Στη συνέντευξη Τύπου συμμετείχαν ο υπουργός Ενέργειας,Σταύρος Παπασταύρου και ο υφυπουργός, Νίκος Τσάφος.

«Η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε εξαγωγική δύναμη ενέργειας»

Κατά την εισαγωγική του τοποθέτηση ο υπουργός Ενέργειας, κ. Παπασταύρου ανέφερε:

«Η χώρα μας τα τελευταία χρόνια επένδυσε συστηματικά στις ΑΠΕ, στις διασυνδέσεις και στον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου. Από το 2019 εργαστήκαμε πάνω σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, όχι αποσπασματικά. Και αυτό το σχέδιο μας έδωσε ένα σημαντικό αποτέλεσμα: Από χώρα εισαγωγέας ενέργειας, η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε εξαγωγική δύναμη, με τιμές που κινούνται στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το ενεργειακό πλεονέκτημα πρέπει να μετατραπεί και σε οικονομικό όφελος, ώστε να φτάσει και στον πολίτη».

Και συμπλήρωσε: «Η πρόταση που παρουσιάζουμε δεν είναι ένα επιδοματικό σχέδιο. Είναι ένα ολιστικό σχέδιο μόνιμων αλλαγών. Το σχέδιο είναι ρεαλιστικό, εφαρμόσιμο και μετρήσιμο, περνούμε σε ένα νέο επίπεδο ενεργειακής στρατηγικής, περνούμε από την άμυνα στη δημιουργία των προϋποθέσεων για μόνιμα διαρθρωτικά χαμηλότερες τιμές.  Χτίζουμε ένα ανάχωμα απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις. Η ενεργειακή αγορά δεν είναι απομονωμένη από τις διεθνείς εξελίξεις. Οι επιπτώσεις στη δική μας αγορά ήταν πιο ήπιες σε σχέσεις με άλλες αγορές ακριβώς επειδή έχουμε επενδύσει στις εγχώριες ΑΠΕ.».

«Η σταδιακή μείωση των τιμών στο ρεύμα κατά 30% έως το 2029, που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός, είναι η φυσική συνέχεια μιας πολιτικής που ξεκίνησε από το 2019», πρόσθεσε ο κ. Παπασταύρου.

Ο υπουργός τόνισε ότι «έχουμε τριπλασιάσει την εγκατεστημένη ισχύ από ΑΠΕ, είμαστε τρίτοι στον κόσμο σε διείσδυση από φωτοβολταϊκά και ένατοι από αιολικά. Το νέο ΕΧΠ/ΑΕ μας δίνει τα θεμέλια για το μέλλον, με σεβασμό στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες».

Όπως είπε, στο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ (μικρά έργα) έχει συνδεθεί πάνω από το 50% της εγκατεστημένης ισχύος των ΑΠΕ με σχεδόν 100.000 συνδέσεις.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι από το 2005 η χώρα εγκαταλείπει σταδιακά τον ακριβό λιγνίτη, με τη λιγνιτική παραγωγή να έχει μειωθεί κατά 92% σε σχέση με το 2005, ενώ ήδη μεταξύ 2005 και 2019 είχε καταγραφεί μείωση κατά 66%.

Η Ελλάδα παράλληλα είναι καθαρός εξαγωγέας στο ρεύμα από το 2024 για πρώτη φορά από το 2000. Μέχρι τον Ιούλιο του 2026 έχουμε σχεδόν διπλάσιες εξαγωγές έναντι του 2025 συνολικά.

Στην ηλεκτρική ενέργεια η χώρα μας έχει πλέον εμπορικό πλεόνασμα με την αλλαγή να αγγίζει πλέον το 1 δισ. ευρώ.

Οι έξι άξονες για μείωση των τιμών στο ρεύμα

Όπως ανέφερε ο Υπουργός, η μείωση των τιμών στο ρεύμα θα επιτευχθεί μέσα από έξι βασικούς άξονες, οι οποίοι αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου.

Συγκεκριμένα:

-Συνέχιση των επενδύσεων
-Επίσπευση της αποθήκευσης ενέργειας
-Διασυνδέσεις των νησιών
-Μείωση των ρευματοκλοπών και των ληξιπρόθεσμων οφειλών
-Συνεχιζόμενες επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας
-Νέο πλαίσιο για την ενεργειακή αυτονομία

Όπως αναφέρθηκε κατά την παρουσίαση, οι ακριβές τιμές προέρχονται κυρίως από τις ώρες χωρίς ηλιοφάνεια.

Με επιπλέον αποθήκευση θα μειωθούν σημαντικά οι απογευματινές αιχμές και η ανάγκη να καίμε (ακριβό) φυσικό αέριο.

Ρευματοκλοπές και ληξιπρόθεσμες οφειλές

Οι μη τεχνικές απώλειες κοστίζουν περίπου 450 εκατ. ευρώ τον χρόνο (2022-2024). Η συνεχιζόμενη μείωση τους αφαιρεί ένα σημαντικό βάρος από την τελική τιμή του ρεύματος. «Με τους έξυπνους μετρητές μειώνουμε τις απώλειες και δίνουμε ευελιξία στους καταναλωτές. Στο τέλος του έτους τα 2/3 της ενέργειας στον ΔΕΔΔΗΕ θα δουλεύουν με την τηλεμέτρηση», είπε ο κ. Τσάφος.

«Το κόστος από τις ρευματοκλοπές το πληρώνουμε όλοι μας. Η ενέργεια που χάνεται πρέπει με κάποιον τρόπο να ανακτηθεί», συνέχισε ο υφυπουργός παρουσιάζοντας τα στοιχεία με τις μη τεχνικές απώλειες ρεύματος.

Συνεχίζοντας παρουσίασε στοιχεία από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές. 

Αναφορικά με τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, συγκροτείται έναν νέο σύστημα επισήμανσης οφειλών για καταναλωτές με ληξιπρόθεσμες οφειλές. Με τη συμπλήρωση τριών επισημάνσεων ο καταναλωτής δεν θα μπορεί να αλλάζει προμηθευτή χωρίς τακτοποίηση. Να σημειωθεί ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές φτάνουν περίπου τα 3 δισ. ευρώ. Αυτό το βάρος μετακυλίεται σε όλους τους καταναλωτές.

«Όποιος δεν πληρώνει, το κόστος αυτό το πληρώνουμε όλοι μας. Τι κάνουμε εμείς; Φέραμε  ένα νέο πλαίσιο με τον υπουργό μέσα στο καλοκαίρι, ώστε, εάν κάποιος το έχει κάνει πολλές φορές, να μπορούμε να τον σταματήσουμε από το να συνεχίζει να πηγαίνει στον επόμενο προμηθευτή, μέχρι να προχωρήσει σε κάποιον διακανονισμό», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Τσάφος.

«Η προσπάθεια που κάνουμε δεν είναι σημειακή και δεν θα έχει αποτέλεσμα αύριο. Είναι συνολική, είναι ολιστική», σημείωσε απαντώντας σε ερωτήσεις εκπροσώπων του Τύπου ο κ. Παπασταύρου.

Σπύρος Σιδέρης

Οι πετρελαϊκές, πάλι, κοιτάζουν τους αριθμούς: δεκάδες δισεκατομμύρια σε επενδύσεις, γεωτρήσεις, αγωγοί, προβληματικές υποδομές, ακριβή επεξεργασία και ένα πολιτικό περιβάλλον με βαρύ ιστορικό ανατροπών. Τα 65 δισ. βαρέλια ακούγονται εντυπωσιακά. Για να γίνουν δολάρια, όμως, πρέπει πρώτα κάποιος να αναλάβει το ρίσκο να τα βγάλει από τη γη.

17 κοιτάσματα, 65 δισ. βαρέλια και η Ουάσιγκτον μέσα στο παιχνίδι

Στο επίκεντρο βρίσκεται η North American Blue Energy Partners (NABEP), η οποία απέκτησε παραχωρήσεις διάρκειας 100 ετών για 17 πετρελαϊκά πεδία με αποδεδειγμένα αποθέματα περίπου 65 δισ. βαρελιών.

Η διάρκεια προκαλεί εντύπωση, αλλά οι όροι έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ εξασφαλίζει συμμετοχή 35% στη μητρική εταιρεία, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αποκτά δικαίωμα αγοράς του 20% της παραγωγής σε τιμή κόστους και προτεραιότητα για την αγορά του υπολοίπου.

Η Ουάσιγκτον διατηρεί παράλληλα δικαίωμα βέτο στην επιλογή μελών του διοικητικού συμβουλίου, στο οποίο η πλειονότητα θα πρέπει να είναι Αμερικανοί.

Τα αποθέματα παραμένουν ιδιοκτησία της Βενεζουέλας. Στην παραγωγή, τη χρηματοδότηση και τη διάθεση του πετρελαίου, όμως, οι ΗΠΑ αποκτούν θέση που ξεπερνά κατά πολύ εκείνη ενός απλού αγοραστή.

Γιατί ο Τραμπ θέλει το πετρέλαιο τώρα

Η χρονική στιγμή δεν είναι τυχαία. Οι αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές και τα προβλήματα στις θαλάσσιες εμπορικές οδούς έχουν επαναφέρει την ασφάλεια εφοδιασμού ψηλά στην αμερικανική ατζέντα.

