Όπως αναφέρει ο Κυριάκος Πιερρακάκης σε ανάρτησή του στο Facebook, η έκθεση που παρουσίασαν σήμερα τα στελέχη του ΔΝΤ στο ΥΠΟΙΚ αποτελεί μια θετική αποτίμηση του Οργανισμού σχετικά με την πορεία της ελληνικής οικονομίας, επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα είναι προετοιμασμένη να ανταπεξέλθει στο κλίμα διεθνούς αστάθειας.

Συγκεκριμένα, ο υπουργός σημειώνει ότι, όπως αναλύθηκε σε συνέντευξη Τύπου των στελεχών του Ταμείου:

• το 2025 η ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική διατηρήθηκε
• η δημοσιονομική σταθερότητα ενισχύθηκε περαιτέρω
• ο χρηματοπιστωτικός τομέας επιδεικνύει αυξημένη ανθεκτικότητα
• οι κίνδυνοι για τις αναπτυξιακές προοπτικές έχουν περιοριστεί σημαντικά.

Επιπλέον, όπως τονίζει ο κ. Πιερρακάκης, «το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι η εξυγίανση του Δημοσίου Τομέα επιτρέπει στην Ελλάδα να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις διεθνείς προκλήσεις, στηρίζοντας την αναπτυξιακή της πορεία και ενισχύοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών».

«Προφανώς είμαστε ενήμεροι για την έκθεση. Είναι ανησυχητική έκθεση. Είμαστε ενήμεροι για την υπόθεση του κ.Ναβάλνι και σίγουρα δεν έχουμε λόγο να το αμφισβητήσουμε», είπε ο Ρούμπιο σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στη Μπρατισλάβα όπου έφθασε για επίσκεψη.

Σε κοινή τους ανακοίνωση οι Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία είπαν χθες ότι οι αναλύσεις από δείγματα στο σώμα του Ναβάλνι επιβεβαιώνουν «οριστικά» την παρουσία επιβατιδίνης, μιας τοξίνης που βρίσκεται σε δηλητηριώδεις βατράχους της Νότιας Αμερικής και όχι σε φυσική μορφή στη Ρωσία.

Η ρωσική κυβέρνηση, η οποία έχει επανειλημμένως διαψεύσει κάθε ανάμειξη στον θάνατο του Ναβάλνι πριν από δύο χρόνια ενώ ήταν φυλακισμένος σε σωφρονιστική αποικία στον Αρκτικό Κύκλο, απέρριψε το περιεχόμενο της έκθεσης χαρακτηρίζοντάς το “δυτική φάρσα”, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της Ρωσίας TASS.

Ερωτηθείς γιατί οι ΗΠΑ δεν συνυπογράφουν την έκθεση ο Ρούμπιο απάντησε ότι πρόκειται για μια προσπάθεια των συγκεκριμένων χωρών.

«Αυτές οι χώρες κατέληξαν στο συγκεκριμένο συμπέρασμα. Το συντόνισαν εκείνες. Επιλέξαμε-Δεν σημαίνει ότι διαφωνούμε με το αποτέλεσμα. Απλά δεν ήταν δική μας η προσπάθεια. Κάποιες φορές ορισμένες χώρες προχωράνε με βάση τις πληροφορίες από τις μυστικές τους υπηρεσίες που έχουν συγκεντρώσει. Δεν τις αμφισβητούμε, ούτε εμπλεκόμαστε σε διαμάχη με αυτές τις χώρες γι΄αυτό. Αλλά είναι δική τους η έκθεση και τη δημοσιοποίησαν στη Διάσκεψη του Μονάχου», κατέληξε ο Ρούμπιο.

Η έκθεση του 2025 αναφέρει ότι ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός ευθυγραμμίζει τις δυνάμεις του ώστε να προσφέρει στον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, αξιόπιστες στρατιωτικές επιλογές απέναντι στην Ταϊβάν έως το 2027, ενώ η πίεση προς το αυτοδιοικούμενο νησί συνεχίζει να εντείνεται. «Η Κίνα αναμένει ότι θα μπορεί να πολεμήσει και να κερδίσει έναν πόλεμο κατά της Ταϊβάν μέχρι τα τέλη του 2027», αναφέρεται στην έκθεση.

Η ιστορική στρατιωτική ανάπτυξη της Κίνας περιλαμβάνει τη ραγδαία επέκταση των πυρηνικών δυνάμεων, υπερηχητικά όπλα, πυραύλους μεγάλης εμβέλειας, μονάδες κυβερνοπολέμου και διαστημικές δυνατότητες. Εξελίξεις που, σύμφωνα με το Πεντάγωνο, θέτουν πλέον την αμερικανική ενδοχώρα σε αυξανόμενο κίνδυνο.

Η έκθεση προειδοποιεί ότι το Πεκίνο επιδιώκει να κυριαρχήσει στην «Πρώτη Αλυσίδα Νήσων» του Ινδο-Ειρηνικού, που εκτείνεται από την Ιαπωνία έως τη Νοτιοανατολική Ασία, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας ισορροπίας δυνάμεων.

Σύμφωνα με το Πεντάγωνο, οι κινεζικές κυβερνοεπιχειρήσεις έχουν στοχεύσει αμερικανικές υποδομές και στρατιωτικά δίκτυα, ενώ τα διαστημικά συστήματα εντάσσονται ολοένα και περισσότερο στα πολεμικά σχέδια του Πεκίνου.

Εξετάζοντας δεδομένα από 169 χώρες για την περίοδο μεταξύ 1990 και 2020, οι μελετητές της BIS σημειώνουν ότι η ανεξέλεγκτη λειψυδρία μπορεί να προκαλέσει αύξηση του κόστους ζωής, μείωση του ρυθμού ανάπτυξης και επιβράδυνση των επενδύσεων, πέραν των σοβαρών επιπτώσεων που έχει στην καθημερινή ζωή.

Η μεγαλύτερη αρνητική επίδραση είναι στον πληθωρισμό, καθώς για κάθε βαθμό μείωσης του διαθέσιμου γλυκού νερού οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών εκτιμάται πως αυξάνονται κατά 2,1% έως 2,2%, δίχως να μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ακόμα μεγαλύτερων ανατιμήσεων.

Αντίστοιχα, για την απώλεια κάθε μονάδας γλυκού νερού υπολογίζεται πως οι επενδύσεις μειώνονται κατά σχεδόν 0,3%, ενώ το ΑΕΠ υποχωρεί κατά περίπου 0,1%.

Μάλιστα, η επίδραση της λειψυδρίας δεν είναι μόνο τοπική, καθώς αν πληγεί μία πολυπληθής περιφέρεια όπως η Αττική μπορεί να επιβαρυνθούν οι πόροι ή να συρρικνωθεί η οικονομική δραστηριότητα κι άλλων περιοχών, επιτείνοντας το πρόβλημα.

Η οικονομική διάσταση έρχεται να προστεθεί σε μία ούτως ή άλλως σκληρή πραγματικότητα για την πρωτεύουσα, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει δει τα αποθέματα των κύριων ταμιευτήρων υδροδότησης να χάνουν μεγάλο μέρος των αποθεμάτων τους, ενώ η ζήτηση παραμένει αμείωτη και η κλιματική αλλαγή δυσκολεύει τη φυσική αναπλήρωση των χαμένων υδάτων.

Προσπάθειες αντιμετώπισης του προβλήματος

Με το λεκανοπέδιο να βρίσκεται ενώπιον δύσκολων ημερών ως προς την εξοικονόμηση του νερού, η ΕΥΔΑΠ και η κυβέρνηση υλοποιούν πρόγραμμα έργων ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε βάθος δεκαετίας, με παρεμβάσεις τόσο στην ύδρευση όσο και στην αποχέτευση, ώστε αφενός να μειωθούν οι απώλειες από διαρροές και αφετέρου να διασφαλιστεί η επαναχρησιμοποίηση νερού από μη οικιακούς καταναλωτές.

