Η πιθανή συνάντηση Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια συγκυρία κατά την οποία οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας κινούνται εκ νέου σε λεπτές ισορροπίες.

Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα επιμένει σε ρητορικές και πρωτοβουλίες που προκαλούν ανησυχία στην Αθήνα, ενώ από την άλλη διατηρείται η επίσημη γραμμή περί διατήρησης ήπιου κλίματος στο Αιγαίο.

Από την ελληνική πλευρά, στο επίκεντρο των προβληματισμών βρίσκεται το πολυσυζητημένο νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο η τουρκική κυβέρνηση σχεδιάζει να καταθέσει προς ψήφιση στην Εθνοσυνέλευση το προσεχές φθινόπωρο.

Στην Αθήνα εκτιμούν ότι πρόκειται για μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να προσδώσει θεσμικό μανδύα στις γνωστές αναθεωρητικές διεκδικήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.

Το μήνυμα της Αθήνας

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, εφόσον πραγματοποιηθεί η συνάντηση, ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναμένεται να επαναλάβει με σαφήνεια στον Χακάν Φιντάν ότι καμία μονομερής ενέργεια που αφορά ζητήματα θαλάσσιων ζωνών και Δικαίου της Θάλασσας δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα ή να δημιουργήσει τετελεσμένα. 

Η Αθήνα επιμένει ότι οι μονομερείς πρωτοβουλίες της Τουρκίας στερούνται νομικής βάσης και δεν μπορούν να επηρεάσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.

Το ίδιο μήνυμα έχει ήδη μεταφερθεί σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διεθνείς οργανισμούς, στο πλαίσιο της προσπάθειας διαμόρφωσης ενός πλέγματος διπλωματικής αντίδρασης σε περίπτωση κλιμάκωσης. 

Στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι η έγκαιρη ενημέρωση των εταίρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των κινήσεων που προετοιμάζει η Άγκυρα, ενώ ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές έχουν ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι μονομερείς ενέργειες που θα υπονομεύουν τη σταθερότητα στην περιοχή δεν θα περάσουν χωρίς πολιτικό κόστος.

Αιγαίο και Κυπριακό

Πέρα από το ζήτημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», στην ατζέντα μιας πιθανής κατ΄ ιδίαν συνάντησης αναμένεται να βρεθούν και τα πρόσφατα περιστατικά έντασης στο Αιγαίο.

Η ελληνική πλευρά εξακολουθεί να επισημαίνει ότι οι παραβιάσεις και οι προκλητικές ενέργειες δεν συνάδουν με το κλίμα αποκλιμάκωσης που διακηρύσσει κατά καιρούς η τουρκική ηγεσία.

Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί και στο Κυπριακό, καθώς οι διεργασίες του ΟΗΕ για την επανεκκίνηση της διαδικασίας βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η κινητικότητα που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα και οι συζητήσεις για νέα άτυπη πολυμερή συνάντηση τους επόμενους μήνες καθιστούν κάθε ελληνοτουρκική επαφή κρίσιμη για τη διαμόρφωση του κλίματος.

Η ατζέντα της Συνόδου

Στο επίκεντρο της αυριανής συνάντησης στη Σόφια θα βρεθούν ζητήματα περιφερειακής συνεργασίας, ασφάλειας, ενεργειακών και μεταφορικών διασυνδέσεων, καθώς και η ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων. 

Η Ελλάδα αναμένεται να επαναλάβει τη σταθερή θέση της υπέρ της επιτάχυνσης της ενταξιακής πορείας των χωρών της περιοχής προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή προοπτική παραμένει βασικός παράγοντας σταθερότητας και ανάπτυξης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Όπως είπε ο κ. Γεραπετρίτης, «οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια δεν αποτελεί απολύτως κανένα δεσμευτικό κείμενο στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Το διεθνές δίκαιο επιβάλλει για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, την ύπαρξη μιας συμφωνίας μεταξύ των χωρών με παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές. Κατά τούτο, κανένας εσωτερικός νομοθέτης δεν μπορεί ποτέ να δεσμεύσει ως προς τα ζητήματα αυτά. Πολλώ δε μάλλον, ότι εδώ δεν έχουμε απλώς ένα συμβατικό κείμενο, το οποίο δεσμεύει μόνον τους συμβαλλομένους, δηλαδή τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά στην πραγματικότητα έχουμε διεθνές εθιμικό δίκαιο, το οποίο δεσμεύει όλα τα κράτη» είπε ο κ. Γεραπετρίτης και υπογράμμισε: «Σε κάθε περίπτωση, μια τέτοια μονομερής ενέργεια, πέρα από το γεγονός ότι δεν φέρει καμία απολύτως έννομη συνέπεια και δεν δεσμεύει, είναι προφανές ότι είναι αχρείαστη και προκαλεί ένταση».

