Υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου, παρουσία του Επιτρόπου Ενέργειας, έδωσαν επίσημη εντολή στον ΑΔΜΗΕ να καταθέσει αίτημα χρηματοδότησης στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ανοίγοντας τον δρόμο για ακόμη μεγαλύτερη συμμετοχή επενδυτών και ευρωπαϊκών κεφαλαίων.

Για την Κύπρο, η διασύνδεση ενισχύει τη σταθερότητα και την ασφάλεια του ηλεκτρικού της συστήματος και δημιουργεί προϋποθέσεις για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για την Ελλάδα, ενισχύει τον ρόλο της ως στρατηγικού ενεργειακού κόμβου, δημιουργώντας νέες επενδύσεις και υποδομές. Είναι ένα έργο win-win για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη.

– Υπάρχει ικανοποιητικός συντονισμός Ελλάδας και Κύπρου για κοινές παρεμβάσεις στην Ευρώπη για οικονομικά θέματα;

Βεβαίως. Και θα έλεγα ότι σήμερα δεν υπάρχει απλώς καλός συντονισμός, αλλά μια πραγματικά στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου στα μεγάλα ευρωπαϊκά και οικονομικά ζητήματα.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Κύπρος ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ενώ ο Έλληνας Υπουργός Οικονομικών εξελέγη στην Προεδρία του Eurogroup. Αυτό δημιουργεί μια ισχυρή δυνατότητα κοινών παρεμβάσεων και συντονισμού σε κρίσιμα ζητήματα για το μέλλον της Ευρώπης.

Με τον Μάκη Κεραυνό υπάρχει ουσιαστική συνεργασία σε τομείς όπως η ναυτιλία, η ενεργειακή ασφάλεια, οι επενδύσεις, ο τουρισμός και η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ειδικά στη ναυτιλία, Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες δυνάμεις της Ευρώπης. Έχουμε λοιπόν κοινή ευθύνη να προστατεύσουμε την ανταγωνιστικότητα ενός κλάδου στρατηγικής σημασίας για το ευρωπαϊκό εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία.

– Πώς μπορεί να ενισχυθεί η παρουσία ελληνικών επιχειρήσεων στην Κύπρο και κυπριακών στην Ελλάδα; Είστε γενικά ικανοποιημένος από το επίπεδο της οικονομικής συνεργασίας των δύο χωρών;

Το επίπεδο της οικονομικής συνεργασίας Ελλάδας και Κύπρου είναι ήδη πολύ υψηλό και αντανακλά τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών.

Τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Η Κύπρος είναι πλέον η 3η μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά της Ελλάδας, ενώ η Ελλάδα παραμένει σταθερά ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους της Κύπρου. Αυτό δείχνει ότι η σχέση μας έχει πραγματικό οικονομικό βάθος.

Το ζητούμενο τώρα είναι να περάσουμε σε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο επίπεδο συνεργασίας. Υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες στην ενέργεια, στη ναυτιλία, στις τράπεζες, στην τεχνολογία, στις υπηρεσίες, στις υποδομές και στην καινοτομία. Η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να λειτουργήσουν ακόμη περισσότερο ως ένας ενιαίος χώρος επενδύσεων, επιχειρηματικότητας και ανάπτυξης μέσα στην Ευρώπη.

Η έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στην Κύπρο και του Πανεπιστημίου Λευκωσίας στην Αθήνα δείχνει επίσης ότι επενδύουμε όχι μόνο στην οικονομία, αλλά και στη γνώση, στην έρευνα και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Γιατί η πραγματική δύναμη Ελλάδας και Κύπρου τα επόμενα χρόνια θα κριθεί στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στη νέα γενιά.

Άρα ναι, είμαστε ικανοποιημένοι από όσα έχουν επιτευχθεί. Αλλά πιστεύω ότι οι δυνατότητες Ελλάδας και Κύπρου είναι ακόμη μεγαλύτερες από όσα έχουμε δει μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με ανησυχητικές αναλύσεις των Allied Shipbroking και Allied QuantumSea Research, η επάρκεια σε καύσιμα –μετρούμενη σε ημέρες κάλυψης της ζήτησης– αναμένεται να κατρακυλήσει στις 98 ημέρες μέχρι το τέλος Μαΐου 2026, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση από την έναρξη της δορυφορικής παρακολούθησης των inventories το 2018.

Η δραματική υποχώρηση από τις 101 ημέρες που βρισκόταν η αγορά προ κρίσης, αποδίδεται στην πλήρη αποδιοργάνωση ενός εκ των κρισιμότερων ενεργειακών περασμάτων του πλανήτη.

Η πραγματικότητα στο πεδίο της ναυσιπλοΐας είναι αποκαλυπτική της έντασης που επικρατεί, με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Saudi Aramco, Amin Nasser, να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Οι αριθμοί που παρουσίασε είναι αμείλικτοι: ενώ πριν την κρίση διέρχονταν καθημερινά περίπου 70 πλοία, πλέον ο αριθμός τους έχει συρρικνωθεί σε μόλις δύο έως πέντε διελεύσεις ανά εικοσιτετράωρο.

Αυτό μεταφράζεται σε μια τεράστια αιμορραγία για την παγκόσμια αγορά, η οποία υπολογίζεται ότι χάνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια για κάθε εβδομάδα που τα Στενά παραμένουν ουσιαστικά ανενεργά, με την καθαρή ημερήσια απώλεια να κυμαίνεται μεταξύ 9 και 12 εκατομμυρίων βαρελιών.

Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, ο International Energy Agency (IEA) προχώρησε στις 11 Μαρτίου 2026 στην ιστορικά μεγαλύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων, ύψους 400 εκατομμυρίων βαρελιών. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι το συγκεκριμένο «μαξιλάρι» επαρκεί μόνο για έναν μήνα υπό τις παρούσες συνθήκες κατανάλωσης.