Υπό αυτό το πρίσμα, η διαχείριση της λειψυδρίας, ώστε να αμβλυνθούν οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες, αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.

Σε περσινή έκθεσή του για την επάρκεια νερού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΕΑ) σημειώνει ότι πέραν της ορθολογικής χρήσης, της επαναχρησιμοποίησης και της αντιμετώπισης διαρροών στα δίκτυα, η αναθεώρηση της τιμολόγησης «μπορεί να ενισχύσει την εφαρμογή» των υπόλοιπων μέτρων, καθώς ουσιαστικά λειτουργεί ως «σινιάλο» για τη συγκράτηση ή τον περιορισμό της κατανάλωσης, τόσο από πολίτες όσο και από τη βιομηχανία ή τον πρωτογενή τομέα.

Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση, «η έκθεση θα πραγματοποιηθεί από τις 12 έως τις 15 Μαρτίου 2026, στο Διεθνές Εκθεσιακό Κέντρο Θεσσαλονίκης (αντί της αρχικής ημερομηνίας διεξαγωγής από τις 29 Ιανουαρίου-1^η Φεβρουαρίου 2026)».

Σύμφωνα με τη ΔΕΘ, «η απόφαση αυτή ελήφθη με γνώμονα την προστασία του θεσμού και την εξασφάλιση των βέλτιστων συνθηκών για εκθέτες και επισκέπτες».

Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση:

«Η AGROTICA δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική έκθεση, αλλά τη μεγάλη γιορτή του αγροτικού κόσμου και σημείο αναφοράς για την αγροτική οικονομία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ως εκ τούτου, η φυσιογνωμία και η λειτουργία της δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να διασαλευτούν. Η μετάθεση κρίθηκε επιβεβλημένη προκειμένου να διατηρηθεί ανέπαφο το μεγάλο αυτό γεγονός, διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη πρόσβαση των επαγγελματιών του κλάδου και τη μέγιστη δυνατή εμπορική αποτελεσματικότητα.

Για τη ΔΕΘ-HELEXPO είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα η διατήρηση όλων εκείνων των ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων (επισκεψιμότητα, αριθμός εκθετών, διεθνείς συμμετοχές, B2B συναντήσεις) που έχουν κατατάξει την AGROTICA μεταξύ των τριών μεγαλύτερων αγροτικών εκθέσεων της Ευρώπης.

Από τις 12-15 Μαρτίου 2026 η AGROTICA θα υποδεχθεί τον αγροτικό κόσμο σε ένα περιβάλλον που θα εγγυάται την επιτυχία, την εξωστρέφεια και την προβολή των τελευταίων τεχνολογικών εξελίξεων, όπως αρμόζει στο μέγεθος και στην ιστορία της διοργάνωσης».

Ο κ. Θεοδωρικάκος επισκέφθηκε περίπτερα των επιχειρήσεων, όπου είχε την ευκαιρία να ενημερωθεί για τις νέες τεχνολογίες και το υψηλό επίπεδο παραγωγής της ελληνικής βιομηχανίας αλουμινίου.Τον υπουργό Ανάπτυξης, υποδέχθηκε στο Metropolitan Expo ο πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Αλουμινίου, Γιώργος Μεντζελόπουλος.

Σε δήλωσή του ο υπουργός Ανάπτυξης τόνισε: «Το ελληνικό αλουμίνιο αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς πυλώνες της ελληνικής βιομηχανίας. Με εξαγωγές που ξεπερνούν τα 2,6 δισ. ευρώ, 80.000 άμεσα και έμμεσα εργαζόμενους και θετικό εμπορικό ισοζύγιο περίπου 900 εκατομμυρίων ευρώ, ενσαρκώνει στην πράξη την αντίληψή μας για το νέο παραγωγικό πρότυπο. Αποτελεί παράδειγμα ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, αποδεικνύοντας στην πράξη πως η ελληνική βιομηχανία έχει τη γνώση, την εμπειρία και τη δύναμη να δημιουργεί ποιοτικά προϊόντα που ξεχωρίζουν διεθνώς. Αυτή είναι η παραγωγική Ελλάδα που δημιουργούμε: η Ελλάδα που παράγει, που εξάγει, που καινοτομεί».

Μεταξύ άλλων στην Έκθεση τονίζονται τα παρακάτω:

–         Παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον, η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό το 2025, επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.

–         Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος ο ετήσιος ρυθμός μεγέθυνσης εκτιμάται στο 2,3% το τρέχον έτος, σημαντικά υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

–         Οι κύριες κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξης παραμένουν η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις, ενώ οι εξαγωγές θα συνεχίσουν να συνεισφέρουν θετικά, παρά τις πιέσεις από το εξωτερικό περιβάλλον.

–         Η δημοσιονομική πορεία της χώρας τα τελευταία χρόνια αποτυπώνει τη συνέπεια και την αποτελεσματικότητα της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής.

–         Οι εντατικές προσπάθειες για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποδίδουν πλέον απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα.

–         Το πρωτογενές πλεόνασμα το 2024 ανήλθε στο 4,8% του ΑΕΠ –σημαντικά υψηλότερο από τις αρχικές προβλέψεις- και το ύψος του υπερέβη κατά πολύ τις πληρωμές τόκων οδηγώντας σε συνολικό πλεόνασμα του προϋπολογισμού σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης ίσο προς 1,3% του ΑΕΠ.

–         Οι επιδόσεις αυτές αποτελούν ιστορικό ορόσημο για τα δημοσιονομικά δεδομένα τουλάχιστον της τελευταίας τριακονταετίας ενώ το δημόσιο χρέος συνεχίζει να αποκλιμακώνεται με γρήγορο ρυθμό.

–         Συμπερασματικά η Έκθεση καταλήγει τονίζοντας πως η νέα γεωοικονομική συγκυρία καθιστά αναγκαία μία πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή απάντηση, με στόχο την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα διαφαίνεται μία ιστορική ευκαιρία για την Ευρώπη και για τον ρόλο του ευρώ ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος. 

Όπως σημειώνει στην Έκθεση της η ΤτΕ, αυτοί οι ρυθμοί ανάπτυξης είναι υψηλότεροι από το μέσο όρο της ευρωζώνης, συμβάλλοντας στη σταδιακή σύγκλιση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδος προς το μέσο επίπεδο της ΕΕ.

Βασικότερη συνιστώσα της μεγέθυνσης αναμένεται να είναι η κατανάλωση, ενώ οι επενδύσεις και οι εξαγωγές θα συνεχίσουν να συμβάλλουν θετικά. Οι άμεσες επιπτώσεις στο ΑΕΠ της Ελλάδος από την επιβολή δασμών εκτιμώνται περιορισμένες, καθώς οι ΗΠΑ δεν αποτελούν σημαντική αγορά για τις ελληνικές εξαγωγές αγαθών, αντιπροσωπεύοντας μερίδιο μικρότερο από 5% στις συνολικές εξαγωγές το 2024. Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι κυρίως έμμεσες, με βασικότερο δίαυλο μετάδοσης τη μείωση της εξωτερικής ζήτησης της ευρωζώνης και δευτερευόντως την αύξηση της αβεβαιότητας. 

Πληθωρισμός

Ο πληθωρισμός βάσει του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) θα συνεχίσει να αποκλιμακώνεται την επόμενη τριετία. Το 2025 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,5%, αντανακλώντας την επιμονή του πληθωρισμού των υπηρεσιών, λόγω κυρίως των αναμενόμενων αυξήσεων των αμοιβών εργασίας και των ενοικίων και των πιέσεων από την υψηλή τουριστική ζήτηση.

