Μιλώντας σε δείπνο για το τέλος του Ραμαζανιού στην Άγκυρα, ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία θα εντείνει τις επαφές της σε όλα τα επίπεδα, έως ότου επιτευχθεί εκεχειρία και ηρεμία στην περιοχή, προσθέτοντας ότι η συνέχιση της σύγκρουσης ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την περιοχή και τον κόσμο, τους οποίους κανείς δεν μπορεί να αντιμετωπίσει.

Όπως περιγράφει το POLITICO, η  χιονόπτωση σκέπασε βαριά τις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα, καθώς αξιωματούχοι από πρεσβείες και ευρωπαϊκούς θεσμούς επέστρεψαν από τις διακοπές τους σε μια νέα, σοκαριστική πραγματικότητα.

Όπως ένα παγωμένο χαστούκι αρκτικού αέρα, η επιχείρηση του Ντόναλντ Τραμπ για την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την προεδρία της Βενεζουέλας αιφνιδίασε τα κορυφαία στελέχη της ΕΕ — και τα βύθισε στη σιωπή. Ακολούθησαν αμφισβήτηση του NATO, απειλές προς Κούβα και Ιράν, ενώ ο Τραμπ δήλωσε ότι χρειάζεται να αποκτήσει τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη γνώμη των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ.

«Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στους New York Times.

Ωστόσο, το διεθνές δίκαιο έχει ανάγκη τον Τραμπ. Η προσέγγισή του αποτελεί υπαρξιακή απειλή όχι μόνο για παγκόσμιες συμφωνίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη μεγαλύτερη “βιομηχανία” διεθνούς νομοθεσίας στον κόσμο. Κάθε χρόνο η ΕΕ παράγει πάνω από 2.000 οδηγίες και κανονισμούς, καθοδηγώντας την οικονομική και κοινωνική ζωή των 27 κρατών-μελών της.

Σε έναν κόσμο υπό αμερικανική κυριαρχία όπου ο κανόνας δικαίου δεν έχει σημασία, η ευρωπαϊκή νομοθετική μηχανή κινδυνεύει να φαντάζει ως γραφικό απομεινάρι. Η πρώτη εβδομάδα του 2026 ανέδειξε ξανά την παράλυση και ανικανότητα της ευρωπαϊκής ηγεσίας απέναντι σε έναν Αμερικανό πρόεδρο που δηλώνει πως μόνο η προσωπική του «ηθική» μπορεί να τον σταματήσει.

«Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή», ανέφερε διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας που μίλησε ανώνυμα. «Υπήρχε μια τάση στα ευρωπαϊκά ΜΜΕ να κοροϊδεύουν τον Τραμπ και τους συνεργάτες του, παρουσιάζοντάς τους ως ανίκανους ή τρελούς. Αυτό είναι λάθος. Είναι ιδιαίτερα ικανοί».

Όπως τόνισε ο ίδιος διπλωμάτης, η αποστολή τους είναι ξεκάθαρη: να προωθήσουν τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της διοίκησης Τραμπ με κάθε τρόπο. Ο Λευκός Οίκος δεν ενδιαφέρεται για το αν είναι καλός σύμμαχος της Ευρώπης και είναι διατεθειμένος να επικρίνει, να απειλήσει ή ακόμη και να επιτεθεί στην γηραιά ήπειρο. «Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει», πρόσθεσε.

Αδιέξοδο εξαιτίας της Ουκρανίας

Παρά το γεγονός ότι διανύουμε σχεδόν έναν χρόνο στη δεύτερη θητεία Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν κάνει ποτέ επίσημη στρατηγική συζήτηση για τη νέα αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς συμμάχους τους. «Πρέπει να το συζητήσουμε», είπε ο ίδιος διπλωμάτης. «Ο λόγος που δεν έχει γίνει πλήρης διάλογος είναι η Ουκρανία».

Εδώ βρίσκεται η ουσία της έντασης που παραλύει την ευρωπαϊκή αντίδραση. Παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις για αυτονομία, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και χρειάζεται απεγνωσμένα τη στήριξη των ΗΠΑ για μια αποδεκτή εκεχειρία στην Ουκρανία.

Συνάντηση αυτή την εβδομάδα της λεγόμενης συμμαχίας των πρόθυμων συμμάχων της Ουκρανίας πλησίασε σε ένα σχέδιο όπου οι ΗΠΑ θα παρέχουν στρατιωτικές εγγυήσεις για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, το κοινό ανακοινωθέν πάνω από 30 κυβερνήσεων, που προέκυψε από τη σύσκεψη, δεν περιείχε σαφείς λεπτομέρειες για τον ρόλο των Αμερικανών και δεν υπογράφηκε από εκπροσώπους του Τραμπ.

