Ωστόσο, οι τελικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις της Κομισιόν. Εκπρόσωπος της Κομισιόν απέφυγε να σχολιάσει τις σχετικές πληροφορίες.

Νέο ενεργειακό σοκ για την ευρωζώνη

Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών της ενέργειας δημιουργούν έντονες ανησυχίες για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η ανάπτυξη στην ευρωζώνη θα επιβραδυνθεί αισθητά, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023.

Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν ότι η οικονομία της ευρωζώνης θα αναπτυχθεί κατά 0,9% το 2026, έναντι 1,4% το 2025, με τις εκτιμήσεις να έχουν ήδη αναθεωρηθεί προς τα κάτω σε σχέση με τα στοιχεία του περασμένου Νοεμβρίου. Για το 2027, η ανάπτυξη υπολογίζεται πλέον στο 1,2%.

Η Ιταλία στο επίκεντρο της πίεσης

Από τις χώρες που πιέζονται περισσότερο ξεχωρίζει η Ιταλία, η οποία εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει υψηλό δημόσιο χρέος και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.

Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι συγκαταλέγεται στους βασικούς υποστηρικτές της χαλάρωσης των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, καθώς η άνοδος στις τιμές καυσίμων και φυσικού αερίου αυξάνει τις πιέσεις στην οικονομία και στα νοικοκυριά.

Παρά τη θετική εικόνα που εμφάνισε η ιταλική οικονομία το πρώτο τρίμηνο του έτους, η Ρώμη αναγκάστηκε να περιορίσει τις προβλέψεις ανάπτυξης μετά το νέο κύμα αυξήσεων στην ενέργεια. Το 2025 η ιταλική οικονομία αναπτύχθηκε μόλις κατά 0,5%, με βασικούς πυλώνες την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης.

Ωστόσο, η σταδιακή ολοκλήρωση του προγράμματος αυτού, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στο Ιράν και τη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση, δυσκολεύουν πλέον σημαντικά την προσπάθεια επιτάχυνσης της ανάπτυξης.

Το ΑΕΠ της Ιταλίας αυξήθηκε κατά 0,3% το πρώτο τρίμηνο σε σχέση με το προηγούμενο, ελαφρώς υψηλότερα από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη προχωρήσει σε προσωρινά μέτρα για να περιορίσει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης, μεταξύ των οποίων και η μείωση φόρων στα καύσιμα, πολιτική που παρατείνεται όσο συνεχίζεται η ένταση στη Μέση Ανατολή.

Η μεγάλη εξάρτηση της Ιταλίας από εισαγόμενα καύσιμα και φυσικό αέριο καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη σε νέες εκρήξεις των διεθνών τιμών ενέργειας.

Η επιστολή στη Ντερ Λάιεν

Τον προηγούμενο μήνα η Ιταλίδα πρωθυπουργός απέστειλε επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ.

Η Ρώμη πρότεινε οι ενεργειακές δαπάνες και τα έκτακτα μέτρα στήριξης να εξαιρεθούν από τους περιορισμούς της λεγόμενης «εθνικής ρήτρας διασφάλισης».

Όπως προειδοποίησε και ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόφσκις, η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ένα νέο ισχυρό ενεργειακό σοκ για την Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ήπειρος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με γεωπολιτική και εμπορική αστάθεια.

Από τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της Θεσσαλονίκης μέχρι το επίκεντρο των αποφάσεων στις Βρυξέλλες, η διαδρομή της Λιάνας Γούτα αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα εξέλιξης και ηγεσίας σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο κλάδο. Με μια πορεία που μετρά περισσότερα από 30 χρόνια στον τομέα της ενέργειας, η σημερινή Γενική Διευθύντρια των FuelsEurope και Concawe εκπροσωπεί το σύνολο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καυσίμων σε μια ιστορική καμπή.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η κα Γούτα αναλύει τον γιγαντιαίο μετασχηματισμό του κλάδου προς την κλιματική ουδετερότητα —ένα εγχείρημα που απαιτεί επενδύσεις ύψους 400 δισεκατομμυρίων ευρώ— και εξηγεί γιατί τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα είναι αναντικατάστατα για την απανθρακοποίηση της αεροπορίας και της ναυτιλίας. Παράλληλα, ως μια γυναίκα που άνοιξε δρόμους, καταθέτει την πολύτιμη εμπειρία της για τη γυναικεία ενδυνάμωση, σχολιάζει το επίμονο «χάσμα των φύλων» στην Ελλάδα και υπενθυμίζει ότι οι ικανότητες και οι γνώσεις των γυναικών δεν έχουν «ημερομηνία λήξης».

Μια συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και την ανάγκη για ένα μέλλον όπου η ηγεσία δεν θα κρίνεται από το φύλο, αλλά από το όραμα και την αξιοκρατία.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Γούτα από τη Θεσσαλονίκη και τον όμιλο HELLENiQ ENERGY (πρώην ΕΛΠΕ), βρεθήκατε στο επίκεντρο των αποφάσεων στις Βρυξέλλες. Ποια στοιχεία της ελληνικής επαγγελματικής σας εμπειρίας αποδείχθηκαν τα πιο πολύτιμα εφόδια στο διεθνές αυτό περιβάλλον;

Θα έλεγα ότι όλη η προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία μου, για περισσότερα από 30 χρόνια στον κλάδο, στον Όμιλο HelleniQ Energy, καθώς και ένα διάστημα τριών ετών ως Κοινοβουλευτική Σύμβουλος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε θέματα Ενέργειας, Βιομηχανίας και Περιβάλλοντος, υπήρξε ένα μεγάλο σχολείο, από το οποίο απέκτησα γνώσεις, εμπειρία και δεξιότητες που με έφεραν εδώ που είμαι σήμερα.

Ξεκίνησα ως νέα χημικός μηχανικός στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της Θεσσαλονίκης, αποκτώντας εμπειρία στο σχεδιασμό και ανάπτυξη διεργασιών, στη λειτουργία εγκαταστάσεων, τη βιομηχανική ασφάλεια και περιβάλλον. Συνέχισα σε θέσεις ευθύνης στις εγκαταστάσεις της Θεσσαλονίκης, ενώ αργότερα μεταπήδησα στα κεντρικά του Ομίλου στην Αθήνα, ως Διευθύντρια Αλλαγών στα μεγάλα έργα μετασχηματισμού του Ομίλου και αργότερα ως Διευθύντρια Ενεργειακής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων. Η πολύπλευρη αυτή πορεία μου έδωσε γνώση και εμπειρία για ένα πολύ ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του Ομίλου, ενώ είχα την ευκαιρία να αναπτύξω δεξιότητες πολύτιμες για τη θέση που ανέλαβα στις Βρυξέλλες. Με την τελευταία μου ιδιότητα άλλωστε της Διευθύντριας Ενεργειακής Πολιτικής, εκπροσωπούσα την HelleniQ Energy στον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο Βιομηχανιών Καυσίμων για αρκετά χρόνια.

Έτσι, είχα το πλεονέκτημα, να γνωρίζω πολύ καλά τεχνικά και διοικητικά κομμάτια της βιομηχανίας του κλάδου, να έχω ηγηθεί πολύπλοκων έργων μετασχηματισμού, και τέλος να γνωρίζω το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και τη διαμόρφωση πολιτικών στο κέντρο των Βρυξελλών. Αυτά ήταν τα εφόδιά μου για να επιλεγώ από όλες τις εταιρείες του κλάδου στην Ευρώπη, και να μου εμπιστευθούν το τιμόνι του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Βιομηχανιών Καυσίμων, εκπροσωπώντας όλες τις μεγάλες, μεσαίες και μικρότερες εταιρείες, οι οποίες λειτουργούν σήμερα διυλιστήρια και μονάδες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων στην Ευρώπη. Τα μέλη μας τροφοδοτούν το 97% της ενέργειας που χρειάζονται όλες οι μεταφορές στην Ευρώπη, το 50% της τροφοδοσίας της Ευρωπαϊκής Χημικής Βιομηχανίας, και καλύπτουν το 100% των αμυντικών και άλλων επιμέρους αναγκών σε υγρά καύσιμα και βιομηχανικά προϊόντα.

