Παράλληλα, ο καθηγητής και ειδικός αναλυτής, επισήμανε ότι είναι πολύ πιθανό η Τεχεράνη να προτείνει στον Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ μια κοινή ρύθμιση, που θα καθιστά και την αμερικανική πλευρά ευχαριστημένη.

Όπως ανέφερε στο Al Jazeera, οι βαθιές πληγές που άφησε ο πόλεμος καθιστούν δύσκολη την αποκατάσταση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.

Ο Σουλτάν Μπαράκατ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χαμάντ μπιν Χαλίφα του Κατάρ, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο άμεσης προόδου στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, έπειτα από τις πληροφορίες ότι η Τεχεράνη απάντησε σε πρόταση εκεχειρίας που φέρεται να υπέβαλε η Ουάσινγκτον.

”Μια πλήρης ειρηνευτική συμφωνία είναι πολύ μακριά”

«Μια πλήρης ειρηνευτική συμφωνία είναι πολύ μακριά», δήλωσε ο Μπαράκατ στο Al Jazeera, προσθέτοντας ότι δεν θα πρέπει να θεωρηθεί πως η σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες πλησιάζει στο τέλος της.

«Δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι αυτό σηματοδοτεί το τέλος της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για μεγάλο χρονικό διάστημα, εν μέρει λόγω των παραπόνων και της οργής που έχουν συσσωρεύσει οι Ιρανοί ως αποτέλεσμα αυτού του πολέμου», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος σημείωσε ότι οι δολοφονίες του ανώτατου ηγέτη και μελών της οικογένειάς του, καθώς και υψηλόβαθμων αξιωματούχων, σε συνδυασμό με την έκταση των καταστροφών, έχουν ενισχύσει τη δυσπιστία της ιρανικής πλευράς απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Επιθυμούν κι οι δύο την εκεχειρία

Παρά τις δυσκολίες, ο Μπαράκατ εκτίμησε ότι και οι δύο πλευρές επιθυμούν τη διατήρηση της εκεχειρίας για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ώστε να αξιοποιηθεί ως αφετηρία για σταδιακές διαπραγματεύσεις.

«Θα ήθελαν να δουν την εκεχειρία να παρατείνεται όσο περισσότερο γίνεται και να χρησιμοποιηθεί ως σημείο εισόδου σε μια διαπραγμάτευση που θα επιλύει τα ζητήματα ένα προς ένα», υπογράμμισε.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η στάση της Τεχεράνης φαίνεται να έχει διαφοροποιηθεί σε σχέση με τις αρχικές της απαιτήσεις.

Για σταδιακή προσέγγιση κάνουν λόγο οι Ιρανοί

«Οι Ιρανοί ξεκίνησαν, αν θυμάστε, ζητώντας μια πλήρη ειρηνευτική συμφωνία και ολικό τέλος του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τώρα πλέον δεν μιλούν γι’ αυτό. Μιλούν για μια σταδιακή προσέγγιση», ανέφερε.

Ο Μπαράκατ σημείωσε ακόμη ότι το Ιράν φαίνεται να επιδιώκει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, πιθανόν υπό κάποιο καθεστώς ρύθμισης.

«Υποψιάζομαι ότι πιθανότατα θα προτείνουν στους Αμερικανούς μια κοινή ρύθμιση ανάμεσα στις δύο πλευρές, κάτι που πιστεύω ότι θα άρεσε ιδιαίτερα στον πρόεδρο Τραμπ, επειδή ταιριάζει με τον χαρακτήρα του. Θα ήθελε να έχει λόγο στον τρόπο με τον οποίο γίνονται τα πράγματα», πρόσθεσε.

«Ο πρόεδρος τόνισε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να φιλοξενήσει τον επόμενο γύρο των συνομιλιών σε τριμερές σχήμα. Χαιρετίζουμε αυτή την πρωτοβουλία και ελπίζουμε ότι μπορεί να παράγει αποτελέσματα», έγραψε ο πρόεδρος Ζελένσκι σε ανάρτηση του στο Facebook.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται από αραβικά μέσα, η νέα συνάντηση προγραμματίστηκε έπειτα από διαβουλεύσεις χαμηλού προφίλ, με το Ομάν να επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως διαύλου επικοινωνίας. Η επιλογή της Γενεύης δεν είναι τυχαία: αποτελεί ουδέτερο έδαφος και διαχρονικό κόμβο πολυμερών συνομιλιών. Οι συζητήσεις εστιάζουν κυρίως στην αποκατάσταση ενός πλαισίου ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με αντάλλαγμα σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων, χωρίς όμως να γίνεται λόγος —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— για πλήρη αναβίωση της συμφωνίας του 2015 με τους ίδιους όρους.

• Ο Ιρανός πρόεδρος έκανε λόγο για «θετικές και ενθαρρυντικές ενδείξεις», επιμένοντας ωστόσο ότι κάθε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει τα «δικαιώματα» της χώρας του στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική στάση παραμένει προσεκτική, με έμφαση στην ανάγκη συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων δεσμεύσεων από την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν γρήγορη στρατιωτική αξιοποίηση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις τόσο από το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο όσο και από συμμάχους της στη Μέση Ανατολή.

Το βασικό ερώτημα είναι τι ακριβώς διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές. Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε μια ενδιάμεση συμφωνία ή σε ένα «πάγωμα» ορισμένων δραστηριοτήτων, αντί για ένα πλήρες και συνολικό πακέτο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει συγκεκριμένες πτυχές του πυρηνικού του προγράμματος —όπως το επίπεδο εμπλουτισμού ή τη χρήση προηγμένων φυγοκεντρητών— με αντάλλαγμα την απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων ή τη χαλάρωση ορισμένων οικονομικών περιορισμών. Μια τέτοια προσέγγιση θα μείωνε άμεσα την ένταση, χωρίς όμως να λύνει οριστικά τις βαθύτερες διαφωνίες.