Παρόλα αυτά, η συγκυρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη τόσο για την Ουκρανία όσο και επειδή η Ρωσία δεν έχει ακόμη δεσμευτεί. Το να αποξενωθεί ο Τραμπ αυτή τη στιγμή θα ήταν ριψοκίνδυνο για τους ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας αλλά και πέραν αυτών.

Διχασμένη Ευρώπη χωρίς στρατηγική φωνή

Το πρόβλημα είναι ότι χωρίς ανοιχτή συζήτηση για τη νέα κατάσταση στη Δύση, οι ηγέτες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν πολιτική στήριξη για μια γενναία αλλαγή εξωτερικής πολιτικής — ενδεχομένως μακριά τόσο από τις ΗΠΑ όσο και το ΝΑΤΟ.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, έχει υπάρξει από τους πιο ανοιχτούς σχετικά με την πρόκληση αυτή, προειδοποιώντας σε πρόσφατη ομιλία του πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν να χωρίσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια εδραιωμένη δύναμη που σταδιακά απομακρύνεται από ορισμένους συμμάχους της και απελευθερώνεται από τους διεθνείς κανόνες που κάποτε προωθούσε», τόνισε ο Μακρόν στην ετήσια ομιλία του για την εξωτερική πολιτική.

Ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αποδεχτεί αυτό που χαρακτήρισε «νέο αποικιοκρατισμό» και πρέπει να επενδύσει περαιτέρω στη «στρατηγική αυτονομία» της ηπείρου.

Ωστόσο, ο Γάλλος πρόεδρος βρίσκεται πλέον πιο αδύναμος και αντιδημοφιλής από ποτέ, με ένα κοινοβούλιο σε αδιέξοδο στο Παρίσι και την ακροδεξιά να προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Παρότι πολλοί διπλωμάτες συμμερίζονται τις ανησυχίες Μακρόν, γνωρίζουν ότι η φωνή του δεν έχει πια το ίδιο βάρος στις Βρυξέλλες.

Στην πρόσφατη ομιλία του για την εξωτερική πολιτική, ο Μακρόν απέφυγε να αναφερθεί ονομαστικά είτε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα είτε στον ίδιο τον Τραμπ.

Aβεβαιότητα ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία

Ακόμη κι αν ο Τραμπ πειστεί να στηρίξει την Ευρώπη, να αποσύρει τις διεκδικήσεις στη Γροιλανδία ή να δεσμεύσει αμερικανικά στρατεύματα στην Ουκρανία, τίποτα δεν εγγυάται διάρκεια αυτής της στάσης.

Διπλωμάτες εξακολουθούν να αμφιβάλλουν κατά πόσο οποιαδήποτε αμερικανική υπογραφή κάτω από συνθήκη ειρήνης υπέρ της ασφάλειας της Ουκρανίας θα έχει αξία όσο ο Τραμπ ενεργεί κατά βούληση. «Στο τέλος», σημείωσε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης, «καμία εγγύηση δεν υπάρχει ότι όλα θα λειτουργήσουν».

Η περιθωριοποίηση της ΕΕ στη νέα τάξη πραγμάτων

Η αδυναμία της ΕΕ στο νέο παγκόσμιο σκηνικό του Τραμπ είναι εμφανής παντού σύμφωνα με τους επικριτές της Ένωσης. Στη Γάζα, η ΕΕ δεν προβλέπεται να έχει ρόλο σε νέο ειρηνευτικό σχήμα υπό το σχέδιο κατάπαυσης πυρός του Τραμπ — παρότι παραμένει ο μεγαλύτερος δωρητής βοήθειας. Όσο οι διαδηλωτές στο Ιράν προσπαθούν να ανατρέψουν το καθεστώς στην Τεχεράνη, οι Ευρωπαίοι περιορίζονται σε χλιαρές δηλώσεις — όταν μιλούν καν — από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

«Η Ευρώπη έχει χάσει τον δρόμο της και δεν είμαι σίγουρος ότι έχει ρόλο πουθενά αλλού εκτός από την Ουκρανία», σχολιάζει ανώτερος διπλωμάτης εκτός ΕΕ.

Διαιρέσεις στην κορυφή, όπως επισημαίνει ο ίδιος διπλωμάτης, αποτελούν ιδιαίτερη αδυναμία: κανείς δεν μιλά ενιαία εκ μέρους της Ευρώπης στην εξωτερική πολιτική. Ξεχωριστές ανακοινώσεις εκδόθηκαν μετά την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα — μία από την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, άλλη από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, καθώς και μία τρίτη από την ύπατη εκπρόσωπο Kaja Kallas.

Όμως ακόμη κι αυτή η δήλωση της Kallas υπέρ «ηρεμίας» και «σεβασμού στις αρχές» του διεθνούς δικαίου υπογράφηκε τελικά μόνο από 26 κράτη-μέλη — με μία χώρα, την Ουγγαρία, να μην συμμετέχει.