Παρόλο που τα παγκόσμια κρατικά αποθέματα αγγίζουν τα 3 δισεκατομμύρια βαρέλια, η αποκλειστική χρήση τους θα μπορούσε να στηρίξει το σύστημα για λιγότερο από 30 εβδομάδες, την ώρα που φορείς όπως η Wood Mackenzie και η DHL εκτιμούν ότι η πλήρης ομαλοποίηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας μπορεί να απαιτήσει έως και έξι μήνες μετά από ένα ενδεχόμενο άνοιγμα των Στενών.

Η χρονική συγκυρία καθιστά την κρίση ακόμη πιο επικίνδυνη, καθώς πλησιάζουμε στο τρίτο τρίμηνο του έτους, περίοδο κατά την οποία η ζήτηση κορυφώνεται λόγω των θερινών μετακινήσεων και της αυξημένης ηλεκτροπαραγωγής.

Με τη διυλιστηριακή δραστηριότητα να αυξάνεται παραδοσιακά κατά 3,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αυτή την εποχή, ο συνδυασμός χαμηλών αποθεμάτων και μέγιστης κατανάλωσης αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τις θαλάσσιες μεταφορές.

Ήδη, η ασιατική αγορά εμφανίζει τα πρώτα σημάδια κάμψης, με τις εισαγωγές της Κίνας να έχουν υποχωρήσει κατά 20% τον Απρίλιο, εντείνοντας τους φόβους ότι εάν η κρίση παραταθεί πέραν των μέσων Ιουνίου, η πλήρης εξυγίανση της αγοράς θα μετατεθεί για το 2027.

Η θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ παραμένει σε κατάσταση στασιμότητας, γεγονός που αναδεικνύει την ευαλωτότητα της Ευρώπης στον βραχυπρόθεσμο εφοδιασμό. Ο κ. Βαφεάδης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη λέξη «πιθανότητα», ξεκαθαρίζοντας πως η κατάσταση εξελίσσεται δυναμικά και απαιτεί εγρήγορση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΕ οφείλει να διαχειριστεί καλύτερα τους ρυθμούς κατανάλωσης ώστε να εξουδετερωθούν οι κίνδυνοι σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Παρά την ανησυχία, ο υπουργός θέλησε να καθησυχάσει το κοινό διευκρινίζοντας πως αυτή τη στιγμή δεν βρισκόμαστε σε κάποια επικίνδυνη ζώνη που να δικαιολογεί πανικό. Πρωταρχικός στόχος της συζήτησης είναι η αποφυγή φαινομένων όπως οι ουρές στα πρατήρια βενζίνης, ένα σενάριο που η κυβέρνηση επιθυμεί να προλάβει πριν καν εκδηλωθεί.

Όπως ανακοινώθηκε, η συνάντηση της Τρίτης θεωρείται καθοριστική, καθώς θα τροφοδοτήσει τη συζήτηση στη Σύνοδο Κορυφής των 27 ηγετών που θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο σε δύο ημέρες.

Ερωτηθείς για τα αεροπορικά καύσιμα, ο Αλέξης Βαφεάδης παραδέχθηκε ότι μια τέτοια έλλειψη θα επηρέαζε άμεσα τη συνδεσιμότητα και κάθε Ευρωπαίο πολίτη, γεγονός που καθιστά την ετοιμότητα επιτακτική.

Στο βίντεο που συνοδεύει την ανάρτησή του στα μέσα κοινωνωικής δικτύωσης για τις επαφές του στην Ουάσιγκτον, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογραμμίζει τον ρόλο του Eurogroup στη διαχείριση των διεθνών πιέσεων, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «στην Ευρώπη, αυτή τη στιγμή, μέρος της δουλειάς μας στο Eurogroup είναι να συντονίσουμε την αντίδραση, καθώς και τη φύση των μέτρων και των πολιτικών που θα επιχειρήσουν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις αυτής της ενεργειακής κρίσης».

Στην ανάρτηση αποτυπώνονται εικόνες από τις επαφές και συναντήσεις κορυφής που είχε στην Ουάσιγκτον όπως, μεταξύ άλλων, στις συνομιλίες με τη Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ Kristalina Georgieva, στο πλευρό της Προέδρου της ΕΚΤ Christine Lagarde, στη Σύνοδο της G7 με την υπουργό Οικονομικών της Ιαπωνίας Satsuki Katayama και άλλους ομολόγους του. Εμφανίζεται επίσης να συμμετέχει στο πάνελ «Governor Talks» του ΔΝΤ με θέμα την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, καθώς και στο Semafor World Economy Forum, αναλύοντας τις προοπτικές της παγκόσμιας ανάπτυξης.

Παράλληλα, στο ίδιο βίντεο, ο υπουργός υπογραμμίζει τη σημασία της πολιτικής σταθερότητας της χώρας για την οικονομική της πρόοδο, αναφέροντας ότι «η πολιτική σταθερότητα είναι απαραίτητη. Είναι το “οξυγόνο” στο δωμάτιο. Είναι η προϋπόθεση για να δημιουργηθεί δημοσιονομική σταθερότητα» όπως τονίζει.

Όπως τόνισε, η διεθνής οικονομία ενδέχεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις στη σύγχρονη ιστορία, με χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να υπερβούν τόσο τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 όσο και τις επιπτώσεις της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Ο υπουργός σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν ήδη αρχίσει να αναθεωρούν προς τα κάτω τις προβλέψεις ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται οι πληθωριστικές πιέσεις – μία εξέλιξη αναμενόμενη σε συνθήκες ενεργειακού σοκ. Αν και το σενάριο στασιμοπληθωρισμού δεν αποτελεί ακόμη τη βασική πρόβλεψη, παραμένει υπαρκτός κίνδυνος, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. «Το κρίσιμο ερώτημα είναι ο χρόνος και το βάθος της κρίσης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Υπό την ιδιότητά του ως προέδρου του Eurogroup, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε τη σημασία του συντονισμού των ευρωπαϊκών πολιτικών, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία του 2022 προσφέρει πολύτιμα διδάγματα. Τα μέτρα στήριξης, όπως είπε, θα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και προσαρμοσμένα, ώστε να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να δημιουργούν μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές ανισορροπίες. «Ξέρουμε πλέον τι λειτούργησε και τι όχι», σημείωσε, προσθέτοντας ότι βασικός στόχος είναι η προστασία των πιο ευάλωτων με διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Πέρα από τη διαχείριση της κρίσης, ο υπουργός ανέδειξε την ανάγκη επιτάχυνσης των διαρθρωτικών αλλαγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως σε ό,τι αφορά την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής ολοκλήρωσης. Όπως επισήμανε, η Ευρώπη εξακολουθεί να μην αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες της, κυρίως λόγω εσωτερικών εμποδίων.