Για την Τεχεράνη, οι διαπραγματεύσεις συνδέονται άμεσα με την οικονομική πίεση που προκαλούν οι αμερικανικές και δυτικές κυρώσεις. Ο πληθωρισμός, η υποτίμηση του νομίσματος και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων δημιουργούν ένα εσωτερικό περιβάλλον όπου η αποκλιμάκωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Ωστόσο, το ιρανικό πολιτικό σύστημα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη οικονομικής ανάσας και στη διατήρηση της εικόνας αντίστασης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

• Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία, μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση και να μειώσει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον είναι ήδη εμπλεκόμενη σε σύνθετα μέτωπα, από την Ουκρανία έως την Ασία. Από την άλλη, οποιαδήποτε παραχώρηση προς το Ιράν αποτελεί αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό, ιδιαίτερα ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Σημαντικός είναι και ο παράγοντας των περιφερειακών παικτών. Το Ισραήλ παρακολουθεί με σκεπτικισμό κάθε εξέλιξη που ενδέχεται να θεωρηθεί υπερβολικά επιεικής προς την Τεχεράνη, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μονομερών ενεργειών εάν εκτιμήσει ότι η ιρανική πυρηνική πρόοδος φτάνει σε οριακό σημείο. Παράλληλα, αραβικές χώρες του Κόλπου, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν κινηθεί σε πιο ρεαλιστική κατεύθυνση επαναπροσέγγισης με το Ιράν, βλέπουν στις συνομιλίες μια ευκαιρία σταθεροποίησης.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται και στην αγορά πετρελαίου. Κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης τείνει να λειτουργεί κατευναστικά στις τιμές, ενώ η προοπτική επιστροφής ιρανικών ποσοτήτων στην αγορά θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες προσφοράς–ζήτησης. Αντίθετα, μια αποτυχία των συνομιλιών θα ενίσχυε τα σενάρια έντασης και πιθανών διαταραχών στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου.

• Στρατηγικά, οι συνομιλίες στη Γενεύη δοκιμάζουν τα «όρια των παραχωρήσεων» και από τις δύο πλευρές. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποκαταστήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ελέγχου και διαφάνειας, ενώ η Τεχεράνη αναζητά έμπρακτη αναγνώριση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης. Το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από το περιεχόμενο των τεχνικών ρυθμίσεων, αλλά και από το κατά πόσο θα δημιουργηθεί στοιχειώδης αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Το πιθανότερο σενάριο βραχυπρόθεσμα είναι μια μερική συμφωνία αποκλιμάκωσης, που θα «αγοράσει χρόνο» και θα αποτρέψει μια άμεση κρίση. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη σταθερότητα θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν τον κύκλο συμφωνιών και αποχωρήσεων που χαρακτήρισε την προηγούμενη δεκαετία. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους και οι περιφερειακές συγκρούσεις παραμένουν ενεργές, η πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά μόνο τις δύο πρωτεύουσες. Αφορά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής και τη σταθερότητα ενός συστήματος που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αποκλιμάκωση και την κρίση.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με ρωσικές πηγές, η αμερικανική πλευρά διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί στην εξασφάλιση άδειας υπερπτήσης του αεροσκάφους που μετέφερε τη ρωσική αντιπροσωπεία προς τη Γενεύη, παρά τους περιορισμούς που ισχύουν από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία. Το γεγονός ότι μια τόσο υψηλόβαθμη ρωσική αποστολή –στην οποία συμμετέχει και ο επικεφαλής της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (GRU) Ιγκόρ Κοστιούκοφ– διέρχεται πάνω από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, για πρώτη φορά από το 2022, δεν στερείται συμβολισμού. Ορισμένοι αναλυτές μιλούν ακόμη και για «ρίσκο πρόκλησης», επισημαίνοντας ότι οποιοδήποτε επεισόδιο θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα τις συνομιλίες.

• Τα δεδομένα πτήσεων δείχνουν ότι το ρωσικό αεροσκάφος απέφυγε την απευθείας διαδρομή μέσω Πολωνίας και Γερμανίας, επιλέγοντας νοτιότερη πορεία, πιθανότατα με είσοδο στην Ελβετία μέσω Ιταλίας. Η επιλογή αυτή ερμηνεύεται ως κίνηση ελαχιστοποίησης πολιτικών και επιχειρησιακών κινδύνων. Το μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: παρά την αντιπαράθεση, υφίσταται ακόμη ένας λειτουργικός δίαυλος συνεννόησης μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον.

Στο πολιτικό επίπεδο, της ρωσικής αποστολής θα ηγηθεί αυτή τη φορά ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, με τη συμμετοχή του Ιγκόρ Κοστιούκοφ και του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών Μιχαήλ Γκαλούζιν. Η επιστροφή του Μεντίνσκι στην πρώτη γραμμή των συνομιλιών προκάλεσε σκεπτικισμό σε Κίεβο και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι εκτίμησε ότι η Μόσχα επιχειρεί να καθυστερήσει τη λήψη αποφάσεων, μεταθέτοντας το βάρος σε πολιτικό επίπεδο χωρίς ουσιαστική μετατόπιση θέσεων.

Η αλλαγή επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήρθε μετά την απόπειρα δολοφονίας στη Μόσχα κατά του στρατηγού Βλαντίμιρ Αλεξέεφ, στενού συνεργάτη του Κοστιούκοφ. Η Ρωσία απέδωσε ευθέως την ευθύνη στην Ουκρανία – κατηγορία που το Κίεβο αρνείται. Αν και η Μόσχα δεν προχώρησε σε δραστικά αντίμετρα, η εσωτερική αυτή εξέλιξη φαίνεται να επηρέασε τη σύνθεση της διαπραγματευτικής ομάδας. Παρά ταύτα, το γεγονός ότι η Ρωσία δεν ανέστειλε τις συνομιλίες δείχνει ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν επιθυμεί την κατάρρευση της διαδικασίας.