“Ο κόσμος λειτουργεί αλλιώς”

Η ωμή αμφισβήτηση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων εκ μέρους των ΗΠΑ αποτελεί εφιάλτη που ξεπερνά τα όρια των Βρυξελλών.

Ο Κίρ Στάρμερ, πρωθυπουργός της Βρετανίας και πρώην δικηγόρος καριέρας, επέκρινε προεκλογικά τη συντηρητική κυβέρνηση επειδή δεν καταδίκασε τον Τραμπ για αδιαφορία προς το διεθνές δίκαιο. Πλέον στην εξουσία, περιορίζεται σε χλιαρά σχόλια χωρίς σαφή άποψη για τη νομιμότητα ή μη της επέμβασης στη Βενεζουέλα.

“Τι είδους μοχλό μπορούμε να έχουμε απέναντι στη Ρωσία όταν δεν αντιδρούμε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;” αναρωτήθηκε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Aκόμη κι όταν αφορά τις φιλοδοξίες του Τραμπ περί «ιδιοκτησίας» στη Γροιλανδία — τμήμα εδάφους χώρας-μέλους του NATO όπως η Δανία — οι Ευρωπαίοι εξέφρασαν στήριξη με πολύ προσεκτικές διατυπώσεις ώστε να αποφύγουν άμεση κριτική στις ΗΠΑ. Το καλύτερο που είπε η φον ντερ Λάιεν ήταν: «Ο νόμος είναι ισχυρότερος από τη δύναμη». Δεν είναι όμως σαφές αν ισχύει αυτό πλέον.

“O κόσμος πλέον δεν βασίζεται στις ευρωπαϊκές αξίες”, παραδέχεται ο ανώτερος διπλωμάτης. “Λειτουργεί εντελώς διαφορετικά. H Eυρώπη πρέπει να βρει ξανά τον δρόμο της”.

Τραμπ: Οι Ηνωμένες Πολιτείες “θα κάνουν κάτι για τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι”

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Ιστορικά, από τις αρχές της RealPolitik εμφορήθηκε η πολιτική φιλοσοξία του Μπίσμαρκ αλλά και στη νεότερη ιστορία της διπλωματίας απότον Χένρι Κίσιντζερ και πολλούς άλλους.

Στις μέρες μας και με αφορμή τις εξελίξεις που δρομολογεί η κατά το “Δόγμα Μονρόε” Εθνική Στρατηγική των ΗΠΑ με την σφραγίδα του Ντόναλντ Τραμπ η συζήτηση επανέρχεται με νέους όρους.

Όταν η διοίκηση Τραμπ περιγράφει αυτή τη νέα στρατηγική με την “σκοτεινή” αφίσα του “This is our hemisphere” (αυτό είναι το δικό μας ημισφαίριο) καθιστά σαφές ότι οτιδήποτε υπάρχει στην γεωπολιτική περίμετρο των ΗΠΑ αποτελεί πρόκληση ασφαλείας και ως τέτοιο πρέπει ή να ελέγχεται πολιτικά (με φιλικές κυβερνήσεις), ή να καταλαμβάνεται στρατιωτικά, ή να εξαγοράζεται.

Η Βενεζουέλα, με την απαγωγή ή σύλληψη Μαδούρο, αποτέλεσε την αιχμή παραδειγματισμού των πάντων, η Κολομβία ακολουθεί με τον πρόεδρό της να προσκαλείται στον Λευκό Οίκο σε μία κίνηση υποταγής, το σχέδιο περιλαμβάνει το Μεξικό και την Κούβα, η δε Γροιλανδία μπήκε στο στόχαστρο με την μέθοδο της επιθετικής εξαγοράς αλλά με ανοιχτή και την στρατιωτική απειλή, και ουδείς μπορεί να προβλέψει τι άλλο έπεται. Με δεδομένο ότι ο αρκτικός κύκλος και ο βόρειος Ατλαντικός αποτελούν ζώνες ασφαλείας για τις ΗΠΑ δεν πρέπει να εκπλαγεί κανείς εάν αύριο στον ίδιο σχεδιασμό ενταχθεί π.χ η Ισλανδία ή άλλες περιοχές.

Η αμήχανη έως θετική στάση των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών ως προς την επέμβαση στη Βενεζουέλα δικαιολογήθηκε μεν λόγω του στυγνού δικτατορικού καθεστώτος Μαδούρο, ωστόσο αποτελεί διολίσθηση της ευρωπαϊκής διπλωματίας σε μια εκδοχή της RealPolitik. Ο νόμος του ισχυρού -όπως κυνικά κατέστησε σαφές και ο σύμβουλος ασφαλείας του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ– υπερίσχυσε των θεμελιωδών ευρωπαϊκών αρχών για την ισχύ του Διεθνούς Δικαίου.