O πυρήνας του πληθωρισμού θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, παρουσιάζοντας σημαντική απόκλιση από το μέσο όρο της ευρωζώνης και αντανακλώντας εν μέρει το θετικό παραγωγικό κενό της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, αναμένεται να μειωθεί αισθητά στο 2,2% έως το 2027, εξαιτίας της αποκλιμάκωσης κυρίως του πληθωρισμού των μη ενεργειακών βιομηχανικών αγαθών.

Επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας εν μέσω αυξημένης αβεβαιότητας

Η παγκόσμια οικονομία οδηγείται σε περαιτέρω επιβράδυνση το 2025 υπό το βάρος ενός πιο περιοριστικού περιβάλλοντος για το διεθνές εμπόριο και μιας απότομης αύξησης της αβεβαιότητας εξαιτίας της εμπορικής και οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ, αλλά και λόγω της αναζωπύρωσης των γεωπολιτικών εντάσεων.

H ανακοίνωση της επιβολής “ανταποδοτικών” δασμών από τις ΗΠΑ σχεδόν σε όλους τους εμπορικούς εταίρους τους στις αρχές Απριλίου του 2025 προκάλεσε αναταραχή στις διεθνείς αγορές μετοχών και ομολόγων. Σε αυτό το περιβάλλον, για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1970, παρατηρείται αυξημένη επιφυλακτικότητα των επενδυτών έναντι των αμερικανικών ομοσπονδιακών ομολόγων, καθώς ρευστοποιήθηκαν επενδυτικές θέσεις σε αυτά και ταυτόχρονα οι επενδυτές αναζητούσαν ασφαλή καταφύγια.

Πρόκειται για εξέλιξη με ιστορική βαρύτητα, που υποδηλώνει τη μειωμένη εμπιστοσύνη των επενδυτών στην οικονομική πολιτική των ΗΠΑ, αντικατοπτρίζοντας βαθύτερες ανησυχίες για τη μακροοικονομική σταθερότητα και τη δημοσιονομική πορεία των ΗΠΑ. Από μόνο του αυτό το γεγονός λειτουργεί ως καταλύτης στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς διαβρώνεται η θέση των αμερικανικών ομοσπονδιακών ομολόγων ως ομολόγων αναφοράς χωρίς κίνδυνο. Ταυτόχρονα, στη ζώνη του ευρώ καταγράφηκαν καθαρές εισροές σε μακροπρόθεσμα ομόλογα και στην αγορά χρήματος, ενώ σημειώθηκε και ανατίμηση του ευρώ, καθώς οι ευρωπαϊκοί τίτλοι αποτελούν ένα σταθερό και ασφαλές επενδυτικό καταφύγιο, αναδεικνύοντας μια σημαντική ευκαιρία για την ευρωπαϊκή οικονομία, με ενίσχυση του ρόλου του ευρώ ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος.

Η οικονομία της ζώνης του ευρώ επέδειξε ανθεκτικότητα στις αρχές του 2025, ωστόσο η ανάπτυξη υπόκειται σε καθοδικούς κινδύνους. Ο υψηλός βαθμός αβεβαιότητας, ως απόρροια των επιδεινούμενων συνθηκών στο διεθνές εμπόριο, της εντεινόμενης γεωπολιτικής αστάθειας και της μεταβλητότητας στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αποδυναμώνει τα κίνητρα για επενδύσεις και υπονομεύει την καταναλωτική εμπιστοσύνη. Παρά τις προκλήσεις που πηγάζουν από το εξωτερικό περιβάλλον, η οικονομική δραστηριότητα επιταχύνθηκε το α΄ τρίμηνο του 2025, κυρίως λόγω της αύξησης των επενδύσεων και των εξαγωγών εν αναμονή υψηλότερων δασμών. 

Το πρώτο πεντάμηνο του 2025 η διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού στην ευρωζώνη συνεχίστηκε. Οι περισσότεροι δείκτες υποκείμενου πληθωρισμού υποδηλώνουν ότι ο γενικός πληθωρισμός, μετά από μια παροδική υποχώρηση κάτω από το στόχο, πρόκειται να σταθεροποιηθεί διατηρήσιμα στο μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%. Ως εκ τούτου, το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) τον Ιανουάριο, το Μάρτιο, τον Απρίλιο και τον Ιούνιο μείωσε, κατά 25 μονάδες βάσης κάθε φορά, το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων. 

Ελληνική οικονομία: Διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής παρά την αύξηση της διεθνούς αβεβαιότητας – Επιμονή του πληθωρισμού

Παρά τη σημαντική ενίσχυση της αβεβαιότητας, το α΄ τρίμηνο του 2025, σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024, ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας ήταν 2,2%. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλαν κυρίως η ιδιωτική και δημόσια κατανάλωση και οι εξαγωγές αγαθών, ενώ η συμβολή των εξαγωγών υπηρεσιών, των επενδύσεων και των εισαγωγών ήταν αρνητική. Παράλληλα, η απασχόληση αυξάνεται, το ποσοστό ανεργίας έχει υποχωρήσει σε μονοψήφια επίπεδα και η στενότητα στην αγορά εργασίας αποκλιμακώνεται. Οι βραχυχρόνιοι δείκτες οικονομικής δραστηριότητας στη βιομηχανία, τις κατασκευές και τις υπηρεσίες, παρά τις διακυμάνσεις, παραμένουν σε θετικό έδαφος. Οι προσδοκίες των επιχειρήσεων διατηρούν το δυναμισμό τους φθάνοντας σε υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ, σε αντίθεση με την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η οποία φαίνεται να επηρεάζεται από τις εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον.

Ο γενικός πληθωρισμός παρουσιάζει στοιχεία επιμονής, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η αποκλιμάκωσή του σε σχέση με τον πληθωρισμό για το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Ο γενικός πληθωρισμός παρέμεινε κατά μέσο όρο κοντά στο 3% τους πέντε πρώτους μήνες του 2025, ωστόσο το Μάιο αυξήθηκε στο 3,3% (έναντι 1,9% στην ευρωζώνη), κυρίως λόγω της αύξησης των τιμών στα είδη διατροφής και στα μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά. Η επιμονή του πληθωρισμού των υπηρεσιών, λόγω μισθολογικών αυξήσεων, έμμεσων φόρων (στην εστίαση και στη διαμονή) και υψηλής, εξωτερικής κυρίως, ζήτησης (τουρισμός), εμποδίζει την ταχεία αποκλιμάκωσή του. 

Δημοσιονομικές εξελίξεις: Οι προσπάθειες αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής οδηγούν σε διατηρήσιμη υπεραπόδοση των δημόσιων εσόδων – Μεγάλη υποχώρηση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ

Το 2024 καταγράφηκε για πρώτη φορά από το 2019 μεταστροφή του αποτελέσματος της γενικής κυβέρνησης από έλλειμμα 1,4% του ΑΕΠ το 2023 σε πλεόνασμα 1,3% του ΑΕΠ. Το πρωτογενές αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα 4,8% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας σημαντικά την πρόβλεψη του Προϋπολογισμού. Οι επιδόσεις αυτές αποτελούν ιστορικό ορόσημο για τα δημοσιονομικά δεδομένα τουλάχιστον της τελευταίας τριακονταετίας. Παράλληλα, συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η Ελλάδα πέτυχε τη μεγαλύτερη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, κατά 10,3 ποσοστιαίες μονάδες σε 153,6% του ΑΕΠ. Η καλύτερη της προβλεπόμενης δημοσιονομική επίδοση το 2024 οφείλεται στην υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων έναντι των στόχων, καθώς και στη συγκράτηση των πρωτογενών δαπανών. Οι παράγοντες που συνέβαλαν στην υπεραπόδοση έναντι των δημοσιονομικών στόχων για το 2024 είναι διατηρήσιμοι, γεγονός που δημιούργησε μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο και επέτρεψε την υιοθέτηση νέων μόνιμων δημοσιονομικών παρεμβάσεων από το 2025.