• Από ουκρανικής πλευράς, της αποστολής στη Γενεύη ηγείται ο γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ. Όπως δήλωσε, στο επίκεντρο θα βρεθούν ανθρωπιστικά ζητήματα, η ασφάλεια και μια νέα πρόταση για ενεργειακή εκεχειρία. Το Κίεβο επιδιώκει συγκεκριμένα μέτρα που θα περιορίσουν τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, ιδίως ενόψει χειμερινών περιόδων που δοκιμάζουν την αντοχή της ουκρανικής κοινωνίας.

Η αμερικανική στάση παραμένει κρίσιμη. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει τονίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εξαναγκάζουν καμία πλευρά να αποδεχθεί συμφωνία, ενώ ο Ζελένσκι υποστήριξε πρόσφατα ότι η Ουάσιγκτον πιέζει για μονομερείς εδαφικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία – ισχυρισμός που περιπλέκει περαιτέρω το κλίμα. Στο παρασκήνιο, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν μια φόρμουλα που θα «παγώνει» τις εχθροπραξίες χωρίς να επιλύει άμεσα το ζήτημα των κατεχόμενων εδαφών.

• Το ευρύτερο πλαίσιο παραμένει δύσβατο. Οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι δεν απέφεραν ουσιαστική πρόοδο, ενώ οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε σημείο στασιμότητας. Η Ρωσία επιμένει στη συζήτηση για τα εδαφικά ζητήματα, τα οποία θεωρεί αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας. Η Ουκρανία, αντίθετα, απορρίπτει κάθε αναγνώριση τετελεσμένων.

Η Γενεύη, ιστορικός τόπος διεθνών συμφωνιών, λειτουργεί σήμερα ως ουδέτερο έδαφος σε μια σύγκρουση όπου η ουδετερότητα σπανίζει. Οι υπερπτήσεις, οι αλλαγές προσώπων και οι διακριτικές αμερικανικές παρεμβάσεις αποκαλύπτουν ότι, πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, διεξάγεται ένα σύνθετο παιχνίδι στρατηγικής αντοχής. Το αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν σε έστω μερική αποκλιμάκωση ή αν θα αποτελέσουν απλώς έναν ακόμη σταθμό σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, θα κριθεί όχι μόνο από τα χαρτιά που θα πέσουν στο τραπέζι, αλλά και από τις κόκκινες γραμμές που κάθε πλευρά είναι διατεθειμένη –ή όχι– να μετακινήσει.

Προς το παρόν, η εικόνα παραμένει αντιφατική: διαύλοι ανοιχτοί, θέσεις αμετακίνητες. Και η Γενεύη, για ακόμη μία φορά, στο επίκεντρο μιας διπλωματίας όπου η ελπίδα για ειρήνη συνυπάρχει με τον φόβο νέας κλιμάκωσης.

«Ήταν σαφές ότι ο επικεφαλής των Ηνωμένων Πολιτειών και η ομάδα του, κατά πρώτον, θέλουν ειλικρινά να επιτύχουν ένα αποτέλεσμα που θα είναι μακροπρόθεσμο, βιώσιμο, αξιόπιστο» δήλωσε ο Λαβρόφ στον τηλεοπτικό σταθμό Rossiya 24.

Την ίδια ώρα, συνέκρινε την εποικοδομητική, όπως είπε, θέση των ΗΠΑ με εκείνη της Ευρώπης, μερικοί από τους ηγέτες της οποίας πήραν μέρος στην έκτακτη σύνοδο κορυφής στο Λευκό Οίκο με τον Τραμπ και τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για να συζητήσουν για την Ουκρανία.

Ο Λαβρόφ δήλωσε πως «οι Ευρωπαίοι επέμεναν διαρκώς μόνο σε μια κατάπαυση του πυρός και πως έπειτα απ’ αυτή θα εξακολουθούσαν να προμηθεύουν όπλα στην Ουκρανία».

«Η Ρωσία δεν αποκλείει κανένα σχήμα για τη συζήτηση της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Ουκρανία» πρόσθεσε σε άλλο σημείο.

Σπύρος Σιδέρης

Οι συνομιλίες διεξήχθησαν σε κλίμα περιορισμένων προσδοκιών, με την Τουρκία να συνεχίζει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο ως διαμεσολαβήτρια, ενώ παραμένει στο τραπέζι η πρόταση για σύνοδο κορυφής μεταξύ του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, πιθανόν έως τα τέλη Αυγούστου.

Σύμφωνα με τον Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας και σύμβουλο του Ρώσου προέδρου, η συμφωνία για νέο κύκλο ανταλλαγών αποτελεί συνέχεια προηγούμενων πρωτοβουλιών που ξεκίνησαν τον Μάιο. Όπως δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου: «Συμφωνήσαμε στην ανταλλαγή τουλάχιστον 1.200 αιχμαλώτων από κάθε πλευρά, στο άμεσο μέλλον». Επιπλέον, η Μόσχα ανακοίνωσε πως έχει ήδη επιστρέψει 1.000 σορούς Ουκρανών στρατιωτών, στο πλαίσιο ευρύτερης δέσμευσης για τον επαναπατρισμό έως και 3.000 επιπλέον σορών.

Από την ουκρανική πλευρά, ο Ρουστέμ Ουμίροφ, επικεφαλής της αντιπροσωπείας και νυν γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, υπογράμμισε την πρόθεση του Κιέβου να επιδιώξει τη σύγκληση συνόδου κορυφής τις επόμενες εβδομάδες. Όπως ανέφερε στο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, «επιδιώκουμε περαιτέρω πρόοδο στην ανθρωπιστική ατζέντα, ειδικά όσον αφορά την απελευθέρωση κρατουμένων που παραμένουν σε αιχμαλωσία πάνω από τρία χρόνια – αίτημα που η ρωσική πλευρά αποδέχθηκε».

Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιήθηκαν στο ιστορικό παλάτι Τσιραγάν, στις όχθες του Βοσπόρου, σε τόπο υψηλού συμβολισμού. Η πρώτη απευθείας συνάντηση των δύο πλευρών από την έναρξη του πολέμου είχε πραγματοποιηθεί στο παλάτι Ντολμά Μπαχτσέ, ενώ η δεύτερη, στις 2 Ιουνίου, επικεντρώθηκε στη σύνταξη προτάσεων ειρήνης και στην ανταλλαγή αιχμαλώτων με βάση ανθρωπιστικά κριτήρια, τραυματίες, βαριά ασθενείς και στρατιώτες κάτω των 25 ετών.