Τα αντανακλαστικά “διορθώθηκαν” στην περίπτωση της Γροιλανδίας για κάποιους βασικούς λόγους:

• Η Γροιλανδία, από την σκοπιά της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, ανήκει στη Δανία και κατ΄επέκταση στο ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε στρατιωτική απειλή κατά του παγωμένου μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο συνιστά εκ των πραγμάτων απειλή της ηγεμονικής δύναμης του ΝΑΤΟ κατά κράτους-μέλους του οργανισμού. Θεωρητικά θα έπρεπε να παραπεμφθεί στα άρθρα 4,5,6 που προβλέπουν ασφαλιστικές δικλείδες, κυρώσεις, ακόμα και στρατιωτική απάντηση.
• Η Ευρώπη δεν μπορεί σε αυτή την περίπτωση να επιδείξει ανοχή όπως συνέβη έναντι της σύλληψης του δικτάτορα Μαδούρο. Και επιπλέον, μία τέτοια ανοχή θα κατέλυε οριστικά και ανεπίστρεπτα την εναπομείνουσα ανεξαρτησία της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ.
• Τυχόν υποχώρηση ως προς τη Γροιλανδία αναιρεί κάθε προσήλωση της Ευρώπης στους κανόνες διεθνούς δικαίου με ότι αυτό συνεπάγεται για το ουκρανικό (όπου εκεί έχει καταγγελθεί η ρωσική εισβολή) και άλλα ανοιχτάμέτωπα. Η αναφορά, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (και) στην Κύπρο, ήταν ενδιαφέρουσα.

Υπάρχει, όμως, πλέον, και η μεγάλη εικόνα.

Η θητεία Τραμπ εδραιώνει την αντίληψη ότι ο ισχυρός επιβάλλει τους κανόνες και πως το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα “Ευαγγέλιο ευχών” που προσαρμόζονται στην εκάστοτε στρατηγική του ισχυρού.

Η ενίσχυση του αναθεωρητισμού είναι προφανής.

Η ρωσική εισβολή αποκτά “ελαφρυντικά”, αν δεν δικαιολογείται πλήρως, καθώς η Μόσχα επικαλείται τους ίδιους λόγους απειλής και ασφάλειας που διέπουν την αμερικανική στρατηγική, αύριο το ίδιο θα συμβεί με μία στρατιωτική επέμβαση της Κίνας στην Ταϊβάν, για να μην ξεχνούμε πόσο “αθώα” μοιάζει η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο με την επίκληση του πραξικοπήματος στο νησί και της Χούντας στην Αθήνα.

Είναι ακριβές ότι το Διεθνές Δίκαιο ουδέποτε νίκησε έναντι του νόμου των ισχυρότερων στις διεθνείς διενέξεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη και, ακόμα περισσότερο, η μικρή Ελλάς δεν πρέπει να το επικαλείται παντού και πάντοτε.

Εδώ, από την άλλη, υπεισέρχεται η RealPolitik.

Εφόσον έχουμε εισέλθει στην στρατηγική των …ημισφαιρίων και των περιμέτρων ασφαλείας και η ΕΕ, συνολικά, και η Ελλάδα, οφείλουν να κρατούν στο ένα χέρι το Διεθνές Δίκαιο και στο άλλο την ισχύ.Όχι, φυσικά, με την άκρως επιθετική και κυνική διάσταση που διέπει την στρατηγική των ΗΠΑ επί Τραμπ, αλλά αποτρεπτικά και στο μεγαλύτερο δυνατό επίπεδο ετοιμότητας.

Η ισορροπία είναι επικίνδυνη.

Εάν ως Ελλάδα απεμπολήσουμε ή έστω υποβαθμίσουμε την ουσία του Διεθνούς Δικαίου είναι σαν να καταργούμε την εθνική στρατηγική των τριών, τουλάχιστον, τελευταίων δεκαετιών και παραδίδουμε τα επιχειρήματά μας βορά στον αναθεωρητισμό που μας περιτριγυρίζει- είτε αφορά τον αντίπαλο Τουρκία, είτε την Ρωσία στο ουκρανικό, είτε το Ισραήλ στη Γάζα. Την ίδια ώρα που με την ενίσχυση των συμμαχιών στην Ευρώπη και τον δικό μας γεωπολιτικό περίγυρο πρέπει να προβάλλουμε τις δυνατότητες αποτροπής και απάντησης που έχουμε ως χώρα.