Χρηματοπιστωτικές εξελίξεις: Οι θετικές εγχώριες εξελίξεις λειτουργούν ως ανάχωμα στην αυξημένη διεθνή αβεβαιότητα

Το 2025 οι αποδόσεις των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου έχουν ακολουθήσει τις εξελίξεις στις αποδόσεις των άλλων κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης. Έτσι, αυξήθηκαν στα μέσα Μαρτίου, καθώς επηρεάστηκαν ανοδικά από την αύξηση των αποδόσεων των γερμανικών ομολόγων. Όμως, κατά τη διάρκεια της αναταραχής του Απριλίου στις διεθνείς αγορές, μειώθηκαν σε στενή συνάφεια με εκείνες των υπόλοιπων κρατικών ομολόγων της ζώνης του ευρώ. Οι αποδόσεις των ελληνικών τραπεζικών και λοιπών εταιρικών ομολόγων συνέχισαν να υποχωρούν παρά την αναταραχή του Απριλίου. Στις θετικές αυτές εξελίξεις συμβάλλουν οι συνεχιζόμενες αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης του Ελληνικού Δημοσίου. Σε συνάφεια με τις αναβαθμίσεις της κρατικής πιστοληπτικής αξιολόγησης, συνεχίστηκαν οι αναβαθμίσεις των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των ελληνικών τραπεζών.

Έτσι, γίνεται σαφές ότι οι θετικές εγχώριες εξελίξεις λειτουργούν ως ανάχωμα στην αυξημένη αβεβαιότητα που επικρατεί στο διεθνές χρηματοπιστωτικό περιβάλλον.

Οι τιμές των μετοχών στο Χρηματιστήριο Αθηνών συμβάδισαν εν πολλοίς με τις διεθνείς εξελίξεις, συνεχίζοντας την ανοδική τους πορεία στις αρχές του 2025, ενώ η σημαντική υποχώρηση που κατέγραψαν στις αρχές Απριλίου, λόγω της αναταραχής στις διεθνείς αγορές, αντιστράφηκε στη συνέχεια σε μεγάλο βαθμό. Σε κλαδικό επίπεδο, τη θετική επίδοση του γενικού δείκτη από τις αρχές του 2025 στήριξαν οι μετοχές των ελληνικών τραπεζών, ενώ οι περισσότεροι κλάδοι κατέγραψαν θετικές αποδόσεις. 

Τραπεζικός τομέας: Υποχώρηση των καταθέσεων, μείωση των επιτοκίων δανεισμού και αύξηση των χορηγήσεων 

Τα επιτόκια καταθέσεων προθεσμίας διατήρησαν πτωτική πορεία σε συνέπεια με τις μειώσεις των επιτοκίων πολιτικής του Ευρωσυστήματος, ενώ τα επιτόκια στις καταθέσεις διάρκειας μίας ημέρας (λογαριασμοί τρεχούμενοι, όψεως και ταμιευτηρίου) παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητα. Η μείωση των επιτοκίων καταθέσεων προθεσμίας των νοικοκυριών υπήρξε πιο συγκρατημένη, προκειμένου να αποθαρρύνει μετακινήσεις αποταμιευτικών κεφαλαίων προς εναλλακτικές τοποθετήσεις. 

Μετά από συνολική ετήσια αύξηση κατά 8,6 δισεκ. ευρώ το 2024, τους τέσσερις πρώτους μήνες του 2025 το απόθεμα των καταθέσεων του ιδιωτικού τομέα κατέγραψε σωρευτική μείωση κατά 4,9 δισεκ. ευρώ και διαμορφώθηκε τον Απρίλιο του 2025 σε 198,4 δισεκ. ευρώ. Η διατήρηση των επιτοκίων καταθέσεων σε χαμηλά επίπεδα (τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους) ενθάρρυνε τη μετατόπιση σημαντικού ύψους διαθεσίμων προς άλλες αποταμιευτικές επιλογές, οι οποίες προσφέρουν καλύτερες αποδόσεις. 

Το κόστος τραπεζικού δανεισμού των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών εν γένει υποχώρησε το τρέχον έτος, σε συνέπεια με την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος. Το κόστος τραπεζικού δανεισμού των επιχειρήσεων μειώθηκε κατά τι περισσότερο, καθώς η πλειονότητα των νέων χορηγήσεων έφερε επιτόκιο κυμαινόμενο ή σταθερό έως ένα έτος. Όσον αφορά τα νοικοκυριά, η ενσωμάτωση των μειώσεων των επιτοκίων πολιτικής στα τραπεζικά επιτόκια χορηγήσεων υπήρξε πιο περιορισμένη από ό,τι για τις επιχειρήσεις, καθώς μεγαλύτερο μερίδιο των νέων δανείων είχε σταθερό επιτόκιο. 

Τον Απρίλιο του 2025 ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της χρηματοδότησης προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις (ΜΧΕ) διαμορφώθηκε στο υψηλότερο επίπεδο (17,2%) που έχει παρατηρηθεί από τις αρχές του 2009. Tην παροχή επιχειρηματικών πιστώσεων υποβοήθησαν τα προγράμματα συγχρηματοδότησης και εγγυοδοσίας αναπτυξιακών φορέων, καθώς και τα τραπεζικά δάνεια συγχρηματοδότησης των επενδυτικών σχεδίων τα οποία εντάσσονται στο Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). 

Ο ρυθμός ανόδου των καταναλωτικών δανείων το α΄ τετράμηνο του 2025 σημείωσε μικρή επιβράδυνση. Αντίθετα, ο ρυθμός συρρίκνωσης των στεγαστικών δανείων περιορίστηκε. Η ετήσια μείωση των τραπεζικών επιτοκίων για στεγαστικά δάνεια συμβάλλει θετικά στη ζήτηση πιστώσεων, η οποία ενισχύεται και από την άνοδο του δείκτη τιμών των κατοικιών. Τα προγράμματα “Σπίτι μου ΙΙ” και “Αναβαθμίζω το Σπίτι μου” επίσης στηρίζουν τη χορήγηση στεγαστικών δανείων από τις εγχώριες τράπεζες.

Τραπεζικό σύστημα: Βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών και αναβαθμίσεις του αξιόχρεου των τραπεζών

Το 2024 και το α΄ τρίμηνο του 2025 συνεχίστηκαν οι αναβαθμίσεις του αξιόχρεου των τραπεζών, εξέλιξη που αντανακλά τη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών τους, την ενίσχυση του πλαισίου μακροπροληπτικής πολιτικής και τις θετικές επιδράσεις από τις αναβαθμίσεις της κρατικής πιστοληπτικής αξιολόγησης.

Το α΄ τρίμηνο του 2025 η κερδοφορία των ελληνικών τραπεζών αυξήθηκε σε ετήσια βάση, αντανακλώντας κυρίως την αύξηση των εσόδων από προμήθειες και τη μείωση των προβλέψεων για τον πιστωτικό κίνδυνο. Τα στοιχεία του α΄ τριμήνου του 2025 δείχνουν ότι συνεχίζεται η ενίσχυση των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας των ελληνικών τραπεζών, ενώ βελτιώθηκε περαιτέρω η ποιότητα του δανειακού τους χαρτοφυλακίου και η ρευστότητά τους διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα. 