Αναφορικά με τις σχέσεις Ευρώπης-Ηνωμένων Πολιτειών, ο κ. Πιερρακάκης επανέλαβε τον στρατηγικό χαρακτήρα τους, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις. «Μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες, αλλά τα κοινά συμφέροντα παραμένουν», υπογράμμισε, επισημαίνοντας τη σημασία της συνεργασίας σε τομείς όπως η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη.

Κάνοντας αναφορά στην πορεία της ελληνικής οικονομίας την τελευταία δεκαετία, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ανάκαμψη στηρίχθηκε στη δημοσιονομική σταθερότητα, την πολιτική συνέπεια και την επιμονή στις μεταρρυθμίσεις. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πλατφόρμα Gov.gr, η οποία συνέβαλε τόσο στη βελτίωση των υπηρεσιών όσο και στην ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Ο κ. Πιερρακάκης αναφέρθηκε και στις πολιτικές εξελίξεις στην Ουγγαρία, εκφράζοντας ικανοποίηση για την εκλογή μιας πιο φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης, την οποία χαρακτήρισε θετική εξέλιξη για τον ευρωπαϊκό συντονισμό.

«Οι ενεργειακές κρίσεις έχουν την τάση να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται πολύ γρήγορα. Η νομισματική πολιτική, από την άλλη, εφαρμόζεται μακροπρόθεσμα και οι επιπτώσεις της καθυστερούν να εμφανιστούν», απάντησε, όταν ρωτήθηκε αν υπάρχει πιθανότητα να παρέμβει η Fed ώστε να στηρίξει την αμερικανική οικονομία, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Για την Επιτροπή Νομισματικής Πολιτικής της Fed (FOMC) ο στόχος παραμένει «να μειώσουμε τον πληθωρισμό στο 2%, σε βιώσιμη βάση», επέμεινε. «Ήμασταν σχεδόν έτοιμοι να τα καταφέρουμε στα τέλη του 2024», υπενθύμισε.

Έκτοτε, η Fed χρειάστηκε να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις των δασμών που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, οι οποίοι ώθησαν τον πληθωρισμό προς τα πάνω: πλησίασε ξανά το 3%, σε ετήσια βάση, μέχρι που άρχισε ξανά να υποχωρεί σταδιακά. Σύμφωνα με τον Πάουελ, η εκτίμηση της Fed είναι ότι οι δασμολογική πολιτική του Τραμπ πρόσθεσε από 0,5% έως 1% στον πληθωρισμό.

Ο επικεφαλής της Fed άδραξε αυτήν την ευκαιρία για να υπενθυμίσει πόσο σημαντική είναι η «πλήρης πολιτική ανεξαρτησία» της κεντρικής τράπεζας η οποία «δεν πρέπει να αντιδρά στις πολιτικές εξελίξεις».

«Θα ήθελε να πιστεύω ότι ο πρόεδρος (της Fed) θα είναι πάντα κάποιος που εργάζεται χωρίς να τον ενδιαφέρει η πολιτική και θα μπορούσε να διοριστεί από οποιοδήποτε κόμμα», είπε.

Ο Πάουελ διορίστηκε σε αυτήν τη θέση από τον Τραμπ, κατά την πρώτη θητεία του. Ο Δημοκρατικός διάδοχος του Τραμπ, ο Τζο Μπάιντεν, ανανέωσε τη θητεία του. Από τη στιγμή που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο ωστόσο ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος εξαπολύει συνεχώς επιθέσεις στον Πάουελ, κατηγορώντας τον επειδή δεν μειώνει τα επιτόκια και δεν στηρίζει την οικονομική πολιτική της κυβέρνησής του.

Η θητεία του Πάουελ λήγει θεωρητικά τον Μάιο αλλά ενδέχεται να παραμείνει στο αξίωμα μέχρι να επικυρωθεί από τη Γερουσία ο διορισμός του διαδόχου του, του Κέβιν Γουόρς. Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές απειλούν να μπλοκάρουν τη διαδικασία αν δεν τεθεί στο αρχείο μια έρευνα σε βάρος του Πάουελ, που θεωρούν ότι ξεκίνησε με μοναδικό στόχο να ασκηθούν πιέσεις στους κεντρικούς τραπεζίτες.

«Επενδύστε χρόνο στην ΤΝ»

Απευθυνόμενος στους φοιτητές οικονομικών τμημάτων του Χάρβαρντ, ο Πάουελ είπε ότι είναι αισιόδοξος για τις μελλοντικές εργασιακές προοπτικές τους, μολονότι στην παρούσα φάση η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας παραμένει χαμηλή, εξηγώντας ότι η αμερικανική οικονομία είναι η πιο δυναμική και παραγωγική στον κόσμο.

Ο Πάουελ είπε ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης καθιστούν πολύ πιο παραγωγικούς τους εργαζόμενους που τα χρησιμοποιούν και προέτρεψε τους φοιτητές να επενδύσουν χρόνο ώστε να μάθουν αυτές τις τεχνολογίες.

«Δεν αρνούμαστε ότι είναι μια δύσκολη εποχή για να εισέλθει κανείς στην αγορά εργασίας, θα χρειαστεί υπομονή και όλα αυτά. Αλλά μακροπρόθεσμα, αυτή η οικονομία θα σας δώσει μεγάλες ευκαιρίες. Να είστε αισιόδοξοι», είπε.

Παρά τις δραστικές αλλαγές στις πηγές ενεργειακού εφοδιασμού από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Δυτική Ευρώπη παραμένει εξαιρετικά εξαρτημένη από το φυσικό αέριο: Αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και σχεδόν το ένα τρίτο όλων των νοικοκυριών βασίζονται στο αέριο για θέρμανση.