–Ως Γενική Διευθύντρια των FuelsEurope και Concawe στις Βρυξέλλες, ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία καυσίμων στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα τα επόμενα χρόνια;

Η βιομηχανία υγρών καυσίμων και άλλων βιομηχανικών προϊόντων βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, μοναδική στην ιστορία της. Πρόκειται για έναν κλάδο με ιστορία μεγαλύτερη από 150 χρόνια, στη διάρκεια των οποίων τα προϊόντα του συνέβαλαν καθοριστικά στη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών σε όλη τη γη, την ανάπτυξη σύγχρονων βιομηχανικών προϊόντων και υλικών, την οικονομική ανάπτυξη και ευημερία και τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Σήμερα λοιπόν αυτή η βιομηχανία που για όλα αυτά τα χρόνια παρήγαγε τα προϊόντα της από το ορυκτό αργό πετρέλαιο, καλείται να μετασχηματισθεί και να συνεχίσει να παράγει προϊόντα για τις ίδιες χρήσεις, αντικαθιστώντας σταδιακά το αργό με άλλες ανανεώσιμες πρώτες ύλες, όπως η βιομάζα, κυρίως από βιώσιμες υπολειμματικές πρώτες ύλες από τη γεωργία, τη δασοκομία, τα αστικά απόβλητα, αλλά και από ανανεώσιμο ηλεκτρισμό, πράσινο υδρογόνο και δεσμευμένο ή ανακυκλούμενο διοξείδιο του άνθρακα.

Να σημειώσουμε εδώ, ότι ο φιλόδοξος στόχος της κλιματικής ουδετερότητας που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα, τα οποία πρέπει να παράξει ο κλάδος μας.

Πρόκειται λοιπόν, για το μεγαλύτερο μετασχηματισμό στην ιστορία του κλάδου, όπου τα διυλιστήρια θα πρέπει να αλλάξουν τα πάντα: το επιχειρηματικό τους μοντέλο, τις τεχνολογίες και τις διαδικασίες παραγωγής, τα προϊόντα και κυρίως τις πρώτες ύλες. Αυτό θα απαιτήσει δισεκατομμύρια επενδύσεων στα υπάρχοντα διυλιστήρια και σε νέες μονάδες, που μέχρι το 2050 εκτιμώνται σε 400 δισεκατομμύρια, στο πιο οικονομικό σενάριο, αυτό της αξιοποίησης και μετατροπής των σημερινών διυλιστηρίων σε μονάδες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων και προϊόντων.

Τα καλά νέα είναι ότι αυτός ο μετασχηματισμός έχει ήδη ξεκινήσει, με τα μέλη μας να επενδύουν και να παράγουν ήδη τις πρώτες ποσότητες νέων καυσίμων, όπως ανανεώσιμο ντίζελ και βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα. Στα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα η παραγωγή των μελών μας υπερκαλύπτει τις ποσότητες που απαιτεί η Ευρωπαϊκή νομοθεσία για την περίοδο 2025-2029, ενώ και οι ποσότητες που θα απαιτηθούν για το 2030 φαίνονται επίσης εφικτές. Αντίστοιχα, πάνω από 6000 πρατήρια υγρών καυσίμων σε περιοχές της Ευρώπης διαθέτουν 100% ανανεώσιμο ντίζελ που μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα στα υπάρχοντα οχήματα, χωρίς καμία αλλαγή ή επιπρόσθετο κόστος για δίκτυα και για νέο στόλο οχημάτων, πετυχαίνοντας άμεσα σημαντική μείωση εκπομπών άνθρακα στις οδικές μεταφορές.

Ωστόσο, αυτή η μετάβαση αποτελεί μια πρωτοφανή πρόκληση για τον ευρωπαϊκό κλάδο καυσίμων, καθώς πρέπει να υλοποιηθεί αξιόπιστα και ομαλά, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα σε όλη τη μεταβατική περίοδο.

• Το εξαιρετικά σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο πολιτικό και ρυθμιστικό περιβάλλον είναι μία από τις βασικές προκλήσεις. Για έναν κλάδο που απαιτεί μακροπρόθεσμες επενδύσεις κεφαλαιακής έντασης, το σταθερό, ξεκάθαρο και προβλέψιμο ρυθμιστικό και επενδυτικό πλαίσιο είναι καθοριστικό για να επιτευχθεί το εύρος της χρηματοδότησης που απαιτείται για νέα καύσιμα και προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
• Οι νέες τεχνολογίες παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων, αν και διαθέσιμες, δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα όλες στην απαιτούμενη βιομηχανική κλίμακα (πχ πράσινο υδρογόνο, δέσμευση άνθρακα).
• Η πρόσβαση στις βιώσιμες πρώτες ύλες αποτελεί ένα ακόμα μείζον θέμα, καθώς θα πρέπει να κινητοποιηθούν νέες πρώτες ύλες και να δημιουργηθούν νέες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ευρώπη διαθέτει ένα τεράστιο δυναμικό τέτοιων πρώτων υλών, σύμφωνα και με πρόσφατες μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG RTD), αλλά αυτό το δυναμικό θα πρέπει να στηριχθεί, να αναπτυχθεί και να γίνει προσβάσιμο στη βιομηχανία καυσίμων.
• Τέλος, η ανταγωνιστικότητα του κλάδου αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα. Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια λειτουργούν υπό μερικές από τις αυστηρότερες πολιτικές για το κλίμα σε παγκόσμιο επίπεδο, γεγονός που αυξάνει το κόστος παραγωγής. Ο κίνδυνος μεταφοράς της παραγωγής εκτός Ευρώπης, ή αλλιώς ο «κίνδυνος διαρροής άνθρακα», πρέπει να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά για να μην υπονομεύσει ούτε την οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης, ούτε τους κλιματικούς στόχους μείωσης εκπομπών άνθρακα.

Η πορεία προς τη βιωσιμότητα και τους κλιματικούς στόχους, η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και των κοινωνιών μας, η οικονομικά προσιτή ενέργεια, η δίκαιη πρόσβαση στην μετακίνηση, η ασφάλεια εφοδιασμού και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, πρέπει όλα μαζί να εξασφαλισθούν και να συνυπάρξουν καθ’ όλη τη διάρκεια της μετάβασης, για μια δυνατή και ανθεκτική Ευρώπη.  

–Ποιο ρόλο αναμένετε να παίξουν τα υγρά καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα (low-carbon liquid fuels) στις μεταφορές που είναι δύσκολο να ηλεκτροδοτηθούν, όπως η ναυτιλία και η αεροπορία;

Τα υγρά καύσιμα χαμηλού άνθρακα και τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα θα διαδραματίσουν κρίσιμο και μακροπρόθεσμο ρόλο στην μείωση εκπομπών άνθρακα σε τομείς μεταφορών που είναι εκ φύσεως δύσκολο να βασισθούν στην ηλεκτροκίνηση, όπως η αεροπορία και η ναυτιλία. Ή με άλλα λόγια, η απανθρακοποίηση αυτών των τομέων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς υγρά ανανεώσιμα καύσιμα.