Στην παρούσα τρίτη συνάντηση, επιβεβαιώθηκε η συνέχιση των ανθρωπιστικών συμφωνιών, ενώ εξετάστηκε η δυνατότητα περιορισμένης κατάπαυσης του πυρός σε ορισμένα μέτωπα, με σκοπό την ασφαλή περισυλλογή σορών. Αν και η πρόταση συζητήθηκε, δεν υπήρξε ακόμη επίσημη συμφωνία.

Η Τουρκία, διά του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, εξέφρασε την ελπίδα οι συνομιλίες να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου ειρήνευσης. Όπως τόνισε: «Στόχος μας είναι να συμβάλουμε στον τερματισμό αυτής της αιματηρής σύγκρουσης. Ευχαριστούμε τόσο τη Μόσχα όσο και το Κίεβο – αλλά και την Ουάσινγκτον – για τη στήριξη στις διαμεσολαβητικές μας προσπάθειες». Πρότεινε επίσης η Άγκυρα να λειτουργήσει ως μόνιμος διαμεσολαβητικός κόμβος για τις μελλοντικές ανταλλαγές αιχμαλώτων.

Από ρωσικής πλευράς, πάντως, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ φρόντισε να μετριάσει τις προσδοκίες. Όπως δήλωσε λίγο πριν την έναρξη της συνάντησης, «οι δύο πλευρές έχουν ανταλλάξει προσχέδια μνημονίων για πιθανή συμφωνία, αλλά δεν αναμένονται ούτε θεαματικές εξελίξεις ούτε “θαύματα”». Αναφερόμενος στην πιθανότητα συνάντησης Πούτιν–Ζελένσκι, σημείωσε ότι «δεν έχει νόημα να οριστεί ημερομηνία, αν δεν υπάρξει πρώτα σύγκλιση στα βασικά σημεία των διαπραγματεύσεων».

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σίμπιχα, δήλωσε πως το Κίεβο εργάζεται για τη διοργάνωση συνόδου ηγετών με τη συμμετοχή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του Ντόναλντ Τραμπ και Ευρωπαίων ηγετών, προκειμένου να ασκηθεί πίεση για πολιτική λύση. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη επίσκεψη του Αντρίι Γέρμακ, επικεφαλής της ουκρανικής προεδρίας, στην Άγκυρα, όπου συναντήθηκε με τον Ερντογάν με στόχο την ενίσχυση των διαύλων επικοινωνίας.

Η τουρκική αντιπροσωπεία, πέραν του Φιντάν, περιλάμβανε τον επικεφαλής της ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν, τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγό Μετίν Γκιουράκ, καθώς και άλλους στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους. Το γεγονός ότι οι συνομιλίες διεξάγονται σε τόσο υψηλό επίπεδο, με διατήρηση της ίδιας σύνθεσης και από τη ρωσική πλευρά (Μεντίνσκι και μέλη του Συμβουλίου Εθνικής Άμυνας), αποδεικνύει τη βούληση για μια συστηματική και θεσμικά οργανωμένη διαδικασία, παρά τις βαθιές διαφορές.

Στο παρασκήνιο, η Ρωσία επαναφέρει σταθερά το αίτημα για ουδετερότητα της Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο επιμένει πως οποιαδήποτε συμφωνία προϋποθέτει την απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων και την πλήρη αποκατάσταση της εδαφικής κυριαρχίας. Οι διαφορές αυτές αντανακλώνται και στα προσχέδια μνημονίων που αντάλλαξαν οι δύο πλευρές, με τον Πεσκόφ να δηλώνει ότι «οι προτάσεις παρουσιάζουν σημαντικές αντιφάσεις. Ο δρόμος θα είναι μακρύς και δύσκολος».

Σε κάθε περίπτωση, οι συμφωνίες στον ανθρωπιστικό τομέα θεωρούνται σημαντικά επιτεύγματα. Η σταθερή επιστροφή χιλιάδων αιχμαλώτων από το 2022 έως σήμερα, η μεταφορά σορών και η δυνατότητα δημιουργίας προσωρινών ζωνών κατάπαυσης του πυρός αποτελούν μετρήσιμα αποτελέσματα. Όπως επεσήμανε ο Πεσκόφ, «η επίλυση της ουκρανικής κρίσης είναι τόσο περίπλοκη, που ακόμη και αυτές οι μικρές προόδους συνιστούν επιτυχία».

Παρότι η γενική εικόνα παραμένει ζοφερή, με τις συγκρούσεις να συνεχίζονται και την ειρήνη να φαντάζει ακόμη μακρινή, η Κωνσταντινούπολη διατηρεί τον ρόλο της ως κόμβος αποκλιμάκωσης. Η τουρκική διπλωματία, με την προσήλωσή της στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, επιχειρεί να λειτουργήσει ως γέφυρα και να φέρει τις δύο πλευρές σε μία νέα φάση: όπου το ανθρώπινο κόστος θα περιοριστεί και η πολιτική λύση θα αρχίσει να διαφαίνεται – έστω δειλά – στον ορίζοντα.

Ωστόσο, η Μόσχα φρόντισε να χαμηλώσει τον πήχη των προσδοκιών, δηλώνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις προβλέπονται «δύσκολες», ενισχύοντας τη δυσπιστία για το ενδεχόμενο σημαντικής προόδου, σχεδόν τρεισήμισι χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου.

Οι δύο πλευρές συναντήθηκαν προηγουμένως στην τουρκική πόλη τον Μάιο και τον Ιούνιο, αλλά κατάφεραν να συμφωνήσουν μόνο για την ανταλλαγή αιχμαλώτων και σορών στρατιωτών.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έδωσε την περασμένη εβδομάδα στη Ρωσία «50 ημέρες» για να τερματίσει τον πόλεμο ή να αντιμετωπίσει κυρώσεις, αλλά το Κρεμλίνο δεν έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένο να συμβιβαστεί στις απαιτήσεις του.