Αν και η Ένωση των «27» εισάγει σχετικά λίγο αέριο από τη Μέση Ανατολή, ο περιορισμός των ενεργειακών εξαγωγών από τον Κόλπο έχει αυξήσει τις τιμές στην Ευρώπη. Η τιμή αναφοράς φυσικού αερίου της περιοχής έχει ανέβει πάνω από 70% από τις επιθέσεις στο Ιράν που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκλεισε τον χειμώνα με λιγότερο από 30% της δυναμικότητας αποθήκευσης γεμάτο, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2022, όταν οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών κατέρρευσαν.

Αν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, οι ευρωπαϊκές χώρες θα αναγκαστούν να πληρώσουν ακριβά για να γεμίσουν ξανά τις αποθήκες πριν από τον επόμενο χειμώνα, όταν η ζήτηση για αέριο είναι υψηλότερη. Αυτό θα επιδεινώσει την αναταραχή που ήδη πιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, πλήττοντας τα κέρδη των επιχειρήσεων και ασκώντας έντονη πίεση στις κυβερνήσεις να προστατεύσουν τις οικονομίες τους.

Οι New York Times συνοψίζουν πώς φτάσαμε εδώ.

Η Ευρώπη μπήκε στον χειμώνα με χαμηλότερα από τα συνηθισμένα επίπεδα αποθήκευσης αερίου. Ένας σχετικά ψυχρός χειμώνας προκάλεσε υψηλή ζήτηση φυσικού αερίου για θέρμανση, αλλά ο κύριος λόγος που τα επίπεδα αποθήκευσης είναι τόσο χαμηλά είναι ότι ξεκίνησαν τον χειμώνα έτσι, δήλωσε ο Ronald Pinto, αναλυτής φυσικού αερίου στην Kpler, μια εταιρεία δεδομένων της βιομηχανίας. Στις αρχές Οκτωβρίου, τα αποθέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν στο 83% της δυναμικότητας, 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τον προηγούμενο χρόνο.

«Δεν ήταν το καλύτερο ξεκίνημα», είπε ο Pinto. Επιπλέον, πρόσθεσε, η περιοχή πέρασε όλο τον χειμώνα με λιγότερο αέριο που διοχετεύτηκε από τη Ρωσία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να σταματήσει όλες τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, τόσο μέσω αγωγών όσο και LNG, τα επόμενα χρόνια. Ήδη, το αέριο από τη Ρωσία μειώθηκε στο 13% του μίγματος εισαγωγών της περιοχής πέρυσι, από πάνω από 40% το 2021.

Μέρος του λόγου για τα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης ήταν ότι πέρυσι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαλάρωσε τους κανόνες που απαιτούσαν από τις χώρες να φτάσουν το 90% της δυναμικότητας αποθήκευσης πριν από τον χειμώνα. Αντ’ αυτού, οι αξιωματούχοι της επιτροπής έδωσαν στις κυβερνήσεις περιθώριο για τον χρόνο και την ποσότητα «σε περίπτωση δύσκολων συνθηκών».

Γιατί το έκαναν;

Το συνηθισμένο μοτίβο τιμών ανατράπηκε. Κανονικά, τα αποθέματα γεμίζουν το καλοκαίρι όταν οι τιμές είναι χαμηλές και αντλούνται τον χειμώνα όταν οι τιμές είναι υψηλότερες. Αλλά πρόσφατα, το συνηθισμένο μοτίβο τιμών έχει καταρρεύσει. Οι υψηλότερες τιμές το καλοκαίρι έχουν κάνει τους χειριστές αποθήκευσης πιο διστακτικούς στο να γεμίσουν τις δεξαμενές.

Η στροφή της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών σε LNG που μεταφέρεται από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες έχει συμβάλει σε αυτή την αναστροφή, δήλωσε ο Alfred Arnborg, αναλυτής στο Think Tank Europa.

Η Ευρώπη «άνοιξε τον εαυτό της στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου όπου οι οικονομικοί όροι είναι διαφορετικοί», είπε ο Arnborg. Η ζήτηση από την Ασία το καλοκαίρι για ψύξη έχει κάνει τις τιμές πιο σταθερές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, καθιστώντας λιγότερο ελκυστικό να αγοράζει και να αποθηκεύει κανείς αέριο, πρόσθεσε.

Η ευρωπαϊκή πολιτική που απαιτεί υψηλά επίπεδα αποθήκευσης πριν από τον χειμώνα επηρέασε επίσης τις τιμές, δήλωσε η Natasha Fielding, επικεφαλής τιμολόγησης αερίου και LNG στην Argus Media. Αυτό αύξησε τη ζήτηση αερίου το καλοκαίρι για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, ανεβάζοντας τις τιμές του καλοκαιριού.

Το κόστος ήταν μέρος της αιτιολόγησης για τη χαλάρωση των στόχων αποθήκευσης πέρυσι.

«Δεν βρισκόμασταν πλέον σε αυτό το είδος κρίσιμου σεναρίου, και οι προοπτικές για την παγκόσμια αγορά LNG ήταν πολύ διαφορετικές», δήλωσε η Fielding. «Υπήρχε η άποψη ότι στην πραγματικότητα η Ευρώπη δεν χρειαζόταν να γεμίσει πλήρως τα αποθέματά της».

Το περασμένο καλοκαίρι, η ενεργειακή αγορά βρισκόταν σε πολύ ισχυρότερη θέση. Πολλοί περίμεναν μεγάλη αύξηση της προσφοράς, υποστηριζόμενη από την επέκταση του τεράστιου συγκροτήματος φυσικού αερίου Ras Laffan στο Κατάρ. Αλλά οι επιθέσεις με πυραύλους και drones από το Ιράν έχουν περιορίσει τις ενεργειακές αποστολές μέσω του Στενού του Ορμούζ, και η κρατική ενεργειακή εταιρεία του Κατάρ διέκοψε την παραγωγή ΥΦΑ, αποκόπτοντας περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG .

Επιπλέον, η αύξηση των αποθεμάτων δεν μπορεί να γίνει εύκολα. Κατά κύριο λόγο, εξαρτάται από τη γεωλογία, με το αέριο να αποθηκεύεται σε εξαντλημένα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου ή σε αλατοσπηλιές. Ορισμένες χώρες δεν διαθέτουν καθόλου υπόγεια αποθήκη, όπως η Ιρλανδία και η Ελλάδα.

Τι γίνεται τώρα;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν τους στόχους αποθήκευσης στην αρχή του χειμώνα στο 80% της δυναμικότητας. Σε επιστολή προς τους υπουργούς ενέργειας της περιοχής την περασμένη εβδομάδα, ο Επίτροπος Ενέργειας Dan Jorgensen τους προέτρεψε να αρχίσουν να γεμίζουν τις αποθήκες νωρίς με συντονισμένο τρόπο.

«Αυτή η ευελιξία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της ζήτησης αερίου σε περιόδους έντασης της προσφοράς και να μειώσει την πίεση στις τιμές αερίου στην Ευρώπη», έγραψε ο κ. Jorgensen στην επιστολή που είδε η New York Times. «Έχουμε επίσης διδαχθεί από τις παγίδες της ασυντόνιστης δράσης».

Οι αξιωματούχοι θέλουν να αποφύγουν μια επανάληψη του 2022, όταν οι ευρωπαϊκές χώρες ανταγωνίζονταν για αγορά αερίου για αποθήκευση, ανεβάζοντας τις τιμές. Εκείνο το καλοκαίρι, η Γερμανία ξόδεψε σχεδόν 8 δισ. ευρώ για αέριο αποθήκευσης και η ιταλική κυβέρνηση 6,6 δισ., σύμφωνα με την Argus Media.

Αλλά υπάρχουν ανησυχίες για το πώς η Ευρώπη θα γεμίσει τώρα τις αποθήκες της. Η διαδικασία συνήθως ξεκινά τον Απρίλιο και τον Μάιο, δήλωσε ο Pinto της Kpler.

Κανονικά, αυτή είναι η περίοδος που δεν υπάρχει μεγάλη ανταγωνιστικότητα από την Ασία για φορτία, γιατί η ζήτηση εκεί για ψύξη δεν έχει ακόμη αυξηθεί. Αλλά φέτος, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν περιορίζει τις βασικές τους μεσανατολικές επιλογές, οι Ασιάτες αγοραστές ανταγωνίζονται με τους Ευρωπαίους για ΥΦΑ από τις ΗΠΑ και άλλους προμηθευτές.

Ήδη, 11 πλοία που μετέφεραν LNG προοριζόμενο για την Ευρώπη έχουν αλλάξει πορεία προς την Ασία, σύμφωνα με την Kpler.

Τελικά, ο οικονομικός πόνος που προκαλεί η ακριβή ενέργεια μπορεί να μειώσει τη ζήτηση στην Ασία, επιτρέποντας στους Ευρωπαίους αγοραστές να γεμίσουν επαρκώς. Αλλά σύμφωνα με τον  Pinto, αυτό θα μπορούσε να συμβεί «σε πολύ υψηλό κόστος».

Με τη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο να διανύει ήδη την τρίτη εβδομάδα, μια δύσκολη πραγματικότητα γίνεται αισθητή στην Ευρώπη: ακόμη κι αν επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός σήμερα, η ήπειρος φαίνεται να οδεύει προς μια νέα ενεργειακή κρίση. Οι συνεχιζόμενες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και τα αντίποινα της Τεχεράνης έχουν προκαλέσει μία από τις σοβαρότερες αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας εδώ και δεκαετίες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, το πλέον κρίσιμο σημείο διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Πριν την τρέχουσα κρίση, περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περνούσε καθημερινά από το στενό. Η απειλή ιρανικών θαλάσσιων ναρκών και πυραυλικών επιθέσεων έχει σχεδόν ακινητοποιήσει τη διέλευση εμπορικών τάνκερ, καθώς πολλοί πλοιοκτήτες προτιμούν να αγκυροβολούν εκτός στενού παρά να ρισκάρουν τη διέλευση.

Αν και το κλείσιμο του στενού έχει προκαλέσει σοκ στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, η άμεση ευρωπαϊκή ευαλωτότητα εντοπίζεται αλλού: στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG διερχόταν από το στενό πριν την κρίση, με μεγάλο μέρος να προέρχεται από το Κατάρ, τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG παγκοσμίως, χωρίς εναλλακτική διαδρομή εξαγωγής.

Αναπλήρωση αποθεμάτων υπό πίεση

Για την Ευρώπη, η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Αυτή την περίοδο ξεκινά η διαδικασία πλήρωσης των υπόγειων αποθηκών φυσικού αερίου ενόψει χειμώνα. Ωστόσο, τα ευρωπαϊκά κράτη βρίσκονται φέτος στη δυσμενέστερη θέση των τελευταίων ετών, εξαρτώμενα πλέον κυρίως από εισαγωγές LNG μετά τη στροφή μακριά από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών που ξεκίνησε με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Aggregated Gas Storage Inventory, τα αποθέματα στην Ευρώπη βρίσκονται κάτω από το 30%, στο χαμηλότερο επίπεδο πενταετίας. Ένας ψυχρότερος χειμώνας και αυξημένη κατανάλωση στον ηλεκτροπαραγωγικό τομέα ανέβασαν τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά σχεδόν 7% από την αρχή του έτους. Παράλληλα, οι εξαγωγές μέσω αγωγών από την ΕΕ προς την Ουκρανία αυξήθηκαν πάνω από δέκα φορές ετησίως, επιταχύνοντας περαιτέρω τις αναλήψεις αποθεμάτων.

Οι κανονισμοί της ΕΕ απαιτούν τα αποθέματα να φτάσουν τουλάχιστον το 90% έως τον Δεκέμβριο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εισαχθούν σχεδόν 60 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου στην επερχόμενη περίοδο αναπλήρωσης – περίπου 586 τεραβατώρες (TWh), ποσότητα που επαρκεί για 57 εκατ. νοικοκυριά στις ΗΠΑ ετησίως. Όμως δεν μπορούν όλα τα εισαγόμενα φορτία να κατευθυνθούν σε αποθήκευση, αφού καλύπτουν και την καθημερινή κατανάλωση.

