Στον χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος ανέδειξε τη βαθιά σύνδεση της λαϊκής παράδοσης με τη σύγχρονη τέχνη, παραλληλίζοντας την καλλιτεχνική δημιουργία με την ιστορική μνήμη της πόλης.

Η Τέχνη ως «Συνομιλία» με το Παρελθόν

Ξεκινώντας την ομιλία του, ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε στη διαχρονική αξία της υφαντικής, τονίζοντας πως η τέχνη του χθες αποτελεί το «τροπάριο της εμπνεύσεως» για τους σημερινούς δημιουργούς.

«Η υφαντική του παρελθόντος εμπνέει τους καλλιτέχνες του παρόντος και τα έργα τους προέρχονται από αυτήν ακριβώς την έμπνευση. Αυτή η διαχρονική συνομιλία κάνει την έκθεση τόσο ενδιαφέρουσα», σημείωσε χαρακτηριστικά όπως αναφέρει η ΕΡΤ.

Το Οδοιπορικό της Έμπνευσης

Ο Πρόεδρος περιέγραψε την έκθεση ως ένα «οδοιπορικό διαρκούς έμπνευσης», που ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη και τη Λάρισα για να φτάσει σήμερα στην Ήπειρο, αντλώντας στοιχεία από τα υφαντά του Μετσόβου και των Ιωαννίνων.

• Η διαδρομή: Η έκθεση, αφού ταξιδέψει σε Καλαμάτα και Θράκη, πρόκειται να καταλήξει στο εμβληματικό καπνοεργοστάσιο στην Αθήνα.
• Η μετουσίωση: Ο κ. Τασούλας υπογράμμισε πως η τέχνη παίρνει ένα έργο κόπου και αγάπης δεκαετιών και το μετατρέπει σε μια σύγχρονη καλλιτεχνική αντίληψη, προσφέροντάς το απλόχερα στο κοινό.
  Ο Παραλληλισμός με τα «Ελευθέρια» των Ιωαννίνων
  Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε ο παραλληλισμός που έκανε ο Πρόεδρος ανάμεσα στις «Υφές» της έκθεσης και το νόημα της απελευθέρωσης της πόλης, καθώς η εκδήλωση συνέπεσε με την 113η επέτειο των Ελευθερίων.
  «Όπως ακριβώς οι υφές που εγκαινιάζουμε σήμερα συνομιλούν με το χθες, έτσι και εμείς σήμερα, στην επέτειο της απελευθερώσεως των Ιωαννίνων, επιχειρήσαμε να συνομιλήσουμε με το νόημα της απελευθερώσεως πριν από 113 χρόνια», δήλωσε ο κ. Τασούλας.

Συμπλήρωσε πως το μήνυμα στιβαρότητας και αυταπάρνησης των προγόνων μας αποτελεί την πυξίδα για το σήμερα:

• Τα συμπεράσματα: «Βγάλαμε τα νοήματα που μας καθοδηγούν, αυτά που πρέπει να προστατεύσουμε και να σεβαστούμε».
• Η κατάληξη: Χαρακτήρισε τις «Υφές» ως «αφές συναισθημάτων», συγχαίροντας τον Δήμαρχο και τους καλλιτέχνες που, σύμφωνα με τον Καβάφη, «επιθυμίες και αισθήσεις εκόμισαν εις την τέχνην».

Από την πλευρά του, ο Αντιδήμαρχος του Δήμου Ιωαννιτών, Μηνάς Πασχόπουλος ανέφερε:

«Στο πλαίσιο αυτό, η αποψινή έκθεση υφαντικής τέχνης με τίτλο “Διαχρονικές Υφές: Ο διάλογος με το παρελθόν” αποτελεί ένα ταξίδι στο χρόνο και την παράδοση, συνδέοντας τις παραδοσιακές τεχνικές υφαντικής με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.

Μέσω της πλέον χαρακτηριστικής ανθρώπινης τέχνης, η έκθεση αφηγείται ιστορίες καθημερινής ζωής, μόχθου και δημιουργικότητας, ενώ αναδεικνύει την ιδιαίτερη ταυτότητα της Ηπείρου, τη σχέση με το φυσικό περιβάλλον και τη συμβολική γλώσσα των σχεδίων.

Η διαχρονική υφαντική δημιουργία συνομιλεί με σύγχρονα έργα, επιβεβαιώνοντας την άποψη ότι η παράδοση δεν είναι ένα κλειστό κεφάλαιο, αλλά ζωντανό πεδίο διαλόγου και δημιουργίας. Η έκθεση τιμά επίσης τις ανώνυμες υφάντρες, των οποίων η δεξιοτεχνία και η αισθητική ευαισθησία διαμόρφωσαν το πολύτιμο πολιτιστικό μας απόθεμα.

Ως Δήμος, αισθανόμαστε ιδιαίτερη τιμή να φιλοξενούμε αυτή την έκθεση, που συνδέει και γεφυρώνει τις ρίζες μας με το παρόν και το μέλλον, και ευχόμαστε να αποτελέσει πηγή γνώσης, συγκίνησης και έμπνευσης για όλους τους επισκέπτες.
Σας ευχαριστούμε θερμά για την τιμητική σας παρουσία και για τη διαρκή προσήλωσή σας στις αξίες του πολιτισμού, της ιστορικής συνείδησης και της εθνικής μας ενότητας».

Νατάσα Μαστοράκου

Από τις 7 Μαρτίου, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, θα έχουμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε μια ακόμα πτυχή του ταλέντου του μέσα από την έκθεση “Yorgos Lanthimos: Photographs”, την πρώτη μεγάλη παρουσίαση της φωτογραφικής δουλειάς του στην Ελλάδα.

Στην έκθεση συγκεντρώνονται τέσσερις σειρές φωτογραφιών που δημιούργησε τα τελευταία πέντε χρόνια: τρεις από αυτές αναδύονται από τους χώρους των κινηματογραφικών του παραγωγών (στάδια, σετ, και οι λεπτές στιγμές ανάμεσα στις λήψεις), και μια σειρά εντελώς προσωπικών εικόνων από μοναχικές βόλτες στην Αθήνα και στο Αιγαίο.

Αν και η κινηματογραφική του γλώσσα είναι γνωστή για τον παράδοξο ρεαλισμό και τη σκηνοθετημένη αίσθηση του αλλόκοτου, η φωτογραφία του Λάνθιμου λειτουργεί με μια πιο στοχαστική, ήρεμη ματιά: εστιάζει στο καθημερινό, στο φευγαλέο και στο οικείο, μεταμορφώνοντας το απλό σε εικόνες που αξίζουν να σταθούν μόνες τους — σαν μικρές, κινηματογραφικές ιστορίες μέσα σε ένα καρέ.

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση έχει επιδείξει ένα διαρκές ενδιαφέρον για τη φωτογραφία μέσω μιας σειράς σημαντικών εκθέσεων, μεταξύ των οποίων ήταν και αυτές των Robert Mapplethorpe, Helmut Newton, Christian Boltanski και Juergen Teller. Στην πρώτη του συνεργασία με τη Στέγη, ο Λάνθιμος συγκεντρώνει τέσσερις σειρών έργων, με συνολικά 182 φωτογραφίες του από την τελευταία πενταετία, οι οποίες προσφέρουν νέες οπτικές στη βαθύτερη κατανόηση αυτού του μοναδικού και ιδιοσυγκρασιακού οραματιστή.