Το βενεζουελάνικο αργό διαθέτει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: βρίσκεται στην αμερικανική «γειτονιά» και μπορεί να φθάσει στα διυλιστήρια του Κόλπου του Μεξικού χωρίς να εξαρτάται από τα επικίνδυνα περάσματα της Μέσης Ανατολής. Τα συγκεκριμένα διυλιστήρια είναι, μάλιστα, κατάλληλα για την επεξεργασία του βαρέος, υψηλής περιεκτικότητας σε θείο πετρελαίου που παράγει η Βενεζουέλα.

Υπάρχει και η πολιτική διάσταση. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, μια συμφωνία που μπορεί να παρουσιαστεί ως ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και ανάχωμα στις τιμές των καυσίμων είναι πολύτιμη για τον Τραμπ.

Το πρόβλημα είναι ότι ο εκλογικός χρόνος μετριέται σε μήνες. Ο πετρελαϊκός σε χρόνια.

Τα 100 δισ. υπάρχουν προς το παρόν στα χαρτιά

Η North American Blue Energy Partners (NABEP) σχεδιάζει επενδύσεις που μπορεί να φθάσουν τα 100 δισ. δολάρια, φιλοδοξώντας να ανεβάσει την παραγωγή των δραστηριοτήτων της σε περισσότερο από ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως.

Οι αριθμοί των αποθεμάτων δεν πρέπει, ωστόσο, να συγχέονται με την πραγματική δυνατότητα παραγωγής. Η Βενεζουέλα διαθέτει περίπου 303 δισ. βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων, αλλά σήμερα αντλεί πολύ λιγότερο από τα περισσότερα από 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που παρήγαγε στις καλύτερες εποχές της.

Το αργό της είναι βαρύ και ακριβότερο στην εξόρυξη και την επεξεργασία, ενώ η μακρόχρονη υποεπένδυση έχει αφήσει εγκαταστάσεις και δίκτυα με σοβαρές ανάγκες εκσυγχρονισμού. Τα κοιτάσματα υπάρχουν. Το δύσκολο είναι να βρεθούν τα κεφάλαια που θα τα επαναφέρουν σε μεγάλη παραγωγή με ανταγωνιστικό κόστος.

Ο εφιάλτης των εθνικοποιήσεων

Πάνω από κάθε μακροπρόθεσμη επένδυση στη Βενεζουέλα κρέμεται και μια παλιά ιστορία: οι εθνικοποιήσεις ξένων περιουσιακών στοιχείων.

Η ExxonMobil και η ConocoPhillips είδαν επενδύσεις τους να απαλλοτριώνονται το 2007 και ακολούθησαν πολυετείς διεθνείς διαιτησίες. Αυτό το παρελθόν δεν διαγράφεται επειδή άλλαξε το πολιτικό κλίμα.

Οι επενδυτές καλούνται τώρα να δεσμεύσουν τεράστια κεφάλαια σε έργα που θα χρειαστούν δεκαετίες για να αποδώσουν, γνωρίζοντας ότι στη διάρκεια ζωής τους θα αλλάξουν πολλές κυβερνήσεις τόσο στο Καράκας όσο και στην Ουάσιγκτον.

Η Chevron δείχνει πάντως έτοιμη να αυξήσει την παρουσία της, με επενδύσεις άνω των 7 δισ. δολαρίων σε βάθος πενταετίας και στόχο να υπερδιπλασιάσει την παραγωγή της στη χώρα, περίπου στα 600.000 βαρέλια ημερησίως.

Το αγκάθι της διαφάνειας

Υπάρχει και ένα ερώτημα που μπορεί αργότερα να αποδειχθεί εξίσου σημαντικό με την τιμή του πετρελαίου: πώς επιλέχθηκαν οι εταιρείες και με ποιους ακριβώς όρους;

Η διαδικασία δεν ήταν ανοικτή και οι λεπτομέρειες της επιλογής δεν έχουν παρουσιαστεί πλήρως. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν μια ιδιωτική εταιρεία δεν λαμβάνει απλώς παραχωρήσεις, αλλά συνοδεύεται από συμμετοχή του αμερικανικού Δημοσίου, εγγυημένο αγοραστή και συμφωνίες διάρκειας ενός αιώνα.

Εκεί μπορεί να βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το φιλόδοξο σχέδιο. Όχι στο υπέδαφος της Βενεζουέλας, όπου το πετρέλαιο είναι γνωστό ότι υπάρχει, αλλά στις αίθουσες των κοινοβουλίων και των δικαστηρίων όταν αλλάξουν οι σημερινοί πολιτικοί συσχετισμοί.

Ο Τραμπ μπορεί να πουλήσει τη συμφωνία ως ενεργειακό θρίαμβο. Για να δικαιωθεί, όμως, κάποιος πρέπει να επενδύσει 100 δισ. πραγματικά δολάρια και να ποντάρει ότι οι υπογραφές του 2026 θα αντέξουν περισσότερο από εκείνους που τις έβαλαν.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από τις ανακοινώσεις περί ενεργειακής ασφάλειας βρίσκεται μια σκληρή διαπραγμάτευση για συμβόλαια, λιμάνια, ναύλα και πολιτική επιρροή. Το αργό του Κόλπου εξακολουθεί να είναι αναντικατάστατο σε όγκο, αλλά οι αγοραστές αποτιμούν πλέον ακριβότερα έναν άλλο παράγοντα: τη βεβαιότητα ότι το φορτίο θα φθάσει χωρίς αποκλεισμούς, καθυστερήσεις ή πολεμικά επεισόδια.

Η Γουιάνα περνά στην πρώτη γραμμή

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της αναδιάταξης είναι η Γουιάνα. Η μικρή χώρα των περίπου 840.000 κατοίκων άρχισε την υπεράκτια εξόρυξη μόλις το 2019 και πλησιάζει πλέον το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Τα αποθέματά της υπολογίζονται σε περίπου 11 δισεκατομμύρια βαρέλια, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν σημαντική αύξηση της παραγωγικής της δυνατότητας έως το 2030.

Η γεωγραφία λειτουργεί υπέρ της. Το αργό φορτώνεται απευθείας στον Ατλαντικό, μακριά από το Ορμούζ, τον Περσικό Κόλπο και τις στρατιωτικές εντάσεις που μπορούν να εκτοξεύσουν τα ασφάλιστρα και τα ναύλα μέσα σε λίγες ώρες.

Μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Βραζιλία και την Αργεντινή, η Γουιάνα συγκροτεί έναν ισχυρό πυρήνα παραγωγών εκτός του ΟΠΕΚ. Η άνοδος αυτής της ομάδας περιορίζει σταδιακά την ικανότητα του οργανισμού να επιβάλλει μόνος του τον ρυθμό στην αγορά.

Η Βραζιλία κερδίζει τους Ασιάτες

Η Βραζιλία, χάρη στα κοιτάσματα βαθιών υδάτων, βρέθηκε σε προνομιακή θέση όταν οι ασιατικές αγορές άρχισαν να αναζητούν φορτία μακριά από τη Μέση Ανατολή. Τον Μάρτιο του 2026, οι εισαγωγές βραζιλιάνικου αργού από την Κίνα έφθασαν στο επίπεδο-ρεκόρ των 1,6 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Αυξημένο ενδιαφέρον έδειξε και η Ινδία.

Η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι η Ασία εγκαταλείπει τα κοιτάσματα του Κόλπου. Δείχνει, όμως, πως οι μεγαλύτεροι καταναλωτές δεν είναι διατεθειμένοι να εξαρτούν το σύνολο των προμηθειών τους από μία θαλάσσια δίοδο.

Ο Καναδάς διαθέτει αποδεδειγμένα αποθέματα περίπου 163 δισεκατομμυρίων βαρελιών και συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους παραγωγούς του κόσμου. Η Αργεντινή πλησιάζει το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, στηριζόμενη στο σχιστολιθικό κοίτασμα Βάκα Μουέρτα και στην υδραυλική ρωγμάτωση.

Τα νέα κοιτάσματα της Αφρικής

Στην αφρικανική ακτή, η Ναμίμπια προσελκύει μεγάλες επενδύσεις προτού ακόμη αρχίσει την εμπορική παραγωγή. Οι υπεράκτιες ανακαλύψεις συνδέονται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, με πόρους που μπορεί να φθάνουν το ισοδύναμο των 20 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Εφόσον τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, η χώρα θα εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγικό κόμβο του νότιου Ατλαντικού.

Στην Ακτή Ελεφαντοστού, το κοίτασμα Μπαλέν της ιταλικής Ένι εκτιμάται ότι διαθέτει έως 2,5 δισεκατομμύρια βαρέλια. Η Σενεγάλη έχει ήδη περάσει στην παραγωγή, ενώ η Ουγκάντα προετοιμάζει την αξιοποίηση πόρων περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Ο αγωγός προς τις ακτές της Τανζανίας προορίζεται να προσφέρει έξοδο στον Ινδικό Ωκεανό.