Από μόνα τους όλα αυτά συνιστούν επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής της χώρας και εν τέλει επαναπροσδιορισμό της εθνικής μας στρατηγικής, τουλάχιστον όσο οι ΗΠΑ (επί Τραμπ και ίσως και μετά από αυτόν) επιβάλλουν την διπλωματία των περιμέτρων ασφαλείας και το νόμο του ισχυρού. Κι αυτό επιβάλλει συνεννόηση στο εσωτερικό. Δεν αποτελεί πεδίο αποφάσεων για χρόνο που εκ των πραγμάτων υπερβαίνει την διάρκεια θητείας μιας κυβέρνησης.

Περνάει, άραγε, από το μυαλό όλων αυτών ότι τα πράγματα είναι λίγο πιό σύνθετα και πώς μπορεί κανείς να θεωρεί ότι ο Μαδούρο είναι ένας στυγνός δικτάτορας και την ίδια ώρα να καταδικάζει την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση ως ωμή καταπάτηση κάθε αρχής διεθνούς δικαίου; Μάλλον όχι.

Επί δεκαετίες η Ελλάδα επικαλείται και στηρίζεται σε αυτές ακριβώς τις αρχές. Ήταν και είναι το μεγάλο και αδιάσειστο επιχείρημά μας.

Το διεθνές δίκαιο, όμως, δεν επιδέχεται αλά καρτ προσεγγίσεις. Ή ισχύει για όλους και οπουδήποτε, ή δεν ισχύει οπότε καταλήγει ασθενές και ατελέσφορο να το επικαλείσαι.

Ο πλανήτης μας είναι γεμάτος από στυγνά καθεστώτα και λαούς που υποφέρουν, αποτελεί όμως βασική αρχή του πλαισίου διεθνούς νομιμότητας να μην καταλύονται από στρατιωτικές επεμβάσεις ισχυρότερων κρατών.

Ναι, η αρχή αυτή έχει παραβιαστεί πολλές φορές.

Επιχείρηση αποκατάστασης της νομιμότητας, για παράδειγμα, χαρακτήρισε η Τουρκία την εισβολή στην Κύπρο, την οποία επί πενήντα χρόνια η διεθνής κοινότητα ανέχεται και εμμέσως νομιμοποιεί. Με τον ίδιο τρόπο αιτιολόγησε την εισβολή στην Ουκρανία η Ρωσία. Αύριο, το ίδιο επιχείρημα θα επικαλεστεί η Κίνα για να καταλάβει την Ταϊβάν.

Όμως, αν η Ιστορία είναι ένα μεγάλο βιβλίο δεν μπορεί κανείς να σκίζει τις σελίδες του και να κρατά μόνο αυτές που θεωρεί ότι τον συμφέρουν. Διότι όταν επιχαίρεις για την επέμβαση της Delta Force και την απαγωγή του Μαδούρο είναι σαν να αποδέχεσαι έμμεσα τη γενοκτονία στη Γάζα από τον Νετανιάχου, το καθεστώς Ερντογάν που φυλακίζει τον Ιμάμογλου και κάθε πολιτικό του αντίπαλο την ίδια ώρα που κατέχει παράνομα τη βόρεια Κύπρο και απειλεί να καταλάβει –για να αποκαταστήσει τη…νομιμότητα– νησιά του Αιγαίου, ακόμα και την επίθεση του Πούτιν στην Ουκρανία.

Για να μην θυμηθούμε ότι το “ενδιαφέρον” των ΗΠΑ για την αποκαθήλωση του δικτάτορα Μαδούρο έχει ιστορικά και την αντίθετη όψη: της επέμβασης, έμμεσα ή άμεσα, για την εγκαθίδρυση τέτοιων καθεστώτων- η μικρή Ελλάδα, άλλωστε, έχει σχετικές μνήμες, όπως έχουν και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Το διεθνές δίκαιο είναι το τελευταίο οχυρό της κουλτούρας του πολιτισμένου κόσμου, είναι, εν τέλει, το ισχυρότερο όπλο που έχει (και) η Ελλάδα σε ένα ταραγμένο κόσμο που κυλάει προς τον πιό κυνικό αναθεωρητισμό που έζησε η υφήλιος από την εποχή του Χίτλερ.

Η Ελλάδα αξιοποιεί ορθώς την συγκυρία Τραμπ με τις ευκαιρίες ως προς τις ενεργειακές συμφωνίες και την αναβάθμιση του ρόλου της στην περιοχή, αυτό όμως δεν σημαίνει θα στήσουμε το άγαλμα του MAGA στην πλατεία Συντάγματος και θα υιοθετούμε κάθε παράνοια που τον εμπνέει για να μετατρέψει το διεθνές δίκαιο σε διπλωματία των κανονιοφόρων.