Κρυφοκοιτώντας τα κινηματογραφικά σετ

Η έκθεση περιλαμβάνει τρεις φωτογραφικές σειρές που γεννήθηκαν μέσα από τους χώρους των ταινιών του. Πρόκειται για φωτογραφίες τραβηγμένες στο περιθώριο των γυρισμάτων, σε τοποθεσίες πόλεων, όπως της Νέας Ορλεάνης, της Ατλάντα και του Χένλι-ον-Τέιμς (Αγγλία), αλλά και σε στούντιο στη Βουδαπέστη, όπου στήθηκαν ολόκληρες πόλεις ως κινηματογραφικά σκηνικά.

Πολλές από τις φωτογραφίες εμφανίζονται στα πρόσφατα βιβλία του, Dear God, the Parthenon Is Still Broken (2024), το οποίο περιλαμβάνει εικόνες που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του Poor Things (2023), i shall sing these songs beautifully (2024), που δημιουργήθηκε παράλληλα με την ταινία Ιστορίες καλοσύνης (2024), και viscin (2026), με μια σειρά από φωτογραφίες που δεν έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν και οι οποίες τραβήχτηκαν στα πλατό της τελευταίας του ταινίας, Βουγονία (2025).

Το τέταρτο σύνολο παρουσιάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως και είναι μια εν εξελίξει σειρά προσωπικών φωτογραφιών που τραβήχτηκαν στην πατρίδα του, την Ελλάδα. Ο Λάνθιμος σε αυτές τις φωτογραφίες, τις οποίες συγκέντρωσε κατά τη διάρκεια μοναχικών περιπάτων στις παρυφές της Αθήνας και σε επισκέψεις του σε ελληνικά νησιά, εστιάζει με ένα ήρεμο, στοχαστικό βλέμμα στο καθημερινό και το κοινότοπο, αξιοποιώντας τη δυνατότητα του μέσου για αφαίρεση και μεταμόρφωση.

110 έργα σε ένα βωμό της τέχνης

Στο φωτογραφικό του έργο, ο Γιώργος Λάνθιμος προσεγγίζει με στοχαστικότητα το καθημερινό και το οικείο. Ο φακός του αποτυπώνει τα θέματα με μοναδική καθαρότητα και ζεστασιά, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο ταυτόχρονα σύνθετο και προσωπικό. Όπως και στον κινηματογράφο του, η εικόνα λειτουργεί ως αρχείο της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας, φωτίζοντας τα φαινόμενα με ιδιαίτερη ευαισθησία.

Η έκθεση, σχεδιασμένη σαν κλασικός ελληνικός ναός, δημιουργεί έναν κεντρικό χώρο που μοιάζει με βωμό, όπου παρουσιάζονται 110 νέα έργα του Λάνθιμου. Στην περιφέρεια εκτίθενται τρία σύνολα φωτογραφιών εμπνευσμένα από τις ταινίες του, οδηγώντας το κοινό από το γνώριμο έργο του στον πυρήνα της νέας του δημιουργίας.

Η έκθεση «Γιώργος Λάνθιμος: Photographs» επιμελείται ο Michael Mack, σε ανάθεση και παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, με αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Λουκά Μπάκα. Στα εγκαίνια, ο Λάνθιμος θα παρουσιάσει επίσης το νέο του φωτογραφικό βιβλίο, viscin (2026).

Ο επιμελητής της έκθεσης, Michael Mack, επισημαίνει: «Ο Γιώργος Λάνθιμος διαθέτει ένα μοναδικό ταλέντο στη χρήση του φακού για τη δημιουργία αφηγήσεων και αυτή η έκθεση αναδεικνύει τη διαρκώς αναπτυσσόμενη ικανότητά του να προκαλεί συναισθηματικά και νοητικά άλματα πίστης πέρα από το κάδρο μιας στατικής εικόνας. Η εν εξελίξει σειρά ασπρόμαυρων έργων που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, μακριά από την κινηματογραφική του πρακτική, σηματοδοτεί μια νέα αφετηρία, μια στροφή προς ένα γνώριμο τοπίο. Αναδυόμενη μέσα από μια μακρά παράδοση φωτογραφίας που τεκμηριώνει το τοπίο που έχει αλλοιωθεί από τον άνθρωπο, αντανακλά επίσης μια περίοδο ενδοσκόπησης και τη σημαντική πρόοδό του στη διαμόρφωση της δικής του φωτογραφικής γλώσσας».

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Συγγρού 107
7 Μαρτίου – 17 Μαΐου 2026
Στο -1 της Στέγης
Πέμπτη–Σάββατο 18:00 – 23:30, Κυριακή 13:00 – 20:00

«Φύγε Στέλλα, κρατάω μαχαίρι» — η φράση αυτή, χαραγμένη στη συλλογική μνήμη μέσα από την εμβληματική ταινία Στέλλα (1955) του Μιχάλη Κακογιάννη, αποτελεί το σημείο αφετηρίας της νέας έκθεσης του αναγνωρισμένου ζωγράφου Απόστολου Χαντζαρά (Apos) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 29 Ιανουαρίου.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ

Αναλυτικότερα στην έκθεση συνοψίζονται τόσο τα στοιχεία των οργανώσεων όσο και οι δράσεις τους στη μετά Χρυσή Αυγή εποχή.

Ενδεικτικά για την Εθνικιστική Νεολαία Θεσσαλονίκης, επισημαίνεται πως προέκυψε από απόσχιση από την Εθνικιστική Οργάνωση «Ιερός Λόχος», έπειτα από διαφωνία μερικών μελών που επιθυμούσαν πιο βίαιες και ακραίες επιθέσεις.

Μάλιστα, χαρακτηριστικό της δράσης του ήταν οι επιθέσεις σε ιδεολογικούς αντιπάλους όπως αναρχικοί και μέλη αριστερών οργανώσεων.

Παράλληλα η Αντιτρομοκρατική διαπιστώνει διασύνδεσή τους με σκληροπυρηνικούς οπαδούς ομάδας της συμπρωτεύουσας.

O όρος «defend» που χρησιμοποιεί στον αγγλικό της τίτλο, υιοθετείται από ανάλογες οργανώσεις σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και παραπέμπει στο «defend Europe», σύνθημα του «ταυτοτικού κινήματος της Ευρώπης» που θέλει την Ήπειρο, κλειστή στους μετανάστες για να διατηρήσει τη φυλετική καθαρότητα της.

Τόσο στην έκθεση της Αντιτρομοκρατικής, όσο και από τις αναρτήσεις της οργάνωσης στις κλειστές ομάδες της στα σόσιαλ μίντια, επιβεβαιώνεται ο πρωταγωνιστικός της ρόλος σε επιθέσεις εναντίων ειδεολογικών αντιπάλων, η διοργάνωση συσσιτίων μόνο για Έλληνες αλλά και οι επαφές με άλλες εθνικιστικές οργανώσεις της Ευρώπης.

Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 61% (από 64%), ενώ στο 12% από 11% ενισχύθηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν το 19% (από 18%) του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διαμορφώθηκε εκ νέου στο 7-8%.