Στους τομείς αυτούς, η ενεργειακή πυκνότητα των υγρών καυσίμων, οι μεγάλες αποστάσεις και οι περιορισμοί των υφιστάμενων υποδομών καθιστούν την άμεση ηλεκτροκίνηση μη βιώσιμη λύση στο προβλέψιμο μέλλον. Επομένως, τα βιώσιμα καύσιμα αεροπορίας (SAF) και τα συνθετικά, ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης (RFNBO) θα είναι αναντικατάστατα για την επίτευξη ουσιαστικής μείωσης εκπομπών στους κλάδους αυτούς, διασφαλίζοντας παράλληλα αποδοτικές και ανταγωνιστικές λειτουργίες.

Ωστόσο, η παραγωγή αυτών των βιώσιμων καυσίμων σε μεγάλη κλίμακα συνιστά σημαντική πρόκληση. Οι σημερινοί όγκοι παραγωγής είναι περιορισμένοι και το κόστος παραμένει ακόμα σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με τα συμβατικά καύσιμα. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί όχι μόνο επενδύσεις και υποστηρικτικό ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά και τη δημιουργία μιας ισχυρής αρχικής αγοράς (lead market) για τα εν λόγω καύσιμα.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι οδικές μεταφορές διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο. Παρότι η ηλεκτροκίνηση προχωρά, η διατήρηση ενός μεριδίου της αγοράς για υγρά καύσιμα είναι σημαντική για τη στήριξη της οικονομικής βιωσιμότητας της διύλισης. Η βιομηχανική διαδικασία ενός διυλιστηρίου παράγει μια ολόκληρη γκάμα προϊόντων, ενώ είναι τεχνικά και οικονομικά αδύνατη η παραγωγή αποκλειστικά ενός και μόνο είδος καυσίμου, όπως SAF ή ναυτιλιακά καύσιμα. Η διατήρηση κάποιας ζήτησης για οδικά καύσιμα δε θα συμβάλλει μόνο στην επιτάχυνση και διευκόλυνση της μείωσης εκπομπών στις οδικές μεταφορές, αλλά θα βοηθήσει στην ανάπτυξη της παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων σε κλίμακα και στη μείωση του κόστους τους, δίνοντας ώθηση όχι μόνο στα οδικά, αλλά και στα αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα, τα οποία όπως ανέφερα παράγονται όλα μαζί από την ίδια βιομηχανική μονάδα.

–Έχετε ασχοληθεί πολλά χρόνια με τη γυναικεία ενδυνάμωση, ως Πρόεδρος του ΤΟΓΜΕ της ΕΕΔΕ Μακεδονίας για εφτά χρόνια και άλλες πρωτοβουλίες. Ποια είναι η σημαντικότερη συμβουλή που δίνετε σε νέες γυναίκες που ξεκινούν τώρα την καριέρα τους σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο κλάδο, όπως αυτός της ενέργειας;

Είναι πολλές οι νέες γυναίκες σήμερα που έχουν να επιδείξουν πολύ καλές σπουδές, άριστες επιδόσεις, δέσμευση, επιμονή, σκληρή δουλειά. Δεν είναι τυχαίο ότι σε όλο το δυτικό κόσμο το 60% των αποφοίτων των πανεπιστημίων είναι γυναίκες, ενώ διατηρούν σταθερό προβάδισμα στην αριστεία.

Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος σε ό,τι αφορά την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας, σε όλους τους κλάδους, ακόμα και στους πιο ανδροκρατούμενους, όπως ο κλάδος της ενέργειας και της βιομηχανίας. Όπως επίσης είναι αλήθεια ότι έχουν αλλάξει σε κάποιο βαθμό και οι κοινωνικές συνθήκες και αντιλήψεις σχετικά με το ρόλο της γυναίκας στην εργασία και την οικογένεια.

Ωστόσο αυτό δεν είναι αρκετό. Γιατί δυστυχώς, όσο προχωρά κανείς στις υψηλότερες βαθμίδες ιεραρχίας εταιρειών, οργανισμών, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και στις θέσεις ηγεσίας, τα ποσοστά των γυναικών μειώνονται δραματικά. Εξ ου και το γεγονός ότι ακόμα αποτελεί είδηση όταν μια γυναίκα αναλαμβάνει ηγετική θέση στην πολιτική, τις επιχειρήσεις, τη βιομηχανία.

Είναι θα έλεγα μια καμπύλη εκμάθησης από την οποία πρέπει να περάσει και η κοινωνία και οι ίδιες οι γυναίκες, ώστε να αντιληφθούν όλοι ότι η γνώση και η εμπειρία, οι ικανότητες και δεξιότητες, οι διακρίσεις που πετυχαίνουν οι νέες απόφοιτες των πανεπιστημίων και οι νέες εργαζόμενες δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Κι ότι όλα αυτά τα προσόντα δεν εξαφανίζονται όσο περνούν τα χρόνια, αντιθέτως εμπλουτίζονται και ενισχύονται.

Για τις ίδιες τις νέες, ταλαντούχες και μορφωμένες γυναίκες, θα έλεγα ότι το σημαντικότερο είναι να πιστέψουν ότι αυτό που καταφέρνουν στις ακαδημαϊκές τους σπουδές ή στα πρώτα χρόνια της καριέρας τους, είναι η απόδειξη ότι σε ένα αντικειμενικό και αξιοκρατικό περιβάλλον μπορούν να καταφέρουν τα πάντα.

Και αν στο εργασιακό τους περιβάλλον δεν υπάρχουν ακόμα γυναίκες πρότυπα- role models σε ηγετικές θέσεις, που να έχουν ανοίξει το δρόμο, μπορεί να είναι οι ίδιες αυτές που θα το κάνουν. Αυτό μπορεί να σημαίνει έναν αγώνα αντοχής ενάντια σε στερεότυπα και προκαταλήψεις, αλλά όταν πετυχαίνει δίνει μεγάλη χαρά και ικανοποίηση, όχι μόνο για τις ίδιες, αλλά και για τις επόμενες που ακολουθούν.

Θα έλεγα ακόμα, ότι κάθε γυναίκα πρέπει να θέτει τους δικούς της στόχους, με βάση τις προσωπικές της επιλογές, κλίσεις και επιθυμίες, και να τους κυνηγάει με προσήλωση, επιμονή, δέσμευση και ενθουσιασμό. Όπως ανέφερα, η διαδρομή δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά μπορεί να είναι πολύ ενδιαφέρουσα και τελικά να γίνει συναρπαστική και με μεγάλη ηθική επιβράβευση.

–Μεταξύ των άλλων έχετε υπάρξει και ιδρυτικό μέλος ενός δικτύου mentoring (iforU). Πόσο καθοριστική θεωρείτε την ύπαρξη ενός μέντορα για την επιβίωση και την ανάπτυξη μιας νέας γυναικείας επιχείρησης στην Ελλάδα της κρίσης και της μετά-κρίσης εποχής;

Η ύπαρξη ενός μέντορα δεν μπορεί βεβαίως να αποτελέσει από μόνη της εχέγγυο επιτυχίας μιας επιχείρησης είτε αυτή είναι ανδρική είτε γυναικεία. Ωστόσο, στατιστικά φαίνεται ότι οι γυναίκες διστάζουν να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση. Η επιχειρηματικότητα αποτελεί και αυτή έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο τομέα.

Η αξία ενός ή μίας μέντορα ωστόσο, μπορεί να είναι σημαντική για μια γυναίκα που βρίσκεται στο ξεκίνημά της, προκειμένου να κατανοήσει ότι δυσκολίες που αντιμετωπίζει είναι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλοί άλλοι. Αυτό ισχύει τόσο για τις πρακτικές δυσκολίες μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας, όσο και για δυσκολίες προκαταλήψεων, συμπεριφοράς και έλλειψης προτύπων.