Κίνδυνοι και αβεβαιότητες

Οι κίνδυνοι που περιβάλλουν τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος για την ανάπτυξη είναι κυρίως καθοδικοί. Αναλυτικότερα, κινδύνους για τις βραχυχρόνιες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας αποτελούν: (α) η περαιτέρω αύξηση του προστατευτισμού στο διεθνές εμπόριο και πιο σημαντική της αναμενόμενης επιβράδυνση της οικονομίας της ευρωζώνης, (β) οι ισχυρότερες αρνητικές επιδράσεις στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές συνθήκες και στην αγορά ενέργειας από τη γενικευμένη αβεβαιότητα και τις οξυνόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, (γ) η μεγαλύτερη στενότητα στην αγορά εργασίας και ενδεχόμενες υψηλότερες μισθολογικές πιέσεις, (δ) ενδεχόμενες φυσικές καταστροφές που συνδέονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, (ε) ο χαμηλότερος του αναμενομένου ρυθμός απορρόφησης και αξιοποίησης των κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και (στ) η βραδύτερη του αναμενομένου υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, με δυσμενείς επιδράσεις στην παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Προκλήσεις

Παρά τις αξιόλογες επιτυχίες και την ανθεκτικότητα που έχει επιδείξει η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια και προκλήσεις που δρουν ανασταλτικά στην αναπτυξιακή δυναμική της χώρας. Το επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ελλάδα επιβαρύνεται από το σχετικά επαχθές και συχνά μεταβαλλόμενο κανονιστικό και διοικητικό πλαίσιο που στερείται διαφάνειας και από ένα νομικό σύστημα που δεν θεωρείται αρκετά αποτελεσματικό και προστατευτικό των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Οι κανονιστικοί φραγμοί, η παραοικονομία και η περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνεχίζουν να παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό, τις ιδιωτικές επενδύσεις και την αύξηση της παραγωγικότητας. Οι αναντιστοιχίες δεξιοτήτων, τα χαμηλά αποτελέσματα εκπαίδευσης, η υστέρηση σε βασικές δεξιότητες και η έλλειψη κατάλληλων κινήτρων αποθαρρύνουν τους ανθρώπους από την αναζήτηση εργασίας και περιορίζουν την καινοτομία. 

Προτάσεις πολιτικής

Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που σχετίζονται με τις εγχώριες διαρθρωτικές αδυναμίες, αλλά και οι αβεβαιότητες που συνδέονται με το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, και για να διασφαλιστεί η σταθερότητα και η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, προτείνονται οι ακόλουθες μεταρρυθμίσεις και παρεμβάσεις πολιτικής. 

Η διασφάλιση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα της δημοσιονομικής πολιτικής. Για το λόγο αυτό, καθοριστικής σημασίας είναι η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Παράλληλα, η σχεδιαζόμενη πρόωρη αποπληρωμή του υπολειπόμενου ποσού των δανείων του πρώτου προγράμματος οικονομικής προσαρμογής, με χρήση των ταμειακών διαθεσίμων, θα υποβοηθήσει την ταχύτερη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους σε σύγκριση με τον υφιστάμενο μεσοπρόθεσμο στόχο, θα οδηγήσει σε αισθητή μείωση των μελλοντικών ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών, θα περιορίσει το κόστος εξυπηρέτησης και θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα του χρέους. 

Από την άλλη πλευρά, χρειάζονται και δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις που καθιστούν τη δημοσιονομική πολιτική φιλικότερη προς την ανάπτυξη. Προτεραιότητα σε αυτόν τον τομέα αποτελούν οι μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης του φορολογικού συστήματος και στη βελτίωση της ποιότητας και αποδοτικότητας των δημόσιων δαπανών. 

Η έγκαιρη απορρόφηση και εκταμίευση των πόρων του RRF προς τον ιδιωτικό τομέα είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των προβλεπόμενων ρυθμών αύξησης των επενδύσεων κατά την περίοδο 2025-2026. Η αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων θα βοηθήσει στην επιτάχυνση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, οι οποίες θα ενισχύσουν το μεσοπρόθεσμο ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. 

Επίσης, χρειάζονται πρόσθετες προσπάθειες για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και τη μετάβαση σε μια οικονομία μέσης και υψηλής εντάσεως τεχνολογίας. Βασική προτεραιότητα είναι οι μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα, όπως η απλοποίηση των κανονιστικών ρυθμίσεων για τις επιχειρήσεις, η βάθυνση των εγχώριων αγορών πιστώσεων και κεφαλαίων, η ενίσχυση της καινοτομίας και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους. 

Οι μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου για τις επιχειρήσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν δράσεις μείωσης της γραφειοκρατίας, περιορισμού των εμποδίων εισόδου και εξόδου επιχειρήσεων από την αγορά, βελτίωσης του χωροταξικού σχεδιασμού και απλοποίησης των διαδικασιών χρήσης γης. Οι μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την καινοτομία, την έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) και τον ψηφιακό μετασχηματισμό θα πρέπει να επικεντρωθούν στην παροχή στοχευμένων φορολογικών κινήτρων για Ε&Α, στην αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης για Ε&Α, στην επέκταση του ψηφιακού μετασχηματισμού του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και στην ενίσχυση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης. Η διασύνδεση της έρευνας με τις επιχειρήσεις, ειδικά με τη βιομηχανία, είναι καταλυτικής σημασίας για την παραγωγή καινοτομίας. Σε ό,τι αφορά τη βελτίωση της κρατικής αποτελεσματικότητας, βασικές προτεραιότητες αποτελούν η ενίσχυση των υποδομών και του κράτους δικαίου, καθώς και η επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. 

Ταυτόχρονα, ένα αποτελεσματικό σύστημα χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης αυξάνει την κινητοποίηση αποταμιευτικών πόρων από εγχώριες και ξένες πηγές, συμβάλλει στην αποδοτικότερη κατανομή των δανειακών κεφαλαίων και οδηγεί στην αύξηση των επενδύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται περαιτέρω βελτίωση της ποιότητας του ενεργητικού των τραπεζών και θα πρέπει να αποφευχθούν νέες καθαρές εισροές μη εξυπηρετούμενων δανείων. Επιπρόσθετα, είναι πολύ σημαντική η διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης, με αξιοποίηση του νέου Ταμείου Μικροπιστώσεων, καθώς και με την πρόσβαση σε εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης μέσω των αγορών κεφαλαίων. 

Μια εύρυθμη αγορά εργασίας και ένα μεγαλύτερο και καλύτερα εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό μπορούν να αυξήσουν άμεσα όχι μόνο την παραγωγή μέσω υψηλότερης εισροής εργασίας, αλλά και την παραγωγικότητα, ανακατανέμοντας ταχύτερα τους εργαζομένους προς αναπτυσσόμενους κλάδους και επιχειρήσεις, που έτσι μπορούν καλύτερα να αξιοποιήσουν νέες τεχνολογικές ευκαιρίες. Οι βασικές προτεραιότητες αφορούν την αναβάθμιση του ανθρώπινου κεφαλαίου μέσω της βελτίωσης του εκπαιδευτικού συστήματος και της αναμόρφωσης και επέκτασης των προγραμμάτων κατάρτισης των ανέργων, την παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, κατά κύριο λόγο γυναικών, νέων, αλλά και ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, τον επαναπατρισμό των Ελλήνων επιστημόνων του εξωτερικού, αλλά και την προσέλκυση και ενσωμάτωση ξένων εργαζομένων, ιδίως εκείνων με πολύτιμες δεξιότητες. 

Δεδομένου ότι η εγχώρια αποταμίευση δεν επαρκεί για να καλύψει τις απαιτούμενες επενδύσεις, είναι επιτακτικά αναγκαία η συνέχιση της προσέλκυσης ξένων άμεσων επενδύσεων (ΞΑΕ). Σημαντική ώθηση στις ΞΑΕ θα μπορούσε επίσης να προέλθει και από την ταχύτερη υλοποίηση του προγράμματος ιδιωτικοποίησης και αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας. Ωστόσο, κρίσιμος παράγοντας για τις επενδύσεις είναι η διατήρηση της μακροοικονομικής, δημοσιονομικής και πολιτικής σταθερότητας. 

Η αύξηση των επενδύσεων σε βάθος χρόνου προϋποθέτει και την αύξηση των αποταμιεύσεων του ιδιωτικού τομέα. Προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορούσαν να συμβάλουν η ισχυροποίηση του τρίτου πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος, δηλαδή της ιδιωτικής ασφάλισης, καθώς και η προώθηση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού. 