Ένας ακόμα δείκτης που φανερώνει τις οικονομικές δυσκολίες αφορά την πρόθεση των καταναλωτών για σημαντικές αγορές τους προσεχείς 12 μήνες (επίπλων, ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.). Ο δείκτης υποχώρησε ελαφρά και διαμορφώθηκε στις -46,0 (από -40,9) μονάδες. Το 55% (από 49%) των καταναλωτών προέβλεψε ότι θα προβεί σε λιγότερες ή πολύ λιγότερες δαπάνες, ενώ το 5% (από 4%) αναμένει το αντίθετο. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -16,4 μονάδες στην ΕΕ και στις -17,4 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Με τα γκρίζα σύννεφα να έχουν πολλαπλασιαστεί και το κλίμα να παραμένει βαρύ ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης ενισχύθηκε ελαφρά τον Απρίλιο και διαμορφώθηκε στις -41,7 μονάδες, έναντι -44,7 μονάδες τον Μάρτιο. Όμως, και αυτόν τον μήνα οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται ως οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, με τους καταναλωτές στην Εσθονία (-29,8) και την Κύπρο (-26,6) να ακολουθούν.

Το βασικότερο πρόβλημα παραμένουν οι υψηλές τιμές, αν και η μείωση της ανεργίας, αλλά και η έναρξη της τουριστικής περιόδου δημιουργεί εισοδήματα και θετικότερες προσδοκίες. Στις χαμηλότερες θέσεις αυτής της κατάταξης, για τέταρτη φορά μέσα στο 2024 βρίσκεται η Λιθουανία (+2,8) αλλά και η Πολωνία (+1,3) με την τιμή του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης να συνεπάγεται ουσιαστικά αισιοδοξία από τους καταναλωτές της χώρας. Οι μέσοι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -13,7 μονάδες στην ΕΕ και στις -14,7 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Λίγο καλύτερα είναι τα πράγματα όσον αφορά τις προβλέψεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους τους προσεχείς 12 μήνες. Ενισχύθηκαν ήπια τον Απρίλιο, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -36,7 (από -42,3) μονάδες τον Μάρτιο. Ωστόσο, η πλειοψηφία (51%) των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 6% προβλέπει μικρή βελτίωση. Οι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -3,1 και -4,0 μονάδες αντίστοιχα.

Μικρή υποχώρηση σημείωσε και ο αρνητικός δείκτης των προβλέψεων των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας το προσεχές 12μηνο. Τον Απρίλιο και διαμορφώθηκε στις -41,0 (από -42,3) μονάδες. Σχεδόν έξι στους δέκα καταναλωτές (59%) προέβλεψε εκ νέου ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας, έναντι του 22% (από 19%) το οποίο αναμένει σταθερότητα. Οι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -23,7 και -25,6 μονάδες αντίστοιχα.

Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 48% έκρινε τον Απρίλιο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 59% τον προηγούμενο μήνα.

• Η έρευνα εξετάζει σε τριμηνιαία βάση την πρόθεση για μείζονες αγορές διαρκών καταναλωτικών αγαθών (αυτοκίνητο, κατοικία) και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πρόδρομοι δείκτες για την ιδιωτική κατανάλωση. Τα ποσοστά είναι αποκαρδιωτικά (αν και παρουσιάζουν μια μικρή βελτίωση).

Αναλυτικά:

Μικρή βελτίωση παρουσίασε τον Απρίλιο η πρόθεση αγοράς αυτοκινήτου εντός των επόμενων 12 μηνών, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -90,0 (από -93,2 τον Ιανουάριο) μονάδες. Αυτή η επίδοση παραμένει αισθητά δυσμενέστερη από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς δείκτες, οι οποίοι διαμορφώθηκαν στις -65,6 (από -66,7) και – 67,3 (από -68,4) μονάδες, στην ΕΕ και την Ευρωζώνη αντίστοιχα. Το 96,0% (από 97,6%) των καταναλωτών στην Ελλάδα δηλώνει ότι δεν είναι πιθανό να αγοράσει αυτοκίνητο εντός του προσεχούς 12μήνου.

Ενίσχυση σημειώθηκε στην πρόθεση για αγορά ή κατασκευή κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -90,2 (από -94,5) μονάδες, ισοζύγιο επίσης αρκετά χειρότερο από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς δείκτες, καθώς αυτός διαμορφώθηκε στην ΕΕ στις -78,6 (από -79,1) και στην Ευρωζώνη στις -80,2 (από – 80,8) μονάδες. Το 4,5% (από 2,4%) των νοικοκυριών εγχωρίως δηλώνει ότι ίσως να προβεί σε αγορά ή κατασκευή κατοικίας τον επόμενο χρόνο.

Οριακή βελτίωση καταγράφηκε στο δείκτη της πρόθεσης πραγματοποίησης σημαντικών δαπανών για βελτίωση/ανανέωση της κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, ο οποίος διαμορφώθηκε τον Απρίλιο στις -76,6 (από -77,5) μονάδες. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες κινήθηκαν αντίθετα στην ΕΕ και διαμορφώθηκαν στις -49,0 (από -48,6) μονάδες και στις – 51,7 (από -51,6) μονάδες στην Ευρωζώνη. Το ποσοστό των νοικοκυριών στην Ελλάδα που δηλώνει ότι είναι αρκετά ή πολύ πιθανό να πραγματοποιήσει σημαντικές δαπάνες αυτού του είδους εντός ενός έτους υποχώρησε στο 10,6% (από 11,0%).

«Η προεκλογική εκστρατεία του Μαΐου 2023 υπέστη περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης, τόσο τα ιδιωτικά όσο και τα δημόσια μέσα ενημέρωσης δεν εξασφάλισαν τη συντακτική ανεξαρτησία και την αμεροληψία στην κάλυψη της εκστρατείας, μειώνοντας την ικανότητα των ψηφοφόρων να κάνουν συνειδητές επιλογές», αναφέρεται, μεταξύ άλλων.

Επισημαίνεται, επίσης, ότι οι εξουσίες διατηρούνται στο επίπεδο της Προεδρίας και δεν διασφαλίζεται ένας υγιής και αποτελεσματικός διαχωρισμός των εξουσιών μεταξύ της εκτελεστικής, της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας. «Ο αναποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου και ισορροπίας σημαίνει ότι η εκτελεστική εξουσία είναι δημοκρατικά υπόλογη μόνο μέσω εκλογών», τονίζει η έκθεση, ενώ προσθέτει ότι «ο πολιτικός πλουραλισμός συνέχισε να υπονομεύεται από τη στόχευση κομμάτων της αντιπολίτευσης και μεμονωμένων βουλευτών».

Κατά την Επιτροπή, η σοβαρή οπισθοδρόμηση της ‘Αγκυρας συνεχίστηκε και στον τομέα της δικαιοσύνης παρά τα διάφορα πακέτα δικαστικών μεταρρυθμίσεων τα τελευταία χρόνια και οι διαρθρωτικές ελλείψεις στο δικαστικό σύστημα παρέμειναν ανεπίλυτες. Η συνεχιζόμενη άρνηση εφαρμογής ορισμένων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία.

