Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοποθετήσεις της για την οδό Βασιλίσσης Όλγας, η οποία μετατρέπεται σε έναν «πολυτροπικό» πολιτιστικό περίπατο που ενοποιεί τους αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας. Παράλληλα, η κ. Μενδώνη απαντά για τη διοικητική αλλαγή στην «Ανάπλαση Α.Ε.», η οποία πλέον τελεί υπό την εποπτεία πέντε υπουργείων. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια νέα φάση μετά την περίοδο συνεργασίας με τον Δήμο Αθηναίων, με την υπουργό Πολιτισμού να υπογραμμίζει ότι το νέο πλαίσιο ενισχύει τη θεσμική θωράκιση και επιτρέπει τη διεύρυνση των έργων σε ολόκληρη την επικράτεια, υπερβαίνοντας τα στενά όρια της Αθήνας.

Με ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα 900 και πλέον έργων, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 1,35 δισ. ευρώ από το 2019, η Λίνα Μενδώνη εξηγεί πώς ο πολιτισμός εξέρχεται «έξω από τα τείχη» για να συνδεθεί με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ψηφιακή μετάβαση και την πολιτιστική διπλωματία.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία υπουργέ, αναφορικά με τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού και του Επιγραφικού Μουσείου, κατά πόσο διασφαλίζεται η αυστηρή τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων που ορίζει η Σύμβαση Δωρεάς μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του Ιδρύματος Λάτση, δεδομένης της σημασίας του έργου, για τη δημιουργία ενός μουσείου διεθνούς εμβέλειας;

Ο εκσυγχρονισμός και η επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Επιγραφικού Μουσείου αποτελούν κορυφαία προτεραιότητα για το Υπουργείο Πολιτισμού. Η διασφάλιση των χρονοδιαγραμμάτων βασίζεται στη στενή και συνεχή συνεργασία μεταξύ των μελετητών όλων των ειδικοτήτων, του Υπουργείου Πολιτισμού και εμού προσωπικά, καθώς και των στελεχών των δύο Μουσείων. Κοινός στόχος όλων των εμπλεκόμενων είναι η αυστηρή τήρηση των προβλεπόμενων χρόνων, όπως αυτοί ορίζονται στη Σύμβαση Δωρεάς, μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του ζεύγους Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση. Σας θυμίζω ότι τα χρονοδιαγράμματα εμπεριέχονται στο νόμο, με τον οποίο κυρώθηκε η Σύμβαση Δωρεάς από τη Βουλή των Ελλήνων.

Εμβληματικά σύνολα αρχαιοτήτων εκτίθενται (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) με τρόπο εύληπτο, αλλά και ιδιαίτερα ελκυστικό για τον επισκέπτη

Ο συνολικός επανασχεδιασμός, που περιλαμβάνει την κτηριακή αναβάθμιση και την επέκταση, στοχεύει στη δημιουργία ενός σύγχρονου μουσείου παγκόσμιας εμβέλειας που θα αναδεικνύει τον πλούτο της ελληνικής αρχαιότητας, με τρόπο αντάξιο της σημασίας του. Η ευκαιρία και η πρόκληση την οποία έχουμε μπροστά μας είναι τεράστια.Εχουμε τη δυνατότητα να αλλάξουμε -με αυτό το έργο- την εικόνα του διευρυμένου ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Ειδικότερα, η συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να αναγεννηθεί.

–Στο πλαίσιο του νέου μουσειογραφικού σχεδιασμού, πώς θα λειτουργήσουν συγκεκριμένα τα επιλεγμένα έργα ως «μαγνήτες» για την καθοδήγηση των επισκεπτών στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και με ποιον τρόπο η πρακτική της «ανοικτής αποθήκευσης» στο Επιγραφικό Μουσείο θα αναβαθμίσει την εμπειρία του κοινού;

Η μουσειολογική και η μουσειογραφική μελέτη που εκπονήθηκε για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έχει προβλέψει την παρουσίαση των εμβληματικών έργων, κατά μήκος μιας «βασικής διαδρομής», που διατρέχει τόσο την επέκταση όσο και το σημερινό ιστορικό κτήριο. Τα έργα αυτά λειτουργούν ως «μαγνήτες», αποτελώντας το συνεκτικό νήμα της μουσειολογικής αφήγησης, η οποία καθοδηγεί τον επισκέπτη στον κεντρικό άξονα της έκθεσης.

Οι επισκέπτες του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου, «υποχρεωτικά», τρόπον τινά, θα περνούν από αυτήν την διαδρομή. Από κει και πέρα, εμβληματικά σύνολα αρχαιοτήτων εκτίθενται με τρόπο εύληπτο, αλλά και ιδιαίτερα ελκυστικό για τον επισκέπτη. Παράλληλα, η εμπειρία του κοινού στο Επιγραφικό Μουσείο αναβαθμίζεται, μέσω της «ανοικτής αποθήκευσης».