Ενημερώνουμε εταίρους και Διεθνείς Οργανισμούς

Ενημέρωσε μάλιστα το Σώμα ότι «η ελληνική κυβέρνηση μεριμνά για την πλήρη ενημέρωση όλων των φορέων και εταίρων, μεριμνά για την ενημέρωση των διεθνών οργανισμών. [. . .] Εμείς, κύριε βουλευτά, ασκούμε τα κυριαρχικά δικαιώματα, την κυριαρχία, στο πεδίο. Και όπως το έχουμε πράξει με την ενίσχυση της Άμυνάς μας, με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, με τη μορφή του ευρωπαϊκού κεκτημένου και στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, με τα Θαλάσσια Περιβαλλοντικά Πάρκα, τα οποία εισήχθησαν για πρώτη φορά, με την ανάθεση Έργων Έρευνας και Εξόρυξης νοτίως της Κρήτης, με όλη την ενίσχυση την οποία παρέχουμε στην Κύπρο, στις χώρες του Κόλπου, με μια ισχυρή παρουσία παντού, δεν ανεχόμαστε να υπάρχει κανένα απολύτως τετελεσμένο. Θέλω να είστε ήσυχος ότι η Ελλάδα μεριμνά, η Ελλάδα είναι ισχυρή και βεβαίως δεν πρόκειται ποτέ να επιτρέψουμε οτιδήποτε το οποίο θα υποβαθμίσει τη διεθνή θέση της χώρας. Να κοιμάστε ήσυχος, κ. Καζαμία» είπε ο κ. Γεραπετρίτης.

Επίσης, ο Υπουργός Εξωτερικών, Γ. Γεραπετρίτης, είπε ότι ο ερωτών βουλευτής ζητά προληπτικές ενέργειες, ενώ ούτε ο ίδιος γνωρίζει το περιεχομένο του νομοσχεδίου παρά μόνο κάποιες φήμες, οι οποίες βρίσκονται στον τουρκικό Τύπο. Χαρακτήρισε δε επικίνδυνη την αναφορά του κ. Καζαμία σε “τετελεσμένα”.

Δεν υπάρχουν τετελεσμένα

«Δεν υπάρχει κανένα απολύτως τετελεσμένο. Ούτε το “casus belli” είναι τετελεσμένο. Ούτε το “τουρκολιβυκό”. Ούτε απολύτως τίποτε. Οτιδήποτε δεν έχει έρεισμα στο Διεθνές Δίκαιο, δεν παράγει καμία έννομη συνέπεια. [. . .] Εκείνο το οποίο υπάρχει είναι ανυπόστατα κείμενα, χωρίς καμία έννομη συνέπεια», τόνισε ο Υπουργός.

Με αφορμή την αναφορά του κ. Καζαμία σε «εφησυχασμό» της κυβέρνησης, ο κ. Γεραπετρίτης είπε ότι «εάν, λοιπόν, υπάρχει μία κυβέρνηση στη μεταπολίτευση, η οποία να ήρθε απέναντι σε αυτό που εσείς χαρακτηρίζετε λανθασμένα “τετελεσμένα”, ήταν η παρούσα κυβέρνηση. Διότι απέναντι στο “casus belli” τόλμησε να επεκτείνει χωρικά ύδατα και να κάνει συμφωνίες Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, απέναντι στο “τουρκολιβυκό” ήρθε να προκηρύξει οικόπεδα και να έρθει η “Chevron”, η οποία ξεκινάει τις έρευνες, και άρα είναι αυτή η κυβέρνηση, η οποία δεν λαμβάνει καμία απολύτως σκέψη όταν πρόκειται να υποστηρίξει τα εθνικά συμφέροντα».

Για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό είπε ότι «βεβαίως καταλαμβάνει τα απώτατα όρια δυνητικής υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, διότι αυτό το οποίο ισχύει κατά το διεθνές δίκαιο είναι ότι η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη καθορίζεται με βάση συμφωνία μεταξύ των χωρών που έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές. Εμείς, εκείνο το οποίο πράττουμε είναι εκείνο το οποίο έπρεπε να είχε γίνει 50 χρόνια στη μεταπολίτευση: Να καταθέσουμε το Θαλάσσιο Χωροταξικό, που είναι στην πραγματικότητα τα όρια της θαλάσσιας πατρίδας μας».

Εμείς, κατέληξε ο Υπουργός Εξωτερικών, Γ. Γεραπετρίτης, «δεν φέρνουμε κάτι το οποίο έχει ισχύ εσωτερικού νόμου. Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός της πατρίδας μας αποτελεί σήμερα ευρωπαϊκό κεκτημένο και αν μια χώρα θέλει να αποτελέσει μέρος της Ευρώπης, θα πρέπει να το σεβαστεί», δήλωσε εμφαντικά ο κ. Γεραπετρίτης.

«Δεν πρόκειται να μιλήσω για το πόρισμα πρόκειται για κατι εξαιρετικά επικίνδυνο, πρόκειται για ουκρανικο drone θαλάσσης – να ζητήσει συγνώμη η Ουκρανία – αν ειχε χτυπήσει κρουαζιερόπλοιο θα πήγαινε στο βυθό της θάλασσας», είπε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εθνικής Άμυνας. 

Παράλληλα, ο κ. Δένδιας ξεκαθάρισε ότι δεν ανήκει σε αυτούς που έχουν πιστέψει το αφήγημά των «ήρεμων νερών». «Εξαρτάται από την Τουρκία αν θα γυρίσουμε σε επιχειρησιακή κρίση, εμείς δεν διεκδικούμε κάτι», είπε χαρακτηριστικά.

Ο Νίκος Δένδιας δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στο θέμα που έχει προκύψει με τους πυραύλους Patriot στην Κάρπαθο.