Όσον αφορά την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, η Επιτροπή εκτιμά ότι η Τουρκία σημείωσε κάποια πρόοδο. «Η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας παρέμεινε το κύριο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας. Η Επιτροπή αναμένει από την Τουρκία να τηρήσει τις δεσμεύσεις της βάσει της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου 2021, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης της παράτυπης μετανάστευσης από χερσαίες και θαλάσσιες οδούς και την επανάληψη των επιστροφών. Η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών από τα ελληνικά νησιά βάσει της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας παρέμεινε σε αναστολή. Εκκρεμεί η πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας προς όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ», τονίζει η έκθεση.

Σημειώνεται ότι συνολικά ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων των συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας παρέμεινε σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι πριν από την έγκριση της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας. Το 2022, ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που έφτασαν αυξήθηκε στα περισσότερα δρομολόγια σε σύγκριση με το 2021. Το πρώτο εξάμηνο του 2023, ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων από την Τουρκία στην ΕΕ ήταν χαμηλότερος από ό,τι την ίδια περίοδο του 2022. Οι αφίξεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 62%, ενώ η θαλάσσια διαδρομή προς την Ιταλία σημείωσε σημαντική μείωση κατά 52% και ο αριθμός των αφίξεων στην Κύπρο μέσω της Πράσινης Γραμμής μειώθηκε σημαντικά κατά 42%.

Επισημαίνεται ακόμη ότι η Τουρκία συνέχισε να καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες για να φιλοξενήσει και να καλύψει τις ανάγκες μιας από τις μεγαλύτερες προσφυγικές κοινότητες στον κόσμο. Από τα σχεδόν 10 δισεκατομμύρια ευρώ της στήριξης της ΕΕ στους πρόσφυγες που χορηγήθηκαν από το 2011, περίπου 7 δισεκατομμύρια ευρώ είχαν εκταμιευθεί έως τον Σεπτέμβριο του 2023.

Σημειώνεται ότι ο επόμενος διάλογος υψηλού επιπέδου ΕΕ-Τουρκίας για τη μετανάστευση έχει προγραμματιστεί να διεξαχθεί στις 23 Νοεμβρίου 2023.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Στην έκθεση τονίζεται ότι «η Τουρκία είναι ένας ενεργός και σημαντικός παράγοντας στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, ο οποίος αποτελεί σημαντικό στοιχείο στο πλαίσιο της σχέσης ΕΕ-Τουρκίας». Ωστόσο η μονομερής εξωτερική πολιτική της Τουρκίας παρέμεινε σε αντίθεση με τις προτεραιότητες της ΕΕ στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ). Ειδική αναφορά γίνεται στη ρητορική της Τουρκίας για υποστήριξη στη Χαμάς μετά τις επιθέσεις της εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 – ρητορική η οποία «διαφωνεί πλήρως με την προσέγγιση της ΕΕ».

Όσον αφορά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Τουρκία καταδίκασε τη ρωσική στρατιωτική επίθεση και ασχολήθηκε πολιτικά και διπλωματικά, διευκολύνοντας την εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών και την ανταλλαγή αιχμαλώτων και προσπαθώντας να διευκολύνει τις συνομιλίες μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας και να εργαστεί για την αποκλιμάκωση και την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός. Ωστόσο, «η Τουρκία απέφυγε να ευθυγραμμιστεί με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας», τονίζει η Επιτροπή και «συνολικά η Τουρκία ενίσχυσε σημαντικά τους εμπορικούς και οικονομικούς της δεσμούς με τη Ρωσία».

Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι το Μάρτιο του 2023 η Τουρκική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε την ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ και ότι ο Τούρκος Πρόεδρος υπέβαλε το πρωτόκολλο ένταξης της Σουηδίας στο τουρκικό κοινοβούλιο για επικύρωση στις 23 Οκτωβρίου 2023.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ

Για τις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, η έκθεση της Επιτροπής αναφέρει ότι «επιδεινώθηκαν μέχρι τις αρχές του 2023, αλλά μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στην Τουρκία τον Φεβρουάριο του 2023, υπήρξε αξιοσημείωτη βελτίωση». Σημειώνεται ότι «η Ελλάδα παρείχε γρήγορα ανθρωπιστική βοήθεια και υποστήριξη στην Τουρκία, γεγονός που βοήθησε στην αποκλιμάκωση των εντάσεων και της ρητορικής. Ακολούθησαν αρκετά τηλεφωνήματα και συναντήσεις υψηλού επιπέδου». Επιπλέον, η έκθεση κάνει λεπτομερή αναφορά στο θετικό κλίμα των συναντήσεων που ακολούθησαν μεταξύ των ηγετών και των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας. Σημειώνεται, επίσης, ότι «από τον Φεβρουάριο του 2023, οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου μειώθηκαν δραστικά και δεν αναφέρθηκαν πτήσεις πάνω από ελληνικές κατοικημένες περιοχές». Η έκθεση υπογραμμίζει, επίσης, ότι «η συνέχιση του διαλόγου καλή τη πίστει και η αποχή από μονομερείς ενέργειες, που αντιβαίνουν στα συμφέροντα της ΕΕ και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών της ΕΕ, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο και την ανάπτυξη ενός συνεταιρισμού και μιας αμοιβαίας επωφελούς σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας».

Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, σημειώνεται ότι «η Τουρκία συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και υποστήριξε επανειλημμένα μια λύση δύο κρατών στην Κύπρο, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ», ενώ επισημαίνεται ότι «η ΕΕ παραμένει πλήρως προσηλωμένη σε μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑΗΕ, σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και το κεκτημένο». Σημειώνεται επίσης ότι δεν υπήρξαν μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες γεώτρησης από την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο κατά την περίοδο αναφοράς.

Ειδική αναφορά γίνεται στην κλιμάκωση της έντασης, στην οποία οδήγησε η Τουρκία, στην Πύλα τον Αύγουστο του 2023, η οποία περιλάμβανε την επίθεση εναντίον των ειρηνευτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP). Τον Οκτώβριο του 2023, τα Ηνωμένα Εθνη μεσολάβησαν σε μια συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών στο δρόμο προς τα εμπρός σχετικά με την περιοχή Πύλα, η οποία χαιρετίστηκε από την Τουρκία και την ΕΕ. «Ωστόσο, αυτές οι εξελίξεις συνέχισαν να υπονομεύουν την προοπτική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και επίτευξης συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού», τονίζει η Επιτροπή.

Οι συγγραφείς της έκθεσης οραματίζονται ένα πρότυπο ΕΕ σε τέσσερις ομόκεντρους κύκλους:

• Ο εσωτερικός κύκλος
• Η ΕΕ.
• Συνεργαζόμενα μέλη.
• Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα [μια χαλαρή ένωση Ευρωπαίων ηγετών που συνέρχονται δύο φορές το χρόνο για να συζητήσουν]», όπως σημειώνεται στην έκθεση.

Οι υπουργοί της ΕΕ συζητούν για την έκθεση την Τετάρτη (20/9), προετοιμάζοντας το έδαφος για μια επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών των κρατών τον Οκτώβριο, όπου η διεύρυνση αναμένεται να βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας.