Ορθώς η κυβέρνηση δηλώνει ικανοποιημένη από την εξέλιξη με την εκδήλωση ουσιώδους ενδιαφέροντος από την δεύτερη παγκοσμίως (αμερικανική) εταιρεία Chevron και είναι πολύ θετική για το γεωπολιτικό μας στάτους στη Ν.Α Μεσόγειο η σχετική συμφωνία. Ενισχύει την ελληνική ΑΟΖ στην περιοχή και υπό προϋποθέσεις ακυρώνει κάποια από τα αποτελέσματα που είχε δημιουργήσει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, περίπου έξι χρόνια από τη συμφωνία της Άγκυρας με το (μεταβατικό) καθεστώς στη Λιβύη.

Ενδιαφέρουσα είναι και η κινητικότητα σχετικά με τη συνέχιση του έργου πόντισης του καλωδίου στο νοτιοανατολικό Αιγαίο (Great Sea Interconnected), καθώς το προηγούμενο διάστημα, και λόγω των προκλήσεων και απαιτήσεων της Τουρκίας, η γαλλική ιδιοκτήτρια εταιρεία του πλοίου που είχε αναλάβει το έργο είχε ουσιαστικά αποχωρήσει.

Οι δύο παραπάνω περιπτώσεις, μείζονος σημασίας για τα ελληνικά συμφέροντα στην περιοχή, επιβεβαιώνουν, όμως, ότι το διεθνές Δίκαιο ελάχιστα αποδίδει και πως είναι τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα που αλλάζουν τον ρου των πραγμάτων. Λυπηρό, κυνικό, αλλά αληθές.

Η Chevron, για παράδειγμα, είναι πολύ πιθανό να μην δοκίμαζε την τύχη της στην περιοχή νοτίως της Κρήτης και να βρεθεί αντιμέτωπη με τουρκικά πολεμικά πλοία (όπως έχει συμβεί παλαιότερα και στην Κυπριακή ΑΟΖ), εάν δεν είχαν προηγηθεί επαφές της ιδιοκτησίας της με τους συνεργάτες του Ντόναλντ Τραμπ, και εάν ο τελευταίος δεν είχε εξαγγείλει εκείνο το ηχηρό “Drill, baby, drill” κατά την ορκωμοσία του τον Ιανουάριο. Οι ενεργειακοί συσχετισμοί παγκοσμίως και ο εμπορικός-οικονομικός πόλεμος των ΗΠΑ με την Κίνα, αλλά και οι εξελίξεις στην Ουκρανία, ξαναβάζουν στον χάρτη των αμερικανικών προτεραιοτήτως την περιοχή της Ν.Α Μεσογείου.

Η Chevron έρχεται νοτίως της Κρήτης επειδή, κυρίως, της άναψε το “πράσινο φως” ο Αμερικανός πρόεδρος, επειδή όλα αυτά εντάσσονται στη νέα στρατηγική των ΗΠΑ. Το γεγονός ότι το διεθνές Δίκαιο το… επιτρέπει, είναι ενισχυτικό αλλά τελικά δευτερεύον. Λυπηρό, κυνικό, αλλά αληθές.

Είναι, δε, πιθανό η Τουρκία να μην αντιδράσει επιθετικά όπως έχει κάνει στο πρόσφατο παρελθόν επειδή θα επιδιώξει ανταλλάγματα στη νέα κατανομή ισχύος στην γεωπολιτική μας ζώνη, είτε αυτά θα έχουν να κάνουν με την επιστροφή τους στο πρόγραμμα των F35 (όπως γράφτηκε τις τελευταίες ημέρες σε τουρκικά ΜΜΕ), είτε με ενισχυμένο ρόλο στο “τόξο” από την Ουκρανία έως τη Συρία, είτε, τέλος, με μία αναβαθμισμένη σχέση με την ΕΕ και συμμετοχή της στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα.

Αλλά και για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, το διεθνές Δίκαιο (και αυτό της θάλασσας) μας αποδίδει σαφώς το δικαίωμα να προχωρήσει το έργο. Η Τουρκία, ωστόσο, είχε καταφέρει να το καθυστερήσει σημαντικά. Τώρα, ο πρωθυπουργός δεν επικαλείται μόνο τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα (για τα οποία ελάχιστοι θέλουν να ακούσουν), αλλά έσπευσε στο Ισραήλ για να συναντήσει το Νετανιάχου.