Τα μεγέθη δεν συγκρίνονται με τα αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Ιράν ή του Ιράκ. Οι αφρικανικοί παραγωγοί διαθέτουν, ωστόσο, πρόσβαση σε ανοιχτές θάλασσες. Για την Ευρώπη, η οποία ήδη καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο των εισαγωγών της από την Αφρική, το πλεονέκτημα είναι καθοριστικό.

Ο Κόλπος ανοίγει εναλλακτικές εξόδους

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν τον αγωγό Χαμπσάν–Φουτζέιρα, με δυνατότητα μεταφοράς περίπου 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως προς τον Κόλπο του Ομάν. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον αγωγό Ανατολής–Δύσης έως το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, με ονομαστική δυναμικότητα κοντά στα επτά εκατομμύρια βαρέλια.

Οι δύο γραμμές δεν αρκούν για να απορροφήσουν τις ποσότητες που περνούν υπό κανονικές συνθήκες από το Ορμούζ. Τα Εμιράτα προωθούν δεύτερο αγωγό προς τη Φουτζέιρα και η Σαουδική Αραβία εξετάζει επέκταση του δικτύου προς τα δυτικά. Το Ιράκ επαναφέρει τρία παλαιά σχέδια: σύνδεση της Βασόρας με το Τσεϊχάν, αναβίωση της διαδρομής προς το Μπανιάς και αγωγό έως την Άκαμπα.

Η Γκόλντμαν Σακς εκτιμά ότι επτά σχεδιαζόμενα ή υπό ανάπτυξη έργα θα μπορούσαν, έως το τέλος του 2028, να επιτρέψουν την παράκαμψη του Ορμούζ για περισσότερο από το 60% των προπολεμικών πετρελαϊκών εξαγωγών του Κόλπου.

Η παράκαμψη ανεβάζει τον λογαριασμό

Η διοχέτευση των εξαγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα ή τη Μεσόγειο μειώνει την εξάρτηση από το Ιράν, αλλά αυξάνει το κόστος. Οι σημαντικότεροι πελάτες του Κόλπου βρίσκονται στην Ασία. Η Ιαπωνία καλύπτει περίπου το 73% των πετρελαϊκών αναγκών της από την περιοχή και η Ινδία περίπου το 42%. Οι δυτικές έξοδοι συνεπάγονται μεγαλύτερα ταξίδια, υψηλότερα ναύλα και μεγαλύτερη πίεση σε λιμάνια και διώρυγες.

Το Ορμούζ δεν χάνει τη στρατηγική του σημασία. Παύει, όμως, να θεωρείται η μοναδική λύση. Οι νέοι παραγωγοί της Αμερικής και της Αφρικής προσφέρουν αργό με μικρότερο γεωπολιτικό ρίσκο, ενώ οι χώρες του Κόλπου επιχειρούν να διατηρήσουν τους πελάτες τους κατασκευάζοντας εναλλακτικές εξόδους. Τα έργα που βρίσκονται σήμερα πάνω στους χάρτες θα κρίνουν ποιοι παραγωγοί θα ελέγχουν τα ασφαλέστερα πετρελαϊκά δρομολόγια της επόμενης δεκαετίας.

Τις τελευταίες ημέρες, οι Ευρωπαίοι παρακολουθούν με αγωνία ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντήσου. Θα αποφασίσει ο Ντόναλντ Τραμπ να επαναφέρει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, εκτινάσσοντας τις τιμές του πετρελαίου; Θα ενταθούν ακόμη περισσότερο οι πυρκαγιές λόγω της κλιματικής αλλαγής; Θα προκαλέσει νέες πολιτικές αναταράξεις το ξαφνικό κύμα μεταναστών που πέρασε από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα;

Ένα καλοκαίρι γεμάτο κρίσεις

Όπως αναφέρουν οι New York Times, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο πολέμους, ιστορικά υψηλές θερμοκρασίες, αυξανόμενο πληθωρισμό και έντονες ανησυχίες για την επισιτιστική επάρκεια, την ενέργεια και την ασφάλεια.

Οι συνεχείς κρίσεις έχουν οδηγήσει σε αλλεπάλληλες τηλεδιασκέψεις Ευρωπαίων ηγετών, έκτακτες διαβουλεύσεις και έντονες πολιτικές συζητήσεις σε κοινοβούλια από την Πολωνία έως το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτών των εξελίξεων παραμένει εκτός του άμεσου ελέγχου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η σκιά των πολέμων

Ο πόλεμος με το Ιράν, τον οποίο οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν επιθυμούσαν, έχει ήδη επιβαρύνει σημαντικά την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος των καυσίμων, των τροφίμων και των μετακινήσεων.

Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δηλώνουν έτοιμοι να συμβάλουν στην προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ όταν τερματιστούν οι εχθροπραξίες. Παρ’ όλα αυτά, οι κρίσιμες αποφάσεις για την πορεία της σύγκρουσης εξακολουθούν να λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στην Ουκρανία. Παρά τη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια δισεκατομμυρίων ευρώ, τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τη φιλοξενία εκατομμυρίων Ουκρανών προσφύγων, η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να οδηγήσει τη σύγκρουση σε λύση.

Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2025, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και άλλες χώρες δημιούργησαν τη λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων», επιχειρώντας να διασφαλίσουν ότι τα ευρωπαϊκά συμφέροντα θα ληφθούν υπόψη σε οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία.

Ωστόσο, οι επανειλημμένες απευθείας επαφές του Αμερικανού προέδρου είτε με τη Μόσχα είτε με το Κίεβο περιόρισαν σημαντικά τον ευρωπαϊκό ρόλο στις διαπραγματεύσεις.

Κλιματική κρίση και πυρκαγιές

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη βιώνει ένα ακόμη καλοκαίρι ακραίων θερμοκρασιών.

Παρότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρωτοστατούν εδώ και χρόνια στη μείωση των εκπομπών και στις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι συνολικές προσπάθειές τους επηρεάζονται από τις πολιτικές μεγάλων ρυπαντών, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.

Οι συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι ήδη ορατές. Η ήπειρος θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου, με τη Βρετανία να καταγράφει τον πιο ξηρό Ιούλιο των τελευταίων σχεδόν 200 ετών.

Περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω πυρκαγιών σε Γαλλία και Ισπανία, ενώ στην Ελλάδα πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους επιχειρώντας να αντιμετωπίσουν μεγάλα πύρινα μέτωπα.

Νέα μεταναστευτική πίεση

Την ίδια ώρα, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν μέσα σε λίγες ημέρες από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, προκαλώντας νέα πολιτική ένταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ αντέδρασε άμεσα, κινητοποιώντας τις ένοπλες δυνάμεις και επαναπροωθώντας τους περισσότερους μετανάστες, ενώ κατασκευάζεται πλωτό φράγμα κοντά στα θαλάσσια σύνορα.

Το περιστατικό ανέδειξε εκ νέου τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών. Σχεδόν δύο δεκάδες χώρες επέκριναν τη στάση της Ισπανίας, ενώ ο Σάντσεθ ανταπάντησε χαρακτηρίζοντάς τες «εγωιστικές».

Η υπόθεση ενίσχυσε παράλληλα τη ρητορική ακροδεξιών κομμάτων, όπως η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) και ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία, που αξιοποιούν το μεταναστευτικό ως βασικό πολιτικό ζήτημα.

Η δυσκολία της Ευρώπης να χαράξει τη δική της πορεία

Αναλυτές εκτιμούν ότι οι διαδοχικές κρίσεις αναδεικνύουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία της Ευρώπης να λειτουργήσει ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη.

Ο πρώην πρόεδρος του Council on Foreign Relations, Ρίτσαρντ Χάας, υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν έχει μόνο επενδύσει λιγότερο στην άμυνα και την ασφάλειά της, αλλά έχει αποτύχει και να οργανωθεί αποτελεσματικά απέναντι στις μεγάλες διεθνείς προκλήσεις.

Όπως σημειώνει, η Ευρώπη παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεατής τόσο στον ανταγωνισμό για την τεχνητή νοημοσύνη όσο και στις μεγάλες γεωπολιτικές εξελίξεις, καταλήγοντας πως το βασικό πρόβλημα είναι ότι, παρά τη δύναμη των επιμέρους κρατών, η ήπειρος εξακολουθεί να δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως πραγματικά ενιαία δύναμη στη διεθνή σκηνή.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το νέο εργαλείο της ΡΑΑΕΥ (βρίσκεται στη διεύθυνση https://www.raaey.gr/energeia/parakolouthisi-agoron/ellinikes-agores-lianikis/ergaleio_statistikis_analisis/#powerbi-dashboard), για κατανάλωση 300 κιλοβατώρες το μήνα που καλύπτει την πλειονότητα των οικιακών παροχών:

Κατά το επτάμηνο Ιανουαρίου – Ιουλίου του 2026 η μέση χρέωση ήταν 49,99 ευρώ για τα κυμαινόμενα (“κίτρινα”) τιμολόγια, 55,86 ευρώ για τα σταθερά (“μπλε”) τιμολόγια και 56,06 ευρώ για τα ειδικά (“πράσινα”) τιμολόγια , η τιμή των οποίων ανακοινώνεται από τους προμηθευτές την 1η ημέρα κάθε μήνα. Καθ’ όλο το εξάμηνο τις φθηνότερες χρεώσεις είχαν τα κίτρινα τιμολόγια (με εξαίρεση το Μάρτιο οπότε φθηνότερα ήταν τα πράσινα).

