ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Μανώλης Δράκος

Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η βρετανική κυβέρνηση εφάρμοσε δελτίο τροφίμων, επιτρέποντας στις οικογένειες συγκεκριμένες ποσότητες κάθε εβδομάδα. Στόχος ήταν η κάλυψη των διατροφικών αναγκών και η δίκαιη κατανομή των αποθεμάτων σε ολόκληρη τη χώρα.

Ένα από τα προϊόντα που τέθηκαν υπό περιορισμό ήταν η ζάχαρη. Ο κάθε πολίτης είχε δικαίωμα περίπου 227 γραμμάρια την εβδομάδα. Τα μικρά παιδιά κάτω των δύο ετών, προς απογοήτευσή τους, δεν δικαιούνταν καμία ποσότητα.

Όταν ο περιορισμός της ζάχαρης έληξε το 1953, η μέση κατανάλωση των ενηλίκων διπλασιάστηκε. Αυτό, χωρίς να το γνωρίζουν τότε, πρόσφερε στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουν μακροπρόθεσμα τις επιπτώσεις της πρώιμης κατανάλωσης ζάχαρης στην υγεία.

Σε μελέτη του 2025, διεθνής ομάδα ερευνητών ανέλυσε ιατρικά αρχεία 63.000 ατόμων που γεννήθηκαν στη Βρετανία μεταξύ 1951 και 1956 – περίοδο έντονου δελτίου ζάχαρης. Διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά που εκτέθηκαν σε λιγότερη ζάχαρη κατά την κύηση και τα πρώτα 1.000 ημέρες ζωής είχαν 20% μικρότερο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, 25% μικρότερο κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας και 31% μικρότερη πιθανότητα εγκεφαλικού αργότερα, συγκριτικά με όσα μεγάλωσαν μετά το τέλος του δελτίου.

Η σημασία της διατροφής στα πρώτα χρόνια

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυτή η ισχυρή σχέση ανάμεσα στη ζάχαρη και την υγεία συνεχίζεται και μετά τη γέννηση. Η υπερβολική κατανάλωση γλυκών είναι επιβλαβής σε κάθε ηλικία.

Με κάποιες άλλες τροφές όμως, τα οφέλη εξαρτώνται από το στάδιο ζωής. Τα βρέφη χρειάζονται αρκετά λιπαρά που βρίσκονται στα γαλακτοκομικά προϊόντα και το πλήρες γάλα, ενώ αυτή η διατροφή δεν είναι κατάλληλη για ενήλικες στην τρίτη δεκαετία της ζωής τους.

Η Federica Amati, διατροφολόγος στο Imperial College London, εξηγεί ότι τα παιδιά έχουν υψηλές ενεργειακές απαιτήσεις και χρειάζονται τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά.

“Στην παιδική ηλικία, η τροφή κυριολεκτικά χτίζει το σώμα και τον εγκέφαλο”, τονίζει η Amati. Εκτός από υγιεινές θερμίδες, απαραίτητος είναι ο σίδηρος, το ιώδιο και πολλές βιταμίνες για την ενίσχυση της ανοσίας, την ανάπτυξη του εγκεφάλου και των μυών.

Αυτό σημαίνει άφθονα φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, καλά λιπαρά (όπως ξηροί καρποί και σπόροι) και ελάχιστα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

“Από τη σύλληψη έως τις πρώτες 1.000 ημέρες και μέχρι τα σχολικά χρόνια, τα παιδιά αναπτύσσονται ραγδαία και δημιουργούν τη μελλοντική οστική τους μάζα”, προσθέτει η Amati. “Γι’ αυτό το ασβέστιο και η βιταμίνη D είναι προτεραιότητα – είναι απαραίτητα για φυσιολογική ανάπτυξη των οστών και για μείωση του κινδύνου οστεοπόρωσης αργότερα.”

Η κατανάλωση των κατάλληλων τροφών στην παιδική ηλικία μπορεί να έχει μακροπρόθεσμα οφέλη στην υγεία. Σε μελέτη του 2023, παιδιά που κάλυπταν τρεις ή περισσότερες διατροφικές συστάσεις του βρετανικού Eatwell Guide στα επτά τους χρόνια παρουσίαζαν χαμηλότερους δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου στα 24 τους χρόνια συγκριτικά με όσα δεν ακολουθούσαν καμία σύσταση.