Ειδικά στη δεύτερο κομμάτι συμβαίνει συχνά να πιστεύει μια επαγγελματίας ή επιστήμονας ότι είναι μόνο η ίδια που βιώνει τέτοιου είδους δυσκολίες, και άρα ίσως η ίδια δεν είναι επαρκής ή κάνει κάτι λάθος. Όταν συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι μόνη, και ότι υπάρχουν σταθερά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που αντιμετωπίζουν όλες οι γυναίκες, τότε το ‘βάρος’ μειώνεται και η αντιμετώπισή τους γίνεται πιο εύκολη.

Η υποστήριξη από έναν ή μία μέντορα μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση κάποιων από τις δυσκολίες, στην αλλαγή ψυχολογίας, στην ενθάρρυνση και την καθοδήγηση με πρακτικές συμβουλές. Επίσης μια μέντορας μπορεί να αποτελέσει πρότυπο, δίνοντας έμπνευση, αυτοπεποίθηση και ενθουσιασμό.

–Βλέπετε διαφορές στην κουλτούρα υποστήριξης των γυναικών μεταξύ Βόρειας και Νότιας Ευρώπης; Υπάρχουν πρακτικές από το εξωτερικό που θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε άμεσα στην ελληνική κοινωνία;

Η διαφορά στην κουλτούρα μεταξύ διαφόρων περιοχών της Ευρώπης είναι καταφανής, αν δει κανείς νούμερα και στατιστικές. Και τα νούμερα λένε πάντα την αλήθεια…

Μια έκθεση που αποτελεί σημείο αναφοράς είναι η ετήσια Έκθεση του World Economic Forum για το χάσμα μεταξύ των φύλων (Gender Gap Report). Παρακολουθώ αυτή την Έκθεση για περισσότερα από 15 χρόνια, και λυπάμαι να βλέπω την Ελλάδα να μη μπορεί να ξεφύγει από τις τελευταίες ευρωπαϊκές θέσεις, παρά τα όποια θετικά βήματα.

Για το 2025 βρίσκουμε την Ελλάδα στη θέση 77 από τις 148 χώρες, όταν χώρες όπως οι Σκανδιναβικές, με την Ισλανδία, Φιλανδία, Νορβηγία κατέχουν σταθερά τις πρώτες θέσεις. Παράλληλα, από τις πρώτες αυτές θέσεις έως την 77^η της Ελλάδας, μεσολαβούν χώρες που φαίνεται απίστευτο ότι πετυχαίνουν καλύτερη κατάταξη από αυτήν της Ελλάδας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι γίνονται θετικά βήματα και στη χώρα μας, αλλά προφανώς οι άλλες χώρες προχωρούν ταχύτερα και πιο αποφασιστικά.

Σε ό,τι αφορά τις Βρυξέλλες, το κέντρο των ευρωπαϊκών αποφάσεων, τα Ευρωπαϊκά όργανα και κυρίως η Επιτροπή, αποτελούν μια νησίδα για τη γυναικεία συμμετοχή. Θα αναφέρω μόνο ως απλό παράδειγμα, ότι στη συντριπτική πλειοψηφία των Συνεδρίων και εκδηλώσεων που διοργανώνονται από τους θεσμούς, η συμμετοχή στα πάνελ και τους ομιλητές, με έναν άγραφο κανόνα, οφείλει να είναι ισόρροπη για τα φύλα. Στις Βρυξέλλες δε θα δει εύκολα κανείς, ένα πάνελ μόνο με άνδρες, όσο ανδροκρατούμενος να είναι ο κλάδος.

Εδώ, η προώθηση των ίσων ευκαιριών στη συμμετοχή δεν αφήνεται στην τύχη, αλλά αποτελεί συνειδητή επιλογή. Έτσι δεν εκπλήσσει και δεν αποτελεί είδηση ή εξαίρεση να συναντά κανείς γυναίκες σε υψηλόβαθμες θέσεις στην Επιτροπή, -μη ξεχνάμε άλλωστε ότι η Πρόεδρος της Επιτροπής, αλλά και του Κοινοβουλίου είναι γυναίκες-, ενώ όταν οι χώρες πρότειναν τους Επιτρόπους, ο στόχος της Προέδρου ήταν μια ισόρροπη κατανομή των χαρτοφυλακίων μεταξύ των φύλων.

Ο δρόμος για τις ίσες ευκαιρίες δεν είναι ακόμα βατός και προφανής. Χρειάζεται ακόμα προσπάθεια και συνειδητή επιλογή. Δεν είναι κάτι που πρέπει να αφήνεται στην τύχη, τη συνήθεια, τα στερεότυπα, αλλά πρέπει να αποτελεί συνειδητή επιλογή επιτυχίας.

Η ισότιμη αξιοποίηση του μισού πληθυσμού της κάθε χώρας, που μάλιστα διακρίνεται στις σπουδές και τις ακαδημαϊκές επιδόσεις, δεν αποτελεί απλά χρέος δημοκρατίας και πολιτισμού, αλλά μπορεί να συμβάλει καθοριστικά σε καλύτερα αποτελέσματα σε όλα τα επίπεδα στις επιχειρήσεις, την οικονομία, την πολιτική.     

Σπύρος Σιδέρης

Αντίθετα, οι μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας βλέπουν το κόστος παραγωγής, τις τιμές καυσίμων και τον πληθωρισμό να αυξάνονται ξανά.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι μεταφορές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ έχουν περιοριστεί δραματικά μετά την έναρξη της κρίσης. Οι ημερήσιες ροές πετρελαίου και παραγώγων, που πριν από την κρίση ξεπερνούσαν τα 20 εκατομμύρια βαρέλια, υποχώρησαν σε επίπεδα κάτω των 4 εκατομμυρίων. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε απότομη άνοδο των τιμών, με το Brent να κινείται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και τους αναλυτές να προειδοποιούν για ακόμη υψηλότερα επίπεδα αν η κρίση παραταθεί.

Οι πρώτοι που επωφελούνται είναι οι μεγάλοι εξαγωγείς πετρελαίου. Οι χώρες του ΟΠΕΚ καταγράφουν θεωρητικά σημαντική αύξηση εσόδων λόγω της ανόδου των τιμών. Ωστόσο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Όσες χώρες εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη διέλευση μέσω του Ορμούζ αντιμετωπίζουν σοβαρό κίνδυνο διακοπής εξαγωγών, γεγονός που περιορίζει ή ακόμη και ακυρώνει τα οφέλη των υψηλών τιμών.

• Η Σαουδική Αραβία εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς κερδισμένους της κρίσης. Παρά τις πιέσεις στον Κόλπο, το Ριάντ διαθέτει το στρατηγικό πλεονέκτημα του αγωγού Ανατολής–Δύσης και τη δυνατότητα εξαγωγών μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του λιμανιού της Γιανμπού. Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών μπορεί να συνεχιστεί ακόμη και υπό συνθήκες περιορισμένης λειτουργίας του Ορμούζ. Η αύξηση των τιμών μεταφράζεται έτσι σε δεκάδες δισεκατομμύρια επιπλέον έσοδα για το σαουδαραβικό κράτος.

Αντίθετα, το Ιράκ και το Κουβέιτ βρίσκονται σε πολύ πιο ευάλωτη θέση. Παρότι λογιστικά ωφελούνται από την άνοδο του πετρελαίου, η εξάρτησή τους από το Στενό του Ορμούζ καθιστά τις εξαγωγές τους εξαιρετικά επισφαλείς. Αν οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα συνεχιστούν, τα κράτη αυτά κινδυνεύουν να δουν τα δημοσιονομικά τους να πιέζονται, καθώς η αδυναμία μεταφοράς πετρελαίου θα εξουδετερώσει τα οφέλη των υψηλότερων τιμών.