«Είναι σαφές ότι η διεύρυνση της ΕΕ και η μεταρρύθμιση της ΕΕ συμβαδίζουν. Και πρέπει να ξεκινήσουμε με αυτό τώρα», δήλωσε η υπουργός της Γερμανίας Άννα Λύρμαν σε δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες.

• Η έκθεση της ομάδας 12 εμπειρογνωμόνων προτείνει ριζικές μεταρρυθμίσεις για τον εξορθολογισμό της δομής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του αριθμού των επιτρόπων και των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την κατάργηση των εθνικών βέτο.

Η μελέτη εξετάζει επίσης διάφορες επιλογές για τον τρόπο λειτουργίας μιας μεγαλύτερης ΕΕ. Μεταξύ αυτών, συμπεριλαμβάνονται:

• Ένας μεγαλύτερος προϋπολογισμός.
• Στενότερη σύνδεση των πληρωμών της ΕΕ με τους όρους του κράτους Δικαίου.
• Βήματα προς την πλειοψηφία αντί για ομοφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Σε μια κίνηση που θα μπορούσε να αποδειχτεί αμφιλεγόμενη για τη Γαλλία και τη Γερμανία, οι ειδικοί προτείνουν επίσης την ανακατανομή μεγαλύτερου βάρους ψήφου στο Συμβούλιο σε μικρότερες χώρες της ΕΕ, προκειμένου να εξισορροπηθεί η απώλεια των εθνικών βέτο.

Οκτώ χώρες είναι επί του παρόντος υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και έξι χωρών των Βαλκανίων. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο τάχθηκε υπέρ σοβαρών διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ που θα ξεκινήσουν μέχρι τον Δεκέμβριο του τρέχοντος έτους.

• Ο Lührmann εξέφρασε την προτίμηση να αποφευχθούν αλλαγές στις συνθήκες της ΕΕ, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια και δεν είναι δημοφιλής σε πολλούς ηγέτες της ΕΕ.

«Θα ήθελα να χρησιμοποιήσω αυτή την ευελιξία… [η ρήτρα περασμάτων] μας επιτρέπει να κάνουμε αλλαγές σε ορισμένους τομείς χωρίς αλλαγές στη Συνθήκη, όπως οι αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία».

Ο ακαδημαϊκός Olivier Costa, διευθυντής πολιτικών σπουδών στο Κολλέγιο της Ευρώπης και ένας από τους δύο συνεισηγητές, δήλωσε στο POLITICO ότι «τα τελευταία 30 χρόνια ιστορίας δείχνουν ότι όσοι είναι σκεπτικοί για τις προοπτικές μεγάλων μεταρρυθμίσεων της ΕΕ αποδεικνύονται πάντα λάθος».

«Η εκπαίδευση σήμερα» προσθέτει «με βάση και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα σχολεία, δεν χρειάζεται την προώθηση μίας αντιδραστικής και αντιφεμινιστικής αντίληψης αλλά ένα συμπεριληπτικό πρόγραμμα σπουδών, μαθήματα σεξουαλικής αγωγής, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα φύλου και μία πολιτική μηδενικής ανοχής σε θέματα αντιμετώπισης των διακρίσεων και της βίας με βάση το φύλο» υπογραμμίζει.

Ακολουθεί ολόκληρη η ανακοίνωση: 

Τι μάθαμε από τα φετινά θέματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας των Πανελληνίων Εξετάσεων; 

Μάθαμε αυτό που δηλώνεται, γιατί δεν μπορεί πια να αποσιωπηθεί, ότι οι γυναίκες είναι θύματα διακρίσεων, σεξουαλικής παρενόχλησης, οικογενειακής και κάθε άλλης μορφής βίας. Μάθαμε όμως και κάτι άλλο: «ότι κοντά στον κλασικό φεμινισμό της Σιμόν ντε Μποβουάρ έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια ένας άλλος φεμινισμός, ο νεοφεμινισμός. Ο νεοφεμινισμός είναι καταστροφικός, αφού οδηγεί σε σύγκρουση αντρών και γυναικών, ενώ διακρίνεται από “πάθος για θυματοποίηση”, καθώς οι γυναίκες θεωρούν καύχημα να εμφανίζονται ως θύματα».

Το φεμινιστικό κίνημα σήμερα-διατηρώντας τη σύνδεσή του με τους αγώνες και τις διεκδικήσεις του παρελθόντος- συνεχίζει να παλεύει την πατριαρχία και τις αντιλήψεις που οδηγούν σε διακρίσεις και βία κατά των γυναικών. Παράλληλα  αναγνωρίζει ότι οι άνθρωποι έχουν πολλαπλές ταυτότητες και η καταπολέμηση της ανισότητας και της καταπίεσης πρέπει να παίρνει υπόψη την αλληλεπίδραση παραγόντων όπως το φύλο, την καταγωγή, την ταξική θέση, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την αναπηρία. Επίσης, υποστηρίζει ότι η ισότητα των φύλων είναι αλληλένδετη με ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης. Και επειδή οι προτάσεις του ενοχλούν, συχνά συκοφαντούνται και παρερμηνεύονται. 

Μία τέτοια προσπάθεια είδαμε να αναπτύσσεται μέσα από τα θέματα της έκθεσης των χθεσινών Πανελλαδικών, στα οποία περιλαμβάνεται μία συνέντευξη στο BHMA της ελάσσονος συγγραφέως Μπελίντα Κανόν με τίτλο “Φεμινισμός και Νεοφεμινισμός”.  

Η ηγεσία του ΥΠΑΙΘ, εν μέσω των Πανελλαδικών εξετάσεων που αποτελούν μία εξαιρετικά αγχωτική και δύσκολη διαδικασία για τις μαθήτριες και τους  μαθητές, μέσα από τα θέματα  στο μάθημα της γλώσσας, επιχειρεί να προωθήσει για μία ακόμη φορά την νέο-συντηρητική και alt right ατζέντα της και την προπαγάνδα της ενάντια σε χειραφετητικά κινήματα όπως είναι το γυναικείο. Οι γυναικοκτονίες, οι κακοποιητικές σχέσεις, οι βιασμοί – κατά την συγγραφέα και την δημοσιογράφο- δεν πρέπει να μας κάνουν να αισθανόμαστε θύματα και να αντιδρούμε. Ο φεμινισμός, κατά την άποψή τους, πρέπει να είναι ένα κίνημα (χαζο)χαρούμενο, βολικό και ακίνδυνο.

Η εκπαίδευση σήμερα, με βάση και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα σχολεία, δεν χρειάζεται την προώθηση μίας αντιδραστικής και αντιφεμινιστικής αντίληψης αλλά ένα συμπεριληπτικό πρόγραμμα σπουδών, μαθήματα σεξουαλικής αγωγής, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα φύλου και μία πολιτική μηδενικής ανοχής σε θέματα αντιμετώπισης των διακρίσεων και της βίας με βάση το φύλο.

Συντασσόμαστε με ένα φεμινιστικό κίνημα διεκδικητικό, διαθεματικό, συμπεριληπτικό και δυναμικό. 