«Δεν πηγαν για να αντιμετωπίσουν την τουρκική απειλή, αλλά πυραύλους από το Ιράν που δεν έχουν εκτοξευτεί εδώ και έξι εβδομάδες, άρα δεν υπήρχε επιχειρησιακός λόγος έκθεσής τους στο συγκεκριμένο σημείο», εξήγησε, ενώ για το θέμα που προκάλεσε η Τουρκία τόνισε:

«Έχω προειδοποιήσει για τον τουρκοκεντρισμό, ουδέποτε τοποθετήθηκαν εκεί για την Τουρκία, δεν ήταν εκεί γι’ αυτή τη δουλειά. Ήταν ο επιχειρησιακός σχεδιασμός για το Ιράν, είναι εθνική απόφαση δεν ρωτήσαμε το ΝΑΤΟ για να τους πάμε και να τους πάρουμε. Εάν κρίθεί αναγκαίο από το εθνικό συμφέρον, θα επανατοποθετηθούν εκεί».

Μιλώντας για το εκλογικό κλίμα που καλλιεργείται το τελευταίο διάστημα, ο κ. Δένδιας αναφέρθηκε και στις δημοσκοπήσεις που αφορούν στην πολιτική σκηνη και προβλέπουν κυβερνησεις συνεργασίας, τονίζοντας ότι στόχος της Νέας Δημοκρατίας είναι να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

«Θα ζητήσουμε αυτοδύναμη κυβέρνηση, αλλά αυτό εξαρτάται από τον ελληνικό λαό», επισήμανε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας. 

Σε ανακοίνωσή του αναφέρει ότι η ελληνική πλευρά θα πρέπει να πάψει να χρησιμοποιεί την ιστορία για πολιτικό όφελος και να αναγνωρίσει «τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν εναντίον Τούρκων και άλλων εθνοτικών ομάδων».

Μάλιστα, ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα απέτυχε «στην απόπειρα εισβολής που στόχευε στην υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας» και ότι επιχειρεί να καλύψει «την ήττα της και τις σοβαρές φρικαλεότητες που διέπραξε».

Η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ

«Η 19η Μαΐου 1919, η ημερομηνία κατά την οποία ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο Μεγάλος Ηγέτης Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα και ξεκίνησε τον εθνικό μας αγώνα ενάντια στις κατοχικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, γιορτάζεται με ενθουσιασμό από το τουρκικό έθνος ως «Ημέρα Μνήμης, Νεολαίας και Αθλητισμού του Ατατούρκ».

Η Ελλάδα, με τη νομοθεσία που υιοθέτησε σε εθνικό επίπεδο το 1994 σχετικά με την αξίωση του «Πόντου», προβάλλει νομικά αβάσιμες κατηγορίες εναντίον της χώρας μας, επεκτείνει συνεχώς αυτές τις αβάσιμες αξιώσεις χωρίς δισταγμό και τις διδάσκει ως μαθήματα σε παιδιά σε δημοτικά και γυμνάσια σε όλη τη χώρα μέσω εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας.

Έχοντας αποτύχει στην απόπειρα εισβολής που στόχευε στην υλοποίηση της «Μεγάλης Ιδέας», η Ελλάδα προσπαθεί τώρα να καλύψει την ήττα της και τις σοβαρές φρικαλεότητες που διέπραξε, εγείροντας την αβάσιμη αξίωση του «Πόντου» εναντίον της χώρας μας. Τα εγκλήματα πολέμου και οι φρικαλεότητες που διέπραξε ο ελληνικός στρατός καταγράφονται στις εκθέσεις της Συμμαχικής Εξεταστικής Επιτροπής και στο Άρθρο 59 της Συνθήκης της Λωζάνης.

Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να σταματήσουν να εκμεταλλεύονται την ιστορία για πολιτικό όφελος και να αναγνωρίσουν τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν εναντίον Τούρκων και άλλων εθνοτικών ομάδων, ξεκινώντας από τη σφαγή της Τρίπολης το 1821, καθώς και τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν εναντίον Τούρκων και άλλων εθνοτικών ομάδων στη Δυτική Ανατολία, ξεκινώντας από την απόπειρα κατάληψης της Σμύρνης στις 15 Μαΐου 1919.

Καλούμε την Ελλάδα να υιοθετήσει μια προσέγγιση που προάγει την ειρήνη και τη συνεργασία στις διμερείς μας σχέσεις, αντί να διαστρεβλώνει τα γεγονότα και να εξάγει εχθρότητα από την ιστορία»

Ο Υπουργός Εξωτερικών είπε ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε «σημαντικό σταυροδρόμι», περίπου τρία χρόνια μετά την επανεκκίνηση του διαλόγου το 2023.

Δεν θέλησε να σχολιάσει επίσημα τις πληροφορίες περί επικείμενης τουρκικής νομοθετικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας», λέγοντας ότι πρόκειται μέχρι στιγμής για «διαρροές και δημοσιεύματα», ξεκαθάρισε, όμως, ότι οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Τουρκίας δεν θα έχει έρεισμα στο διεθνές δίκαιο και «πιθανόν να δημιουργήσει αναβάθμιση της έντασης».