Το ίδιο το Ιράν βρίσκεται σε αντιφατική κατάσταση. Από τη μία πλευρά, οι υψηλές τιμές αυξάνουν θεωρητικά την αξία των εξαγωγών του. Από την άλλη, οι πολεμικές ζημιές, οι αμερικανικές κυρώσεις, οι περιορισμοί στις εξαγωγές και οι καταστροφές σε ενεργειακές υποδομές καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την αξιοποίηση αυτής της συγκυρίας. Για την Τεχεράνη, το ακριβό πετρέλαιο δεν ισοδυναμεί αυτόματα με οικονομική ανάσα.

• Μεγάλοι κερδισμένοι εκτός Μέσης Ανατολής εμφανίζονται η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς. Η Μόσχα επωφελείται επειδή οι εξαγωγές της δεν εξαρτώνται από το Ορμούζ, ενώ οι υψηλές τιμές ενισχύουν τα ρωσικά έσοδα. Παρά τις δυτικές κυρώσεις, το ακριβότερο πετρέλαιο λειτουργεί ως σημαντικό στήριγμα για τη ρωσική οικονομία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνται ίσως ο μεγαλύτερος στρατηγικός κερδισμένος. Η αμερικανική παραγωγή πετρελαίου βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα, ενώ μεγάλο μέρος της εξάγεται προς αγορές που αναζητούν εναλλακτικές λύσεις αντί του Κόλπου. Το αμερικανικό πετρέλαιο γίνεται πιο ελκυστικό για ασιατικούς και ευρωπαϊκούς αγοραστές. Παρότι η άνοδος των καυσίμων επιβαρύνει τους Αμερικανούς καταναλωτές, η ενεργειακή αυτάρκεια των ΗΠΑ λειτουργεί ως ισχυρό γεωοικονομικό πλεονέκτημα.

• Σημαντικά οφέλη καταγράφει και ο Καναδάς, καθώς διαθέτει μεγάλη εξαγωγική δυνατότητα και βρίσκεται εκτός της γεωπολιτικής ζώνης κινδύνου. Η κρίση ενισχύει τη θέση του ως ασφαλούς προμηθευτή ενέργειας για τη Δύση.

Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται οι μεγάλες οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας. Η Κίνα θεωρείται ο μεγαλύτερος οικονομικός χαμένος της κρίσης, καθώς είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο. Η άνοδος των τιμών αυξάνει δραματικά το κόστος εισαγωγών, επιβαρύνει τη βιομηχανική παραγωγή και δημιουργεί νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένες εμφανίζονται επίσης η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, δύο οικονομίες με τεράστια εξάρτηση από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Παρά τα στρατηγικά αποθέματα που διαθέτουν, μια μακροχρόνια κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει σοβαρά τη βιομηχανία, τις μεταφορές και την κατανάλωση.

• Η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίσης σοβαρές πιέσεις. Η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία βλέπουν το ενεργειακό κόστος να αυξάνεται ξανά, σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομίες τους προσπαθούν ακόμη να ανακάμψουν από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η άνοδος των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και καυσίμων απειλεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να περιορίσει την ανάπτυξη.

Οι διεθνείς τράπεζες και οι ενεργειακοί οργανισμοί προειδοποιούν ότι η κρίση μπορεί να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη διαταραχή της αγοράς πετρελαίου εδώ και δεκαετίες. Αναλυτές της Morgan Stanley εκτιμούν ότι, αν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει ουσιαστικά κλειστό για μήνες, οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 150 ή 180 δολάρια το βαρέλι.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η κρίση θα παραμείνει ελεγχόμενη ή αν θα οδηγήσει σε μια παρατεταμένη περίοδο ενεργειακής αστάθειας. Προς το παρόν, ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν δημιουργεί μια νέα παγκόσμια πραγματικότητα: οι πετρελαιοπαραγωγοί με ασφαλείς εξαγωγικές οδούς γεμίζουν τα ταμεία τους, ενώ οι μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες πληρώνουν ήδη το κόστος της νέας γεωπολιτικής σύγκρουσης.

Σπύρος Σιδέρης

Αυτή τη φορά, ο κίνδυνος δεν εντοπίζεται μόνο στις τράπεζες ή στα στεγαστικά δάνεια, αλλά σε έναν εκρηκτικό συνδυασμό κρυφού χρέους, ιδιωτικού πιστωτικού δανεισμού, ενεργειακής ανασφάλειας, υψηλών επιτοκίων και γεωπολιτικού κατακερματισμού που περιορίζει δραματικά την ικανότητα του κόσμου να αντιδράσει συντονισμένα.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται ο τομέας του ιδιωτικού πιστωτικού δανεισμού (private credit), μια αγορά που αναπτύχθηκε ραγδαία τα τελευταία χρόνια και εκτιμάται ότι ξεπερνά πλέον τα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές τράπεζες, μεγάλο μέρος αυτής της αγοράς λειτουργεί εκτός του αυστηρού πλαισίου εποπτείας των κεντρικών τραπεζών, δημιουργώντας αυτό που αρκετοί οικονομολόγοι αποκαλούν «σκιώδες τραπεζικό σύστημα».

Η ανησυχία εντείνεται καθώς μεγάλοι επενδυτικοί κολοσσοί, όπως η BlackRock και η Blackstone, έχουν προχωρήσει κατά περιόδους σε περιορισμούς αναλήψεων σε ορισμένα επενδυτικά προϊόντα, επιχειρώντας να αποτρέψουν μαζικές εξόδους κεφαλαίων. Οι ειδικοί περιγράφουν αυτή την κατάσταση ως μια μορφή «αργής φυγής ρευστότητας». Αν το 2008 οι ουρές σχηματίζονταν έξω από τις τράπεζες, σήμερα είναι ψηφιακές και συχνά αόρατες, μέσα από ηλεκτρονικές αιτήσεις εξαγοράς και «πύλες ρευστότητας».

• Το πρόβλημα είναι βαθύτερο απ’ όσο φαίνεται. Τα επενδυτικά αυτά κεφάλαια έχουν διοχετεύσει τεράστια ποσά σε μη άμεσα ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία, όπως μακροπρόθεσμα δάνεια και σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Όταν πολλοί επενδυτές επιδιώξουν ταυτόχρονα να αποσύρουν τα χρήματά τους, τα funds μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με την ανάγκη να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία γρήγορα και με μεγάλες απώλειες. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια ξαφνική ασφυξία ρευστότητας, με επιπτώσεις όχι μόνο στις αγορές, αλλά και στην πραγματική οικονομία.

Πολλοί αναλυτές παρομοιάζουν το σημερινό χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα με μια «τούρτα πολλαπλών στρωμάτων χρέους». Τα funds δεν αξιοποιούν μόνο τα χρήματα των επενδυτών, αλλά δανείζονται επιπλέον κεφάλαια για να αυξήσουν τις αποδόσεις τους. Με άλλα λόγια, το χρέος χρησιμοποιείται για να χρηματοδοτήσει ακόμη περισσότερο χρέος.

Αυτή η υπερβολική εξάρτηση από τη μόχλευση δημιουργεί ένα εύθραυστο σύστημα, όπου η κατάρρευση ενός μικρού κρίκου μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Σε αντίθεση με το 2008, όταν οι κίνδυνοι βρίσκονταν κυρίως μέσα στις μεγάλες τράπεζες, σήμερα σημαντικό μέρος του ρίσκου έχει μεταφερθεί στη λεγόμενη «ζώνη σκιάς» της οικονομίας, όπου η διαφάνεια είναι περιορισμένη και οι μηχανισμοί ασφαλείας λιγότερο σαφείς.