Η πρακτική αυτή ενσωματώνει τμήματα των αποθηκών στην εκθεσιακή πορεία, επιτρέποντας στον επισκέπτη να έρθει σε επαφή με μεγαλύτερο εύρος του υλικού. Σε συνδυασμό με τη δημιουργία θεματικών νησίδων από εξέχοντα μνημεία, προσφέρεται μία  πολυεπίπεδη και εμπεριστατωμένη κατανόηση της αρχαίας επιγραφικής και της ελληνικής γραφής.

–Ποια είναι η σημασία των αρχαιολογικών ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν κατά τις εργασίες στη Βασιλίσσης Όλγας για την κατανόηση της μετάβασης της Αθήνας από την κλασική αρχαιότητα στη ρωμαϊκή περίοδο και πώς αυτά επηρεάζουν τον χαρακτήρα του δρόμου ως «πολυτροπικού» τοποσήμου;

Οι εργασίες για την διαμόρφωση της οδού Βασιλίσσης Όλγας αποκάλυψαν ιδιαίτερα σημαντικές αρχαιότητες για την ιστορία και την αρχαιολογία των Αθηνών. Πρόκειται για ευρήματα που χρονολογούνται από την κλασική αρχαιότητα, για κατάλοιπα πολύ σημαντικών κτηριακών καταλοίπων της ρωμαϊκής περιόδου, αλλά και των βυζαντινών χρόνων. Τα ευρήματα αυτά συμπληρώνουν την ιστορική εικόνα της πόλης. Η  ανάδειξή τους μετατρέπει τον δρόμο σε ένα πολύτιμο «πολυτροπικό» τοπόσημο.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι η διαμόρφωση της Βασιλίσσης Όλγας ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, συνδέοντας μείζονες αρχαιολογικούς χώρους, επιτρέποντας στον επισκέπτη να αντιληφθεί τη μεγάλη ιστορική διαχρονία της ελληνικής πρωτεύουσας. Η Βασιλίσσης Ολγας δεν αποτελεί μόνο μια οδική αρτηρία. Πρόκειται για ένα χώρο πολιτισμού και περιπάτου όπου συνυπάρχουν η ιστορία και καθημερινότητα.

Τα ευρήματα ενσωματώνονται στο αστικό τοπίο, με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ορατά και προσβάσιμα, προσφέροντας μια συνεχή ιστορική αφήγηση. Η Βασιλίσσης Όλγας συνδέει τον Ναό του Ολυμπίου Διός με το Ζάππειο και το Καλλιμάρμαρο, δημιουργώντας μια αδιάσπαστη πολιτιστική διαδρομή, ενώ συγχρόνως αποτελεί οπτική διαφυγή προς τον Παρθενώνα και τον Βράχο της Ακροπόλεως. Αυτός ο χαρακτήρας ενισχύει την ταυτότητα της Αθήνας, ως πόλης που αναπνέει μέσα από το παρελθόν της, προσφέροντας στους πολίτες και τους επισκέπτες έναν χώρο αναστοχασμού και αισθητικής απόλαυσης.

–Κυρία Μενδώνη, λαμβάνοντας υπόψη ότι η «Ανάπλαση Α.Ε.» τελεί πλέον υπό την εποπτεία πέντε υπουργείων, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Πολιτισμού, πώς επηρεάζει αυτή η διοικητική αλλαγή τον συντονισμό των έργων που αφορούν την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο συνεργασίας με τον Δήμο;

Η συγκεκριμένη διοικητική αλλαγή στοχεύει στη βελτίωση του συντονισμού για τα έργα μεγάλης κλίμακας εντός των ιστορικών κέντρων των πόλεων μας,όπως η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της πρωτεύουσας και δεν αφορά πλέον μόνον στην Αθήνα. Και αυτό είναι το εξαιρετικά σημαντικό. Η διοικητική αλλαγή επέφερε μια ουσιαστική διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Εταιρείας, καθώς πλέον μπορεί να αναλαμβάνει έργα σε όλη την επικράτεια.

Η διαμόρφωση της Βασιλίσσης Όλγας ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, συνδέοντας μείζονες αρχαιολογικούς χώρους, επιτρέποντας στον επισκέπτη να αντιληφθεί τη μεγάλη ιστορική διαχρονία της ελληνικής πρωτεύουσας

Ηδη, το Υπουργείο Πολιτισμού μέσω της «Ανάπλασης Α.Ε.», έχει προκηρύξει αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Θεσσαλονίκης. Σε πολύ σύντομο χρόνο θα έχουμε τις επιλεγείσες προτάσεις, ώστε να προχωρήσουμε στην εκπόνηση των αναγκαίων μελετών. Το νέο διοικητικό πλαίσιο εποπτείας διασφαλίζει ότι τα έργα εντάσσονται σε έναν ευρύτερο εθνικό σχεδιασμό. Η αλλαγή αυτή δεν αναιρεί τη σημασία της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά ενισχύει τη θεσμική θωράκιση και τη χρηματοδοτική συνέχεια των παρεμβάσεων που αναδεικνύουν την πολιτιστική κληρονομιά των πόλεων.