Μαχόμαστε τις στερεοτυπικές έμφυλες αντιλήψεις που καταδυναστεύουν άντρες και γυναίκες και αγωνιζόμαστε για τη συνύπαρξη των φύλων με όρους ισότητας και αλληλεγγύης. Δεν μπορούμε όμως να είμαστε χαρούμενες και χαρούμενοι όπως καλούμαστε, όσο η βία, η κακοποίηση, οι γυναικοκτονίες αποτελούν καθημερινότητα.

Η αμέσως επόμενη χώρα των Βαλκανίων που υπάρχει στη λίστα είναι η γειτονική μας Αλβανία που βρίσκεται όμως σε απόσταση 11 θέσεων, στη θέση 96 της παγκόσμιας κατάταξης.

Η Ελλάδα, πέρσι είχε λάβει την 108η θέση της κατάταξης, το Τσαντ βρίσκεται… δύο θέσεις χαμηλότερα από την Ελλάδα, στη θέση 109, ενώ την 108η θέση καταλαμβάνει φέτος η Ινδονησία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον πάντως παρουσιάζουν τα αριθμητικά και βαθμολογικά στοιχεία, τα οποία ανατρέπουν επί της ουσίας την οποιαδήποτε υποψία βελτίωσης της κατάστασης που θα μπορούσε να υποκρύπτει η άνοδος κατά μία θέση στην κατάταξη. Συγκεκριμένα φέτος η Ελλάδα έχει συγκεντρώσει 55,2 για το 2023, ενώ πέρσι, είχε συγκεντρώσει 55,52 βαθμούς. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η ελαφρώς βελτιωμένη θέση της Ελλάδας οφείλεται στην πτώση άλλων χωρών και όχι σε κάποια ποιοτική βελτίωση της κατάστασης στην Ελλάδα.

Οι παρακολουθήσεις δημοσιογράφων από το κακόβουλο λογισμικό Predator, αλλά και από τις επίσημες υπηρεσίες πληροφοριών της Ελλάδας φαίνεται πως ήταν ο βασικός λόγος που η χώρα μας παρέμεινε σε τόσο χαμηλές επιδόσεις για μια ακόμη συνεχόμενη χρονιά, με την

Τον τελευταίο χρόνο, η χώρα μας βρέθηκε, μεταξύ άλλων στο επίκεντρο διεθνών επικρίσεων τόσο λόγω των σοβαρών διώξεων δημοσιογράφων μέσω SLAPPs, αλλά και κυρίως λόγω της παρακολούθησης δημοσιογράφων και στελεχών μεγάλων ΜΜΕ μέσω του κακόβουλου λογισμικού Predator και της ΕΥΠ. Άλλωστε, οι αποκαλύψεις του Documento και άλλων ΜΜΕ σε σχέση με την παρακολούθηση δημοσιογράφων από το Predator και την ΕΥΠ είχαν προκαλέσει κύμα οργισμένων ανακοινώσεων κατά τη διάρκεια της χρονιάς από τις μεγαλύτερες δημοσιογραφικές ενώσεις του κόσμου. Μάλιστα, τονίζεται το γεγονός ότι η ΕΥΠ ελέγχεται από τον ίδιο τον πρωθυπουργό.

Ταυτόχρονα, η αδυναμία των ελληνικών αρχών να εξιχνιάσουν τη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, παρά τις συλλήψεις των τελευταίων ημερών, φέρεται να έχει παίξει επίσης ρόλο στη χαμηλή κατάταξη της χώρας μας.

Αναφορά γίνεται επίσης στο γεγονός ότι η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στα ΜΜΕ παραμένει συστηματικά σε μια από τις χαμηλότερες θέσεις της Ευρώπης, ενώ τονίζεται ότι η εμπιστοσύνη αυτή μειώθηκε ακόμη περισσότερο μετά το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη και την προκατειλημμένη κάλυψη που παρείχαν τα μεγάλα ΜΜΕ.

Οι RSF τονίζουν ότι το γεγονός ότι ελάχιστοι μεγάλοι μιντιακοί όμιλοι συνυπάρχουν δίπλα σε εκατοντάδες μικρά διαδικτυακά ΜΜΕ, συμβάλει στην πολυδιάσπαση του μιντιακού τοπίου, ενώ σημειώνεται ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ΜΜΕ ανήκει σε λίγους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται και σε άλλα επιχειρηματικά πεδία.

Οι RSF εντοπίζουν επίσης μειωμένη δημοσιογραφική ανεξαρτησία στα δημόσια ΜΜΕ λόγω του ότι ελέγχονται από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, ενώ ανρητικά κρίνεται και ο ρόλος του ΕΣΡ λόγω των καθυστερημένων και αναποτελεσματικών παρεμβάσεών του. Σημειώνεται δε ότι ούτε η σημερινή, ούτε η προηγούμενη κυβέρνηση δεν βοήθησαν ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια του ΕΣΡ. Παράλληλα δεν παραλείπουν να κάνουν αναφορά στην «αμφιλεγόμενη» Επιτροπή Δεοντολογίας που θεσμοθέτησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Στη νέα ντροπιαστική κατάταξη που έλαβε η χώρα ρόλο παίζουν επίσης περιστατικά βίας κατά δημοσιογράφων μεγάλων ΜΜΕ από «ακροαριστερές και ακροδεξιές ομάδες», ενώ σημειώνεται και το γεγονός ότι οι γυναίκες δημοσιογράφοι καταγγέλλουν περιστατικά σεξιστικής συμπεριφοράς στον χώρο εργασίας.

Τέλος, οι RSF, καταγράφουν στα αρνητικά στοιχεία της χώρας τις συστηματικές επιθέσεις που υφίστανται δημοσιογράφοι από τις αστυνομικές αρχές κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων ή κάλυψης θεμάτων που σχετίζονται με την προσφυγική/μεταναστευτική κρίση.

Σε ό,τι αφορά τη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ τονίζεται ότι ακόμη η υπόθεση δεν έχει εξιχνιαστεί.

Η πρώτη δεκάδα των χωρών στην κατάταξη του 2023 έχει ως εξής:

1. Νορβηγία
2. Ιρλανδία
3. Δανία
4. Σουηδία
5. Φινλανδία
6. Ολλανδία
7. Λιθουανία
8. Εσθονία
9. Πορτογαλία
10. Ανατολικό Τιμόρ

Οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης κινούνται μέχρι τη θέση 55 όπου βρίσκεται η Κύπρος. Συγκεκριμένα, η Γερμανία βρίσκεται στην 21η θέση, η Γαλλία στην 24η, η Βρετανία στην 26η, το Βέλγιο στην 31η και Βόρεια Μακεδονία στην 38η. Οι ΗΠΑ καταλαμβάνουν φέτος τη θέση 45. Η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν, με την οποία η Ελλάδα έχει συγκριθεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στη θέση 72.

«Κοντινές» στη θέση 107 της Ελλάδας βρίσκονται η Σενεγάλη (104), το Κατάρ (105), η Ταϊλάνδη (106), η Ινδονησία (108), το Τσαντ (109) και το Περού (110).