Διαφορετική ήταν η εικόνα το 2025, οπότε φθηνότερα ήταν τα σταθερά (μπλε) τιμολόγια με μέση μηνιαία χρέωση 46,62 ευρώ, ακολουθούν τα κίτρινα με 51,69 ευρώ ενώ ακριβότερα ήταν και πάλι τα πράσινα με 55,84 ευρώ, πάντα για κατανάλωση 300 kwh το μήνα.

Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει και η εξέλιξη των τιμών ανά κατηγορία τιμολογίου, μεταξύ 2025 και 2026 αν και τα στοιχεία δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα καθώς οι τιμές παρουσιάζουν εποχικές διακυμάνσεις ανάλογα με τη ζήτηση και την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Με τα διαθέσιμα στοιχεία:

Η μέση χρέωση για τα κίτρινα τιμολόγια μειώθηκε από 51,69 ευρώ το 2025 σε 49,99 ευρώ στο 7μηνο του 2026.

Η χρέωση στα πράσινα παρέμεινε σταθερή (55,84 ευρώ πέρυσι, 56,07 ευρώ φέτος)

Τα μπλε τιμολόγια αυξήθηκαν από 46,62 σε 55,86 ευρώ (φυσικά οι καταναλωτές που “κλείδωσαν” σταθερά συμβόλαια δεν επηρεάζονται από τις αυξήσεις οι οποίες αφορούν τους νέους πελάτες).

Η εξέλιξη των τιμών αντανακλάται ως ένα βαθμό στις επιλογές τιμολογίων από την πλευρά των καταναλωτών καθώς κατά τη διάρκεια του 2025 οπότε τα μπλε τιμολόγια ήταν τα πιο ελκυστικά, καταγράφηκε υπερδιπλασιασμός του μεριδίου τους, από 13,27 % το Δεκέμβριο του 2024 σε 27,83 % το Δεκέμβριο του 2025. Η άνοδος συνεχίστηκε κατά το πρώτο 4μηνο του 2026 αλλά με ηπιότερο ρυθμό εξαιτίας προφανώς των αυξήσεων που μεσολάβησαν στην κατηγορία αυτή των τιμολογίων. Έτσι στο τέλος Απριλίου 2026, σταθερό τιμολόγιο είχε το 31,53 % των οικιακών καταναλωτών.

Τα κίτρινα (κυμαινόμενα) τιμολόγια παραμένουν καθ’ όλο το διάστημα από το 2024 και μετά στο 14 %. Η μετακίνηση προς τα μπλε τιμολόγια έγινε από καταναλωτές που είχαν προηγουμένως τα ειδικά (πράσινα) τιμολόγια, το μερίδιο των οποίων υποχώρησε από 72,64 % στο τέλος του 2024 σε 57,98 % στο τέλος του 2025 και 54,43 % τον Απρίλιο του 2026. Διατηρούν ωστόσο το μεγαλύτερο μερίδιο, παρά το γεγονός ότι είναι τα ακριβότερα στην αγορά.

Σπύρος Σιδέρης

Οι επιλογές τους δεν υπαγορεύονται μόνο από στρατιωτικούς υπολογισμούς, αλλά και από την εκτίμηση ότι μια λανθασμένη κίνηση θα μπορούσε να μετατρέψει τη σημερινή κρίση σε γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση.

Η μεγάλη απουσία του Ισραήλ

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συγκρούσεις, όταν το Ισραήλ συμμετείχε ενεργά στις επιχειρήσεις κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, αυτή τη φορά οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις παραμένουν εκτός των άμεσων επιχειρήσεων.

Ούτε ισραηλινά μαχητικά συμμετέχουν στις επιδρομές ούτε το Ιράν εκτοξεύει πυραύλους προς το Τελ Αβίβ, τη Χάιφα ή τη Μπερ Σεβά. Η εικόνα αυτή προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη δεν έχουν μεταβληθεί. Η ισραηλινή στρατιωτική ηγεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τους βαλλιστικούς πυραύλους και την περιφερειακή επιρροή του Ιράν ως κορυφαίες απειλές, διατηρώντας υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Το Στενό του Ορμούζ αλλάζει τις προτεραιότητες

Η βασική διαφορά της σημερινής κρίσης βρίσκεται στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις επικεντρώνονται στον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, καθώς οποιαδήποτε διακοπή της θα είχε άμεσες συνέπειες στις διεθνείς αγορές και στην παγκόσμια οικονομία.

Για το Ισραήλ, αντίθετα, το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα δεν έχει την ίδια βαρύτητα. Τα βασικά του λιμάνια βρίσκονται στη Μεσόγειο, γεγονός που περιορίζει το άμεσο ενδιαφέρον του για τις επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο.

Μια ισορροπία που εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές

Η συγκυρία δημιουργεί μια παράδοξη αλλά λειτουργική ισορροπία.

Το Ισραήλ βλέπει τον σημαντικότερο αντίπαλό του να δέχεται ισχυρή στρατιωτική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να εκτίθεται το ίδιο σε πυραυλικές επιθέσεις ή να αναλαμβάνει το κόστος μιας άμεσης εμπλοκής.

Από την άλλη, η Τεχεράνη αποφεύγει να ανοίξει νέο μέτωπο, γνωρίζοντας ότι μια επίθεση κατά του Ισραήλ θα άλλαζε αμέσως τον χαρακτήρα της σύγκρουσης. Η διεθνής προσοχή θα μεταφερόταν από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, με πολύ μεγαλύτερο στρατιωτικό και πολιτικό κόστος.

Γιατί η Τεχεράνη αποφεύγει την πρόκληση

Η ιρανική ηγεσία φαίνεται να εκτιμά ότι η αναμέτρηση με μία μόνο υπερδύναμη είναι περισσότερο διαχειρίσιμη από μια ταυτόχρονη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Οι προηγούμενες επιχειρήσεις έδειξαν ότι το Ισραήλ διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να πλήττει στόχους βαθιά στο ιρανικό έδαφος, τόσο μέσω της αεροπορίας όσο και μέσω επιχειρήσεων πληροφοριών και στοχευμένων εξουδετερώσεων υψηλόβαθμων στελεχών.

Γι’ αυτό η Τεχεράνη επιδιώκει να κρατήσει το επίκεντρο της αντιπαράθεσης στον Περσικό Κόλπο, αυξάνοντας την πίεση στις ενεργειακές αγορές και στις θαλάσσιες μεταφορές, αντί να ανοίξει ένα δεύτερο, ιδιαίτερα επικίνδυνο μέτωπο.

Η εύθραυστη ισορροπία μπορεί να ανατραπεί

Η σημερινή εικόνα, πάντως, δεν αποκλείει μια απότομη αλλαγή.

Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να εμπλακεί άμεσα αν δεχθεί ιρανική επίθεση, αν κλιμακωθούν οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ή αν υπάρξει κοινή αμερικανοϊσραηλινή απόφαση για διεύρυνση των στρατιωτικών στόχων με σκοπό την αποδυνάμωση ή ακόμη και την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Παράλληλα, η εσωτερική πολιτική σκηνή στο Ισραήλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επανειλημμένα αξιοποιήσει την ιρανική απειλή στην πολιτική του ατζέντα, γεγονός που σημαίνει ότι οι εσωτερικές εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν και τις στρατιωτικές αποφάσεις.

Μια ισορροπία που μπορεί να καταρρεύσει

Το σημερινό σκηνικό δεν αποτελεί προϊόν κάποιας συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, αλλά αποτέλεσμα μιας προσωρινής σύμπτωσης συμφερόντων.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει το βάρος των επιχειρήσεων στο Στενό του Ορμούζ, το Ισραήλ βλέπει τον βασικό αντίπαλό του να φθείρεται χωρίς να εμπλακεί άμεσα, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει ένα δεύτερο μέτωπο που θα αύξανε σημαντικά το κόστος της σύγκρουσης.

Η ισορροπία αυτή, όμως, παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Ένα λανθασμένο πλήγμα, μια πολιτική απόφαση ή μια απρόβλεπτη στρατιωτική εξέλιξη αρκούν για να αλλάξουν τους συσχετισμούς και να μετατρέψουν την κρίση στον Περσικό Κόλπο σε μια ευρύτερη σύγκρουση με επιπτώσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Προσερχόμενος στη συνεδρίαση ο κ. Παπασταύρου δήλωσε: «Σήμερα έχουμε μια σημαντική συνεδρίαση των Υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δίκτυα και οι διασυνδέσεις. Ήρθε επιτέλους η ώρα των αποφάσεων. Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει γρήγορα σε έναν κεντρικό σχεδιασμό. Έναν σχεδιασμό που θα επιτρέψει να δημιουργηθεί μια πραγματικά ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Και όχι 27 κατακερματισμένες αγορές. Τα δίκτυα και οι διασυνδέσεις δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Μας αφορά όλους. Είναι ζήτημα που αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή της Ευρώπης, καθώς θα επιτρέψει να περιοριστούν οι αποκλίσεις στις τιμές μεταξύ των κρατών μελών.