–Έχετε υπηρετήσει το υπουργείο Πολιτισμού για πολλά χρόνια και από διαφορετικές θέσεις. Ποια ήταν η περίοδος κατά την οποία αναδείχθηκε ο ελληνικός πολιτισμός;

Έχω επισημάνει επανειλημμένα ότι ο ελληνικός πολιτισμός αναδεικνύεται μέσα από τη διαρκή και γόνιμη αλληλεπίδρασή του με την κοινωνία και την οικονομία. Η τρέχουσα περίοδος χαρακτηρίζεται ως μια εποχή μεγάλων προκλήσεων και ευκαιριών, όπου μέσω εμβληματικών έργων -όπως η αποκατάσταση, η ανάδειξη και η απόδοση στο κοινό του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι, η επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, τα κατά τόπους νέα ή αποκατεστημένα 28 μουσεία, από το 2019 ως σήμερα, και τα άλλα τόσα περίπου  που παραδίδονται ως το 2030.

Οι εργασίες για την διαμόρφωση της οδού Βασιλίσσης Όλγας αποκάλυψαν ιδιαίτερα σημαντικές αρχαιότητες για την ιστορία και την αρχαιολογία των Αθηνών

Με τις αναστηλώσεις εξεχόντων μνημείων, όπως ο Μυστράς, το Τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο, τα μινωϊκά ανάκτορα στην Κρήτη, με την Εθνική Στρατηγική για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην πολιτιστική κληρονομιά, την Εθνική Στρατηγική για την προσαρμογή του Πολιτισμού στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης, την Πολιτιστική Συνταγογράφηση, την Αναγέννηση της Ελληνικής Χειροτεχνίας και πολλά άλλα- τίθεται ο πολιτισμός στο επίκεντρο της βιώσιμης ανάπτυξης.

Η τρέχουσα εποχή βγάζει τον πολιτισμό «έξω από τα τείχη» των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, συνδέοντας τον άμεσα με την πράσινη ανάπτυξη, την γαλάζια οικονομία λόγω των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την Τεχνητή Νοημοσύνη και, κυρίως  την εξωστρέφεια της χώρας δια της ενδυνάμωσης της πολιτιστικής διπλωματίας. Από το 2019 ως σήμερα, το Υπουργείο Πολιτισμού δια των Υπηρεσιών του και των Πολιτιστικών Οργανισμών του, έχει ολοκληρώσει ή υλοποιεί περισσότερα από 900 έργα, σε ολόκληρη την επικράτεια συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1.35 δις ευρώ. Αξιοποιεί κάθε ευρώ από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, του ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027, του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, του Τακτικού Προϋπολογισμού του Υπουργείου Πολιτισμού, για την προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας, αλλά και για την ενίσχυση της σύγχρονης δημιουργίας.  

Όπως δήλωσε η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη, «Οφείλω, καταρχήν, να τονίσω ότι στο σύνολό τους, οι προτάσεις είναι εξαιρετικά υψηλού αισθητικού επιπέδου, με αναλυτική μελέτη και όραμα για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και τη συνολική αναβάθμιση της περιοχής του κέντρου της Αθήνας. Ευχαριστώ θερμά όλους τους συμμετέχοντες, τόσο για την έμπνευσή τους, όσο και για την αρμονική συνεργασία μεταξύ των διεθνών και ελληνικών αρχιτεκτονικών γραφείων. Με ομοφωνία και με υψηλά κριτήρια, η επταμελής Διεθνής Πολυεπιστημονική Επιτροπή Αξιολόγησης, υπό την προεδρία του καθηγητή Ανδρέα Κούρκουλα, προέκρινε την πρόταση των γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρου Ν. Τομπάζη Α.Ε, ώστε μέσα στα επόμενα χρόνια η Αθήνα να αποκτήσει ένα νέο Μουσείο, αντάξιο των πολύτιμων συλλογών του ΕΑΜ. Η απονομή του βραβείου Pritzker 2023 -της κορυφαίας αρχιτεκτονικής διάκρισης- στον David Chipperfield, επιβεβαιώνει την επιλογή της Επιτροπής».