Ο κ. Γεραπετρίτης επέμεινε ότι η πολιτική αποκλιμάκωσης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά στρατηγική επιλογή που έδωσε στην Ελλάδα χρόνο να ενισχύσει την άμυνα, τις διεθνείς συμμαχίες και το γεωπολιτικό της αποτύπωμα. Όπως είπε, μέσα στην τελευταία τριετία μειώθηκαν σημαντικά οι παραβιάσεις στο Αιγαίο και οι μεταναστευτικές ροές, ενώ παράλληλα η Αθήνα προχώρησε σε κινήσεις, όπως ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, τα θαλάσσια πάρκα και η περαιτέρω αμυντική και διπλωματική αναβάθμιση της χώρας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις νέες στρατηγικές συνεργασίες της Ελλάδας με το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις χώρες του Κόλπου και την Ινδία, υποστηρίζοντας ότι το διεθνές αποτύπωμα της χώρας είναι σήμερα «μεγαλύτερο από ποτέ». Παράλληλα, εκτίμησε ότι η αυξανόμενη επιθετική ρητορική στην Τουρκία συνδέεται με την αντίληψη πως οι ελληνικές κινήσεις επιχειρούν να περιορίσουν τον περιφερειακό ρόλο της Άνκαρας.

Ο Υπουργός επιχείρησε να αποσυνδέσει πλήρως την πορεία των ελληνοτουρκικών από την εσωκομματική κριτική που ασκήθηκε στην κυβέρνηση από τον Αντώνη Σαμαρά. Τόνισε ότι δεν υπάρχει «καμία αιτιώδης σχέση» ανάμεσα στις παρεμβάσεις του και στην επιβράδυνση της συζήτησης περί Χάγης, ενώ υπογράμμισε ότι η πάγια ελληνική θέση παραμένει πως μοναδικό αντικείμενο συζήτησης με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

«Από το να εκφράζουμε την άπομη μας έως το να επιτιθέμεθα σε κεντρικές επιλογές της κυβέρνησης, με την οποία υποτίθεται ότι στοιχιζόμαστε, υπάρχει μια σοβαρή απόσταση. Εγώ αντιλαμβάνομαι και από τις δημοσκοπήσεις τις οποίες είδαμε και σήμερα ότι η εξωτερική πολιτική είναι ένα σχετικό προνομιακό πεδίο της κυβέρνησης», είπε ο κ. Γεραπετρίτης.

Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής προσφυγής στη Χάγη, μέσω συνυποσχετικού, λέγοντας ότι εξακολουθεί να πιστεύει πως η Ελλάδα και η Τουρκία θα πρέπει τελικά να καθίσουν στο τραπέζι και να επιδιώξουν λύση μέσω διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι οι διερευνητικές επαφές διήρκεσαν επί 23 χρόνια και 64 γύρους χωρίς αποτέλεσμα, σημειώνοντας ότι η σημερινή κατάσταση είναι καλύτερη από προηγούμενες περιόδους.

Αναφορικά με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης τόνισε με έμφαση ότι αποτελεί έργο «μείζονος ευρωπαϊκής σημασίας» και δεν εξαρτάται από την Τουρκία, καθώς η πόντιση καλωδίου και οι σχετικές έρευνες προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο. Απέδωσε τις καθυστερήσεις κυρίως σε οικονομοτεχνικά ζητήματα, επιμένοντας ότι το έργο θα προχωρήσει.

Ιδιαίτερο βάρος είχε και η τοποθέτησή του για το ουκρανικό drone που εντοπίστηκε σε ελληνικές ακτές. Ο Υπουργός χαρακτήρισε το περιστατικό «εξαιρετικά σοβαρό», λέγοντας ότι δημιουργεί ζητήματα ασφάλειας, ελευθερίας ναυσιπλοΐας και περιβαλλοντικού κινδύνου, ενώ προειδοποίησε ότι «η Μεσόγειος δεν αντέχει να καταστεί κέντρο επιχειρήσεων».

«Φυσικά και δεν είναι λήξαν το θέμα», είπε αναφορικά με τη χώρα που μπορεί να κρύβεται πίσω από την αποστολή του drone, και πρόσθεσε: «Είναι ένα εξαιρετικά σοβαρό θέμα. Είναι ένα θέμα το οποίο ανέκυψε εσχάτως. Είναι πραγματικά αδιανόητο να υπάρχει μη επανδρωμένο, το οποίο να βρίσκεται στις ελληνικές ακτές. Δημιουργεί ένα τεράστιο θέμα στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τεράστιο θέμα ασφάλειας για τους ίδιους τους πολίτες, για την οικονομική ζωή και βεβαίως για το περιβάλλον. Άρα καταλαβαίνουμε τη σημασία του».

Αποκάλυψε ότι αναμένεται ακόμη το τελικό πόρισμα του ΓΕΕΘΑ για την προέλευση και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του μη επανδρωμένου και προανήγγειλε κινήσεις τόσο σε διμερές όσο και σε πολυμερές επίπεδο όταν υπάρξουν οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο ξεκαθάρισε ότι το περιστατικό δεν αλλάζει τη στρατηγική επιλογή της Αθήνας υπέρ της Ουκρανίας. «Αν χίλιες φορές ξαναέρθει μια τέτοια κατάσταση, χίλιες φορές θα πάρουμε την ίδια θέση», είπε χαρακτηριστικά, συνδέοντας τη στάση της Ελλάδας με την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου και την αντίθεση στον αναθεωρητισμό.