Εφηβεία & Νεαρή ενήλικη ζωή: Θρέψη για το μέλλον

Αν και η παιδική ηλικία είναι κρίσιμη περίοδος, οι διατροφικές επιλογές στην εφηβεία και στα είκοσί μας δημιουργούν τις βάσεις της μελλοντικής υγείας. Σύμφωνα με την Amati, τότε ολοκληρώνεται η ανάπτυξη των οστών και των μυών ενώ αυξάνεται το διάβασμα, η εργασία και οι κοινωνικές δραστηριότητες – όλα απαιτούν περισσότερα θρεπτικά συστατικά.

“Η εφηβεία και τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής αποτελούν μια δεύτερη μεγάλη ευκαιρία για σωστή διατροφή”, σημειώνει η Amati. “Στα είκοσι χρόνια μας επιβραδύνεται η ανάπτυξη, αλλά είναι καθοριστική δεκαετία για να καθιερώσουμε συνήθειες που προστατεύουν καρδιά και εγκέφαλο αργότερα.”

Κατά την εφηβεία αυξάνεται η ανάγκη για ασβέστιο, βιταμίνη D και σίδηρο – ειδικά για όσους έμμηνορρητούν. Εξίσου σημαντικές είναι οι πρωτεΐνες και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

Η ιδανική διατροφή περιλαμβάνει κυρίως φυτικές τροφές και αποφυγή υπερεπεξεργασμένων προϊόντων: πολλά φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, ξηρούς καρπούς και σπόρους. Απαραίτητη είναι επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα – ακόμη κι αν προέρχεται από φυτικές πηγές.

Μελέτες δείχνουν ότι τέτοιου είδους διατροφή ωφελεί όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχική υγεία. “Υπάρχουν αυξανόμενα στοιχεία πως οι διατροφικές συνήθειες στην εφηβεία επηρεάζουν τον κίνδυνο ψυχικών νοσημάτων – δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης κι άγχους, ενώ τα μεσογειακού τύπου πρότυπα φαίνεται να έχουν προστατευτική δράση”, αναφέρει η Amati.

Η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο (και μικρότερες ποσότητες ψαριού, γαλακτοκομικών και πουλερικών), φαίνεται να ωφελεί τόσο άνδρες όσο και γυναίκες που σκοπεύουν να δημιουργήσουν οικογένεια στα είκοσί ή τριάντα τους χρόνια. Έρευνες δείχνουν ότι αυτή η διατροφή συμβάλλει θετικά στη γονιμότητα, ενώ μια δυτικού τύπου δίαιτα (υψηλή σε κορεσμένα λιπαρά, κρέας και λευκούς υδατάνθρακες) σχετίζεται με υπογονιμότητα σε άνδρες και γυναίκες. Για τις γυναίκες ειδικά, τρόφιμα πλούσια σε φολικό οξύ (π.χ. σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά) βοηθούν στη θεραπεία υπογονιμότητας.

Μέση ηλικία: Προτεραιότητα στην πρόληψη

Στη μέση ηλικία πρέπει να αρχίσουμε να προσαρμόζουμε τη διατροφή μας ώστε να ενισχύσουμε την υγεία μας στα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με την Elizabeth Williams, καθηγήτρια ανθρώπινης διατροφής στο Πανεπιστήμιο του Sheffield.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις γυναίκες γύρω από την εμμηνόπαυση όπου παρατηρείται επιτάχυνση της απώλειας οστικής μάζας (οστεοπόρωση) αλλά και μυϊκής μάζας (σαρκοπενία). Η εμμηνόπαυση σχετίζεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας τα οιστρογόνα μειώνουν την όρεξη κι αυξάνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Μετά την εμμηνόπαυση όμως μειώνονται σημαντικά – έτσι αυξάνεται το βάρος κυρίως στην περιοχή της κοιλιάς.

“Καθώς οι γυναίκες μπαίνουν στα σαράντα ή πενήντα τους χρόνια δύο μεγάλοι στόχοι ξεχωρίζουν: υγεία της καρδιάς κι ενίσχυση οστών-μυών”, λέει η Amati. “Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από έντονη αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου λόγω αλλαγών στα λιπίδια αίματος αλλά και στη κατανομή λίπους.”

Ω-3 λιπαρά, ειδικά αυτά που υπάρχουν σε λιπαρά ψάρια όπως το σκουμπρί ή ο σολομός βοηθούν στη μείωση παραγόντων κινδύνου καρδιοπάθειας κι έχουν αντιφλεγμονώδη δράση.

Η Amati συστήνει επίσης ελαφρά αύξηση πρόσληψης πρωτεΐνης για αντιμετώπιση της απώλειας μυϊκής μάζας αλλά κι ένα πρότυπο μεσογειακής διατροφής για καλύτερη μεταβολική υγεία – πιθανόν ωφελώντας παράλληλα το έντερο αλλά και τη ψυχική κατάσταση.