LNG: Η αγορά υπό πίεση και η διακοπή στο Κατάρ

Ακόμη και πριν την κλιμάκωση στον Κόλπο, η χαμηλή στάθμη των ευρωπαϊκών αποθεμάτων οδηγούσε σε σχεδιασμό για ιστορικά υψηλές εισαγωγές LNG το 2026. Η αγορά πιέστηκε ακόμη περισσότερο μετά το πλήγμα με drone του Ιράν στις εγκαταστάσεις της QatarEnergy στη Ρας Λαφάν στις 2 Μαρτίου, που προκάλεσε άμεσο τερματισμό της παραγωγής.

Δύο μέρες μετά, η εταιρεία κήρυξε ανωτέρα βία (force majeure) αναστέλλοντας προσωρινά τις συμβατικές υποχρεώσεις για παραδόσεις LNG. Η αβεβαιότητα για τον χρόνο επανεκκίνησης της παραγωγής παραμένει μεγάλη – ακόμη κι αν λήξει σήμερα η σύγκρουση και ανοίξει ξανά το στενό, πλήρης επαναφορά θα χρειαστεί εβδομάδες ή μήνες.

Η ανακοίνωση της QatarEnergy οδήγησε σε απότομη άνοδο των τιμών αναφοράς φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά πάνω από 50% στις 2 Μαρτίου – η μεγαλύτερη ημερήσια αύξηση από την ενεργειακή κρίση του 2022 λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Ασία vs Ευρώπη: Η μάχη για τα φορτία LNG

Οι πιέσεις αυτές δεν περιορίζονται στην Ευρώπη· κινδυνεύουν να αναζωπυρώσουν τον ανταγωνισμό με τους ασιατικούς εισαγωγείς για τα περιορισμένα φορτία LNG. Παραδοσιακά, οι Ασιάτες έκλειναν μακροχρόνια συμβόλαια με εξαγωγείς ενώ η Ευρώπη βασιζόταν στο ρωσικό αέριο μέσω αγωγών. Μετά το 2022 όμως, οι Ευρωπαίοι οδήγησαν τις τιμές LNG στα ύψη, αποσπώντας φορτία που προορίζονταν για Ασία.

Η τρέχουσα κρίση ίσως αλλάξει αυτή τη δυναμική: καθώς μειώνεται η προσφορά από Κατάρ, οι Ασιάτες –ιδίως οι τέσσερις μεγάλες οικονομίες Ανατολικής Ασίας: Κίνα, Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Ταϊβάν– πιθανόν να προσφέρουν υψηλότερες τιμές από τους Ευρωπαίους για διαθέσιμα φορτία. Το 2025 οι τέσσερις αυτές χώρες αντιπροσώπευαν περίπου τα τρία τέταρτα των ασιατικών εισαγωγών LNG· μόνο η Κίνα κάλυψε το 29% των εισαγωγών της από Κατάρ.

Ήδη εμφανίζονται ενδείξεις αυτής της αλλαγής: πρόσφατα αναφέρθηκε ότι αμερικανικό τάνκερ LNG άλλαξε πορεία από το Βέλγιο προς την Κίνα – ένδειξη ότι ο ανταγωνισμός αυτός ίσως χαθεί για την Ευρώπη λόγω κόστους.

Οι εξαγωγές αμερικανικού LNG έχουν εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο διαφοροποίησης για την Ευρώπη μετά το 2022, όμως ακόμα κι αν αυξηθεί η παραγωγή στις ΗΠΑ, είναι δύσκολο να καλυφθεί πλήρως η απώλεια του καταριανού όγκου βραχυπρόθεσμα. Οι υποδομές υγροποίησης λειτουργούν ήδη στα όρια χωρητικότητας και η διαφορά τιμών μεταξύ Ασίας (JKM) και Ευρώπης (TTF) παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις.

Το τέλος του ρωσικού αερίου πλησιάζει

Το πρόβλημα επιδεινώνεται λόγω της ευρωπαϊκής πολιτικής σταδιακής κατάργησης εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου και LNG έως τα τέλη του 2027. Από τον Ιούνιο φέτος απαγορεύονται τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια αγωγού με τη Ρωσία· όλα τα υπόλοιπα θα λήξουν μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2027.

Παρότι το ρωσικό LNG καλύπτει σχετικά μικρό μέρος των ευρωπαϊκών αναγκών (περίπου 17 bcm ή 13% των συνολικών εισαγωγών το 2025), παραμένει σημαντικό στοιχείο στο ενεργειακό μίγμα. Οι Βρυξέλλες είχαν σχεδιάσει να αντικαταστήσουν αυτό τον όγκο κυρίως με LNG από τις ΗΠΑ — ωστόσο η συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή καθιστά αυτόν τον στόχο όλο και πιο δύσκολο.

Eπιστροφή στο σημείο μηδέν – Οι πολιτικές αντιδράσεις

Οι Bρυξέλλες δεν έχουν δώσει ουσιαστική λύση στο νέο ενεργειακό σοκ. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δηλώνει ότι εξετάζονται μέτρα όπως διευρυμένες συμφωνίες αγοράς ενέργειας (PPAs), προσωρινές κρατικές ενισχύσεις και ενδεχόμενα πλαφόν τιμών φυσικού αερίου.

Το πλαφόν συνάντησε σφοδρή αντίδραση στη διάρκεια της κρίσης του 2022 – κυρίως από τη Γερμανία και την Ολλανδία που υποστήριξαν πως ο τεχνητός περιορισμός τιμών θα αποθαρρύνει τους προμηθευτές LNG υπέρ των Ασιατών αγοραστών. Παρόμοιες ενστάσεις προβλέπονται και σήμερα μεταξύ των κρατών-μελών.