Την ίδια στιγμή, η ενέργεια μετατρέπεται σε πιθανό καταλύτη μιας νέας παγκόσμιας κρίσης. Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και ειδικά οι φόβοι γύρω από το Στενό του Ορμούζ προκαλούν έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές. Το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα θεωρείται ζωτικής σημασίας για τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ οποιαδήποτε σοβαρή αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να πυροδοτήσει απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας.

• Μια νέα ενεργειακή έκρηξη θα επανέφερε τον φόβο του διαρθρωτικού πληθωρισμού. Σε αντίθεση με την πληθωριστική κρίση της πανδημίας, αυτή τη φορά η πίεση δεν θα προερχόταν μόνο από τη ζήτηση ή τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά από μια βαθύτερη γεωπολιτική αστάθεια, ικανή να διαρκέσει πολύ περισσότερο.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό επειδή τα κράτη έχουν πλέον μικρότερα περιθώρια παρέμβασης. Κατά την κρίση του 2008 και αργότερα κατά την πανδημία, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες διοχέτευσαν τεράστια ποσά στις οικονομίες για να αποτρέψουν μια γενικευμένη κατάρρευση. Σήμερα, όμως, το δημόσιο χρέος είναι πολύ υψηλότερο και το κόστος δανεισμού παραμένει βαρύ για πολλές οικονομίες.

Ορισμένοι οικονομολόγοι περιγράφουν τις κυβερνήσεις ως μια «πυροσβεστική χωρίς νερό». Η δυνατότητα νέων γιγαντιαίων πακέτων στήριξης είναι περιορισμένη, ενώ η κοινωνική κόπωση από τον πληθωρισμό, τη λιτότητα και την ακρίβεια αυξάνει τις πολιτικές πιέσεις.

• Την ίδια ώρα, οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν για έναν επικίνδυνο συνδυασμό: ακριβό χρήμα, απώλειες στις αγορές, πιέσεις στους τραπεζικούς ισολογισμούς και περιορισμό του δανεισμού προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο όπου η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων μειώνει την αξία τραπεζικών χαρτοφυλακίων, αναγκάζοντας τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να γίνουν πιο επιφυλακτικά στη χορήγηση νέων δανείων.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με το 2008 είναι ίσως πολιτική και γεωστρατηγική. Τότε, οι μεγάλες δυνάμεις συνεργάστηκαν σχετικά γρήγορα για να αποτρέψουν την κατάρρευση του συστήματος. Σήμερα, ο κόσμος είναι πιο κατακερματισμένος. Οι εμπορικοί πόλεμοι, οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και η σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Κίνας, Ρωσίας και Ευρώπης δυσκολεύουν τον διεθνή συντονισμό.

Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση μιας νέας μεγάλης κρίσης, ίσως να μην υπάρχει ένας κοινός «παγκόσμιος πυροσβέστης» πρόθυμος ή ικανός να παρέμβει συντονισμένα. Και αυτό είναι που ανησυχεί περισσότερο τις αγορές: όχι μόνο η πιθανότητα μιας νέας οικονομικής καταιγίδας, αλλά το ενδεχόμενο ο κόσμος να τη βιώσει χωρίς τα εργαλεία, τα αποθέματα και την πολιτική ενότητα που διέθετε το 2008.

Το φάντασμα της Lehman Brothers δεν επιστρέφει με την ίδια μορφή. Επιστρέφει ως προειδοποίηση ότι οι κρίσεις αλλάζουν πρόσωπο, μετακινούνται σε λιγότερο ορατές γωνιές του συστήματος και εκρήγνυνται εκεί όπου η οικονομία, η ενέργεια και η γεωπολιτική συναντιούνται. Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος θυμάται το 2008. Είναι αν έχει ακόμη τη δύναμη να αποτρέψει το επόμενο.

Παρόλο που η πρόθεση των ΗΑΕ να αντλήσουν πετρέλαιο πέρα από τις καθορισμένες ποσοστώσεις παραμένει προσώρας θεωρητική λόγω του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, οι αναλυτές προειδοποιούν για έναν επερχόμενο «μεταπολεμικό πόλεμο τιμών» ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις του Κόλπου.

Η Σαουδική Αραβία αναμένεται να απαντήσει επιθετικά στην αμφισβήτηση της εξουσίας της, διεκδικώντας μερίδιο αγοράς στην Ασία και την Ευρώπη μέσω εκπτώσεων, σε μια προσπάθεια να «δώσει ένα μάθημα» στα Εμιράτα.

Αυτός ο ανταγωνισμός θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία αποπληθωρισμό των τιμών μόλις ομαλοποιηθεί η ροή μέσω του Ορμούζ, θυμίζοντας τις μεγάλες κρίσεις της δεκαετίας του 1980 και του 2014, οι οποίες συνοδεύτηκαν από μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και πολιτική αστάθεια στις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.

Ταυτόχρονα, ο περιορισμός των εξαγωγών από τον Κόλπο λόγω της σύρραξης ανοίγει τον δρόμο για νέους ανταγωνιστές από την Αμερική, όπως οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και η Γουιάνα, να ενισχύσουν τη θέση τους στην παγκόσμια αγορά.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι οικονομίες επιταχύνουν την απεξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα, η στρατηγική του ΟΠΕΚ για συλλογική αντίδραση στις διακυμάνσεις της προσφοράς και της ζήτησης φαίνεται να καταρρέει.

Η απώλεια της αξιοπιστίας του οργανισμού, που ήδη είχε δώσει δείγματα διάλυσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της προηγούμενης κόντρας με τη Ρωσία, καθιστά πλέον τη διαχείριση των τιμών μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση, με απρόβλεπτες οικονομικές συνέπειες για το μέλλον.

Η έξοδος των Εμιράτων —ενός εκ των τριών ισχυρότερων παραγωγών του γκρουπ— τα απελευθερώνει από τις αυστηρές ποσοστώσεις που επιβάλλει η de facto ηγέτιδα, Σαουδική Αραβία. Όπως επισημαίνει ο Χόρχε Λεόν της Rystad, τα ΗΑΕ διέθεταν, μαζί με το Ριάντ, τη μοναδική εφεδρική παραγωγική ικανότητα που επέτρεπε στον OPEC να παρεμβαίνει αποτελεσματικά στις αγορές και να διαχειρίζεται κρίσεις εφοδιασμού.

Προς κατακόρυφη αύξηση της παραγωγής

Το οικονομικό δέλεαρ για τα Εμιράτα είναι σαφές. Ενώ οι περιορισμοί του Οργανισμού τα καθήλωναν στα 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, η πραγματική τους δυνατότητα αγγίζει τα 5 εκατομμύρια βαρέλια. Η απελευθέρωση αυτής της ποσότητας μεταφράζεται σε μια πρόσθετη προσφορά που ισοδυναμεί με το 1-2% της παγκόσμιας ζήτησης, στοιχείο που μπορεί να αλλάξει άρδην τα δεδομένα.

Το «αγκάθι» του Ορμούζ και οι κίνδυνοι για το μέλλον

Παρά το μέγεθος της απόφασης, οι άμεσες επιπτώσεις στις τιμές ενδέχεται να παραμείνουν περιορισμένες βραχυπρόθεσμα, καθώς η πολεμική σύρραξη με το Ιράν κρατά τα Στενά του Ορμούζ σε καθεστώς αποκλεισμού. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν:

• Μετά την επαναλειτουργία των Στενών: Οι παγκόσμιες προμήθειες θα είναι σημαντικά υψηλότερες, ασκώντας πτωτικές πιέσεις στις τιμές.
• Οικονομική ανθεκτικότητα: Τα ΗΑΕ διαθέτουν διαφοροποιημένη οικονομία και μπορούν να αντέξουν σε ένα περιβάλλον χαμηλών τιμών, σε αντίθεση με άλλα μέλη του Οργανισμού.
• Κίνδυνος διάλυσης: Ο David Oxley της Capital Economics τονίζει πως ο μεγαλύτερος φόβος είναι το ενδεχόμενο μιας αλυσιδωτής διάλυσης του OPEC ή ενός πολέμου τιμών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ρωσίας, που θα εκτόξευε την αστάθεια στις αγορές.