Η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη επενδύει σταθερά από το 2019 στα δίκτυα και τις διασυνδέσεις. Μόλις πριν από λίγες μέρες ολοκληρώθηκε με επιτυχία η αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, που θα του επιτρέψει να ολοκληρώσει το φιλόδοξο επενδυτικό του πρόγραμμα. Όταν ολοκληρωθούν οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την Κρήτη, το Βόρειο Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, αυτό θα αποφέρει όφελος ενός δισ. ευρώ στον Έλληνα καταναλωτή. Ισχυρά εθνικά και ευρωπαϊκά δίκτυα εξασφαλίζουν ενεργειακή θωράκιση και προσιτές τιμές ενέργειας για τον πολίτη και τις επιχειρήσεις. Και σε αυτό η Ευρώπη μας δεν μπορεί και δεν πρέπει να κάνει εκπτώσεις».

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που αρχίζει πλέον να προκαλεί ανησυχία σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες δεν είναι πότε θα λυγίσει η Μόσχα, αλλά αν οι αρχικές εκτιμήσεις για την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων αποδείχθηκαν υπερβολικά αισιόδοξες.

Γιατί, παρά τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τη διεθνή πίεση, η ρωσική οικονομία συνεχίζει να κινείται – και αυτό ίσως είναι το πιο δύσκολο δεδομένο για όσους περίμεναν μια πολύ ταχύτερη εξάντληση των δυνατοτήτων του Κρεμλίνου.

Η οικονομία που δεν κατέρρευσε

Παρά τις πρωτοφανείς δυτικές κυρώσεις, η Ρωσία εξακολουθεί να εμφανίζει στοιχεία οικονομικής ανθεκτικότητας.

Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι η χώρα διαθέτει σχετικά περιορισμένη εξάρτηση από κρίσιμες εισαγωγές σε τομείς όπως η ενέργεια και τα τρόφιμα. Παράλληλα, εξακολουθεί να εξάγει προϊόντα που η παγκόσμια αγορά συνεχίζει να χρειάζεται, με κυριότερο το πετρέλαιο.

Ακόμη και όταν η Δύση επιχείρησε να περιορίσει τις εξαγωγές ρωσικών ενεργειακών προϊόντων, νέες αγορές στην Ασία και αλλού απορρόφησαν μεγάλο μέρος των ποσοτήτων, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα των περιορισμών.

Το μεγάλο μέγεθος της εγχώριας αγοράς λειτουργεί επίσης ως δίχτυ ασφαλείας σε μια περίοδο έντονων διεθνών αναταράξεων.

Το δίκτυο που απορρόφησε το σοκ των κυρώσεων

Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, η Ρωσία και άλλες χώρες που βρίσκονται υπό δυτικές κυρώσεις έχουν αναπτύξει εναλλακτικούς μηχανισμούς συναλλαγών.

Νέα τραπεζικά δίκτυα, διαφορετικά συστήματα πληρωμών και εμπορικές διαδρομές εκτός του παραδοσιακού δυτικού χρηματοπιστωτικού πλαισίου έχουν περιορίσει την πίεση που ασκούσαν παλαιότερα οι κυρώσεις.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις απέτυχαν. Σημαίνει όμως ότι η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πλέον η ίδια όπως το 2022, όταν η Μόσχα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές κύμα οικονομικών περιορισμών.

Οι επιχειρήσεις που χάνουν και εκείνες που κερδίζουν

Ένα από τα πιο παράδοξα χαρακτηριστικά της σημερινής ρωσικής οικονομίας είναι ότι δεν κινούνται όλοι με την ίδια ταχύτητα.

Τα υψηλά επιτόκια πιέζουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τραπεζικό δανεισμό. Αντίθετα, μεγάλες εταιρείες με σημαντική ρευστότητα ή επιχειρήσεις που συνδέονται με κρατικά προγράμματα και αμυντικές συμβάσεις συνεχίζουν να αναπτύσσονται.

Στην πράξη, η οικονομία φαίνεται να περνά μέσα από μια βαθιά αναδιάρθρωση, όπου ορισμένοι κλάδοι συρρικνώνονται και άλλοι ενισχύονται.

Η πολεμική βιομηχανία, η παραγωγή μη επανδρωμένων συστημάτων και οι τεχνολογίες διπλής χρήσης συγκαταλέγονται στους βασικούς κερδισμένους της νέας περιόδου.

Οι μισθοί ανεβαίνουν παρά τον πόλεμο

Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί συζητήσεις αφορά την αγορά εργασίας.

Η έλλειψη εργατικού δυναμικού έχει δημιουργήσει έντονο ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων για την προσέλκυση προσωπικού, με αποτέλεσμα την αύξηση των μισθών σε αρκετούς κλάδους.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά ολόκληρη τη χώρα με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν περιοχές και τομείς που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες. Ωστόσο, συνολικά, τα εισοδήματα πολλών εργαζομένων εμφανίζονται αυξημένα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Για το Κρεμλίνο, η διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα και η αύξηση των αποδοχών λειτουργεί ως ένας σημαντικός παράγοντας πολιτικής ανθεκτικότητας.

Το πετρέλαιο παραμένει ο μεγάλος παίκτης

Παρά όλες τις αλλαγές, η πραγματική ισορροπία της ρωσικής οικονομίας εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς τιμές της ενέργειας.

Όσο το ρωσικό πετρέλαιο διατηρείται σε επίπεδα που επιτρέπουν την τροφοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού, η Μόσχα διαθέτει σημαντικά περιθώρια χρηματοδότησης των δαπανών της.

Ακόμη και σε περίπτωση πτώσης των τιμών, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Κρεμλίνο εξακολουθεί να διαθέτει επιλογές πριν αναγκαστεί να προχωρήσει σε επώδυνα μέτρα όπως γενικευμένες περικοπές κοινωνικών δαπανών ή σημαντικές φορολογικές αυξήσεις.

Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση περί άμεσης οικονομικής κατάρρευσης έχει αρχίσει να αμφισβητείται ακόμη και από αναλυτές που διατηρούν επικριτική στάση απέναντι στη Ρωσία.

Το πραγματικό σημείο ευπάθειας

Παρά τις αντοχές που παρουσιάζει η οικονομία, υπάρχει ένας παράγοντας που συνεχίζει να προκαλεί σοβαρή ανησυχία στη Μόσχα.

Πρόκειται για τα πλήγματα που δέχονται βιομηχανικές και ενεργειακές υποδομές από ουκρανικές επιθέσεις.

Σε αντίθεση με τις κυρώσεις, οι οποίες συχνά απαιτούν χρόνο για να παράγουν αποτελέσματα, οι επιθέσεις σε διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων, εργοστάσια και κρίσιμες εγκαταστάσεις δημιουργούν άμεσες επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο το μέγεθος των ζημιών, αλλά και η δυνατότητα της Ρωσίας να τις αποκαθιστά με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον με τον οποίο προκαλούνται.

Το μεγάλο ερώτημα για τη Δύση

Η συζήτηση για τη ρωσική οικονομία δεν αφορά μόνο αριθμούς, δείκτες και στατιστικές.

Αφορά μια κρίσιμη γεωπολιτική παραδοχή πάνω στην οποία βασίστηκε μεγάλο μέρος της δυτικής στρατηγικής τα τελευταία χρόνια: ότι η οικονομική πίεση θα περιόριζε σταδιακά τη δυνατότητα της Μόσχας να συνεχίσει τον πόλεμο.

Μέχρι στιγμής, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη. Η ρωσική οικονομία δεν μοιάζει με μια μηχανή που λειτουργεί χωρίς προβλήματα. Ούτε όμως εμφανίζει τα χαρακτηριστικά μιας επικείμενης κατάρρευσης.

Αυτό που φαίνεται να διαμορφώνεται είναι ένα νέο μοντέλο οικονομίας πολέμου, με σημαντικές στρεβλώσεις, υψηλό κόστος και μακροπρόθεσμους κινδύνους, αλλά και με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από όση πολλοί είχαν προβλέψει. Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που ανησυχεί περισσότερο τις δυτικές κυβερνήσεις: όχι ότι η Ρωσία κερδίζει τον οικονομικό πόλεμο, αλλά ότι εξακολουθεί να διαθέτει τους πόρους για να τον συνεχίσει.

Ωστόσο, οι τελικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις της Κομισιόν. Εκπρόσωπος της Κομισιόν απέφυγε να σχολιάσει τις σχετικές πληροφορίες.

Νέο ενεργειακό σοκ για την ευρωζώνη

Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών της ενέργειας δημιουργούν έντονες ανησυχίες για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η ανάπτυξη στην ευρωζώνη θα επιβραδυνθεί αισθητά, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023.

Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν ότι η οικονομία της ευρωζώνης θα αναπτυχθεί κατά 0,9% το 2026, έναντι 1,4% το 2025, με τις εκτιμήσεις να έχουν ήδη αναθεωρηθεί προς τα κάτω σε σχέση με τα στοιχεία του περασμένου Νοεμβρίου. Για το 2027, η ανάπτυξη υπολογίζεται πλέον στο 1,2%.