Τελικός στόχος είναι μια ποικιλόμορφη διατροφή βασισμένη σε φυτικές τροφές με αρκετή πρωτεΐνη, ασβέστιο, βιταμίνη D κι ω-3 που προστατεύει καρδιά-οστά-εγκέφαλο ενώ περιορίζει τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα.

Τρίτη ηλικία: Εστίαση στην ποιότητα θρέψης

Με το πέρασμα των χρόνων μειώνονται οι ενεργειακές μας ανάγκες λόγω αλλαγών στη σύσταση του σώματος – ωστόσο παραμένει κρίσιμο να προσλαμβάνουμε επαρκή θρεπτικά συστατικά ώστε να συντηρούμε γερά οστά κι ανθεκτικούς μύες.

Σύμφωνα με τη Williams δύο βασικά θρεπτικά συστατικά έχουν προτεραιότητα στα γηρατειά: ασβέστιο κι βιταμίνη D. Η ανεπαρκής πρόσληψή τους αυξάνει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης κι ευθραυστότητας των οστών. Καλές πηγές ασβεστίου είναι το γάλα (και φυτικά εμπλουτισμένα ποτά), τυριά σκληρής ωρίμανσης, γιαούρτι, σαρδέλες, τόφου αλλά κι σπανάκι· βιταμίνη D βρίσκουμε σε λιπαρά ψάρια, κρόκο αυγού ή εμπλουτισμένες τροφές.

Jane Murphy, διαιτολόγος στο Ageing and Dementia Research Centre του Bournemouth University, επισημαίνει πως επαρκής πρόσληψη ποιοτικής πρωτεΐνης είναι καθοριστική όσο μεγαλώνουμε: “Με την ηλικία χάνουμε μυϊκή μάζα/δύναμη· χρειαζόμαστε πρωτεΐνη για πρόληψη της σαρκοπενίας”. Όμως πρέπει να συνδυάζεται με ισορροπημένη πρόσληψη υδατανθράκων κι καλών λιπαρών (όπως ελαιόλαδο/αβοκάντο/ξηροί καρποί/λιπαρά ψάρια) μαζί με βιταμίνες-μέταλλα.

Mary Ni Lochlainn, λέκτορας γεροντολογίας στο King’s College London εξηγεί πως καθώς μεγαλώνουμε μεταβάλλεται το μικροβίωμα του εντέρου – μειώνονται οι ωφέλιμοι πληθυσμοί βακτηρίων όπως Firmicutes/Bifidobacterium ενώ αυξάνονται δυνητικά επιβλαβείς όπως Clostridium. Αυτή η ανισορροπία σχετίζεται με νόσο Alzheimer’s/εγκεφαλικά/καρδιοπάθειες.

“Άτομα που ζουν μέχρι τα 100 φαίνεται πως αψηφούν πολλές κοινές εκδηλώσεις γήρανσης” λέει η Ni Lochlainn· “το μικροβίωμά τους είναι πιο ποικιλόμορφο”. Αν κι ακόμη δεν υπάρχει σαφής ορισμός “υγιούς” μικροχλωρίδας εντέρου – φαίνεται πως κάποια συγκεκριμένα είδη όπως Faecalibacterium prausnitzii παρέχουν προστασία στην υγεία.
Για να ενισχύσουμε αυτό το βακτήριο προτείνεται δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες κι πολυφαινόλες (ιδιαίτερα φρούτα/λαχανικά).

ήμερα, όμως, η παγκόσμια έκρηξη της παχυσαρκίας και του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 υποχρεώνει την επιστήμη να επανεξετάσει όσα θεωρούσε δεδομένα. Μήπως οι καλές προθέσεις του παρελθόντος δεν συμβαδίζουν πλέον με τον σύγχρονο τρόπο ζωής;

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ

Η συζήτηση γύρω από τα φάρμακα GLP-1 (όπως η σεμαγλουτίδη, η λιραγλουτίδη και η τιρζεπατίδη) έχει φτάσει σε κάθε επίπεδο χάραξης πολιτικής υγείας. Η πρόσφατη μελέτη των Mozaffarian και συνεργατών (2025) έρχεται να ενισχύσει αυτό το κύμα ενδιαφέροντος, αναδεικνύοντας έναν κρίσιμο, αλλά συχνά υποτιμημένο παράγοντα: τη σωστή διατροφή και τις υγιεινές συνήθειες ως βασικό πυλώνα για τη μέγιστη αποτελεσματικότητα των GLP-1.