«Κανείς δεν περιμένει έναν εύκολο δρόμο», είπε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, όταν ρωτήθηκε για τις προσδοκίες του από τις συνομιλίες.

«Θα είναι πολύ δύσκολο», πρόσθεσε.

Η Ουκρανία δήλωσε ότι ελπίζει οι δύο χώρες να συζητήσουν την απελευθέρωση των αιχμαλώτων και να θέσουν τις βάσεις για μια συνάντηση μεταξύ του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και του Ρώσου ομολόγου του Βλαντίμρ Πούτιν.

«Όλα θα εξαρτηθούν από το αν η Ρωσία σταματήσει να εκφράζεται με τελεσίγραφα και υιοθετήσει μια εποικοδομητική στάση», δήλωσε πηγή της ουκρανικής αντιπροσωπείας στο AFP.

«Αυτό θα καθορίσει αν μπορούν να επιτευχθούν αποτελέσματα σε αυτή τη συνάντηση», πρόσθεσε η πηγή.

Ωστόσο, η Μόσχα έχει δηλώσει ότι απαιτείται πολλή δουλειά πριν ακόμη ξεκινήσουν οι συζητήσεις για πιθανές συνομιλίες μεταξύ Πούτιν και Ζελένσκι, οι οποίοι συναντήθηκαν για τελευταία φορά το 2019.

Οι δύο πλευρές έχουν ριζικά διαφορετικές θέσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Η Ρωσία έχει καλέσει την Ουκρανία να αποσυρθεί από τις τέσσερις ουκρανικές περιοχές που η Μόσχα λέει ότι προσάρτησε τον Σεπτέμβριο του 2022, ένα αίτημα που το Κίεβο έχει χαρακτηρίσει απαράδεκτο.

Η Ουκρανία έχει αποκλείσει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για τα εδάφη μέχρι να επιτευχθεί εκεχειρία και δηλώνει ότι δεν θα αναγνωρίσει ποτέ τις αξιώσεις της Ρωσίας για τα κατεχόμενα εδάφη, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας, την οποία η Μόσχα προσάρτησε το 2014.

Σπύρος Σιδέρης

Στον πυρήνα της προσέγγισης της Μόσχας βρίσκεται μια επιχειρησιακή διπλωματία, που συνδυάζει στρατιωτική εμπειρία, ψυχρό υπολογισμό και μηδενική εμπιστοσύνη προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον οποίο η ρωσική πλευρά δεν θεωρεί νόμιμο συνομιλητή.

Η δομή της αντιπροσωπείας: μήνυμα ελέγχου και συνέχειας

Η σύνθεση της ρωσικής αντιπροσωπείας, την οποία ενέκρινε ο Βλαντιμίρ Πούτιν, δεν αφήνει περιθώρια για παρανοήσεις. Ορίστηκε ξανά επικεφαλής ο Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, ο οποίος ηγήθηκε της αποτυχημένης διαπραγματευτικής αποστολής το 2022, αλλά παραμένει επιλογή-σύμβολο της συνέχειας της στρατηγικής του Κρεμλίνου.

Ο Ουκρανικής καταγωγής Μεντίνσκι, εκτός από προσωπικός σύμβουλος του Πούτιν, είναι και πρόεδρος της Ένωσης Ρώσων Συγγραφέων, γεγονός που προσδίδει πολιτισμική-ιδεολογική επικάλυψη στη σύνθεση της ομάδας. Η παρουσία του επιβεβαιώνει ότι η Ρωσία βασίζεται στο πλαίσιο του σχεδίου που διαμορφώθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 2022, και δεν αναγνωρίζει καμία νέα συνθήκη ως αφετηρία.

Στην αντιπροσωπεία περιλαμβάνονται:

• Ο Μιχαήλ Γκαλούζιν, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, με ειδίκευση σε ζητήματα ΚΑΚ και μετασοβιετικού χώρου.
• Ο Αλεξάντερ Φομίν, αναπληρωτής υπουργός Άμυνας, που συμμετείχε στις συνομιλίες του 2022.
• Ο Ιγκόρ Κοστιούκοφ, επικεφαλής της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (νυν Κύρια Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου, πρώην GRU).

Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή του υποστρατήγου Αλεξάντρ Ζορίν, ο οποίος διαδραμάτισε κομβικό ρόλο τόσο στις διαπραγματεύσεις στη Μαριούπολη με τη φρουρά του Azovstal όσο και παλαιότερα στον πόλεμο της Συρίας, όπου χειρίστηκε τις συμφωνίες ασφαλούς διέλευσης με την ένοπλη αντιπολίτευση. Η στρατιωτική του εμπειρία σε σύνθετα διαπραγματευτικά περιβάλλοντα επιβεβαιώνει την επιλογή της Ρωσίας για σκληρή γραμμή και απόλυτο έλεγχο της διαδικασίας.

Ο ρόλος της στρατιωτικής τεχνοκρατίας και η σημασία των επιτελικών στελεχών

Η ρωσική αντιπροσωπεία δεν έχει πολιτικό προσανατολισμό – είναι καθαρά τεχνική, επιχειρησιακή και στρατηγική. Πέρα από τους διπλωμάτες, περιλαμβάνει στελέχη από:

• Τη Γενική Διεύθυνση Πληροφοριών.
• Το Υπουργείο Άμυνας.
• Το Γραφείο του Προέδρου για θέματα ανθρωπιστικής πολιτικής.

Η συμμετοχή αυτών των προσώπων υποδηλώνει ότι η Ρωσία δεν προσεγγίζει τις συνομιλίες με ανοιχτή διάθεση για συμβιβασμό, αλλά με στόχο την αυστηρή επικύρωση ενός ήδη επεξεργασμένου σχεδίου, πιθανώς με τελεσίδικες παραχωρήσεις.