Η Ιταλία στο επίκεντρο της πίεσης

Από τις χώρες που πιέζονται περισσότερο ξεχωρίζει η Ιταλία, η οποία εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει υψηλό δημόσιο χρέος και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.

Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι συγκαταλέγεται στους βασικούς υποστηρικτές της χαλάρωσης των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, καθώς η άνοδος στις τιμές καυσίμων και φυσικού αερίου αυξάνει τις πιέσεις στην οικονομία και στα νοικοκυριά.

Παρά τη θετική εικόνα που εμφάνισε η ιταλική οικονομία το πρώτο τρίμηνο του έτους, η Ρώμη αναγκάστηκε να περιορίσει τις προβλέψεις ανάπτυξης μετά το νέο κύμα αυξήσεων στην ενέργεια. Το 2025 η ιταλική οικονομία αναπτύχθηκε μόλις κατά 0,5%, με βασικούς πυλώνες την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης.

Ωστόσο, η σταδιακή ολοκλήρωση του προγράμματος αυτού, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στο Ιράν και τη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση, δυσκολεύουν πλέον σημαντικά την προσπάθεια επιτάχυνσης της ανάπτυξης.

Το ΑΕΠ της Ιταλίας αυξήθηκε κατά 0,3% το πρώτο τρίμηνο σε σχέση με το προηγούμενο, ελαφρώς υψηλότερα από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη προχωρήσει σε προσωρινά μέτρα για να περιορίσει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης, μεταξύ των οποίων και η μείωση φόρων στα καύσιμα, πολιτική που παρατείνεται όσο συνεχίζεται η ένταση στη Μέση Ανατολή.

Η μεγάλη εξάρτηση της Ιταλίας από εισαγόμενα καύσιμα και φυσικό αέριο καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη σε νέες εκρήξεις των διεθνών τιμών ενέργειας.

Η επιστολή στη Ντερ Λάιεν

Τον προηγούμενο μήνα η Ιταλίδα πρωθυπουργός απέστειλε επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ.

Η Ρώμη πρότεινε οι ενεργειακές δαπάνες και τα έκτακτα μέτρα στήριξης να εξαιρεθούν από τους περιορισμούς της λεγόμενης «εθνικής ρήτρας διασφάλισης».

Όπως προειδοποίησε και ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόφσκις, η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ένα νέο ισχυρό ενεργειακό σοκ για την Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ήπειρος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με γεωπολιτική και εμπορική αστάθεια.

Από τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της Θεσσαλονίκης μέχρι το επίκεντρο των αποφάσεων στις Βρυξέλλες, η διαδρομή της Λιάνας Γούτα αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα εξέλιξης και ηγεσίας σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο κλάδο. Με μια πορεία που μετρά περισσότερα από 30 χρόνια στον τομέα της ενέργειας, η σημερινή Γενική Διευθύντρια των FuelsEurope και Concawe εκπροσωπεί το σύνολο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καυσίμων σε μια ιστορική καμπή.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η κα Γούτα αναλύει τον γιγαντιαίο μετασχηματισμό του κλάδου προς την κλιματική ουδετερότητα —ένα εγχείρημα που απαιτεί επενδύσεις ύψους 400 δισεκατομμυρίων ευρώ— και εξηγεί γιατί τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα είναι αναντικατάστατα για την απανθρακοποίηση της αεροπορίας και της ναυτιλίας. Παράλληλα, ως μια γυναίκα που άνοιξε δρόμους, καταθέτει την πολύτιμη εμπειρία της για τη γυναικεία ενδυνάμωση, σχολιάζει το επίμονο «χάσμα των φύλων» στην Ελλάδα και υπενθυμίζει ότι οι ικανότητες και οι γνώσεις των γυναικών δεν έχουν «ημερομηνία λήξης».

Μια συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και την ανάγκη για ένα μέλλον όπου η ηγεσία δεν θα κρίνεται από το φύλο, αλλά από το όραμα και την αξιοκρατία.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Γούτα από τη Θεσσαλονίκη και τον όμιλο HELLENiQ ENERGY (πρώην ΕΛΠΕ), βρεθήκατε στο επίκεντρο των αποφάσεων στις Βρυξέλλες. Ποια στοιχεία της ελληνικής επαγγελματικής σας εμπειρίας αποδείχθηκαν τα πιο πολύτιμα εφόδια στο διεθνές αυτό περιβάλλον;

Θα έλεγα ότι όλη η προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία μου, για περισσότερα από 30 χρόνια στον κλάδο, στον Όμιλο HelleniQ Energy, καθώς και ένα διάστημα τριών ετών ως Κοινοβουλευτική Σύμβουλος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε θέματα Ενέργειας, Βιομηχανίας και Περιβάλλοντος, υπήρξε ένα μεγάλο σχολείο, από το οποίο απέκτησα γνώσεις, εμπειρία και δεξιότητες που με έφεραν εδώ που είμαι σήμερα.

Ξεκίνησα ως νέα χημικός μηχανικός στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της Θεσσαλονίκης, αποκτώντας εμπειρία στο σχεδιασμό και ανάπτυξη διεργασιών, στη λειτουργία εγκαταστάσεων, τη βιομηχανική ασφάλεια και περιβάλλον. Συνέχισα σε θέσεις ευθύνης στις εγκαταστάσεις της Θεσσαλονίκης, ενώ αργότερα μεταπήδησα στα κεντρικά του Ομίλου στην Αθήνα, ως Διευθύντρια Αλλαγών στα μεγάλα έργα μετασχηματισμού του Ομίλου και αργότερα ως Διευθύντρια Ενεργειακής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων. Η πολύπλευρη αυτή πορεία μου έδωσε γνώση και εμπειρία για ένα πολύ ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του Ομίλου, ενώ είχα την ευκαιρία να αναπτύξω δεξιότητες πολύτιμες για τη θέση που ανέλαβα στις Βρυξέλλες. Με την τελευταία μου ιδιότητα άλλωστε της Διευθύντριας Ενεργειακής Πολιτικής, εκπροσωπούσα την HelleniQ Energy στον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο Βιομηχανιών Καυσίμων για αρκετά χρόνια.

Έτσι, είχα το πλεονέκτημα, να γνωρίζω πολύ καλά τεχνικά και διοικητικά κομμάτια της βιομηχανίας του κλάδου, να έχω ηγηθεί πολύπλοκων έργων μετασχηματισμού, και τέλος να γνωρίζω το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και τη διαμόρφωση πολιτικών στο κέντρο των Βρυξελλών. Αυτά ήταν τα εφόδιά μου για να επιλεγώ από όλες τις εταιρείες του κλάδου στην Ευρώπη, και να μου εμπιστευθούν το τιμόνι του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Βιομηχανιών Καυσίμων, εκπροσωπώντας όλες τις μεγάλες, μεσαίες και μικρότερες εταιρείες, οι οποίες λειτουργούν σήμερα διυλιστήρια και μονάδες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων στην Ευρώπη. Τα μέλη μας τροφοδοτούν το 97% της ενέργειας που χρειάζονται όλες οι μεταφορές στην Ευρώπη, το 50% της τροφοδοσίας της Ευρωπαϊκής Χημικής Βιομηχανίας, και καλύπτουν το 100% των αμυντικών και άλλων επιμέρους αναγκών σε υγρά καύσιμα και βιομηχανικά προϊόντα.

–Ως Γενική Διευθύντρια των FuelsEurope και Concawe στις Βρυξέλλες, ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία καυσίμων στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα τα επόμενα χρόνια;

Η βιομηχανία υγρών καυσίμων και άλλων βιομηχανικών προϊόντων βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, μοναδική στην ιστορία της. Πρόκειται για έναν κλάδο με ιστορία μεγαλύτερη από 150 χρόνια, στη διάρκεια των οποίων τα προϊόντα του συνέβαλαν καθοριστικά στη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών σε όλη τη γη, την ανάπτυξη σύγχρονων βιομηχανικών προϊόντων και υλικών, την οικονομική ανάπτυξη και ευημερία και τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Σήμερα λοιπόν αυτή η βιομηχανία που για όλα αυτά τα χρόνια παρήγαγε τα προϊόντα της από το ορυκτό αργό πετρέλαιο, καλείται να μετασχηματισθεί και να συνεχίσει να παράγει προϊόντα για τις ίδιες χρήσεις, αντικαθιστώντας σταδιακά το αργό με άλλες ανανεώσιμες πρώτες ύλες, όπως η βιομάζα, κυρίως από βιώσιμες υπολειμματικές πρώτες ύλες από τη γεωργία, τη δασοκομία, τα αστικά απόβλητα, αλλά και από ανανεώσιμο ηλεκτρισμό, πράσινο υδρογόνο και δεσμευμένο ή ανακυκλούμενο διοξείδιο του άνθρακα.

Να σημειώσουμε εδώ, ότι ο φιλόδοξος στόχος της κλιματικής ουδετερότητας που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα, τα οποία πρέπει να παράξει ο κλάδος μας.