Τα φάρμακα αυτά αποδεικνύονται ιδιαίτερα αποτελεσματικά, οδηγώντας σε απώλεια βάρους 5–18% και σημαντική βελτίωση παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά, υπνική άπνοια και λιπώδη νόσο του ήπατος. Ωστόσο, η πραγματική καθημερινή κλινική πρακτική συχνά δείχνει μια διαφορετική εικόνα: παρενέργειες, διακοπή της θεραπείας, ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, απώλεια μυϊκής μάζας και υψηλό κόστος.

«Η προγραμματισμένη, τεκμηριωμένη διατροφική και συμπεριφορική υποστήριξη μπορεί να κάνει τη θεραπεία με GLP-1 πιο αποτελεσματική και μακροχρόνια βιώσιμη», υπογραμμίζει η Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Δήμητρα Ευθυμιοπούλου.

Το κλινικό πλαίσιο: Γιατί τα GLP-1 δεν αρκούν από μόνα τους

Αν και οι θεραπείες GLP-1 έχουν αλλάξει τον χάρτη της αντιμετώπισης της παχυσαρκίας, το αποτέλεσμα δεν είναι αυτόματο ούτε εγγυημένο. Η μελέτη επισημαίνει ότι:

• τα συμπτώματα από το γαστρεντερικό,
• η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και μικροθρεπτικών συστατικών,
• η απώλεια μυών,
• το κόστος,
• και η χαμηλή προσήλωση στη θεραπεία

αποτελούν τα σημαντικότερα εμπόδια που περιορίζουν την επιτυχία.

Το φάρμακο «δουλεύει» καλύτερα μόνο όταν εντάσσεται σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διατροφικής και συμπεριφορικής υποστήριξης. Αυτό καθιστά τη συμμετοχή διαιτολόγων και ομάδων τρόπου ζωής αναπόσπαστο κομμάτι της κλινικής φροντίδας.

Γαστρεντερικές παρενέργειες, αφυδάτωση και απώλεια μυών: Οι πραγματικές προκλήσεις

Η ναυτία, η δυσκοιλιότητα και η διάρροια αποτελούν τους βασικούς λόγους διακοπής της θεραπείας. Επειδή τα GLP-1 επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου, οι ασθενείς συχνά μειώνουν απότομα την πρόσληψη τροφής κατά 20–40%. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• ανεπαρκή κάλυψη βασικών θρεπτικών αναγκών
• αφυδάτωση
• νεφρικά προβλήματα
• απώλεια μυϊκής μάζας
• οστική απώλεια, ιδίως σε ηλικιωμένους

Έως και το 25% της απώλειας βάρους μπορεί να αφορά μυϊκό ιστό, γεγονός που μετατρέπει μια προφανή επιτυχία στη ζυγαριά σε πραγματική πρόκληση για τη συνολική υγεία.

Η μελέτη προτείνει κατανάλωση 1,2–1,6 g πρωτεΐνης ανά κιλό προσαρμοσμένου σωματικού βάρους και συστηματική προπόνηση δύναμης, ώστε να προστατεύονται οι ιστοί που υποστηρίζουν τη λειτουργικότητα και το μεταβολισμό.

Το μοντέλο 5As: Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο φροντίδας

Οι συγγραφείς προτείνουν την προσέγγιση 5As, η οποία ενσωματώνει όλες τις διαστάσεις της θεραπείας:

• Assess: Αξιολόγηση υγείας, διατροφής, συνηθειών και ψυχολογικών παραγόντων.
• Advise: Σαφής ενημέρωση ότι τα φάρμακα αποτελούν εργαλείο και όχι αυτόνομη λύση.
• Agree: Κοινός σχεδιασμός εξατομικευμένων διατροφικών πλάνων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες του ασθενούς.
• Assist: Υποστήριξη για εμπόδια όπως το κόστος ή η περιορισμένη πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα.
• Arrange: Συνεχής παρακολούθηση από διαιτολόγους, ειδικούς συμπεριφοράς και επαγγελματίες άσκησης.

Ένας τέτοιος δομημένος αλγόριθμος καθιστά τη θεραπεία πιο ουσιαστική, πιο ασφαλή και πιο σταθερή στον χρόνο.

Διατροφικές στρατηγικές που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των GLP-1

Η μελέτη τονίζει ότι οι ασθενείς χρειάζονται καθοδήγηση για να καλύπτουν τις ανάγκες τους σε θρεπτικά συστατικά με λιγότερες θερμίδες. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:

• έμφαση σε ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα
• πλούσια σε φυτικές ίνες και μικροθρεπτικά συστατικά
• άπαχες πηγές πρωτεΐνης
• μικρά και συχνά γεύματα
• επαρκή ενυδάτωση
• συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου ή B12 όταν αξιολογείται ότι χρειάζονται

Παράλληλα, οι αλλαγές στη συμπεριφορά σίτισης λόγω GLP-1 απαιτούν παρακολούθηση. Ορισμένοι ασθενείς χάνουν την επιθυμία για φαγητό, άλλοι αποκτούν αποστροφή σε πρωτεΐνες. Σε κάθε περίπτωση, η εξατομίκευση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της θεραπείας.