Ακολουθούν εικόνες από τις προτάσεις των ακόλουθων συμπράξεων διεθνών και ελληνικών αρχιτεκτονικών γραφείων:

Adjaye Associates & Kizi Studio

Ateliers Jean Nouvel & George Batzios Architects

Diller Scofidio + Renfro (D S + R) & VAP Architects & Neiheiser Argyros

Herzog and de Meuron & ΑΕΤΕΡ Αρχιτέκτονες

Kengo Kuma and Associates & K-Studio

OMA & Rena Sakellaridou SPARCH PC

RCR Arquitectes & Παρμενίδης – Longuepe – Μάρη

SANAA & Buerger Katsota Architects

Thomas Phifer & Tsolakis Architects & Καλλιόπη Κοντόζογλου

Υπενθυμίζεται ότι η Διεθνής Επιτροπή Αξιολόγησης επέλεξε, ομόφωνα, μετά από ενδελεχή και διεξοδική εξέταση των προτάσεων που υποβλήθηκαν, την πρόταση των αρχιτεκτονικών γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρου Ν. Τομπάζη Α.Ε.

«Πρόκειται για ένα από τα εμβληματικά έργα της κυβέρνησης, που ανακοινώθηκε από τις προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού. Ήταν όμως και ένα προσωπικό όραμα του Κυριάκου Μητσοτάκη, μια επιθυμία του να προσφέρει ουσιαστικά στην αναγέννηση της συγκεκριμένης περιοχής των Αθηνών», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Ένα Μουσείο σε «διαρκή διάλογο» με την κοινωνία

Η υπουργός σημείωσε πως το νέο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο θα είναι ένα μουσείο «εξωστρεφές, ανοιχτό στην πόλη, σε διαρκή διάλογο με την κοινωνία». 

«Ισχυρές σχέσεις μεταξύ Μουσείου και πόλης»

Για μία εντυπωσιακή και καλά δομημένη διαδικασία έκανε λόγο ο διεθνούς φήμης αρχιτέκτονας Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, αναφερόμενος στον διαγωνισμό, ενώ εξήγησε τις δύο διαφορετικές προκλήσεις που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν:

«Ο πρώτος στόχος ήταν οι περισσότεροι και καλύτεροι χώροι. Ο δεύτερος, και σαφώς πιο δύσκολος, ήταν να δημιουργήσουμε πιο ισχυρές σχέσεις μεταξύ Μουσείου και πόλης».

Η πρόταση της μελέτης είναι εμπνευσμένη από την ουσία του αρχικού σχεδιασμού του Lange και χρησιμοποίησε το αρχικό κτίριο ως αφετηρία για τον σχεδιασμό, πλασιώνοντάς το με ένα ρομαντικών αναφορών κήπο.

Η βάση του υφιστάμενου κτιρίου επεκτείνεται μέχρι το δρόμο, δημιουργώντας ένα νέο υπόβαθρο για το ιστορικό τοπόσημο και προσθέτει δύο επίπεδα υπόσκαφων εκθεσιακών χώρων.

Έτσι δημιουργείται επιπλέον χώρος 20.000 τ.μ. και ένα πάρκο με πλούσια βλάστηση στην οροφή, προσβάσιμο σε όλους.

Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, το νέο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο θα αποτελείται από δύο κτίρια, το παλιό και το νέο – συνολικά, οι χώροι του θα ξεπερνούν τα 30.000 τ.μ. – τα οποία θα είναι ενοποιημένα και θα βρίσκονται σε «συνομιλία» με τα άλλα εμβληματικά κτίρια της περιοχής, όπως το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο και το «Ακροπόλ».

Η επιτυχημένη δράση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που προβάλλει επιλεγμένες αρχαιότητες από τον κόσμο των αποθηκών, μετά από 20 θαυμάσια αντικείμενα που παρουσιάστηκαν έως τώρα, υποδέχεται τον «Θησαυρό των Ανδρονιάνων». Τα πολύτιμα αντικείμενα, που φυλάχθηκαν ξεχασμένα και ασφαλή για ογδόντα χρόνια, παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά την Τρίτη 14 Ιανουαρίου στην «Aίθουσα του Bωμού» (αιθ. 34) για να παραμείνουν εκεί ως τη Δευτέρα 13 Απριλίου 2020.

Στις 8 και 29 Μαρτίου και στις 12 Απριλίου, ημέρα Κυριακή, στις 13:00, καθώς και στις 10 και 24 Μαρτίου ημέρα Τρίτη, στις 18:00, αρχαιολόγοι του Μουσείου υποδέχονται τους επισκέπτες στον χώρο της έκθεσης και συνομιλούν μαζί τους για το αίνιγμα της προέλευσης και της σημασίας των πολύτιμων ευρημάτων, για τους πανάρχαιους μυκηναϊκούς θησαυρούς και την κοινωνία της εποχής τους.