Σε ό,τι αφορά τις διεθνείς ισορροπίες, ο ΥΠΕΞ απέρριψε το δίλημμα «Ευρώπη ή Ηνωμένες Πολιτείες», τονίζοντας ότι η Ελλάδα χρειάζεται και τους δύο πυλώνες της Δύσης, αλλά και ευρύτερες στρατηγικές συνεργασίες. Έδωσε πάντως ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, λέγοντας ότι σε περίπτωση κρίσης «το πρώτο τηλεφώνημα θα είναι στον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ».

Στο κλείσιμο της συζήτησης, ο Γιώργος Γεραπετρίτης έστειλε μήνυμα προς την Ευρώπη, μιλώντας για ανάγκη «ισχυρής αφύπνισης» απέναντι στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες. Όπως είπε, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται σε έναν «διαχρονικό ναρκισσισμό πολιτισμικής υπεροχής» και χωρίς ανταγωνιστικότητα, κοινωνική συνοχή και κοινή άμυνα κινδυνεύει να παραμείνει αδρανής σε έναν ολοένα πιο σκληρό κόσμο.

«Πρώτα η Ελλάδα, η Ελλάδα μέσα στην Ευρώπη και η Ελλάδα ως ισχυρό στοιχείο της Δύσης», ήταν η φράση με την οποία ο Υπουργός Εξωτερικών συνόψισε τη φιλοσοφία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

«Η Τουρκία καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλίσει την ασφαλή και ελεύθερη διέλευση των πλοίων μέσω αυτών των θαλάσσιων οδών.

Το καθεστώς διέλευσης μέσω των Τουρκικών Στενών ρυθμίζεται από τη Σύμβαση του Μοντρέ, η οποία καθιερώνει μια πολιτική και στρατιωτική ισορροπία στη Μαύρη Θάλασσα μεταξύ των παράκτιων και των μη παράκτιων χωρών από το 1936» ανέφερε ο Τούρκος Μόνιμος Αντιπρόσωπος.

Ο Αναπ. Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας Ιωάννης Σταματέκος ανέφερε ότι «η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 είναι το μοναδικό διεθνές νομικό κείμενο που ρυθμίζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά των Δαρδανελίων, στη Θάλασσα του Μαρμαρά και στον Βόσπορο, και εγγυάται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε αυτά».

Ο κ. Σταματέκος συνέχισε λέγοντας ότι «επομένως, ο σεβασμός της ορολογίας της Σύμβασης του Μοντρέ αποσκοπεί στη διατήρηση και την επιβεβαίωση αυτής της ελευθερίας που κατοχυρώνεται σε αυτήν».

«Η χρήση του όρου ”Τουρκικά Στενά” δεν συνάδει με τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, όσον αφορά στο καθεστώς των Στενών. Η ορολογία σύμφωνα με τη Σύμβαση του Μοντρέ είναι «τα Στενά», και συγκεκριμένα «Στενά των Δαρδανελίων, της Θάλασσας του Μαρμαρά και του Βοσπόρου» ανέφερε ο κ. Σταματέκος.

Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ περιέγραψε ένα σύστημα διεθνών σχέσεων που εμφανίζει έντονα σημάδια απορρύθμισης, σημειώνοντας ότι «Το περιβάλλον είναι ρευστοποιημένο. Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα μια οργανωμένη διεθνής κοινότητα, δεν μπορούμε να πούμε ότι λειτουργούν διεθνείς οργανισμοί, υπάρχει μια κρίση του συστήματος του ΟΗΕ, δεν λειτουργεί καν το Συμβούλιο Ασφαλείας ως το καθοριστικό όργανο για τη διεθνή ασφάλεια».

Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε πως η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον της ασφάλειάς της, επισημαίνοντας: «Η ΕΕ νιώθει πια ότι είναι αντιμέτωπη με τη μοίρα της, διότι το πρόβλημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας είναι εδώ και παραπάνω από 100 χρόνια πρόβλημα ευρω-ατλαντικό και δεν μπορεί ξαφνικά να υπάρξει μια ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, η οποία αδιαφορεί για τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα σε ΕΕ και ΗΠΑ

Αναλύοντας τη θέση της Ελλάδας, ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι η χώρα οφείλει να παραμείνει προσηλωμένη στις ευρωπαϊκές αρχές και υποχρεώσεις, λέγοντας: «Εμείς πρέπει να είμαστε μια χώρα ευρωπαϊκή, κράτος-μέλος της ΕΕ που σεβόμαστε την ευρωπαϊκή νομιμότητα, την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, το καθήκον καλόπιστης συνεργασίας. Θέλουμε να επιταχυνθεί η πορεία ολοκλήρωσης της, αλλά δεν έχουμε ψευδαισθήσεις. Πάντα η ασφάλειά μας ήταν προσανατολισμένη στην ελληνοαμερικανική στρατηγική συνεργασία».