Η σημασία της άσκησης και των παρεμβάσεων τρόπου ζωής

Η σωματική δραστηριότητα, και ειδικά η προπόνηση με αντιστάσεις, θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για:

• διατήρηση μυϊκής μάζας
• προστασία της οστικής πυκνότητας
• μείωση της φλεγμονής
• ενίσχυση της απώλειας λίπους

Το προτεινόμενο πλάνο περιλαμβάνει τρεις προπονήσεις δύναμης την εβδομάδα και τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης.

Εξίσου σημαντικοί είναι ο ύπνος, η διαχείριση του στρες, η αποφυγή επιβλαβών ουσιών και οι κοινωνικοί δεσμοί. Παρεμβάσεις γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας και τεχνικές ενσυνειδητότητας συμβάλλουν στη μείωση της υποτροπής και στην ενίσχυση της συμμόρφωσης.

Προς ένα νέο μοντέλο πολιτικής για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

«Το σχέδιο Mozaffarian παρουσιάζει μια ολιστική στρατηγική για την παχυσαρκία που συνδυάζει φαρμακοθεραπεία με ιατρική τρόπου ζωής. Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το φάρμακο, αλλά από την ποιότητα της διατροφής, την άσκηση και τη διαρκή υποστήριξη του ασθενούς», σημειώνει η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου.

Το μήνυμα είναι σαφές: η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν είναι μια «γρήγορη» παρέμβαση, αλλά μια διαδικασία διατήρησης υγείας σε βάθος χρόνου. Η επιτυχία απαιτεί συνεργασία ειδικοτήτων, συνεχή παρακολούθηση και οργανωμένη πολιτική υγείας που ενθαρρύνει ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.

Εν τέλει, η θεραπεία με GLP-1 μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο. Όμως η σωστή διατροφή, η άσκηση και η συμπεριφορική υποστήριξη είναι οι πυλώνες που εξασφαλίζουν ότι τα αποτελέσματα θα είναι ουσιαστικά, ασφαλή και μακροχρόνια.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Στη συνέντευξη που ακολουθεί για το libre.gr, ο κ. Αντωνιάδης ρίχνει φως στους δύο βασικούς πυλώνες της πρόληψης: την ορθή διατροφή και τη φυσική άσκηση, την οποία χαρακτηρίζει ευθέως ως «φαρμακευτική παρέμβαση». Παράλληλα, αναλύει τη σημασία του τακτικού προληπτικού ελέγχου, τονίζοντας ότι η υγεία δεν είναι μόνο η θεραπεία της ασθένειας, αλλά και η συστηματική προσπάθεια για τη μείωση της μελλοντικής επιδείνωσής της. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καλή σχέση ιατρού-ασθενούς, στην ενσυναίσθηση, και στην υιοθέτηση των ιατρικών οδηγιών μέσα από μικρά, ρεαλιστικά βήματα και όχι με άγχος. Πρόκειται για έναν πρακτικό οδηγό που ενθαρρύνει την υπεύθυνη στάση ζωής και την οικοδόμηση μιας ουσιαστικής, εμπιστευτικής σχέσης με τον θεράποντα ιατρό.

·         Υπάρχουν σύγχρονες διατροφικές αντιλήψεις που θεωρούνται πιο αποτελεσματικές ή υγιεινές; Τι πρέπει να προσέχει ο καθένας μας όταν επιλέγει τι θα βάλει στο πιάτο του;