Η νέα κρίση έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τη στρατηγική ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης. Αν και έγιναν σημαντικά βήματα διαφοροποίησης (ανάπτυξη πυρηνικής/ανανεώσιμων), αυτά συχνά επισκιάστηκαν από νέα εξάρτηση στο αμερικανικό LNG — μια σχέση που πολλοί αναλυτές προειδοποιούσαν ως επικίνδυνη επανάληψη μοτίβων εξάρτησης.

Μετά την εγκατάλειψη εγχώριων έργων ενέργειας – κυρίως την κατάρρευση του γερμανικού πυρηνικού προγράμματος – η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με τις ίδιες εξαρτήσεις του 2022: πλήρως εκτεθειμένη στον διεθνή ανταγωνισμό τιμών και χωρίς άμεσα διαθέσιμα εργαλεία πολιτικής παρέμβασης.

Tο δίλημμα Ρωσίας – Η πίεση των κυρώσεων

Η νέα ενεργειακή αναταραχή άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Την περασμένη εβδομάδα οι ΗΠΑ χαλάρωσαν προσωρινά τους περιορισμούς επιτρέποντας στην Ινδία να εισάγει μπλοκαρισμένο στη θάλασσα ρωσικό πετρέλαιο — μια στροφή σε σχέση με όσα είχαν συμφωνηθεί τον Φεβρουάριο μεταξύ ΗΠΑ-Ινδίας.

Ο Τραμπ, στις 12 Μαρτίου, επέκτεινε ακόμη περισσότερο αυτή την εξαίρεση επιτρέποντας γενικά πωλήσεις μεταφερόμενου δια θαλάσσης ρωσικού πετρελαίου, υποστηρίζοντας πως έτσι μειώνεται η πίεση στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Το επιχείρημα συμπληρώνεται από τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ που υποστηρίζει ότι η Ρωσία φορολογεί κυρίως την παραγωγή κι όχι τις πωλήσεις — κάτι που αμφισβητείται έντονα καθώς η Μόσχα έχει τροποποιήσει επανειλημμένα το φορολογικό καθεστώς ώστε να μεγιστοποιήσει τα κρατικά έσοδα.

Tο πλαφόν τιμής G7, που βασίζεται στον έλεγχο δυτικών ασφαλιστικών υπηρεσιών/χρηματοδότησης μεταφορών ως μοχλό πίεσης στη Μόσχα, επίσης αποδυναμώνεται καθώς πλέον η τιμή του ρωσικού πετρελαίου έχει πέσει κάτω από τα αρχικά όρια πλαφόν (60 δολάρια), οδηγώντας ΕΕ και Ηνωμένο Βασίλειο σε χαμηλότερη οριοθέτηση (47 δολάρια) — αλλά χωρίς συμμετοχή των ΗΠΑ, γεγονός που υπονομεύει αποτελεσματικά τη συνοχή του μηχανισμού.

Tο ενδεχόμενο πλήρους άρσης εφαρμογής του πλαφόν υπό νέα διοίκηση στις ΗΠΑ παραμένει ανοικτό.

Eσωτερικές διαιρέσεις στην ΕΕ – Το πολιτικό κόστος

Οι ευρωπαίοι ηγέτες δηλώνουν επίμονα ότι δεν υπάρχει επιστροφή στο ρωσικό αέριο: στις 11 Μαρτίου η φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε πως κάτι τέτοιο θα ήταν «στρατηγικό λάθος» που αυξάνει την ευαλωτότητα της ΕΕ. Σε πρόσφατη συνάντηση κορυφής G7 οι πρόεδροι Mακρόν, Mερτς, και Mελόνι, μαζί με άλλους ομολόγους τους, απέρριψαν κάθε σκέψη χαλάρωσης κυρώσεων παρά τις πιέσεις στην αγορά πετρελαίου.

Ο  Bέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, ωστόσο, διαφοροποιήθηκε δημόσια λέγοντας πως «η Ευρώπη πρέπει να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με τη Ρωσία και να ξανακερδίσει πρόσβαση στη φθηνή ενέργεια», προσθέτοντας ότι αρκετοί ευρωπαίοι αξιωματούχοι συμμερίζονται ιδιωτικά αυτή τη θέση αλλά δεν το δηλώνουν δημοσίως. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Όρμπαν παραμένει επίσης υπέρμαχος επαναδιαπραγμάτευσης αλλά θεωρείται περιθωριακή φωνή λόγω των στενών σχέσεών του με τη Μόσχα.

Tυχόν παράταση παράθυρου εισαγωγής ρωσικού φυσικού αερίου πέραν των σημερινών προθεσμιών θα απαιτούσε περίπλοκες πολιτικές διαδικασίες μεταξύ Επιτροπής-Κοινοβουλίου-Συμβουλίου — μια επιλογή γεμάτη πολιτικούς κινδύνους που ουσιαστικά θα αναιρούσε δύο χρόνια ευρωπαϊκής στρατηγικής απεξάρτησης και θα χρηματοδοτούσε τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ωστόσο, ο Μπέντζαμιν Χίλγκενστοκ, επικεφαλής μακροοικονομικής έρευνας και στρατηγικής στη Σχολή Οικονομικών του Κιέβου, υποστήριξε ότι η κίνηση ήταν «μια σοβαρή διάσωση» για το καθεστώς του Πούτιν.

Εκτίμησε ότι οι μηνιαίες εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου θα μπορούσαν να ενισχυθούν κατά περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια (7,5 δισεκατομμύρια λίρες), με τα μισά από αυτά να καταβάλλονται σε φόρους απευθείας στα ταμεία της κυβέρνησης.

Η οικονομική πίεση αυξάνεται στη Ρωσία, με τις εξαγωγές πετρελαίου τον Φεβρουάριο να φτάνουν στο χαμηλότερο επίπεδο από την πλήρη εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022.

Αν η κρίση στο Ιράν διαρκούσε μόνο έναν ή δύο μήνες, ο αντίκτυπος θα ήταν περιορισμένος, αλλά αν διαρκούσε πολύ περισσότερο, θα έφερνε τη Ρωσία «ξανά σε μια αρκετά άνετη θέση», είπε.