Παράλληλα, αναφέρθηκε στη διαχείριση των εξοπλιστικών επιλογών, εξηγώντας ότι «από την άλλη μεριά προσπαθούμε να μοιράσουμε έτσι τα εξοπλιστικά προγράμματα, ώστε να έχουμε και πάρα πολλά προγράμματα ευρωπαϊκής προέλευσης που παίζουν πολύ κρίσιμο ρόλο οικονομικά, αναπτυξιακά για τις χώρες που πωλούν τα πρόγραμμα αυτά αλλά και για εμάς διότι υπάρχουν ανταλλάγματα στρατηγικού χαρακτήρα, για όση σημασία έχουν. Καμία εγγύηση γαλλική δεν μπορεί να μας λύσει το πρόβλημα ασφάλειας».

«Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ισορροπούμε στο δίπολο που ήδη συζητήσαμε – ΕΕ και ΗΠΑ. Εάν τεθεί το δίλημμα αυτό επιτακτικά ως δίλημμα επιλογής, πάρα πολλές ευρωπαϊκές χώρες για να μην πω σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες θα δυσκολευτούν πάρα πολύ να απαντήσουν για το ποια είναι η προτεραιότητά τους. Η ιστορική και στρατηγική προτεραιότητά τους αν είναι με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή αν είναι με την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία», ενώ πρόσθεσε ότι «αυτό το δίλημμα το έχουμε και εμείς», συνέχισε.

Επεκτείνοντας την ανάλυσή του, αναφέρθηκε και στις ισορροπίες που πρέπει να διατηρηθούν στην Ανατολική Μεσόγειο, επισημαίνοντας: «Πρέπει να δούμε πώς θα ισορροπήσουμε στις σχέσεις μας με το Ισραήλ και την Τουρκία, διότι αυτό είναι επίσης ένα ζήτημα το οποίο αναπτύσσει μια δυναμική. Δεν θα υποκαταστήσει καμία αναζήτηση διεθνών κανόνων την στρατηγική μας – να το πω έτσι – δυσκολία ή αμηχανία. Άρα, πρέπει να ξεκινάμε πάντα από την ανάγνωση του συσχετισμού των δυνάμεων, πρέπει να προσπαθούμε να διαμορφώσουμε τους συσχετισμούς αυτούς. Δείξαμε ότι είμαστε τουλάχιστον στο πεδίο της αεράμυνας μια υπολογίσιμη δύναμη και αυτό νομίζω ότι ήταν ένα θετικό μήνυμα το οποίο ανέβασε και την αυτοπεποίθηση αλλά και τη δυνατότητά μας να συνομιλούμε με άλλους – και με τις ΗΠΑ – και έτσι νομίζω ότι πρέπει να πορευθούμε εφόσον διαμορφώσουμε εσωτερικές προϋποθέσεις. Γιατί όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες η εξωτερική πολιτική διαμορφώνεται σε συνάρτηση με τους εσωτερικούς συσχετισμούς και το εσωτερικό αφήγημα. Αυτό συμβαίνει και στην Ελλάδα».

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην ανάγκη εσωτερικής συνεννόησης, προειδοποιώντας: «Στην Ελλάδα αν δεν έχεις εσωτερικές προϋποθέσεις συναίνεσης, αν δεν μπορείς να σκεφτείς με άλλους όρους, να κάνεις αναλύσεις οι οποίες δύσκολα γίνονται δημόσια, αλλά πρέπει να γίνουν μεταξύ αυτών που έχουν την ευθύνη για την χάραξη της στρατηγικής, δεν θα μπορέσεις να αντιμετωπίσεις αυτό το πολύπλοκο τοπίο, το οποίο το αντιμετωπίζαμε με μια αδράνεια, έναν μηχανιστικό τρόπο, ως μια ρουτίνα. Τώρα, λοιπόν, αυτό το οποίο μας πήγε για 50 χρόνια και μας πήγε αξιοπρεπώς, θα έλεγα, με μια ισορροπία μεταξύ θετικών και αρνητικών η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ικανοποιητική, τώρα αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί έτσι. Έχουμε μια επιτάχυνση χρονική, έχει αλλάξει η επιτάχυνση του χρόνου. Άρα, όταν έχουμε μια διαφορετική αίσθηση του ρυθμού των εξελίξεων, πρέπει να κάνουμε μια ουσιώδη επικαιροποίηση της στρατηγικής μας. Και αυτό δεν το κάνουμε με επεξεργασμένο τρόπο, το κάνουμε εκ των πραγμάτων, το κάνουμε κάθε μέρα, το κάνουμε πρακτικά, το κάνουμε εμπειρικά».

Κλείνοντας, επανέφερε το ζήτημα της απουσίας σταθερής εθνικής γραμμής, σημειώνοντας: «δεν έχουμε αποκτήσει [σχήμα] εθνικής συναίνεσης, δηλαδή όπου φυσάει ο άνεμος. Αυτό είναι ένα ιστιοπλοϊκό δόγμα. Δηλαδή, το αφήνεις το σκάφος στον καιρό και είναι πιθανό με τους χειρισμούς σου να ανατραπεί. Αυτό συμβαίνει, προκειμένου να αποφύγεις την ανατροπή, το αφήνεις να πάει στον καιρό το σκάφος. Είναι μια τεχνική ολόκληρη».

Αυτό τονίζει η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής ‘Αμυνας και Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κάγια Κάλας, απαντώντας σε ερώτηση του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ και αντιπροέδρου της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Γιάννη Μανιάτη.

Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισημαίνει ότι η Ευρωπαική Επιτροπή «έχει τονίσει επανειλημμένα ότι αναμένεται από την Τουρκία να επιδείξει αταλάντευτη προσήλωση στις σχέσεις καλής γειτονίας, στις διεθνείς συμφωνίες και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, προσφεύγοντας, εφόσον απαιτείται, στο Διεθνές Δικαστήριο».

Η κυρία Κάγια Κάλας πογραμμίζει ότι «η Επιτροπή συνεχίζει να παρακολουθεί την κατάσταση. Από τον Φεβρουάριο του 2023 μέχρι σήμερα δεν έχουν αναφερθεί πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικές κατοικημένες περιοχές. Παρόλ’ αυτά, η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει συστηματικά γενικές προειδοποιήσεις ναυσιπλοΐας που αμφισβητούν την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία. Το Συμβούλιο έχει σημειώσει τις βελτιώσεις στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας και αναμένει τη διατήρησή τους . Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και των συμφερόντων των κρατών μελών της, καθώς και στην προάσπιση της περιφερειακής σταθερότητας».

Αναφερόμενη στα ευρωπαϊκά αμυντικά έργα κοινού ενδιαφέροντος (EDPCI) στο πλαίσιο του προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, τονίζει ότι «κύριος στόχος είναι η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής κυριαρχίας και ετοιμότητας της ΕΕ». Όπως αναφέρει, «τα έργα EDPCI είναι μεγάλα, πολυκρατικά προγράμματα υπό την καθοδήγηση τουλάχιστον τεσσάρων κρατών μελών και την υποστήριξη μέσων της ΕΕ υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Τα έργα αυτά επικεντρώνονται στις προτεραιότητες της ΕΕ όσον αφορά τις δυνατότητες και αποσκοπούν στη συγκέντρωση της ζήτησης, στον εξορθολογισμό των αλυσίδων εφοδιασμού και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης στον τομέα της άμυνας, με παράλληλη αντιμετώπιση των επειγουσών αμυντικών αναγκών».

Στην επιστολή, με ημερομηνία 31 Μαρτίου 2026, η Αθήνα δηλώνει ότι «έχει επανειλημμένως απορρίψει τους αβάσιμους και παράνομους ισχυρισμούς της Τουρκίας σχετικά με τα εξωτερικά όρια των θαλάσσιων ζωνών της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και οποιεσδήποτε σχετικές συντεταγμένες και χάρτες, οι οποίοι στερούνται νομικών συνεπειών» και παραπέμπει στο σύνολο των επιστολών που έχουν κατατεθεί το προηγούμενο διάστημα.

Η Αθήνα δηλώνει ότι οι ισχυρισμοί της Τουρκίας «αγνοούν πλήρως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και τα δικαιώματα των νησιών της σε θαλάσσιες ζώνες τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο» και επισημαίνει την πρόβλεψη του Δικαίου της Θάλασσας για τα νησιά, που ανεξαρτήτως μεγέθους απολαμβάνουν δικαίωμα χωρικής θάλασσας έως 12 ναυτικά μίλια και, με εξαίρεση τους «βράχους, που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή ίδια οικονομική ζωή», δικαιώματα αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ) και υφαλοκρηπίδας κατά τον ίδιο τρόπο με κάθε άλλη χερσαία επικράτεια.

«Οι ισχυρισμοί της Τουρκίας ότι τα ελληνικά νησιά δεν δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες πέραν της υφιστάμενης χωρικής θάλασσας των 6 ναυτικών μιλίων συνιστούν κατάφωρη παραβίαση της ανωτέρω αρχής και προσβάλλουν το αδιαίρετο της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας της Ελλάδας» αναφέρει η επιστολή.

Η Αθήνα απορρίπτει το casus belli, δηλώνοντας ότι «διατηρεί και επιφυλάσσεται του δικαιώματός της, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, να επεκτείνει τη χωρική θάλασσα όλων των νησιών της στα 12 ναυτικά μίλια» και παραθέτει τη νομολογία για την κεντρική σημασία της μέσης γραμμής στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Επισημαίνεται επίσης ότι η αρχή της ευθυδικίας, την οποία προβάλλει η Άγκυρα, έχει προ πολλού αποδυναμωθεί από τη νομολογία και ότι η Άγκυρα «επιμένει επίσης σε μια επιλεκτική, παραπλανητική και εσφαλμένη ανάγνωση της σύγχρονης διεθνούς νομολογίας σχετικά με την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, επιχειρώντας να προωθήσει μια προβληματική μεθοδολογία που θα αναδιαμόρφωνε τη γεωγραφία τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο».

Απορρίπτεται ως παράνομη και άκυρη η «συμφωνία» μεταξύ της Τουρκίας και της παράνομης αποσχιστικής οντότητας στη βόρεια Κύπρο για «οριοθέτηση», καθώς και οι ισχυρισμοί της Τουρκίας σχετικά με τη συμφωνία οριοθέτησης που έχει συναφθεί μεταξύ της Ελλάδας και της Αιγύπτου.