«Είναι σημαντικό να καταναλώνουμε, καθημερινά, μια ποικιλία τροφών: λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς και δημητριακά ολικής αλέσεως. Πρέπει να καταναλώνουμε τουλάχιστον 400 γρ. (5 μερίδες) φρούτων και λαχανικών κάθε μέρα. Περιορίστε την πρόσληψη ελεύθερης ζάχαρης σε λιγότερο 6 κουταλάκια του γλυκού. Ελεύθερη ζάχαρη είναι οποιαδήποτε ζάχαρη προστίθεται σε ένα τρόφιμο ή ρόφημα, συμπεριλαμβανομένης της ζάχαρης που υπάρχει ήδη στο μέλι, το σιρόπι και τον χυμό φρούτων. Πρέπει να περιορίσουμε τη συνολική πρόσληψη λίπους σε λιγότερο από 30% της ημερήσιας ενέργειας. Να περιορίσουμε τα κορεσμένα λιπαρά σε λιγότερο από 10% και τα trans λιπαρά σε λιγότερο από 1%. Τα κορεσμένα λιπαρά βρίσκονται στο κρέας, το βούτυρο, την μαργαρίνη, το φοινικέλαιο και το λάδι καρύδας. Τα trans λιπαρά είναι βιομηχανικά παραγόμενα λιπαρά που συχνά βρίσκονται σε αρτοσκευάσματα, τηγανητά τρόφιμα ταχυφαγειων-delivery, έτοιμα μπισκότα, κρουασάν, τυρόπιτες fast food. Αντικαταστήστε τα κορεσμένα και trans λιπαρά στη διατροφή. Αυτό μπορεί να γίνει με πολυακόρεστα λιπαρά που βρίσκονται στα ψάρια, το αβοκάντο, τους ξηρούς καρπούς και τα περισσότερα φυτικά έλαια. Προτιμήστε σπόρους, για παράδειγμα chia ή λιναρόσπορο. Περιορίστε την πρόσληψη αλατιού σε λιγότερο από 5 g/ημέρα και χρησιμοποιήστε ιωδιούχο αλάτι. Αποφύγετε τα τεχνητά γλυκαντικά, τα αναψυκτικά και τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Μάθετε να διαβάζετε τις ετικέτες, ότι φτηνό δεν είναι συνήθως και καλό… Αποφύγετε την κρυμμένη ζάχαρη και τα υδρογονωμένα έλαια, όπου τα βρίσκετε σε ετικέτες! Τα βιολογικά αξίζουν όταν μπορείς να τα εντάξεις χωρίς άγχος ή οικονομική πίεση. Δεν είναι πανάκεια, αλλά είναι μια πιο “καθαρή” και βιώσιμη επιλογή, ιδίως για ευπαθείς ομάδες και για το περιβάλλον. Οι υπερτροφές αξίζουν, αλλά όχι για να “αντικαταστήσουν” τη διατροφή, αξίζουν γιατί αναβαθμίζουν τη διατροφή. Η μεσογειακή δίαιτα, η ελάττωση του αλκοόλ (και ιδανικά η πλήρης αποφυγή του!), η αποφυγή αλατιού και ο αποκλεισμός των ετοίμων – εύκολων φαγητών μπορεί να επιτελέσει μεγάλο έργο».

·         Ποιος είναι ο ρόλος της φυσικής άσκησης στην πρόληψη και στη συνολική υγεία, και πώς βοηθά ακόμη και όταν υπάρχει κάποια θεραπεία σε εξέλιξη;

«Η φυσική άσκηση δεν είναι απλώς “κινητικότητα”: είναι φαρμακευτική παρέμβαση με πολλαπλές δράσεις, σε επίπεδο πρόληψης, θεραπείας και ψυχοσωματικής ισορροπίας. Η τακτική φυσική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων (έμφραγμα, υπέρταση, εγκεφαλικό), σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας, οστεοπόρωσης, κάποιων μορφών καρκίνου (παχέος εντέρου, μαστού). Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, τη γλυκόζη και τα λιπίδια. Βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία και την ψυχική διάθεση. Μειώνει το άγχος, τη θλίψη και τα συμπτώματα κατάθλιψης. Αυξάνει τη διαύγεια, την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση ελέγχου. Δρα θεραπευτικά ακόμη και σε χρόνιες ασθένειες, καθώς ενεργοποιεί τη σύνδεση σώματος–νου:

·         Ενισχύει τη δράση της φαρμακευτικής αγωγής (π.χ. σε υπέρταση, διαβήτη).

·         Περιορίζει τις παρενέργειες κάποιων θεραπειών (όπως κόπωση, αύξηση βάρους, δυσκοιλιότητα, καταβολή).

·         Βελτιώνει τη μυϊκή μάζα και τη φυσική αντοχή, που συχνά μειώνονται λόγω ασθένειας ή καθιστικής ζωής.

·         Ενισχύει την ανάρρωση μετά από επεμβάσεις ή μακρές νοσηλείες, προλαμβάνοντας μυϊκή ατροφία και θρομβώσεις.

Η σωστά προσαρμοσμένη άσκηση είναι μέρος της θεραπείας, όχι απλώς συμπλήρωμα. Η άσκηση είναι “φάρμακο πρόληψης” για σχεδόν κάθε σύστημα του οργανισμού μας».