Σε εξαιρετικά προβληματικές θέσεις βρίσκονται η Ρωσία και η Τουρκία (θέσεις 164 και 165 αντίστοιχα), ενώ την τελευταία τετράδα της φετινής κατάταξης αποτελούν το Ιράν στη θέση 177, το Βιετνάμ στη θέση 178, η Κίνα στη θέση 179 και η Βόρεια Κορέα στη θέση 180.

Σε αναλυτική έρευνα που διενήργησε το ίδρυμα Νάουμαν σε σχέση με την κατάταξη της χώρας στο Index των RSF, καταγράφεται η θέση της Ελλάδας διαχρονικά από το 2007. Στα στοιχεία φαίνεται ξεκάθαρα η ραγδαία πτώση της ελευθερίας του Τύπου κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης (από τη θέση 35 το 2009 κατρακύλησε στη θέση 70 το 2010), με την πτώση να συνεχίζεται συστηματικά μέχρι το 2014, όταν έφτασε τη θέση 99. Από το 2015 και τα επόμενα χρόνια παρουσίασε σχετική βελτίωση, φτάνοντας το 2019 και το 2020 στη θέση 65. Από το 2020 η πτώση φτάνει σε ακραία επίπεδα, με τη χώρα να κατρακυλά το 2022 στη θέση 108 και να παραμένει σχεδόν στάσιμη το 2023 στη θέση 107.

2007: 30
2008: 31
2009: 35
2010: 70
2011/12: 84
2013: 84
2014: 99
2015: 91
2016: 89
2017: 88
2018: 74
2019: 65
2020: 65
2021: 70
2022: 108
2023: 107

Πηγή: koutipandoras.gr

Σε αυτήν μάλιστα, γίνεται αναφορά και στην άρνηση Ελλήνων αξιωματούχων από την πλευρά της κυβέρνησης να συναντηθούν με την Επιτροπή, ενώ παράλληλα τονίζεται πως οι έλεγχοι και οι ισορροπίες είναι ουσιώδεις για μια ισχυρή δημοκρατία και σημειώνει με ανησυχία ότι έχουν δεχθεί ισχυρές πιέσεις στην Ελλάδα.

Σχετικά με τις επαφές και τα θέματα που συζητήθηκαν, τονίζεται η “ανάγκη ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας από την εκτελεστική εξουσία, παράδειγμα η επιστολή που απηύθυνε ο Πρωθυπουργός στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, σχετικά με την εξέταση της υπόθεσης του τραγικού δυστυχήματος στα Τέμπη· η πρόσφατη γνώμη του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ως προς τις αρμοδιότητες της ΑΔΑΕ”, καθώς και η “υπερβολική διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών θεωρείται επίσης ιδιαίτερα προβληματική καθώς η πολύ αργή εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών δικαιοδοσιών· Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε η μη ορθή συμμόρφωση με τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ, ιδίως όσον αφορά τις εθνοτικές, θρησκευτικές και γλωσσικές μειονότητες. σημειώθηκε ότι η αργή και αναποτελεσματική δικαιοσύνη οδηγεί σε μια κουλτούρα ατιμωρησίας”.

Επίσης, σημειώνεται πως υπάρχει “ανάγκη σεβασμού και ενίσχυσης της ανεξαρτησίας ορισμένων εθνικών αρχών εποπτείας: αν και η ανεξαρτησία της ΑΔΑΕ, της ΑΠΔ και του Συνηγόρου του Πολίτη στηρίζεται σταθερά στο Σύνταγμα και το νόμο, τίθεται σε σοβαρό κίνδυνο, από (προτεινόμενες) νομοθετικές αλλαγές που περιορίζουν τις εξουσίες και το πεδίο εφαρμογής τους, με ανεπαρκή μέσα και από προσπάθειες να κατακτηθούν οι θεσμοί μειώνοντας την ηγεσία. Όσον αφορά την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τον διορισμό του επικεφαλής της αρχής· ο σημερινός επικεφαλής ηγείται προσωρινά από το καλοκαίρι του 2022, η αδύναμη έρευνα της Intellexa και 200 καταγγελίες για απωθήσεις, καθώς και η άρνηση της ΝΤΑ να μεσολαβήσει στη λεγόμενη υπόθεση «λίστα Πέτσα», και η απροθυμία να μοιραστούν πληροφορίες, έριξαν σκιές στην ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητά της”.

Η απάντηση στις κλειστές κυβερνητικές πόρτες που βρήκαν

Παράλληλα, απαντά και την επιστολή του Γιώργου Γεραπετρίτη (23/04/23) στον πρόεδρο της LIBE Λόπες Αγκιλάρ με την οποία κατηγορούσε τους βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για «παρέμβαση στην εσωτερική πολιτική σκηνή ενός κράτους μέλους, εμπλοκή σε πολιτικά παιχνίδια τη στιγμή που έχουν ήδη προκηρυχθεί εθνικές εκλογές» και ανακοίνωσε ότι «κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν θα είναι διαθέσιμοι για συναντήσεις με την αντιπροσωπεία», με δικαιολογία το δυστύχημα στα Τέμπη και κάνοντας λόγο για «παντελή έλλειψη πολιτικής ευπρέπειας και κοινής λογικής», για το αίτημα των μελών της Επιτροπής να συναντηθούν με αξιωματούχους της κυβέρνησης.

Η αντιπροσωπεία της Επιτροπής σημειώνει μεταξύ άλλων ότι “κατά τη στιγμή της αποστολής, οι γενικές εκλογές του 2023 στην Ελλάδα δεν είχαν προγραμματιστεί ούτε είχαν ανακοινωθεί επίσημα. Το επίσημο τριήμερο εθνικό πένθος τηρήθηκε πλήρως και είχε λήξει στις 3/3/2023. Το Προεδρείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είχε αποφασίσει με κατεπείγουσα γραπτή διαδικασία στις 3/3/2023 να μην αναβληθεί η αποστολή της Επιτροπής στην Αθήνα. Σε ό,τι αφορά τη διαθεσιμότητα των δημοσίων στελεχών, σημειώνεται ότι κατά τις ημερομηνίες και γύρω στις ημερομηνίες της επίσκεψης της αντιπροσωπείας, δεν είχαν αναστείλει άλλες δραστηριότητες όπως συνάντηση του Πρωθυπουργού Μητσοτάκη με αντιπροσωπεία Γερμανών βουλευτών της ΝΔ., κατάθεση από την Κυβέρνηση σχεδίου νόμου για «κατάργηση του δημοσίου μονοπωλίου νερού και παραχώρηση διαχείρισης απορριμμάτων σε ιδιωτικούς φορείς» στις 6.3.2023, του Υπουργού Μετανάστευσης κ. Μηταράκη στο 5ο συνέδριο MED5 που πραγματοποιήθηκε στη Μάλτα και παραχώρησε συνέντευξη στο BBC στις 6.3.2023”.

Λίστα Πέτσα, pushbacks και αστυνομική βία

Η έκθεση αναφέρεται και στη χρηματοδότηση των κομμάτων, σημειώνοντας πως “εκφράστηκαν ανησυχίες για τις πρόσφατες τροπολογίες στη νομοθεσία ως προς τη δημοσιοποίηση περιουσιακών στοιχείων και τη μείωση της περιόδου δημοσίευσης των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης από 7 έτη στα 3 έτη, το γεγονός ότι δεν παρέχει κανένα περισσότερα για την υποχρεωτική δήλωση μετρητών άνω των 30.000 ευρώ και τιμαλφών άνω των 40.000 ευρώ και δεν προβλέπει υποχρέωση άρσης του τραπεζικού απορρήτου για την ολοκλήρωση των ελέγχων· η εντύπωση ότι οι σχετικές συστάσεις που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου δεν έχουν μέχρι στιγμής εφαρμοστεί σωστά”.