Αφενός γιατί το Ισραήλ έχει πολλαπλά οφέλη ως τερματικός σταθμός (και αμφίδρομα) της ηλεκτρικής διασύνδεσης και ενώνεται ουσιαστικά με την Ευρώπη, αφετέρου διότι γνωρίζει πως ο Ισραηλινός ομόλογός του μπορεί να πείσει ευκολότερα τον Τραμπ απ΄ ότι η Αθήνα. Έτσι ώστε οι ΗΠΑ να εγγυηθούν έμμεσα την υλοποίηση του έργου. Και σε αυτή την περίπτωση όλους τους τόμους του διεθνούς Δικαίου να έχεις με το μέρος σου, τα συμφέροντα είναι αυτά που επικαθορίζουν τις εξελίξεις. Λυπηρό, κυνικό αλλά αληθές…

Εν κατακλείδι όλα αυτά επιβεβαιώνουν την άποψη ότι σε μία νέα παγκόσμια γεωπολιτική και οικονομική τάξη πραγμάτων, η έννοια του διεθνούς Δικαίου και των συνθηκών ατονεί ραγδαία και δίνει τη θέση της στο “δίκαιο” της ισχύος που εκδηλώνεται από τις μεγάλες αναθεωρητικές δυνάμεις- από τις ΗΠΑ και την Κίνα, μέχρι την Ρωσία του Πούτιν και την Τουρκία του Ερντογάν. Πόσες Γροιλανδίες χρειάζονται για να πεισθούμε;

Κι αυτό είναι ένα επιπλέον σκληρό μάθημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική και υποδηλώνει την ανάγκη ριζικής αναθεώρησης της στρατηγικής της χώρας σε αυτούς τους νέους συσχετισμούς.

Νίκος Γιαννόπουλος

Παραθέτουμε την εξής που διατυπώθηκε την Τετάρτη στην τηλεοπτική εκπομπή του Νίκου Ευαγγελάτου στο Μega: “Η πολιτική είναι ρεαλισμός. Διεθνές δίκαιο δεν υπάρχει, είναι το δίκιο του ισχυρού, Θουκυδίδης τα έγραφε αυτά πριν χιλιάδες χρόνια΄”. Τάδε έφη Κυριάκος Βελόπουλος.

Δεν θα είχε, ίσως, μεγάλη σημασία αυτή η άποψη αλλά ο κομματικός σχηματισμός τους οποίου ηγείται ο κ. Βελόπουλος αγγίζει το 10% στις τελευταίες δημοσκοπήσεις κάτι που σημαίνει ότι μπορεί το εν λόγω κόμμα να παίξει ρόλο μετεκλογικά αν οι δημοσκοπικές προβλέψεις επαληθευτούν.

• Τι μας λέει όμως ο αρχηγός της Ελληνικής Λύσης; Οτι το διεθνές δίκαιο στο οποίο η Ελλάδα ομνύει (και καλά κάνει βέβαια) δεν μπορεί να παίξει ουσιαστικό ρόλο στην επίλυση των διεθνών διαφορών στις οποίες συνήθως, κατά τον Θουκυδίδη μάλιστα, επικρατεί ο πιο ισχυρός.

Θα μπορούσε, άραγε, να ισχυριστεί κάτι τέτοιο ενώπιον Ελληνοκυπρίων άραγε ο κ. Βελόπουλος; Στην Κύπρο τα τελευταία 50 χρόνια εφαρμόζεται το δίκαιο του ισχυρού που εισέβαλλε, κατέστρεψε και εν συνεχεία επέβαλλε τα θέλω του στο 35% του νησιού. Αυτό θέλουμε και αυτό στηρίζουμε;

Περισσότερο λυπηρό σε τελική ανάλυση είναι ότι βρίσκεται κόσμος να στηρίξει αυτές τις απόψεις και όσους τις εκφράζουν λες και η Ελλάδα είναι κάποια υπερδύναμη που θα μπει στα πεδία των μαχών και θα σαρώσει

Μόνιμη επωδός των Ελλήνων Υπουργών Εξωτερικών τις τελευταίες δεκαετίες, όταν αναφέρονται στην ελληνοτουρκική διαφορά (που δεν είναι μόνο μία αλλά αυτό θα πρέπει να αναλυθεί σε άλλο σημείωμα), είναι η τήρηση του διεθνούς δικαίου (όπως, εν προκειμένω, απορρέει από το δίκαιο της θάλασσας).

• Την ίδια επίσημη θέση έχει η ελληνική πλευρά και στο Κυπριακό. Διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με βάση τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Δεν μιλάει αφελώς για δίκιο του ισχυρού και θεωρίες του Θουκυδίδη που γράφτηκαν υπό τελείως διαφορετικές συνθήκες πριν από 2500 χρόνια.

Αν, πράγματι, επικρατήσει το δίκαιο του ισχυρού στον ελληνοτουρκικό ανταγωνισμό, είναι σίγουρος ο κ. Βελόπουλος ότι αυτό θα λειτουργήσει υπέρ των ελληνικών συμφερόντων; Υποστηρίζει ο κ. Βελόπουλος την αλλαγή συνόρων με πόλεμο κατά παράβαση των διεθνών συνθηκών και του διεθνούς δικαίου; Επιθυμεί για την Ουκρανία μία λύση που θα μοιράζει μία μέχρι πρότινος κυρίαρχη χώρα σε κομμάτια και ζώνες επιρροής μεταξή των ΗΠΑ και της Ρωσίας;

Ιδρώνουμε κάθε φορά που ο Ερντογάν παραφέρεται και ζητά αλλαγές (ας πούμε) στη συνθήκη της Λωζάννης να τονίζουμε ότι κάτι τέτοιο είναι αδύνατον, ότι τα σύνορα πια δεν αλλάζουν, ότι η Τουρκία, όπως και η Ελλάδα, δεσμεύεται από την υπογραφή της. Φανταστείτε να πούμε κάποια στιγμή “ποιες συνθήκες τώρα και ποιο διεθνές δίκαιο, ας επικρατήσει ο πιο ισχυρός και γαία πυρί μιχθήτω”.