Πρόκειται λοιπόν, για το μεγαλύτερο μετασχηματισμό στην ιστορία του κλάδου, όπου τα διυλιστήρια θα πρέπει να αλλάξουν τα πάντα: το επιχειρηματικό τους μοντέλο, τις τεχνολογίες και τις διαδικασίες παραγωγής, τα προϊόντα και κυρίως τις πρώτες ύλες. Αυτό θα απαιτήσει δισεκατομμύρια επενδύσεων στα υπάρχοντα διυλιστήρια και σε νέες μονάδες, που μέχρι το 2050 εκτιμώνται σε 400 δισεκατομμύρια, στο πιο οικονομικό σενάριο, αυτό της αξιοποίησης και μετατροπής των σημερινών διυλιστηρίων σε μονάδες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων και προϊόντων.

Τα καλά νέα είναι ότι αυτός ο μετασχηματισμός έχει ήδη ξεκινήσει, με τα μέλη μας να επενδύουν και να παράγουν ήδη τις πρώτες ποσότητες νέων καυσίμων, όπως ανανεώσιμο ντίζελ και βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα. Στα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα η παραγωγή των μελών μας υπερκαλύπτει τις ποσότητες που απαιτεί η Ευρωπαϊκή νομοθεσία για την περίοδο 2025-2029, ενώ και οι ποσότητες που θα απαιτηθούν για το 2030 φαίνονται επίσης εφικτές. Αντίστοιχα, πάνω από 6000 πρατήρια υγρών καυσίμων σε περιοχές της Ευρώπης διαθέτουν 100% ανανεώσιμο ντίζελ που μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα στα υπάρχοντα οχήματα, χωρίς καμία αλλαγή ή επιπρόσθετο κόστος για δίκτυα και για νέο στόλο οχημάτων, πετυχαίνοντας άμεσα σημαντική μείωση εκπομπών άνθρακα στις οδικές μεταφορές.

Ωστόσο, αυτή η μετάβαση αποτελεί μια πρωτοφανή πρόκληση για τον ευρωπαϊκό κλάδο καυσίμων, καθώς πρέπει να υλοποιηθεί αξιόπιστα και ομαλά, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα σε όλη τη μεταβατική περίοδο.

• Το εξαιρετικά σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο πολιτικό και ρυθμιστικό περιβάλλον είναι μία από τις βασικές προκλήσεις. Για έναν κλάδο που απαιτεί μακροπρόθεσμες επενδύσεις κεφαλαιακής έντασης, το σταθερό, ξεκάθαρο και προβλέψιμο ρυθμιστικό και επενδυτικό πλαίσιο είναι καθοριστικό για να επιτευχθεί το εύρος της χρηματοδότησης που απαιτείται για νέα καύσιμα και προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
• Οι νέες τεχνολογίες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων, αν και διαθέσιμες, δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα όλες στην απαιτούμενη βιομηχανική κλίμακα (πχ πράσινο υδρογόνο, δέσμευση άνθρακα).
• Η πρόσβαση στις βιώσιμες πρώτες ύλες αποτελεί ένα ακόμα μείζον θέμα, καθώς θα πρέπει να κινητοποιηθούν νέες πρώτες ύλες και να δημιουργηθούν νέες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ευρώπη διαθέτει ένα τεράστιο δυναμικό τέτοιων πρώτων υλών, σύμφωνα και με πρόσφατες μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG RTD), αλλά αυτό το δυναμικό θα πρέπει να στηριχθεί, να αναπτυχθεί και να γίνει προσβάσιμο στη βιομηχανία καυσίμων.
• Τέλος, η ανταγωνιστικότητα του κλάδου αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα. Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια λειτουργούν υπό μερικές από τις αυστηρότερες πολιτικές για το κλίμα σε παγκόσμιο επίπεδο, γεγονός που αυξάνει το κόστος παραγωγής. Ο κίνδυνος μεταφοράς της παραγωγής εκτός Ευρώπης, ή αλλιώς ο «κίνδυνος διαρροής άνθρακα», πρέπει να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά για να μην υπονομεύσει ούτε την οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης, ούτε τους κλιματικούς στόχους μείωσης εκπομπών άνθρακα.

Η πορεία προς τη βιωσιμότητα και τους κλιματικούς στόχους, η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και των κοινωνιών μας, η οικονομικά προσιτή ενέργεια, η δίκαιη πρόσβαση στην μετακίνηση, η ασφάλεια εφοδιασμού και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, πρέπει όλα μαζί να εξασφαλισθούν και να συνυπάρξουν καθ’ όλη τη διάρκεια της μετάβασης, για μια δυνατή και ανθεκτική Ευρώπη.  

–Ποιο ρόλο αναμένετε να παίξουν τα υγρά καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα (low-carbon liquid fuels) στις μεταφορές που είναι δύσκολο να ηλεκτροδοτηθούν, όπως η ναυτιλία και η αεροπορία;

Τα υγρά καύσιμα χαμηλού άνθρακα και τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα θα διαδραματίσουν κρίσιμο και μακροπρόθεσμο ρόλο στην μείωση εκπομπών άνθρακα σε τομείς μεταφορών που είναι εκ φύσεως δύσκολο να βασισθούν στην ηλεκτροκίνηση, όπως η αεροπορία και η ναυτιλία. Ή με άλλα λόγια, η απανθρακοποίηση αυτών των τομέων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς υγρά ανανεώσιμα καύσιμα.

Στους τομείς αυτούς, η ενεργειακή πυκνότητα των υγρών καυσίμων, οι μεγάλες αποστάσεις και οι περιορισμοί των υφιστάμενων υποδομών καθιστούν την άμεση ηλεκτροκίνηση μη βιώσιμη λύση στο προβλέψιμο μέλλον. Επομένως, τα βιώσιμα καύσιμα αεροπορίας (SAF) και τα συνθετικά, ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης (RFNBO) θα είναι αναντικατάστατα για την επίτευξη ουσιαστικής μείωσης εκπομπών στους κλάδους αυτούς, διασφαλίζοντας παράλληλα αποδοτικές και ανταγωνιστικές λειτουργίες.

Ωστόσο, η παραγωγή αυτών των βιώσιμων καυσίμων σε μεγάλη κλίμακα συνιστά σημαντική πρόκληση. Οι σημερινοί όγκοι παραγωγής είναι περιορισμένοι και το κόστος παραμένει ακόμα σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με τα συμβατικά καύσιμα. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί όχι μόνο επενδύσεις και υποστηρικτικό ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά και τη δημιουργία μιας ισχυρής αρχικής αγοράς (lead market) για τα εν λόγω καύσιμα.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι οδικές μεταφορές διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο. Παρότι η ηλεκτροκίνηση προχωρά, η διατήρηση ενός μεριδίου της αγοράς για υγρά καύσιμα είναι σημαντική για τη στήριξη της οικονομικής βιωσιμότητας της διύλισης. Η βιομηχανική διαδικασία ενός διυλιστηρίου παράγει μια ολόκληρη γκάμα προϊόντων, ενώ είναι τεχνικά και οικονομικά αδύνατη η παραγωγή αποκλειστικά ενός και μόνο είδος καυσίμου, όπως SAF ή ναυτιλιακά καύσιμα. Η διατήρηση κάποιας ζήτησης για οδικά καύσιμα δε θα συμβάλλει μόνο στην επιτάχυνση και διευκόλυνση της μείωσης εκπομπών στις οδικές μεταφορές, αλλά θα βοηθήσει στην ανάπτυξη της παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων σε κλίμακα και στη μείωση του κόστους τους, δίνοντας ώθηση όχι μόνο στα οδικά, αλλά και στα αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα, τα οποία όπως ανέφερα παράγονται όλα μαζί από την ίδια βιομηχανική μονάδα.

–Έχετε ασχοληθεί πολλά χρόνια με τη γυναικεία ενδυνάμωση, ως Πρόεδρος του ΤΟΓΜΕ της ΕΕΔΕ Μακεδονίας για εφτά χρόνια και άλλες πρωτοβουλίες. Ποια είναι η σημαντικότερη συμβουλή που δίνετε σε νέες γυναίκες που ξεκινούν τώρα την καριέρα τους σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο κλάδο, όπως αυτός της ενέργειας;

Είναι πολλές οι νέες γυναίκες σήμερα που έχουν να επιδείξουν πολύ καλές σπουδές, άριστες επιδόσεις, δέσμευση, επιμονή, σκληρή δουλειά. Δεν είναι τυχαίο ότι σε όλο το δυτικό κόσμο το 60% των αποφοίτων των πανεπιστημίων είναι γυναίκες, ενώ διατηρούν σταθερό προβάδισμα στην αριστεία.

Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος σε ό,τι αφορά την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας, σε όλους τους κλάδους, ακόμα και στους πιο ανδροκρατούμενους, όπως ο κλάδος της ενέργειας και της βιομηχανίας. Όπως επίσης είναι αλήθεια ότι έχουν αλλάξει σε κάποιο βαθμό και οι κοινωνικές συνθήκες και αντιλήψεις σχετικά με το ρόλο της γυναίκας στην εργασία και την οικογένεια.