Όπως παρατηρούν αναλυτές, η συμμετοχή στρατηγών και αξιωματούχων του πυρήνα του ρωσικού κατεστημένου αποσκοπεί στη διαμόρφωση τεχνικών εγγυήσεων και μηχανισμών ελέγχου – από την κατάπαυση του πυρός μέχρι την παρακολούθηση του ουκρανικού στρατού.

Η ρωσική διαπραγματευτική μέθοδος: προκαθορισμένο πλαίσιο, μηδενική ευελιξία

Η διαπραγματευτική κουλτούρα της Ρωσίας διαμορφώνεται από το σοβιετικό παρελθόν. Όπως δήλωσε πηγή των Moscow Times, το Κρεμλίνο «δεν κάνει τίποτα αυθόρμητα». Οι συνομιλίες προετοιμάζονται λεπτομερώς, τα έγγραφα συντάσσονται εκ των προτέρων και μόνο τότε ο Πούτιν παρεμβαίνει στην τελική φάση, εφόσον έχουν διαμορφωθεί οι κατάλληλες συνθήκες.

Αυτό σημαίνει:

• Καμία επί τόπου διαπραγμάτευση όρων.
• Καμία συμμετοχή του Πούτιν εάν δεν υπάρχει προκαθορισμένο αποτέλεσμα.
• Πλήρης έλεγχος της διαδικασίας από το Κρεμλίνο.

Η προσέγγιση αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι η Μόσχα δεν αναγνωρίζει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ως νόμιμο συνομιλητή, εφόσον –κατά την αφήγηση του Κρεμλίνου– η θητεία του έχει λήξει και έχει χάσει τη νομιμοποίησή του.

Τι επιδιώκει η Ρωσία: από το ουδέτερο καθεστώς έως την ακύρωση κυρώσεων

Το σχέδιο συμφωνίας του 2022, το οποίο η Μόσχα επαναφέρει μέσω της σύνθεσης της αντιπροσωπείας, περιλάμβανε:

• Ουδέτερο καθεστώς της Ουκρανίας.
• Εγγυήσεις ασφάλειας από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
• Περιορισμό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων (AFU).
• Αποναζιστικοποίηση της πολιτικής και της κοινωνίας.
• Αμοιβαία ακύρωση κυρώσεων και νομικών διεκδικήσεων μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.

Η επιλογή να ξεκινήσουν οι συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη, όπως και το 2022, ενισχύει το μήνυμα ότι η Ρωσία δεν επιθυμεί μια νέα βάση διαπραγμάτευσης, αλλά την επικύρωση ενός ήδη συμφωνημένου πλαισίου, από το οποίο η Ουκρανία είχε αποχωρήσει – υπό πίεση, σύμφωνα με τη ρωσική αφήγηση.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και το ενδεχόμενο παρέμβασης Τραμπ

Η προσμονή για παρέμβαση των ΗΠΑ είναι ορατή. Ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Γουίτκοφ, αναμένεται να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη στις 16 Μαΐου, και αυτό πιθανώς σημαίνει ότι οι συνομιλίες θα διαρκέσουν αρκετές ημέρες και όχι ώρες. Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, η Μόσχα ενδέχεται να περιμένει ένα τελικό «πακέτο» συμφωνίας με την Ουάσινγκτον, πριν επέμβει προσωπικά ο Πούτιν ή προσυπογράψει συμφωνία.

Η πιθανότητα άτυπης ή έμμεσης συνάντησης Πούτιν–Τραμπ σε ουδέτερο έδαφος –π.χ. σε κάποια χώρα του Κόλπου– δεν αποκλείεται, ιδίως αν έχουν επιλυθεί:

• Οι όροι κατάπαυσης του πυρός.
• Η αμοιβαία συμφωνία ανταλλαγών και εγγυήσεων.
• Οι παραχωρήσεις που θα κάνει η Ουάσινγκτον στη Ρωσία για να διασφαλίσει την υπογραφή συμφωνίας.

Τι αναμένεται – και τι μπορεί να ανατραπεί

Παρότι η Ρωσία επιχειρεί να οριοθετήσει τις συνομιλίες ως τεχνική και προγραμματισμένη διαδικασία, η αντίδραση της Ουκρανίας θα διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική. Ο Ζελένσκι αναμένεται να αρνηθεί τη συμμετοχή εάν η ρωσική αντιπροσωπεία δεν περιλαμβάνει τον Πούτιν, ή αν δεν γίνουν αποδεκτές οι δικές του ερμηνείες περί νόμιμης ηγεσίας.

Αν όμως η Ουκρανία συμμετάσχει –με εκπρόσωπο όπως ο Αντρίι Γέρμακ ή ο Ρουστάμ Ουμέροφ– οι συνομιλίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε:

• Πρώτη συμφωνία εκεχειρίας με πρακτικό αντίκρισμα.
• Πολιτικό «μορατόριουμ» κυρώσεων ή επιμέρους άρσεις περιορισμών.
• Διαχωρισμό της εδαφικής κυριαρχίας από τις άμεσες στρατιωτικές ρυθμίσεις (παγωμένη σύγκρουση με ασφαλιστικές ρήτρες).

Η αποστολή της ρωσικής αντιπροσωπείας στην Κωνσταντινούπολη δεν είναι μια απλή διπλωματική χειρονομία. Είναι μια μεθοδευμένη κίνηση μετατροπής του πολέμου σε διαπραγματεύσιμη σύγκρουση, με στόχο την επικύρωση ενός ρωσικού πλαισίου ειρήνης, το οποίο δεν επιδέχεται σοβαρές τροποποιήσεις. Η Μόσχα διαπραγματεύεται με δομές, όχι με πρόσωπα, και στόχος της είναι να εκβιάσει συμμετοχή και συμφωνία, είτε από τον Ζελένσκι είτε από την επόμενη ουκρανική ηγεσία.