Είναι πάντως αξιοσημείωτο ότι κάποιοι πάνω στον πατριωτικό τους οίστρο παραβιάζουν με περισσή ευκολία εθνικές κόκκινες γραμμές δεκαετίων. Και είναι μάλλον λυπηρό ότι υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα πολιτικοί αρχηγοί που εμπνέονται από τον ακραίο λαϊκισμό του Τραμπ, τον κυνισμό του εμμονικού Πούτιν, τον Ορμπαν και τα άλλα παιδιά.

Αλλά περισσότερο λυπηρό σε τελική ανάλυση είναι ότι βρίσκεται κόσμος να στηρίξει αυτές τις απόψεις και όσους τις εκφράζουν λες και η Ελλάδα είναι κάποια υπερδύναμη που θα μπει στα πεδία των μαχών και θα σαρώσει.

Και αφού, τέλος πάντων, στον κ. Βελόπουλο αρέσει ο Θουκυδίδης ο ίδιος ποια στάση επαινεί και παρουσιάζει ως στάση και παράδειγμα ζωής; Αυτή των Αθηναίων που καλούσαν τους Μηλίους να παραδώσουν την πατρίδα τους και να δεχθούν ταπεινωτική ειρήνη με αντάλλαγμα την υποδούλωσή τους ή αυτή των Μηλίων που τελικά επέλεξαν να αντισταθούν και να πεθάνουν;

Είπαν, μεταξύ άλλων, οι Μήλιοι πριν αποφασίσουν να αρνηθούν την πρόταση των Αθηναίων:

«Ούτε γνώμη διαφορετική από την προηγούμενη έχομε, Αθηναίοι, ούτε μέσα σε λίγες στιγμές θα στερήσωμε μια πόλη, που υπάρχει εδώ κι εφτακόσια χρόνια, από την ελευθερία της, αλλά έχοντας εμπιστοσύνη στην τύχη, που χάρη στην εύνοια των θεών την προστατεύει ως τώρα, και στη βοήθεια των ανθρώπων κι ιδιαίτερα των Λακεδαιμονίων, θα προσπαθήσωμε να τη σώσωμε. Σας προτείνομε όμως να είμαστε φίλοι σας, εχθροί με κανένα απ’ τους δυό σας, και να φύγετε απ’ τη γή μας, αφού κάνωμε συνθήκη πού θα την κρίνωμε ωφέλιμη και στους δυό μας».

Το Συμβούλιο Ασφαλείας υπογράμμισε την ανάγκη λογοδοσίας για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και ζήτησε να επιτραπεί στους ερευνητές η απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλες τις τοποθεσίες ομαδικών τάφων στη Γάζα για να διεξάγουν άμεσες, ανεξάρτητες, ενδελεχείς, περιεκτικές, διαφανείς και αμερόληπτες έρευνες σχετικά με την υπόθεση.

The U.N. General Assembly voted by a wide margin on Friday to grant new “rights and privileges” to Palestine and called on the Security Council to reconsider Palestine’s request to become the 194th member of the United Nations. pic.twitter.com/3umlSZnZw1

— The Associated Press (@AP) May 11, 2024

Τα μέλη επανέλαβαν το αίτημά τους να συμμορφωθούν όλα τα μέρη σχολαστικά με τις υποχρεώσεις τους βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως όσον αφορά την προστασία αμάχων και πολιτικών αντικειμένων και επιβεβαίωσαν τη σημασία να επιτραπεί στις οικογένειες να γνωρίζουν την τύχη και την τοποθεσία των αγνοουμένων συγγενών τους, σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

UN General Assembly determines that the State of Palestine is qualified and should be admitted as a member to the United Nations.

UNGA further recommends that the Security Council reconsider the matter.https://t.co/xWc4QO8ruV pic.twitter.com/6dEl4ps8pp

— United Nations (@UN) May 10, 2024

Σύμφωνα με τη δήλωση του Συμβουλίου Ασφαλείας, όλα τα μέρη θα πρέπει να εφαρμόσουν άμεσα και πλήρως τα ψηφίσματα 2728 (2024), 2720 (2023) και 2712 (2023).