·         Η πρόληψη θεωρείται πολύ σημαντική στην ιατρική πρακτική. Ποιες είναι οι βασικές προληπτικές εξετάσεις που πρέπει να κάνει κάθε ενήλικας;

«Η ποιοτική παροχή υγειονομικής περίθαλψης για τα άτομα περιλαμβάνει δύο θεμελιώδεις άξονες: την κατάλληλη θεραπεία για την τρέχουσα ασθένεια (εάν υπάρχει κάποια και εάν τυχόν διαγνωστεί) και την κατάλληλη προληπτική φροντίδα για την προσπάθεια μείωσης της μελλοντικής επιδείνωσης της υγείας. Η προληπτική υγειονομική περίθαλψη είναι μια σημαντική πτυχή της ιατρικής πρακτικής, που οδηγεί σε σημαντικές βελτιώσεις στη συνολική υγεία. Δεν υπάρχουν αυστηρές οδηγίες για τη βέλτιστη συχνότητα των περιοδικών επισκέψεων και δεν υπάρχουν στοιχεία στα οποία να βασίζονται οι όποιες συστάσεις συχνότητας. Οι ετήσιες εξετάσεις δεν ενδείκνυνται για τους περισσότερους νεότερους ασθενείς, αν και άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας (όπως ο διαβήτης) δικαιολογούν τακτικές επισκέψεις. Ελλείψει τέτοιων ενδείξεων, προτείνουμε περιοδικές επισκέψεις συντήρησης της υγείας κάθε τρία χρόνια για ενήλικες ασθενείς ≤49 ετών χωρίς χρόνιες παθήσεις και ετησίως για ενήλικες ≤50 ετών (στοιχεία από ΗΠΑ). Για άτομα που δεν έχουν χρόνιες παθήσεις και σπάνια επισκέπτονται κλινικό ιατρό, μια περιοδική επίσκεψη αξιολόγησης της υγείας μπορεί να είναι η μόνη ευκαιρία για να συζητηθεί η προληπτική φροντίδα. Στην Ελλάδα, οι προληπτικές του κράτους είναι μια βασική και cost effective λύση: η επίσκεψη στον προσωπικό ιατρό (παθολόγο – γενικό ιατρό), η διενέργεια μαστογραφίας-τεστ Παπ, η ενδοσκόπηση πεπτικού σε ηλικίες άνω των 45, ο ετήσιος βασικός αιματολογικός έλεγχος που αποφασίζεται από τον ιατρό εξατομικεύοντας σε κάθε άτομο ξεχωριστά, η αξονική θώρακος για καπνιστές άνω των 55 ετών, η καρδιολογική εξέταση προς την ανίχνευση πιθανής καρδιοπάθειας ανά 3ετία μετά τα 20 έτη και ίσως ένα απλό υπερηχογράφημα άνω/κάτω κοιλίας/θυρεοειδούς ως screening πριν τα 50».

·         Πέρα από την εκτέλεση των εξετάσεων, πόσο σημαντικό είναι να συζητάμε τα αποτελέσματα με τον γιατρό μας και να κατανοούμε τι σημαίνουν για την καθημερινή μας ζωή;

«Πολλά ζητήματα εμπλέκονται στην παροχή αποτελεσματικής προληπτικής φροντίδας. Οι κλινικοί γιατροί πρέπει να ιεραρχήσουν και να αποφασίσουν ποιες από τις πολλές διαθέσιμες προληπτικές υπηρεσίες θα προτείνουν και ποιες θα αποθαρρύνουν, για να αποτρέψουν τη βλάβη από ακατάλληλες εξετάσεις ή παρεμβάσεις. Οι προληπτικές υπηρεσίες είναι πιο πιθανό να συζητηθούν όταν οι ασθενείς έχουν μια εδραιωμένη σχέση με έναν συγκεκριμένο κλινικό ιατρό. Οι περιοδικές επισκέψεις μπορεί να έχουν και άλλα οφέλη, όπως η ανάπτυξη της σχέσης ασθενούς-κλινικού γιατρού, η ανακούφιση της ‘ανησυχίας’ του ασθενούς και η εκπαίδευση των ασθενών σχετικά με τον τρόπο πρόσβασης στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης. Ο καλός ιατρός μπορεί να αναγνωρίσει το ενδιαφέρον του ασθενούς για τη διατήρηση της υγείας και της μακροζωίας και να τον βοηθήσει ουσιαστικά αποθαρρύνοντας άχρηστες εξετάσεις, ενώ παράλληλα προτείνει και κατευθύνει προς άλλες προληπτικές δραστηριότητες που προσφέρουν μεγαλύτερη πιθανότητα οφέλους σε σχέση με τις επαναλαμβανόμενες εξετάσεις».