Εάν προστεθεί σε αυτή την εξίσωση και η παρέμβαση της Ουάσινγκτον, τότε το Κρεμλίνο ενδέχεται να επιτύχει αυτό που επιδιώκει από το 2022: μια αναγνώριση των τετελεσμένων, υπό το μανδύα μιας διεθνούς συμφωνίας ειρήνης, όπου ο νικητής θα είναι αυτός που επέβαλε τους όρους – χωρίς να αναγκαστεί να απολογηθεί για αυτούς.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Αμερικανός πρόεδρος, αντί να πιέσει για κατάπαυση του πυρός, προέτρεψε τον Ζελένσκι να ξεκινήσει άμεσες διαπραγματεύσεις με το Κρεμλίνο, θέτοντας την Κωνσταντινούπολη ως τόπο διεξαγωγής.

Ο Ζελένσκι αποδέχθηκε, θέλοντας να δείξει καλή πίστη και να εκθέσει τον Πούτιν ως τον μοναδικό υπεύθυνο για την αποτυχία των συνομιλιών. Όμως, το αν θα προσέλθει ο Ρώσος πρόεδρος εξαρτάται από πολλά περισσότερα.

Οι λόγοι πίσω από τη στροφή Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ, με τη στάση του, θέλησε να ανακτήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων στη διεθνή σκηνή και να διατηρήσει τα ηνία του ειρηνευτικού διαλόγου. Παρουσίασε τον εαυτό του ως διαιτητή ανάμεσα στους εμπολέμους, παρακάμπτοντας Μακρόν, Στάρμερ και Μέρτς, οι οποίοι είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή πίεση για άμεση παύση των εχθροπραξιών.

Ενθαρρύνοντας συνομιλίες χωρίς αυστηρά προσχήματα, προσέφερε στον Πούτιν διπλωματική διέξοδο, ενώ παγίδευσε τον Ζελένσκι σε έναν αγώνα εντυπώσεων.

Η πρόταση για διαπραγματεύσεις στην Κωνσταντινούπολη εμφανίζεται ως ουδέτερη επιλογή, σε έναν γνώριμο διπλωματικό χώρο για τη Ρωσία, υπό την αιγίδα της Τουρκίας.

Εξάλλου, από τις 15 Μαΐου, ο Τραμπ αναμένεται να επισκεφθεί τη Μέση Ανατολή, με ενδιάμεση στάση κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ενώ ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα βρίσκεται ήδη στην Τουρκία για τη συνάντηση των ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ.

Θα πάει τελικά ο Πούτιν;

Η απάντηση στο ερώτημα “Θα πάει ο Πούτιν στην Κωνσταντινούπολη;” εξαρτάται πρωτίστως από το αν έχει εξασφαλιστεί συμφωνία επί των βασικών παραμέτρων.

Δηλαδή, είτε:

1. Έχει υπάρξει προκαταρκτική συμφωνία ανάμεσα σε Ουκρανία, ΗΠΑ και Ρωσία σχετικά με τους όρους τερματισμού των εχθροπραξιών, και η Κωνσταντινούπολη χρησιμεύει μόνο για την επίσημη επικύρωση.
2. Ή, έχει ήδη διαμορφωθεί διμερής συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας, με την Ουάσινγκτον να προσφέρει ανταλλάγματα (π.χ. αναστολή κυρώσεων, εγγυήσεις ασφαλείας) και τη Μόσχα να αποδέχεται κατάπαυση πυρός κατά μήκος της υφιστάμενης γραμμής του μετώπου.

Σε αυτά τα δύο σενάρια, ο Πούτιν ενδέχεται να προσέλθει, εμφανιζόμενος ως ο ηγέτης που επιβάλλει τους όρους του, χωρίς να έχει δεχτεί το τελεσίγραφο. Παράλληλα, θα ενισχύσει το αφήγημα της ρωσικής ανθεκτικότητας και θα απομονώσει τη δυτική αφήγηση περί ήττας του Κρεμλίνου.

Οι κίνδυνοι αποτυχίας

Αντίθετα, αν δεν υπάρχει καμία πραγματική σύγκλιση μέχρι τις 15 Μαΐου, τότε οι πιθανότητες επιτυχίας εξανεμίζονται. Οι συνομιλίες θα καταλήξουν σε μια παράσταση επίρριψης ευθυνών, όπου κάθε πλευρά θα προσπαθεί να παρουσιάσει τον αντίπαλο ως τον υπεύθυνο για την κατάρρευση της διαδικασίας.

Σε αυτή την περίπτωση, η συνάντηση πιθανόν να ακυρωθεί, και το πολεμικό μέτωπο θα επανέλθει στο προσκήνιο.

Το ερώτημα μετατοπίζεται τότε στον Ντόναλντ Τραμπ.

Θα κινηθεί:

• Για νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ενίσχυση των ουκρανικών εξοπλισμών;
• Θα επιχειρήσει επαναδιαπραγμάτευση, ζητώντας από τον Ζελένσκι υποχωρήσεις;
• Ή θα επιλέξει ουδετερότητα, διακόπτοντας τον ρόλο του ως διαμεσολαβητής;

Κάθε ένα από αυτά τα σενάρια εμπεριέχει σοβαρούς κινδύνους. Μια πλήρης ρήξη ΗΠΑ-Ρωσίας θα οδηγήσει σε κλιμάκωση του πολέμου. Από την άλλη, η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ θα αποδυναμώσει το Κίεβο και πιθανώς να ενθαρρύνει το Κρεμλίνο να εντείνει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις.

Η στάση της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εγκλωβισμένη. Από τη μία, η πίεση για απομόνωση της Ρωσίας μέσω νέων κυρώσεων και παραδόσεων πυραύλων στην Ουκρανία.

Από την άλλη, ο φόβος για άμεση σύγκρουση με τη Μόσχα χωρίς σαφείς αμερικανικές εγγυήσεις. Η Ευρώπη έχει σχεδόν εξαντλήσει τα όπλα της απέναντι στη Ρωσία, και η ενεργειακή της εξάρτηση παραμένει αν και μειωμένη, σημαντική.

Χωρίς την κάλυψη του Τραμπ, κανένα κράτος-μέλος δεν πρόκειται να προχωρήσει σε ενέργειες υψηλής έντασης απέναντι στη Ρωσία. Η στρατηγική εξισορρόπηση παραμένει ευαίσθητη και ασταθής.