Τέλος, με δεδομένη την εξάρτηση της Ελλάδος από τα ορυκτά καύσιμα, απαιτούνται επειγόντως περισσότερες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αναβαθμίσεις του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Στο ίδιο πλαίσιο, χρειάζονται πρόσθετες δράσεις περιορισμού του ενεργειακού κόστους, όπως ενίσχυση των ενεργειακών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες, η αύξηση της χωρητικότητας των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η επανεξέταση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων και της υψηλής φορολογίας της ενέργειας. 

Ολοένα πιο αβέβαιο το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον

Το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον γίνεται ολοένα πιο αβέβαιο, με εντεινόμενες προκλήσεις, συνεχείς ανατροπές και οξυνόμενες γεωπολιτικές εντάσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θα πρέπει να παραμείνει ενωμένη, να ενισχύσει το συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών της και να βαθύνει την οικονομική συνεργασία και ενοποίηση. Οι πρόσφατες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για τη σημαντική ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας (ReArm Europe Plan/Readiness 2030), καθώς και των επενδύσεων σε υποδομές και κρίσιμες νέες τεχνολογίες (Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας και Συμφωνία για Καθαρή Βιομηχανία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), συνιστούν ριζική αλλαγή στη χάραξη της ευρωπαϊκής πολιτικής, συμβάλλοντας σε βάθυνση της Ενιαίας Αγοράς, και μπορούν να δώσουν τεράστια ώθηση στην ευρωπαϊκή οικονομία, αυξάνοντας την ευελιξία και την ανθεκτικότητά της σε εξωτερικές διαταραχές. Παράλληλα, η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης σε τομείς που αφορούν τη διαχείριση κρίσεων και τη θεμελίωση ενός ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης των καταθέσεων, αλλά και η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ένωσης αποταμιεύσεων και επενδύσεων, θα εξασφαλίσουν οικονομίες κλίμακας και ομαλή ροή επενδύσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να αξιοποιηθεί η πολύ επιτυχημένη εμπειρία του NextGenerationEU ώστε να προωθηθεί σε μόνιμη βάση η έκδοση ενός κοινού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου σε ευρώ (ευρωομόλογο). Οι παραπάνω δράσεις θα ενδυναμώσουν την ευρωπαϊκή οικονομία και θα ενισχύσουν το διεθνή ρόλο του ευρώ ως εναλλακτικού αποθεματικού νομίσματος.

Όπως τόνισε ο Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος «η Έκθεση παραδίδεται σε μια περίοδο που υπάρχουν πολύ μεγάλες αβεβαιότητες παγκοσμίως, τόσο οικονομικές όσο και γεωπολιτικές» σημειώνοντας πως «παρά ταύτα η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμό σημαντικό 2,3%, σημαντικά υψηλότερο από την υπόλοιπη Ευρώπη και το σημαντικότερο είναι ότι αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας καθώς και μεταρρυθμίσεων».

«Εάν συνεχίσουμε έτσι νομίζω ότι δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα» κατέληξε ο κ. Γ. Στουρνάρας.

Παραλαμβάνοντας την Έκθεση ο Πρόεδρος της Βουλής τόνισε: «Κρατώ  το αισιόδοξο μήνυμά σας για την ελληνική οικονομία, αλλά και την ανησυχία σας για κάτι που βέβαια ξεφεύγει από τα όρια της Ελλάδος. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις καλώς ή κακώς δεν περνάνε μέσα από εμάς».

Ο κ. Ν. Κακλαμάνης εξέφρασε την ιδιαίτερη εκτίμησή του για τον κ. Γ. Στουρνάρα, σημειώνοντας πως «με τον κύριο Στουρνάρα δεν ταυτίζομαι πάντα ιδεολογικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν τρέφω μία πολύ μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπό του. Ακούω και διαβάζω πάντα τις δηλώσεις του. Προσπαθώ να τις αποκωδικοποιήσω γιατί καμιά φορά πίσω από αυτά που λέει κρύβονται και πράγματα πολύ πιο σοβαρά».

Όπως επεσήμανε, «σε μια εποχή που μιλάμε γενικόλογα πολλές φορές, το να έχει ένας άνθρωπος άποψη αυτό είναι που εγώ προσωπικά και σαν πολίτης και σαν γιατρός και σαν πολιτικός το σέβομαι ιδιαίτερα και μάλιστα την άποψη να τη λέει δημοσίως και να την υποστηρίζει δημοσίως με επιχειρηματολογία. Δεν είναι κακό να πει κανείς συμφωνώ ή διαφωνώ με την άποψη, αρκεί αυτός που τη λέει να έχει άποψη και είστε σε αυτή την κατηγορία των ανθρώπων».

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα περίπου 107.000 ασθενών σε περισσότερους από 1.800 παρόχους πρωτοβάθμιας περίθαλψης σε 19 χώρες (Αυστραλία, Βέλγιο, Καναδάς, Τσεχία, Γαλλία, Ελλάδα, Ισλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σαουδική Αραβία, Σλοβενία, Ισπανία, Ελβετία, Ουαλία και ΗΠΑ). Η μελέτη επικεντρώθηκε σε άτομα ηλικίας 45 ετών και άνω, καθώς αυτή η ηλικιακή ομάδα έχει τις πιο περίπλοκες ανάγκες περίθαλψης.

Βασικά ευρήματα της έρευνας για την Ελλάδα

Σύμφωνα με την έκθεση που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη 20/2 από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η κατάσταση στην Ελλάδα αποτυπώνεται ως εξής:

• Το 69% των ατόμων με χρόνιες παθήσεις αναφέρουν ότι έχουν καλή σωματική υγεία, ενώ το 78% δηλώνει ότι απολαμβάνει καλή ψυχική υγεία. Τα ποσοστά αυτά είναι κοντά στον μέσο όρο των Ερευνών Δεικτών που αναφέρουν οι ασθενείς (PaRIS) του ΟΟΣΑ.
• Μόνο το 37% των ασθενών με χρόνιες παθήσεις αισθάνονται σίγουροι για τη διαχείριση της υγείας τους, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (59%) και 55 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από τη χώρα με τις υψηλότερες επιδόσεις.
• Μόλις το 9% των ατόμων με χρόνιες παθήσεις στην Ελλάδα εμπιστεύεται τη χρήση πληροφοριών υγείας από το διαδίκτυο, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ που ανέρχεται στο 19% (εύρος 5%-34%).
• Λιγότεροι από 1 στους 4 πολίτες (24%) με δύο ή περισσότερες χρόνιες παθήσεις λαμβάνουν τακτικές διαβουλεύσεις διάρκειας άνω των 15 λεπτών από μονάδες πρωτοβάθμιας περίθαλψης, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο του 47%.
• Μόλις το 3% των ασθενών με χρόνιες παθήσεις συνεργάζονται με μονάδες που μπορούν να ανταλλάσσουν ηλεκτρονικά ιατρικούς φακέλους, τη στιγμή που ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 57%.
• Μόνο το 36% των ατόμων με χρόνιες παθήσεις εμπιστεύονται το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στις χώρες του ΟΟΣΑ φτάνει το 62%. Στους άνδρες στην Ελλάδα το ποσοστό εμπιστοσύνης αγγίζει το 43%, ενώ στις γυναίκες περιορίζεται στο 31%.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι ασθενείς στην Ελλάδα βιώνουν χειρότερη εμπειρία από τις υπηρεσίες υγείας σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, παρόλο που τα αποτελέσματα υγείας βρίσκονται σε συγκρίσιμο επίπεδο. Η αξιολόγηση αυτή βασίζεται σε 10 βασικά κριτήρια, όπως η σωματική και ψυχική υγεία, η κοινωνική λειτουργικότητα, η ποιότητα φροντίδας και η εμπιστοσύνη στο σύστημα υγείας.