Ωστόσο αυτό δεν είναι αρκετό. Γιατί δυστυχώς, όσο προχωρά κανείς στις υψηλότερες βαθμίδες ιεραρχίας εταιρειών, οργανισμών, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και στις θέσεις ηγεσίας, τα ποσοστά των γυναικών μειώνονται δραματικά. Εξ ου και το γεγονός ότι ακόμα αποτελεί είδηση όταν μια γυναίκα αναλαμβάνει ηγετική θέση στην πολιτική, τις επιχειρήσεις, τη βιομηχανία.

Είναι θα έλεγα μια καμπύλη εκμάθησης από την οποία πρέπει να περάσει και η κοινωνία και οι ίδιες οι γυναίκες, ώστε να αντιληφθούν όλοι ότι η γνώση και η εμπειρία, οι ικανότητες και δεξιότητες, οι διακρίσεις που πετυχαίνουν οι νέες απόφοιτες των πανεπιστημίων και οι νέες εργαζόμενες δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Κι ότι όλα αυτά τα προσόντα δεν εξαφανίζονται όσο περνούν τα χρόνια, αντιθέτως εμπλουτίζονται και ενισχύονται.

Για τις ίδιες τις νέες, ταλαντούχες και μορφωμένες γυναίκες, θα έλεγα ότι το σημαντικότερο είναι να πιστέψουν ότι αυτό που καταφέρνουν στις ακαδημαϊκές τους σπουδές ή στα πρώτα χρόνια της καριέρας τους, είναι η απόδειξη ότι σε ένα αντικειμενικό και αξιοκρατικό περιβάλλον μπορούν να καταφέρουν τα πάντα.

Και αν στο εργασιακό τους περιβάλλον δεν υπάρχουν ακόμα γυναίκες πρότυπα- role models σε ηγετικές θέσεις, που να έχουν ανοίξει το δρόμο, μπορεί να είναι οι ίδιες αυτές που θα το κάνουν. Αυτό μπορεί να σημαίνει έναν αγώνα αντοχής ενάντια σε στερεότυπα και προκαταλήψεις, αλλά όταν πετυχαίνει δίνει μεγάλη χαρά και ικανοποίηση, όχι μόνο για τις ίδιες, αλλά και για τις επόμενες που ακολουθούν.

Θα έλεγα ακόμα, ότι κάθε γυναίκα πρέπει να θέτει τους δικούς της στόχους, με βάση τις προσωπικές της επιλογές, κλίσεις και επιθυμίες, και να τους κυνηγάει με προσήλωση, επιμονή, δέσμευση και ενθουσιασμό. Όπως ανέφερα, η διαδρομή δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά μπορεί να είναι πολύ ενδιαφέρουσα και τελικά να γίνει συναρπαστική και με μεγάλη ηθική επιβράβευση.

–Μεταξύ των άλλων έχετε υπάρξει και ιδρυτικό μέλος ενός δικτύου mentoring (iforU). Πόσο καθοριστική θεωρείτε την ύπαρξη ενός μέντορα για την επιβίωση και την ανάπτυξη μιας νέας γυναικείας επιχείρησης στην Ελλάδα της κρίσης και της μετά-κρίσης εποχής;

Η ύπαρξη ενός μέντορα δεν μπορεί βεβαίως να αποτελέσει από μόνη της εχέγγυο επιτυχίας μιας επιχείρησης είτε αυτή είναι ανδρική είτε γυναικεία. Ωστόσο, στατιστικά φαίνεται ότι οι γυναίκες διστάζουν να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση. Η επιχειρηματικότητα αποτελεί και αυτή έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο τομέα.

Η αξία ενός ή μίας μέντορα ωστόσο, μπορεί να είναι σημαντική για μια γυναίκα που βρίσκεται στο ξεκίνημά της, προκειμένου να κατανοήσει ότι δυσκολίες που αντιμετωπίζει είναι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλοί άλλοι. Αυτό ισχύει τόσο για τις πρακτικές δυσκολίες μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας, όσο και για δυσκολίες προκαταλήψεων, συμπεριφοράς και έλλειψης προτύπων.

Ειδικά στη δεύτερο κομμάτι συμβαίνει συχνά να πιστεύει μια επαγγελματίας ή επιστήμονας ότι είναι μόνο η ίδια που βιώνει τέτοιου είδους δυσκολίες, και άρα ίσως η ίδια δεν είναι επαρκής ή κάνει κάτι λάθος. Όταν συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι μόνη, και ότι υπάρχουν σταθερά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που αντιμετωπίζουν όλες οι γυναίκες, τότε το ‘βάρος’ μειώνεται και η αντιμετώπισή τους γίνεται πιο εύκολη.

Η υποστήριξη από έναν ή μία μέντορα μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση κάποιων από τις δυσκολίες, στην αλλαγή ψυχολογίας, στην ενθάρρυνση και την καθοδήγηση με πρακτικές συμβουλές. Επίσης μια μέντορας μπορεί να αποτελέσει πρότυπο, δίνοντας έμπνευση, αυτοπεποίθηση και ενθουσιασμό.

–Βλέπετε διαφορές στην κουλτούρα υποστήριξης των γυναικών μεταξύ Βόρειας και Νότιας Ευρώπης; Υπάρχουν πρακτικές από το εξωτερικό που θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε άμεσα στην ελληνική κοινωνία;

Η διαφορά στην κουλτούρα μεταξύ διαφόρων περιοχών της Ευρώπης είναι καταφανής, αν δει κανείς νούμερα και στατιστικές. Και τα νούμερα λένε πάντα την αλήθεια…

Μια έκθεση που αποτελεί σημείο αναφοράς είναι η ετήσια Έκθεση του World Economic Forum για το χάσμα μεταξύ των φύλων (Gender Gap Report). Παρακολουθώ αυτή την Έκθεση για περισσότερα από 15 χρόνια, και λυπάμαι να βλέπω την Ελλάδα να μη μπορεί να ξεφύγει από τις τελευταίες ευρωπαϊκές θέσεις, παρά τα όποια θετικά βήματα.

Για το 2025 βρίσκουμε την Ελλάδα στη θέση 77 από τις 148 χώρες, όταν χώρες όπως οι Σκανδιναβικές, με την Ισλανδία, Φιλανδία, Νορβηγία κατέχουν σταθερά τις πρώτες θέσεις. Παράλληλα, από τις πρώτες αυτές θέσεις έως την 77^η της Ελλάδας, μεσολαβούν χώρες που φαίνεται απίστευτο ότι πετυχαίνουν καλύτερη κατάταξη από αυτήν της Ελλάδας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι γίνονται θετικά βήματα και στη χώρα μας, αλλά προφανώς οι άλλες χώρες προχωρούν ταχύτερα και πιο αποφασιστικά.

Σε ό,τι αφορά τις Βρυξέλλες, το κέντρο των ευρωπαϊκών αποφάσεων, τα Ευρωπαϊκά όργανα και κυρίως η Επιτροπή, αποτελούν μια νησίδα για τη γυναικεία συμμετοχή. Θα αναφέρω μόνο ως απλό παράδειγμα, ότι στη συντριπτική πλειοψηφία των Συνεδρίων και εκδηλώσεων που διοργανώνονται από τους θεσμούς, η συμμετοχή στα πάνελ και τους ομιλητές, με έναν άγραφο κανόνα, οφείλει να είναι ισόρροπη για τα φύλα. Στις Βρυξέλλες δε θα δει εύκολα κανείς, ένα πάνελ μόνο με άνδρες, όσο ανδροκρατούμενος να είναι ο κλάδος.

Εδώ, η προώθηση των ίσων ευκαιριών στη συμμετοχή δεν αφήνεται στην τύχη, αλλά αποτελεί συνειδητή επιλογή. Έτσι δεν εκπλήσσει και δεν αποτελεί είδηση ή εξαίρεση να συναντά κανείς γυναίκες σε υψηλόβαθμες θέσεις στην Επιτροπή, -μη ξεχνάμε άλλωστε ότι η Πρόεδρος της Επιτροπής, αλλά και του Κοινοβουλίου είναι γυναίκες-, ενώ όταν οι χώρες πρότειναν τους Επιτρόπους, ο στόχος της Προέδρου ήταν μια ισόρροπη κατανομή των χαρτοφυλακίων μεταξύ των φύλων.

Ο δρόμος για τις ίσες ευκαιρίες δεν είναι ακόμα βατός και προφανής. Χρειάζεται ακόμα προσπάθεια και συνειδητή επιλογή. Δεν είναι κάτι που πρέπει να αφήνεται στην τύχη, τη συνήθεια, τα στερεότυπα, αλλά πρέπει να αποτελεί συνειδητή επιλογή επιτυχίας.

Η ισότιμη αξιοποίηση του μισού πληθυσμού της κάθε χώρας, που μάλιστα διακρίνεται στις σπουδές και τις ακαδημαϊκές επιδόσεις, δεν αποτελεί απλά χρέος δημοκρατίας και πολιτισμού, αλλά μπορεί να συμβάλει καθοριστικά σε καλύτερα αποτελέσματα σε όλα τα επίπεδα στις επιχειρήσεις, την οικονομία, την πολιτική.