Η αποχώρηση αυτή αναμένεται να συρρικνώσει το μερίδιο του OPEC στον έλεγχο της παγκόσμιας προσφοράς από το 30% στο 26%, γεγονός που σηματοδοτεί, σύμφωνα με τον Νταν Πίκερινγκ, μια ιστορική υποχώρηση της επιρροής του καρτέλ στην παγκόσμια οικονομία.

Ανοδικά κινούνται οι τιμές του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές τις τελευταίες δύο εβδομάδες καθώς οι προσδοκίες για να υπάρχει μια συμφωνία ειρήνης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά και για να ανοίξουν σύντομα τα Στενά του Ορμούζ, έχουν εξασθενούν συνεχώς.

Η τιμή του πετρελαίου Μπρεντ σήμερα βρίσκεται σταθερά πάνω από τα 111 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας μια μικρή άνοδο σε σχέση με χθες. Αυτό έχει άμεση επίδραση και στις τιμές στην χώρα μας, δεδομένου ότι η χονδρική τιμή της αμόλυβδης αλλά και του πετρελαίου κίνησης προμηνύουν νέα άνοδο στην λιανική τιμή στα πρατήρια.

Πιο συγκρατημένη είναι η άνοδος στο πετρέλαιο κίνησης, δεδομένου ότι είναι σε ισχύ από τον Απρίλιο και συνεχίζεται και τον μήνα Μάιο, η επιδότηση των 20 λεπτών το λίτρο στο πετρέλαιο κίνησης στην αντλία.

Δείτε σε πραγματικό χρόνο

• τιμή πετρελαίου Brendt τώρα
• τιμή αργού πετρελαίου WTI (crude oil) τώρα
• τιμή φυσικού αερίου τώρα

Αμετάβλητες οι τιμές στα τιμολόγια ρεύματος

Όσον αφορά στις τιμές του ρεύματος, από χθες ξεκίνησαν οι ανακοινώσεις από τους παρόχους, με τις τιμές να είναι αμετάβλητες, καθώς σε αυτό συμβάλλει και το γεγονός ότι υπάρχει μείωση της χονδρικής τιμής τον Απρίλιο, όπως επίσης συγκρατημένη ήταν και η άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου.

Σπύρος Σιδέρης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η έξοδος μιας από τις ισχυρότερες παραγωγικές δυνάμεις του Κόλπου εγείρει κρίσιμα ερωτήματα: απειλείται η συνοχή του ΟΠΕΚ; Θα αλλάξει ο τρόπος διαμόρφωσης των τιμών του πετρελαίου; Και ποιον ρόλο διαδραμάτισαν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτή τη στρατηγική μετατόπιση του Άμπου Ντάμπι;

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η αποχώρηση των ΗΑΕ έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από προηγούμενες εξόδους χωρών όπως η Αγκόλα, το Εκουαδόρ ή η Ινδονησία. Ο λόγος είναι ότι τα Εμιράτα δεν αποτελούν έναν μικρό ή περιφερειακό παραγωγό, αλλά έναν από τους σημαντικότερους παίκτες εντός του οργανισμού, με μεγάλες επενδύσεις σε παραγωγική ικανότητα και σαφή φιλοδοξία να αυξήσουν το μερίδιό τους στην παγκόσμια αγορά.

• Η βασική αιτία της ρήξης φαίνεται να είναι το σύστημα ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ+, το οποίο περιορίζει την παραγωγή κάθε χώρας ώστε να ελέγχεται η παγκόσμια προσφορά και να διατηρούνται οι τιμές σε επιθυμητά επίπεδα. Το Άμπου Ντάμπι θεωρούσε εδώ και χρόνια ότι οι ποσοστώσεις αυτές δεν αντανακλούν τις πραγματικές δυνατότητές του, ούτε επιτρέπουν την αξιοποίηση των τεράστιων επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει στον ενεργειακό τομέα.

Η αποχώρηση, επομένως, αντανακλά μια βαθύτερη μετατόπιση: από τη λογική της συλλογικής πειθαρχίας στη λογική της εθνικής μεγιστοποίησης του κέρδους. Τα ΗΑΕ επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία στην παραγωγή, στις εξαγωγές και στις διεθνείς ενεργειακές συνεργασίες, χωρίς να δεσμεύονται από αποφάσεις στις οποίες κυριαρχούν η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον αφορά την ικανότητα του ΟΠΕΚ+ να συνεχίσει να ελέγχει αποτελεσματικά την αγορά. Μέχρι σήμερα, ο μηχανισμός βασιζόταν σε τρία βασικά εργαλεία: τις ποσοστώσεις παραγωγής, τις εθελοντικές περικοπές και την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα που μπορούσε να διοχετευθεί στην αγορά σε περιόδους κρίσης. Με την αποχώρηση των ΗΑΕ, ένα σημαντικό κομμάτι αυτής της ευέλικτης παραγωγικής ισχύος εξέρχεται από τον συλλογικό μηχανισμό.

• Βραχυπρόθεσμα, οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να παραμείνουν υψηλές λόγω της γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή και της ανησυχίας για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα, εάν τα Εμιράτα αυξήσουν την παραγωγή τους ανεξάρτητα από τις αποφάσεις του ΟΠΕΚ+, τότε η παγκόσμια προσφορά θα αυξηθεί και οι τιμές ενδέχεται να δεχθούν καθοδικές πιέσεις.

Παράλληλα, όμως, η διάρρηξη της εικόνας συνοχής του οργανισμού μπορεί να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα σε περιόδους κρίσης: μεγαλύτερη μεταβλητότητα και αύξηση του λεγόμενου risk premium, δηλαδή του επιπλέον κόστους που ενσωματώνουν οι αγορές όταν φοβούνται αποσταθεροποίηση.

Στο παρασκήνιο της απόφασης, πολλοί αναλυτές βλέπουν και την έμμεση επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον εδώ και χρόνια επιδιώκει τη μείωση της επιρροής του ΟΠΕΚ+ στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας, ιδιαίτερα μετά τη στενή συνεργασία Σαουδικής Αραβίας – Ρωσίας, που ενισχύθηκε από το 2016 και μετά.

• Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι όσο πιο αδύναμος είναι ο συντονισμός του ΟΠΕΚ+, τόσο μεγαλύτερο περιθώριο αποκτούν οι ανεξάρτητοι παραγωγοί – κυρίως οι αμερικανικές εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου – να επηρεάζουν την αγορά. Αν και η αμερικανική παραγωγή δεν αυξάνεται πλέον με τους εκρηκτικούς ρυθμούς της περιόδου 2014-2019, οι ΗΠΑ παραμένουν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο και επιδιώκουν να αποτρέψουν κάθε μορφή μονοπωλιακού ελέγχου των τιμών από τον ΟΠΕΚ+.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία αντιμετωπίζει την εξέλιξη με ιδιαίτερη ανησυχία. Μέσω του ΟΠΕΚ+, η Μόσχα είχε αποκτήσει όχι μόνο οικονομικό αλλά και γεωπολιτικό βάρος, συμμετέχοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση των διεθνών τιμών πετρελαίου. Η αποχώρηση των ΗΑΕ αποδυναμώνει το σχήμα, αλλά ενδέχεται ταυτόχρονα να ενισχύσει τον ρόλο της Ρωσίας ως αναντικατάστατου εταίρου της Σαουδικής Αραβίας.