Προβλήματα και προκλήσεις του ΕΣΥ

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι το ΕΣΥ αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις, με την εμπιστοσύνη στις υπηρεσίες υγείας να αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Οι κύριοι λόγοι της χαμηλής εμπιστοσύνης περιλαμβάνουν:

• Υποχρηματοδότηση του συστήματος υγείας.
• Ανεπαρκής πρωτοβάθμια περίθαλψη, με αποτέλεσμα την αυξημένη πίεση στα νοσοκομεία.
• Μεγάλοι χρόνοι αναμονής για εξειδικευμένη θεραπεία.

Οι πιο συχνές χρόνιες παθήσεις στην Ελλάδα

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, πάνω από το 80% των ατόμων ηλικίας 45 ετών και άνω που επισκέφθηκαν κάποια δομή πρωτοβάθμιας περίθαλψης τους τελευταίους έξι μήνες διαγνώστηκαν με τουλάχιστον μία χρόνια πάθηση, η οποία δεν είχε εντοπιστεί μέχρι εκείνη τη στιγμή. Οι συχνότερες χρόνιες παθήσεις στον ελληνικό πληθυσμό είναι:

• Υπέρταση
• Αρθρίτιδα
• Καρδιαγγειακά νοσήματα
• Διαβήτης

Αδυναμίες του ΕΣΥ

Σημαντική αδυναμία του ΕΣΥ αποτελεί η ανεπαρκής ανάπτυξη της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, η οποία ιστορικά αντισταθμίζεται από τα νοσοκομεία και την εξειδικευμένη φροντίδα. Ωστόσο, η υπερβολική εξάρτηση από τα νοσοκομεία οδηγεί σε:

• Αυξημένη πίεση στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών.
• Μεγάλους χρόνους αναμονής.
• Υψηλότερο κόστος για το σύστημα υγείας.

Προτάσεις του ΟΟΣΑ για βελτίωση της υγειονομικής περίθαλψης στην Ελλάδα

Η έκθεση προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση του ελληνικού συστήματος υγείας, όπως:

• Ενίσχυση της πρωτοβάθμιας περίθαλψης με αύξηση του αριθμού των γενικών ιατρών και βελτίωση της πρόσβασης σε προληπτικές εξετάσεις.
• Αναβάθμιση των υποδομών και εκσυγχρονισμός του ιατρικού εξοπλισμού.
• Αύξηση της υποστήριξης και της αποζημίωσης των επαγγελματιών υγείας.
• Καθιέρωση ηλεκτρονικών φακέλων υγείας και προώθηση της τηλεϊατρικής για καλύτερη πρόσβαση και διαχείριση ασθενών.
• Στοχευμένες πολιτικές για τις αγροτικές περιοχές και επιδότηση ιατρικών δαπανών για τα χαμηλά εισοδήματα.
• Αύξηση της διαφάνειας στις πολιτικές υγείας και ενίσχυση της συμμετοχής των ασθενών στη λήψη αποφάσεων.

O Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μιλώντας στη Βουλή, το πρωί της Τετάρτης απαντώντας σε επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας Αλέξανδρου Καζαμία, είπε ότι εφόσον η Δικαιοσύνη διαβιβάσει δικογραφία στη Βουλή, από την οποία προκύπτουν ποινικές ευθύνες πολιτικών προσώπων, τότε δεν θα υπάρχει αντίρρηση για να συσταθεί Επιτροπή Προκαταρκτικής Εξέτασης.

Ο κ. Μαρινάκης αφενός απέρριψε κατηγορηματικά τις αιτιάσεις της Αντιπολίτευσης, αφετέρου κατηγόρησε τα κόμματα που ισχυρίζονται κάτι τέτοιο, ότι ουδέποτε κατάφεραν να συγκροτήσουν κατηγορητήριο, με το οποίο να μπορούν να υποστηριχθούν ποινικές ευθύνες για πολιτικό πρόσωπο και τους καταλόγισε «προπαγάνδα» και πολιτική καπηλεία πάνω στον εύλογο πόνο των συγγενών των θυμάτων. Ωστόσο εξήγγειλε την σύσταση Επιτροπής, η οποία θα διευρενήσει τυχόν πολιτικές ευθύνες, αν και εφόσον η Δικαιοσύνη, ως μόνη αρμόδια, και σύμφωνα με το γράμμα του Συντάγματος, διαβιβάσει στοιχεία στη Βουλή. «Δεν πρόκειται η κυβέρνηση και η πλειοψηφία της ΝΔ να εμποδίσει οποιαδήποτε έρευνα» τόνισε.

Απαντώντας γραπτώς στην εκπομπή, εξηγούν την επιστημονική εμπειρική τους εκτίμηση για το πιθανό αίτιο θανάτου του παιδιού.

Ειδικότερα για τα ευρήματα στον εγκέφαλο του παιδιού, ο καθηγητής αναφέρει:

Εγκέφαλος:

• «Υποξικά-ισχαιμικά τραύματα: Η παρουσία νευρωνικών νεκρώσεων, οιδήματος και στάσης στα αγγεία υποδεικνύει ανεπάρκεια οξυγόνου στον εγκέφαλο. Αυτά τα ευρήματα είναι τυπικά για την ασφυξία, η οποία προκαλεί έλλειψη οξυγόνου σε ολόκληρο το σώμα.
• Συνδυασμός με οίδημα εγκεφάλου και στάση στα αγγεία ενισχύει την υποψία για οξεία έλλειψη οξυγόνου, κάτι που είναι κοινό σε περιπτώσεις ασφυξίας.»

Σύμφωνα με τον Γερμανό παθολογοανατόμο και τα ευρήματα στον πνεύμονα του Παναγιωτάκη είναι αποκαλυπτικά.

Πνεύμονες:

• «Πνευμονικό οίδημα, αιμορραγίες στις κυψελίδες και συμφόρηση: Αυτά τα ευρήματα είναι τυπικά για διαταραχή τηςαναπνοής και μειωμένη απορρόφηση οξυγόνου. Το οίδημα και η συμφόρηση στους πνεύμονες είναι συχνά σημεία υποξίας, η οποία μπορεί να προκύψει από ασφυξία όταν η αναπνοή ή η εισπνοή οξυγόνου είναι περιορισμένη.
• Γαστρικό περιεχόμενο στους αεραγωγούς (σε μία περίπτωση) μπορεί να υποδεικνύει εισρόφηση, που συχνά συνδέεται με ασφυξία ή πνιγμό, ειδικά όταν οι αεραγωγοί είναι μπλοκαρισμένοι ή εμποδισμένοι.»

Ανάλογη εικόνα έχει και η καρδιά του άτυχου παιδιού.

Καρδιά και Κυκλοφορικό Σύστημα:

• Στάση στα αγγεία: Η γενικευμένη στάση των αγγείων στην καρδιά και σε άλλα όργανα αποτελεί ένδειξη για συστηματική υποξία, που μπορεί να προκληθεί από την ασφυξία όταν η κυκλοφορία του αίματος είναι περιορισμένη και το σώμα δεν μπορεί να μεταφέρει επαρκώς το οξυγόνο.

Ίδια εικόνα παρουσιάζει και το ήπαρ.

Ήπαρ:

• Κεντρική στάση και μικροβιολογική στεάτωση: Αυτές οι αλλαγές υποδεικνύουν χρόνια υποξία, η οποία συνδέεται με έλλειψη οξυγόνου σε όλο το σώμα – μια άλλη ένδειξη για ασφυξία.
• Νεφροί , σπλήνας και πάγκρεας ,δεν παρουσιάζουν διαφορές από τα υπόλοιπα όργανα. Και σε αυτά τα όργανα παρατηρούνται ενδείξεις για συστηματική υποξική βλάβη, επιβεβαιώνοντας περαιτέρω την παρουσία ασφυξίας, καθώς πολλά όργανα μπορεί να επηρεαστούν με παρόμοιο τρόπο από την έλλειψη οξυγόνου.