Όσο για την ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα, τονίζει ότι “η ανεπαρκής αναφορά σε ορισμένα θέματα, όπως αποδείχτηκε από κοινή δήλωση διάφορων δημοσιογραφικών ενώσεων μετά το ατύχημα του τρένου, το γεγονός ότι δεν υπάρχει πρόοδος στην έρευνα από την τραγική δολοφονία του δημοσιογράφου Καραϊβάζ, το σκάνδαλο Predator και οι περιπτώσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων, οι διώξεις κατά δημοσιογράφων· τη χρηματοδότηση μέσω ενημέρωσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid, όπου αργότερα βρέθηκαν πολυάριθμοι δικαιούχοι να είναι ανύπαρκτοι ή να λειτουργούν ψεύτικες ιστοσελίδες και μέσα που φέρονται να συνδέονται με την αντιπολίτευση έλαβαν μόλις περίπου το 1% των χρημάτων που μοιράστηκαν, όπως φαίνεται από τη λεγόμενη «Λίστα Πέτσα»”.

Εν συνεχεία, κάνει ειδική αναφορά στην “αυθαίρετη και δυσανάλογη χρήση βίας από τις δυνάμεις ασφαλείας, ιδίως τις αστυνομικές δυνάμεις”, αλλά και στην “ένταξη των ευάλωτων ομάδων και τα επαναλαμβανόμενα προβλήματα που συνδέονται με τη συνθήκη της Ρώμης για τις διακρίσεις. Αναφέρθηκαν επίσης οι περιπτώσεις χαρακτηρισμού αρκετών Ρομά. Σε γενικά πλαίσια η απουσία κουλτούρας ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Η Ελλάδα δεν έχει εφαρμόσει ακόμη τη Νομοθεσία της ΕΕ για τη ρητορική μίσους και τη νομολογία του ΣτΕ για την προστασία των μειονοτήτων. Συγκεκριμένες ενώσεις εθνικών μειονοτήτων απαγορεύονται”.

Αναφορικά με τις συζητήσεις που έγιναν με διάφορες ΜΚΟ για το μεταναστευτικό, σημειώνεται: “Η κατάσταση των μεταναστών, οι υποτιθέμενες απωθήσεις και ο μη σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών· οι αναφερόμενες ανησυχητικές πρακτικές όσον αφορά τις συστηματικές κακομεταχειρίσεις και κακοποιήσεις στα νησιά και στην ηπειρωτική χώρα, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής και σεξουαλικής βίας και την παράνομη κατάσχεση των υπηκόων τρίτων χωρών· η ποινικοποίηση των ΜΚΟ που παρέχουν υποστήριξη και συγκεκριμένα παραδείγματα που αναφέρθηκαν από τους συμμετέχοντες· ελλείψεις στην αποτελεσματικότητα των ερευνών και στο δικαστικό σύστημα όπως η διάρκεια των διαδικασιών (συμπεριλαμβανομένης της διοικητικής δικαιοσύνης), η έλλειψη ερμηνείας ή ο τρόπος που συλλέγονται αποδεικτικά στοιχεία. Μια διακεκριμένη διεθνής ΜΚΟ έχει υποβάλει 200 καταγγελίες στο NTA σχετικά με τις απωθήσεις, αλλά ούτε η ΜΚΟ ούτε τα θύματα έχουν προσκληθεί να καταθέσουν. Ένα θετικό βήμα ήταν ο διορισμός ενός Υπεύθυνου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο Υπουργείο Μετανάστευσης, ωστόσο η εντολή δεν καλύπτει τις απωθήσεις.

Σε άλλο σημείο της έκθεσης, που αφορά σε συμπεράσματα έπειτα από συνάντηση με δημοσιογράφους, αναφέρεται: «Η ομάδα δημοσιογράφων που συναντήθηκε με την αντιπροσωπεία τόνισε τη συνολική ατμόσφαιρα στην οποία βρίσκονται και εργάζονται με συνεχείς επιθέσεις και πιέσεις, τα θέματα που αφορούν τον πλουραλισμό των ΜΜΕ και το γεγονός ότι ως επακόλουθο οι άνθρωποι δεν ενημερώνονται σωστά από τα λεγόμενα «παραδοσιακά μέσα» για θέματα σημαντικά για τη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένου του τρέχοντος πλαισίου του σιδηροδρομικού ατυχήματος, όπως αναγνωρίζεται σε κοινή δήλωση αρκετών δημοσιογραφικών ενώσεων μετά τη σύγκρουση και παραδέχθηκαν ότι υπήρξε σοβαρή υποαναφορά γνωστών ανησυχιών σχετικά με την ασφάλεια του συστήματος. Υπογράμμισαν ότι η αξιοπιστία των μέσων ενημέρωσης μπορεί πλέον να αξιολογηθεί και με τον τρόπο που αυτό το πρόσφατο τραγικό γεγονός και θέματα λογοδοσίας παρουσιάζονται στον Τύπο.

Οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν απειλές και προσωπικές επιθέσεις, μεταξύ άλλων από υψηλόβαθμους πολιτικούς και μέλη της κυβέρνησης, κατηγορούμενοι ότι εκθέτουν τη χώρα και κάνουν προπαγάνδα ενάντια στους δικούς τους, η ψηφιακή και φυσική επιτήρηση, που χαρακτηρίζεται ως είδος “εκφοβισμού”, η ερευνητική δημοσιογραφία δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου στη χώρα εκτός από λίγες εξαιρέσεις. Σημαντικό μέρος των μέσων ενημέρωσης βρίσκεται στα χέρια ολιγαρχών, με κίνδυνο παρέμβασης στη δραστηριότητά τους και ότι γενικά υπάρχουν ζητήματα σχετικά με τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας και την πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης· αναφέρθηκε η χρηματοδότηση, χωρίς διαφάνεια, των ΜΜΕ, εκστρατείες στο πλαίσιο της πανδημίας ορισμένων φιλοκυβερνητικών ΜΜΕ και η δημιουργία νέων δομών μέσων ενημέρωσης που συνδέονται με ορισμένους Υπουργούς ή/και μέλη των οικογενειών τους· σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρθηκε ότι ένας τηλεοπτικός σταθμός λειτουργεί χωρίς την απαραίτητη άδεια; επίσης υποστηρίχθηκε ότι υπάρχει πολιτική εμπλοκή στη διαδικασία διορισμών, δίνοντας ως παράδειγμα την ηγεσία του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, όπου ο διορισμός έγινε λαμβάνοντας υπόψη πόσο ευνοϊκή θα ήταν για την κυβέρνηση η νέα ηγεσία. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη κάποια αισιοδοξία για τα μέσα ενημέρωσης, ιδίως για μικρά μέσα, με σταθερό βαθμό ανεξαρτησίας”.