Ο ρόλος της Τουρκίας

Η Κωνσταντινούπολη, πέρα από το συμβολικό της βάρος, αποτελεί για την Τουρκία ένα διπλωματικό όπλο προβολής ισχύος. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φιλοδοξεί να καταγράψει ιστορική συμβολή ως ειρηνοποιός, προσφέροντας έδαφος και ασφάλεια για υψηλού επιπέδου συνομιλίες.

Σε περίπτωση παρουσίας του Πούτιν, ο Ερντογάν ενισχύει το διεθνές του προφίλ και αποσπά πιθανώς ανταλλάγματα και από τις δύο πλευρές.

Αλλά αν οι συνομιλίες αποτύχουν ή δεν λάβουν χώρα, η τουρκική διπλωματία θα καταγράψει μια αποτυχία, ειδικά ενόψει της συνόδου του ΝΑΤΟ και των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην ερώτηση “τι θα κάνει τον Πούτιν να πάει στην Κωνσταντινούπολη;” συνοψίζεται σε μία λέξη: συμφωνία. Αν το Κρεμλίνο δει ότι μπορεί να διασφαλίσει εθνικά και στρατηγικά οφέλη μέσα από μια διαδικασία η οποία παρουσιάζεται όχι ως υποχώρηση αλλά ως επιβολή των όρων του, τότε ναι, ο Πούτιν θα παραστεί. Σε διαφορετική περίπτωση, θα μείνει μακριά, θα αφήσει τις ευθύνες να πέσουν στους άλλους και θα συνεχίσει την πολεμική του στρατηγική με μεγαλύτερη ένταση.

Οι επόμενες ημέρες θα είναι καθοριστικές. Η ιστορία δεν γράφεται στις φωτογραφίες των διασκέψεων αλλά στις πραγματικές υποχωρήσεις και εγγυήσεις πίσω από αυτές. Και γι’ αυτό, η Κωνσταντινούπολη ίσως εξελιχθεί σε πεδίο ιστορικής συμφιλίωσης ή νέας παγκόσμιας κλιμάκωσης.

Αντιπροσωπείες της Χαμάς και της Ισλαμικής Τζιχάντ έχουν χωριστές συνομιλίες στο Κάιρο και απορρίπτουν οποιαδήποτε παραχώρηση πέρα από την πιθανή απελευθέρωση ομήρων που συνελήφθησαν στις 7 Οκτωβρίου, όπως μετέδωσε το ίδιο πρακτορείο.

In memory of some 12,000 children killed in Gaza. The Netherlands. pic.twitter.com/RWMo6WNhhb

— Kenneth Roth (@KenRoth) December 25, 2023

Το υπουργικό συμβούλιο του Ισραήλ, υπό τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, συνεδριάζει για να συζητήσει την κατάσταση με επίκεντρο το θέμα των ομήρων, δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος. Το σχέδιο έχει επίσης παρουσιαστεί στο Κατάρ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Το αιγυπτιακό σχέδιο

Προβλέπει αρχικά κατάπαυση του πυρός έως δύο εβδομάδων κατά την οποία θα απελευθερωθούν 40 -50 όμηροι, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση 120-150 Παλαιστινίων από τις ισραηλινές φυλακές.

Ταυτόχρονα, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για την παράταση της κατάπαυσης του πυρός και την απελευθέρωση περισσότερων ομήρων και σορών που κρατούνται από Παλαιστίνιους μαχητές, είπε.

Η Αίγυπτος και το Κατάρ θα συνεργαστούν επίσης με όλες τις παλαιστινιακές φατρίες, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς, για να συμφωνήσουν στη σύσταση μιας κυβέρνησης εμπειρογνωμόνων που θα αναλάβει την εξουσία στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη με προοπτική οι παλαιστινιακές φατρίες να επιλύσουν τις διαφορές τους και να συμφωνήσουν σε οδικό χάρτη για τη διεξαγωγή προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών.

Xmas in #Gaza@brasil247 pic.twitter.com/AaixSWrXCu

— Carlos Latuff (@LatuffCartoons) December 25, 2023

Εν τω μεταξύ, το Ισραήλ και η Χαμάς θα συνεχίσουν να διαπραγματεύονται μια συνολική συμφωνία «όλα για όλους». Αυτό θα περιλαμβάνει την απελευθέρωση όλων των εναπομεινάντων ομήρων σε αντάλλαγμα για όλους τους Παλαιστίνιους αιχμαλώτους στο Ισραήλ, καθώς και την απόσυρση του ισραηλινού στρατού από τη Γάζα και την παύση των επιθέσεων με ρουκέτες στο Ισραήλ από τους Παλαιστίνιους μαχητές.

Σχεδόν 8.000 Παλαιστίνιοι κρατούνται από το Ισραήλ με κατηγορίες ή καταδίκες που σχετίζονται με την ασφάλεια, σύμφωνα με παλαιστινιακά στοιχεία.

Tζιχάντ: Eνδεχόμενο απελευθέρωσης ομήρων μόνο μετά το τέλος των μαχών

Αιγύπτιοι αξιωματούχοι συζήτησαν την πρόταση με τον πολιτικό ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγιε, ο οποίος επισκέφθηκε το Κάιρο την περασμένη εβδομάδα. Ο ηγέτης της οργάνωσης Ισλαμική Τζιχάντ, Ζιγιάντ αλ-Ναχαλάχ, έφτασε στο Κάιρο την Κυριακή, ξεκαθαρίζοντας ότι θα συζητήσει το ενδεχόμενο απελευθέρωσης ομήρων μόνο μετά το τέλος των μαχών.

Η Ισλαμική Τζιχάντ, η οποία κρατά επίσης ομήρους στη Γάζα, έστειλε αντιπροσωπεία η οποία παραμένει στο Κάιρο με βασική θέση ότι προϋπόθεση για περαιτέρω διαπραγματεύσεις είναι ο τερματισμός της ισραηλινής επιχείρησης στη Γάζα.