Tο δυσεπίλυτο δίλημμα της Ευρώπης

Tο βασικό πρόβλημα πλέον είναι ότι ενώ οι υψηλές τιμές πετρελαίου πλήττουν όλο τον κόσμο, ο άμεσος κίνδυνος για την Ευρώπη είναι αν μπορεί να εξασφαλίσει αρκετά φορτία LNG ώστε να καλύψει τις ανάγκες αποθήκευσης πριν τον χειμώνα.

Mε εποχική περίοδο αναπλήρωσης που διαρκεί Απρίλιο-Νοέμβριο, απώλεια ακόμη δύο μηνών λόγω διακοπής παραγωγής στο Κατάρ ισοδυναμεί με απώλεια περίπου του 25% του διαθέσιμου χρόνου πριν αφιχθεί νέο φορτίο LNG στην ήπειρο.

Kρατικές προσπάθειες περιορισμού ζήτησης μέσω μέτρων εξοικονόμησης ή περικοπής βιομηχανικής κατανάλωσης είναι δύσκολα εφαρμόσιμες πολιτικά κι οικονομικά σε τέτοια κλίμακα· πιθανότερο σενάριο είναι ότι οι ευρωπαίοι αγοραστές θα περιμένουν πρώτα να καλυφθεί η ασιατική ζήτηση — πληρώνοντας στη συνέχεια όποια τιμή απαιτηθεί για να εξασφαλιστεί επάρκεια εφοδιασμού.

Aυτό όμως σημαίνει μετακύλιση κόστους σε νοικοκυριά κι επιχειρήσεις, με δυσβάστακτες οικονομικές/πολιτικές συνέπειες. Σε τελική ανάλυση, η επιλογή είναι δυϊκή: είτε πραγματικές ελλείψεις είτε τεράστιος οικονομικός αντίκτυπος λόγω υψηλών τιμών.
Η επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο παραμένει πολιτικά απαγορευτική επιλογή· μια τέτοια κίνηση θα αναιρούσε δύο χρόνια επίπονης διαφοροποίησης και θα ενίσχυε οικονομικά τη Μόσχα ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται.

Aυτό που ανέδειξε αυτή η κρίση είναι οι δομικές αδυναμίες στην εφοδιαστική αλυσίδα ενέργειας της Ευρώπης — κι εύκολη λύση δεν υπάρχει στον ορίζοντα.
H αντιμετώπιση αυτού του διλήμματος θα κυριαρχήσει τόσο στην πολιτική όσο και στην οικονομική συζήτηση τους επόμενους μήνες.

Ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών υπογράμμισε ότι καθοριστικό παράγοντα αποτελεί το πότε θα επαναλειτουργήσουν τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν ουσιαστικά κλειστά εξαιτίας των απειλών του Ιράν κατά της ναυσιπλοΐας. «Αν υπάρχει μία λέξη που αποτυπώνει τη σημερινή συγκυρία, αυτή είναι η “αβεβαιότητα”», σημείωσε χαρακτηριστικά.

«Η πορεία της κρίσης θα καθορίσει εάν οι παρεμβάσεις θα έχουν κυρίως εθνικό χαρακτήρα ή θα κινηθούν σε πιο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η διάρκεια και η ένταση της διαταραχής θα προσδιορίσουν ποια εργαλεία θα αξιοποιηθούν. Υπάρχει ήδη η εμπειρία του 2022, καθώς και οι θέσεις των κρατών-μελών», ανέφερε.

Όπως σημείωσε «η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι συνέπειές της έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των Ευρωπαίων πολιτών, όσον αφορά το κόστος της ενέργειας, το κόστος των καθημερινών αγαθών, αλλά και το αίσθημα ασφάλειάς τους», 

Επισήμανε ότι πυξίδα στη σημερινή ενημέρωσή του προς τους ηγέτες των κρατών – μελών της ΕΕ είναι η διαχείριση της κρίσης και ο τρόπος στήριξης των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και των πολιτών είναι σημαντικά στοιχεία, όπως «εξίσου σημαντικό, και ακόμη περισσότερο, είναι η ενίσχυση των μακροπρόθεσμων θεμελίων των οικονομιών μας» τόνισε.

Στόχος του Eurogroup είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, η οποία απαιτεί κατάργηση των εμποδίων που υπάρχουν μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, η κινητοποίηση ανενεργών αποταμιεύσεων προς παραγωγικές επενδύσεις, ενισχύοντας τον διεθνή ρόλο του ευρώ και θωρακίζοντας την ανθεκτικότητα των οικονομιών.

«Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε και ξέρουμε και πώς να το κάνουμε. Και τα τρία απαραίτητα συστατικά είναι η αποφασιστικότητα, η αίσθηση σκοπού και πάνω απ’ όλα η ταχύτητα. Δεν είναι ώρα για δισταγμό, είναι ώρα για αποφάσεις», τόνισε.

Για τα μέτρα που αφορούν την ενέργεια ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε πως αναμένεται να ανακοινωθούν, τονίζοντας πως «υπάρχει μια εργαλειοθήκη που αναπτύχθηκε το 2022, και υπάρχει επίσης μια νέα εργαλειοθήκη που παρουσιάζεται αυτή τη στιγμή. Υπάρχει αίσθηση επείγοντος. Η διάρκεια, όπως ανέφερα, και το επίπεδο της αποσταθεροποίησης, θα είναι καθοριστικά», υπογραμμίζοντας τη διάρκεια που θα παραμείνει κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που θα είναι «η βασική μεταβλητή όσον αφορά την καλύτερη αντίδραση σε αυτή την κρίση».

Ο ίδιος ρωτήθηκε και για τα νέα, ανησυχητικά δεδομένα που δημιουργούνται μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου κοιτάσματος στο Κατάρ, λέγοντας πως «πρόκειται για μια απολύτως ανησυχητική κατάσταση και εξετάζουμε όλα τα σενάρια, τα καλύτερα και τα χειρότερα. Ανάλογα με το πώς θα εξελιχθεί η κρίση, θα φανεί αν οι απαντήσεις θα είναι καθαρά εθνικές ή πιο ευρωπαϊκές».