• Πέρα από τις γεωπολιτικές διαστάσεις, η κίνηση των Εμιράτων αντικατοπτρίζει και μια ευρύτερη στρατηγική αγωνία των πετρελαιοπαραγωγών χωρών του Κόλπου. Καθώς η ενεργειακή μετάβαση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προχωρούν διεθνώς, οι χώρες αυτές αντιλαμβάνονται ότι το παράθυρο υψηλής ζήτησης για το πετρέλαιο ίσως να μην παραμείνει ανοιχτό για πάντα. Γι’ αυτό επιδιώκουν να αξιοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τα αποθέματά τους τώρα, πριν αλλάξει οριστικά η παγκόσμια ενεργειακή αρχιτεκτονική.

Το εάν η αποχώρηση των ΗΑΕ θα οδηγήσει τελικά σε αποσύνθεση του ΟΠΕΚ+ ή σε μια νέα αναδιαμόρφωση της συμμαχίας παραμένει ανοιχτό. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι ο οργανισμός δεν θα καταρρεύσει άμεσα, όμως θα υποχρεωθεί να επαναπροσδιορίσει τους κανόνες λειτουργίας του, ίσως με μεγαλύτερη ευελιξία στις ποσοστώσεις και περισσότερο χώρο για τα εθνικά συμφέροντα των μελών του.

Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση του Άμπου Ντάμπι σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής απόλυτης πειθαρχίας στον πετρελαϊκό κόσμο και την αρχή μιας νέας φάσης, όπου η γεωπολιτική, ο ανταγωνισμός για μερίδια αγοράς και η ενεργειακή μετάβαση θα καθορίζουν ολοένα και περισσότερο τις ισορροπίες.

Με αναφορά στην ενέργεια, η Ιταλίδα πρωθυπουργός τόνισε ότι «χρειάζεται το θάρρος για να προληφθεί μια κρίση, και όχι μόνον να δίνονται απαντήσεις όταν η κρίση εκδηλώνεται σε όλο της το εύρος».

«Θεωρώ ότι δεν είμαι μόνη, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Θα δούμε πώς όλα αυτά θα εξελιχθούν, αλλά συνεχίζω να θεωρώ ότι η όλη συζήτηση για την χαλάρωση των κανόνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις, είναι απολύτως λογική. Πρέπει να δούμε ποιους τομείς θα αφορά, λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν πολλές διαφορές, μεταξύ των κρατών μελών. Όπως, για παράδειγμα, στο θέμα των επιστροφών φόρου», είπε χαρακτηριστικά.

Μιλώντας για το θέμα των αμυντικών δαπανών και τις νέες εξελίξεις, κυρίως στον ενεργειακό τομέα, πρόσθεσε:

«Στην φάση αυτή, έχουμε βασικές προτεραιότητες. Οι αμυντικές δαπάνες παραμένουν σημαντικές αλλά υπάρχει και το πρόβλημα της ενέργειας. Είναι σαφές ότι το όλο αυτό θέμα προέχει. Δεν αλλάζω τις θέσεις μου, αλλά τις προσαρμόζω σε μια πραγματικότητα που αλλάζει», τόνισε η Μελόνι.

Απαντώντας, τέλος, σε ερώτηση σχετικά με το αν συνομίλησε, πρόσφατα, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, η επικεφαλής της κυβέρνησης της Ρώμης υπογράμμισε:

«Οι σχέσεις μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ισχυρές και σε ό,τι αφορά τις σχέσεις μου με τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτή την στιγμή δεν έχω αναλάβει κάποια πρωτοβουλία. Όσο για την δυνατότητα να κληθεί ο Πούτιν στην σύνοδο της G20, θεωρώ ότι σε αυτή την φάση είναι ο Ρώσος πρόεδρος που πρέπει να κάνει ένα βήμα προς εμάς, και όχι το αντίθετο».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

“Για χρόνια η απανθρακοποίηση λειτουργούσε σαν ιερό δισκοπότηρο, όχι μόνο στις Βρυξέλλες αλλά και σε πολλές άλλες χώρες, και ερμηνευόταν ως κάτι που υπερισχύει της κοινωνικής συνοχής, της ανταγωνιστικότητας ή της αποβιομηχάνισης. Τώρα όλοι συνειδητοποιούμε ότι δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Συνειδητοποιούμε πόσο σημαντικό είναι, χωρίς να θυσιάζουμε την προστασία του περιβάλλοντος και την ανάγκη μείωσης των εκπομπών, να προχωρήσουμε μπροστά, αλλά να το κάνουμε με ρεαλιστικό τρόπο και να είμαστε τεχνολογικά ουδέτεροι”, τόνισε ο κ. Παπασταύρου.

Σε ερώτηση για την ενεργειακή κρίση, υπογράμμισε ότι το 2022 χρειάστηκε πάνω από ένας χρόνος για να αποδεχθούν τα κράτη-μέλη ότι έπρεπε να αναλάβουν δράση και να αρχίσουν τις συζητήσεις. “Αυτήν τη φορά χρειάστηκαν μόνο δύο εβδομάδες. Η Ευρώπη δεν έχει τα τέλεια αντανακλαστικά, αλλά έχει αποδείξει ότι όταν έρχεται η κρίση έχει τη δύναμη και την ωριμότητα να λάβει μέτρα”, σημείωσε και πρόσθεσε: “Είναι σαφές ότι πρέπει να λάβουμε στοχευμένα μέτρα, που θα προστατεύουν την κοινωνική συνοχή και δεν θα υπονομεύουν τη δημοσιονομική ισορροπία, αλλά ταυτόχρονα δεν θα δημιουργούν ανισότητες. Και παράλληλα, πρέπει να προχωρήσουμε προς μία ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας”.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας αναφέρθηκε στην πρόοδο της χώρας ως προς το ενεργειακό μείγμα, επισημαίνοντας ότι το 2005 η Ελλάδα κάλυπτε πάνω από το 65% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια από λιγνίτη, ενώ το 2025 ο λιγνίτης έχει πέσει κάτω από 8% και οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έφθασαν στο 55%. “Η συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της χώρας τοποθετεί την Ελλάδα στην 7η θέση παγκοσμίως. Και αν συγκρίνουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά την ίδια περίοδο, είμαστε κάτω από το 50%. Αυτό δείχνει ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι πολυτέλεια. Είναι κάτι που η κοινωνία μπορεί να υποστηρίξει, αρκεί να γίνεται με ρεαλιστικούς όρους και να λαμβάνει υπόψη την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την κοινωνική συνοχή”, τόνισε.

Αναφερόμενος, δε, στην Οδηγία για τα δίκτυα σημείωσε ότι πολλές χώρες τάχθηκαν ανοιχτά εναντίον. “Δώσαμε μια μεγάλη μάχη. Ελπίζω ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα οδηγήσουν τον Ιούνιο στην έγκριση του πακέτου για το δίκτυο”, υπογράμμισε.

Η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από την πλευρά της, επεσήμανε ότι η ΕΕ είναι πιο ανθεκτική στην κρίση σε σχέση με το 2022. “Βρισκόμαστε σε καλύτερη θέση. Έχουμε τον τρόπο να αντιδράσουμε, γνωρίζουμε ότι πρέπει να δράσουμε από κοινού και γρήγορα. Γι’ αυτό η επίπτωση δεν είναι τόσο μεγάλη όσο στην ουκρανική κρίση”, τόνισε η κ. Ριμπέρα.