Ο παθολογοανατόμος Dr Peter- Rudiger Clein προτείνει επανεκτίμηση των δεδομένων και αναφέρει στα συμπεράσματα της εμπειρικής του επιστημονικής άποψης:

Συμπεράσματα:

Τα ιστοπαθολογικά ευρήματα, ιδιαίτερα οι υποξικά-ισχαιμικές βλάβες, το οίδημα των πνευμόνων, οι αιμορραγίες στις κυψελίδες και οι στάσεις στα αγγεία σε πολλά όργανα υποδεικνύουν ότι η αιτία θανάτου είναι ασφυξία. Αυτές οι αλλαγές προκαλούνται από την έλλειψη οξυγόνου στους ιστούς και είναι συχνές κατά τον πνιγμό ή τη συνεχιζόμενη έλλειψη οξυγόνου.

Για την πληροφορία, ότι στην ιστολογική εξέταση του παιδιού μεταξύ άλλων, περιγράφεται λεμφοκυτταρική διαταραχή του μεσοθηλίου των πνευμόνων που αποδίδεται σε διάμεση πνευμονική νόσο, Dr Clein δίνει μία άλλη διάσταση, που σε καμιά περίπτωση δεν συνδέει το εύρημα αυτό με παθολογικό αίτιο θανάτου.

Στην περιγραφόμενη λεμφοκυτταρική, granulomatöse διαταραχή του μεσοθηλίου των πνευμόνων, οι συνάδελφοι αναδεικνύουν μόνο την ανοσολογική φλεγμονώδη συνιστώσα, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τη δυνατότητα, ότι αυτή η αντίδραση μπορεί να έχει προκύψει μεταθανάτια, λόγω της υποξίας από την ασφυξία.

Είναι γνωστό, ότι η ασφυξία οδηγεί σε μια χαρακτηριστική ανοσολογική αντίδραση, η οποία χαρακτηρίζεται από την είσοδο νεκροφιλικών και λεμφοκυτταρικών κυττάρων στο μεσοθήλιο και στους τοίχους των κυψελίδων των πνευμόνων. Αυτή η φλεγμονώδης αντίδραση, μπορεί να εμφανιστεί μετά το θάνατο, λόγω της έλλειψης οξυγόνου και των επακόλουθων βλαβών στους ιστούς, γεγονός που είναι ορατό στην μεταθανάτια ιστολογία. Επομένως, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη αυτή η φλεγμονώδης αντίδραση ως πιθανό σημάδι της ασφυξίας, αντί να την ερμηνεύουμε αποκλειστικά ως ανοσολογική νόσο.»

Στην κάμερα της εκπομπής μίλησε η Μαριάννα Βλάχου, κυτταρολόγος και συνεργάτης του διακεκριμένου Γερμανού καθηγητή.

«Τα όσα έχουμε δει μέχρι τώρα για τον Dr. Clein και για εμάς τους συνεργάτες του είναι ξεκάθαρα ασφυκτικά – υποξικά φαινόμενα της ιστολογίας. Βλέπουμε από τα αποτελέσματα στα αγγεία ότι έχει πνευμονικό οίδημα, ισχαιμία του εγκέφαλου και του ήπαρ. Όλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι προήλθαν από μία υποξία. Τώρα το τι έφερε αυτή την υποξία, από τη στιγμή που δεν έχουμε κάποια άλλα παθολογικά αίτια, ως μόνη αιτία μπορούμε να πούμε ασφυκτικός θάνατος. Δεν εξηγείται αλλιώς η υποξία σε τόσο μεγάλο βαθμό που να δικαιολογεί το θάνατο.», λέει χαρακτηριστικά.

Σε ερώτηση της δημοσιογράφου για το αν είναι εφικτό επιστημονικά να διαπιστωθεί η χρονολόγηση της εγκεφαλικής ισχαιμίας ή οποιασδήποτε άλλης εγκεφαλικής βλάβης, απάντησε ότι δεν συνηθίζεται στην ιστοπαθολογία να δοθεί ακριβής ώρα ή στο περίπου για το πότε έγινε ένα περιστατικό.

«Κάτι τέτοιο δεν συνηθίζεται και μόλις το είδαμε όλοι όσοι μελετήσαμε τα έγγραφα με τις εξετάσεις του Παναγιωτάκη ξαφνιαστήκαμε. Η βιβλιογραφία μας λέει ξεκάθαρα ότι δεν είναι η δουλειά του παθολογοανατόμου να μπορεί να θέσει ωράριο. Είναι ξεκάθαρο ότι επιστημονικά δεν εξηγείται. Δεν μπορούμε να πούμε ότι το εγκεφαλικό έχει γίνει προ ωρών και να δώσουμε μια τέτοια πληροφορία. Για μένα είναι αδύνατον», αναφέρει.

«Σε περιστατικά ασφυξίας, σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις υποξίας, έχουμε πνευμονικό οίδημα, το εγκεφαλικό σε πολλά σημεία και όχι σε ένα κεντρικό μόνο, εκφύλιση κυττάρων στο ήπαρ και μην ξεχνάμε ένα χαρακτηριστικό σημάδι στο θύμο αδένα, τον έναστρο ουρανό. Αυτά τα ισχυρά ευρήματα τα βλέπουμε 100% στην περίπτωση του Παναγιωτάκη. Αυτή είναι η γνώμη όλων των έμπειρων επιστημόνων που έχουν δει τις εξετάσεις. Βέβαια δεν έχουμε τα μπλοκ αλλά και αυτό είμαστε διατεθειμένοι να το κάνουμε αν θελήσουν και τη δική μας γνώμη.»

Προσθέτει πως δεν μπορούμε να μιλήσουμε για θάνατο από λοίμωξη γιατί θα έπρεπε να είχαν δει κάτι από τον ιατροδικαστή σαν εύρημα από την αρχή.

«Είναι κάτι που δεν το ξέρουμε, αλλά στην ιστολογία βλέπουμε σε τέτοιες περιπτώσεις, κάποια σημάδια στους ιστούς όπως το μυοκάρδιο, η επικεφαλίτιδα και η διάμεση πνευμονία. Γιατί μια λοίμωξη που θα έφερνε και το θάνατο χωρίς να φανεί στο όργανο, δεν μπορούμε να την πούμε ως αιτία.»

«Αν είχε συμβεί κάτι τόσο σοβαρό όσο ένα εγκεφαλικό επεισόδιο ώρες πριν τον θάνατο θα έπρεπε να υπάρχει και η αντίστοιχη κλινική εικόνα. Το παιδί θα έπρεπε να είναι σε βαθύ ύπνο, σε κόμμα. Αν υπήρχε παθολογικό αίτιο θα έπρεπε να φαίνεται μέσα στα όργανά του μακροσκοπικά και θα το είχε δει και ο ιατροδικαστής. Αφού το παιδί ήταν πριν καλά μπορούμε να πούμε ότι μια λοίμωξη που έφερε θάνατο αιφνίδιο, δεν γίνεται να υπάρξει. Το ανοσοποιητικό την ώρα της υποξίας υφίσταται ιδιαίτερα μεγάλο στρες και στέλνει κύτταρα σε όργανα όπως όταν γίνεται σε μια λοίμωξη, που τονίζω δεν έχουμε εδώ. Αναφέρομαι στα λεμφοκύτταρα που έχουν εντοπιστεί. Δεν υπάρχουν παθολογικά αίτια. Δεν γίνεται να γυρίσουμε τη γη ανάποδα…»,λέει με φανερή την αγανάκτησή της.

«Σε αντίστοιχες περιπτώσεις εδώ στη Γερμανία δεν θα λειτουργήσουμε αυτόνομα. Παθολογοανατόμοι, ιατροδικαστές, αρχές, είμαστε όλοι σε συνεργασία και έχουμε όλοι τα χαρτιά μας ανοιχτά για να τα αξιολογήσουμε και ζητάμε πάντα δεύτερη και τρίτη γνώμη», καταλήγει.