Υπενθυμίζεται η θέση της Ελλάδας για τους λόγους που το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι άκυρο και απορρίπτονται οι ισχυρισμοί ότι έχει συναφθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Αντιθέτως, επισημαίνεται ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 «αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών και, ως εκ τούτου, επιχειρεί εκ νέου να αναδιαμορφώσει τη γεωγραφία προς όφελος της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Μνημόνιο του 2019 δεν έχει νομικές συνέπειες και δεν παράγει κανένα αποτέλεσμα, ούτε για τα υποτιθέμενα μέρη του, ούτε για την Ελλάδα ούτε για οποιοδήποτε άλλο κράτος».

Σε ό,τι αφορά τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, η Ελλάδα απορρίπτει τους ισχυρισμούς της Τουρκίας και δηλώνει ότι «τα εξωτερικά όρια των εν λόγω θαλάσσιων χωρικών ενοτήτων έχουν χαραχθεί σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία και σε πλήρη συμμόρφωση με τη Σύμβαση, καθώς και με τις ισχύουσες συμφωνίες οριοθέτησης μεταξύ της Ελλάδας και των γειτονικών της κρατών» και με βάση τη μέση γραμμή, ενώ επισημαίνεται ότι καμία από τις ελληνικές θαλάσσιες χωρικές ενότητες δεν παραβιάζει περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας, καθώς οι ενότητες αυτές έχουν χαραχθεί σε πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και συνάδουν με την πρακτική των κρατών σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές.

Σχετικά με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό που παρουσίασε η Τουρκία πριν ένα χρόνο, η Αθήνα δηλώνει με την επιστολή της στον ΟΗΕ ότι ο χάρτης και τα κείμενα που έχουν αναρτηθεί από την Άγκυρα «αγνοούν προκλητικά την κυριαρχία της Ελλάδας επί πολυάριθμων μικρών νησιών, νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο», παρά το γεγονός ότι η κυριαρχία αυτή έχει σαφώς και οριστικά καθοριστεί από σχετικές διεθνείς συνθήκες.

Ειδικότερα: τα υποτιθέμενα εξωτερικά όρια της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως απεικονίζονται στον χάρτη, αγνοούν πλήρως τα θαλάσσια δικαιώματα πολλών ελληνικών νησιών· οι αποφάσεις που χορηγούν περιοχές αδειοδότησης στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου (TPAO), καθώς και η απόφαση ανακήρυξης «ειδικής περιοχής περιβαλλοντικής προστασίας» (όλες οι περιοχές αυτές απεικονίζονται στον τουρκικό χάρτη θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού), είναι άκυρες στο μέτρο που παραβιάζουν περιοχές ελληνικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Επίσης, και οι δύο μονομερώς ανακηρυχθείσες «θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές» σε περιοχές της ανοικτής θάλασσας χαρακτηρίζονται άκυρες, δεδομένου ότι κανένα κράτος δεν επιτρέπεται να θεσπίζει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας.

Με την επιστολή της, η Ελλάδα επιφυλάσσεται παντός δικαιώματός της και δηλώνει πάντως τη σταθερή δέσμευσή της για την επίλυση της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας/αποκλειστικής οικονομικής ζώνης με την Τουρκία στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο με ειρηνικά μέσα, καλή τη πίστει και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Η Επιστολή προς τον ΓΓ του ΟΗΕ κατατέθηκε στις 31 Μαρτίου από την Μόνιμη Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στον ΟΗΕ Α.Μπαλτά.

Η Καρατζά το καλοκαίρι του 2024 εμφανίστηκε σε συναυλία, που διοργάνωσε ο Σύλλογος Επιστημόνων Μειονόνοτητας στην Πλατεία Κομοτηνής και τραγούδησε μεταξύ  άλλων το «Εμβατήριο της Σμύρνης».

Στο βίντεο που δημοσίευσε από τον χώρο αναμονής του αεροδρομίου Ελευθέριος Βενιζέλος εξήγησε ότι επετράπη η είσοδο στην κόρη και τον σύζυγο της. «Είμαι η Ισίν Καρατζά και σας μιλώ από την Αθήνα. Το έγγραφο που κρατώ στα χέρια μου είναι η απόρριψη της εισόδου μου στην Ελλάδα. Γιατί; Επειδή το 2024 στην Κομοτηνή είπα “Τι ευτυχία να λες ότι είσαι Τούρκος” και τραγούδησα το “Στα βουνά της Σμύρνης ανθίζουν λουλούδια” (İzmir Marşı). Εξαιτίας αυτού, εγώ απελαύνομαι αυτή τη στιγμή. Η κόρη μου και ο σύζυγός μου μπόρεσαν να περάσουν, αλλά εμένα μου το απαγόρευσαν».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Işın Karaca (@isinkaraca)

«Βιώνω μια παράλογη μεταχείριση που δεν έχω ξαναδεί στη ζωή μου. Δεν υπάρχει κανείς να μας δώσει ούτε ένα ποτήρι νερό. Είμαστε εδώ επί ώρες. Θα μας στείλουν πίσω στη χώρα μας. Ήρθαμε ως τουρίστες και αυτή τη στιγμή μας αντιμετωπίζουν ξεκάθαρα ως εχθρούς».

Το εμβατήριο αναφέρεται στην τελική φάση της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η οποία σημαδεύτηκε από την πυρπόληση της Σμύρνης και τον βίαιο εκτοπισμό του ελληνικού και αρμενικού πληθυσμού.