·         Παράλληλα με τις προληπτικές εξετάσεις, πολλές φορές, ο γιατρός μπορεί να μας συστήσει αλλαγές στη διατροφή ή τον τρόπο ζωής. Είναι εύκολο να ενσωματώσουμε αυτές τις συστάσεις χωρίς να νιώθουμε πίεση ή άγχος;

«Αυτό είναι ένα από τα πιο δύσκολα αλλά και πιο σημαντικά σημεία στην καθημερινή ιατρική πράξη. Η ενσωμάτωση των ιατρικών οδηγιών στην καθημερινότητα χωρίς να δημιουργείται άγχος στον ασθενή απαιτεί συνδυασμό επικοινωνιακής ευαισθησίας, ψυχολογικής κατανόησης και ρεαλιστικού σχεδιασμού.

·         Προσαρμόζουμε τις οδηγίες στο πλαίσιο ζωής του ασθενούς (εργασία, οικογένεια, οικονομική δυνατότητα, συνήθειες). Αποφεύγουμε γενικόλογες συμβουλές τύπου “πρέπει να αλλάξεις τρόπο ζωής” και μετατρέπουμε τις οδηγίες σε συγκεκριμένα, μικρά και εφαρμόσιμα βήματα. Π.χ. αντί για “να περπατάτε περισσότερο”, “δοκιμάστε 10 λεπτά περπάτημα μετά το βραδινό φαγητό, 3 φορές την εβδομάδα”.

·         Χρήση θετικού λόγου. Επικεντρωνόμαστε στο τι μπορεί να κάνει ο ασθενής, όχι στο τι δεν πρέπει. Η γλώσσα μας να είναι ενδυναμωτική, όχι απειλητική. Π.χ. “Αυτό θα βοηθήσει να νιώθετε περισσότερη ενέργεια” αντί για “αν δεν το κάνετε, θα επιδεινωθεί η κατάστασή σας”.

·         Συν-διαμόρφωση του πλάνου. Κάνουμε τον ασθενή συμμέτοχο στη λήψη αποφάσεων. Ρωτάμε “τι πιστεύετε ότι μπορείτε να αλλάξετε πιο εύκολα πρώτα;” Έτσι αυξάνεται η συμμόρφωση και μειώνεται το άγχος, γιατί νιώθει ότι έχει έλεγχο.

·         Απλή, κατανοητή γλώσσα. Αποφεύγουμε ιατρικούς όρους ή επεξηγούμε τους απαραίτητους με καθημερινά παραδείγματα. Ο ασθενής χρειάζεται να κατανοεί για να ενεργοποιηθεί, όχι να φοβηθεί.

·         Μικρά βήματα – μικρές νίκες. Εξηγούμε ότι η σταδιακή αλλαγή είναι πιο ρεαλιστική και αποτελεσματική. Αναγνωρίζουμε και ενθαρρύνουμε κάθε θετική προσπάθεια, ακόμη και μικρή. Αυτό μειώνει το άγχος και ενισχύει την αυτοπεποίθηση.

·         Ενσωμάτωση ευχάριστων στοιχείων. Συνδέουμε τις οδηγίες με κάτι που ο ασθενής απολαμβάνει. Π.χ. αν του αρέσει η μουσική, να περπατά ακούγοντας αγαπημένα κομμάτια. Έτσι, η οδηγία παύει να είναι “υποχρέωση” και γίνεται μέρος μιας θετικής εμπειρίας.

·         Καλλιέργεια σχέσης εμπιστοσύνης. Το άγχος μειώνεται όταν ο ασθενής νιώθει ότι ο γιατρός του νοιάζεται, όχι ότι τον “ελέγχει”. Λίγη ενσυναίσθηση (“ξέρω ότι δεν είναι εύκολο αυτό, αλλά είμαι εδώ να το κάνουμε μαζί”) κάνει τεράστια διαφορά».

·         Πώς μπορούν οι πολίτες να ενημερωθούν καλύτερα και να γίνουν ενεργοί στη φροντίδα της υγείας τους, χωρίς να περιμένουν μόνο το ραντεβού με τον γιατρό;

«Υπολογίζεται ότι έως και το ένα τρίτο των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα μπορούν να προληφθούν με υγιεινή διατροφή και σωματική δραστηριότητα ΜΟΝΟ. Εκτός αυτού έχει επίσης υπολογιστεί πως οι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με την εμφάνιση κακοήθειας ΒΕΛΤΙΩΝΟΝΤΑΙ και ελαττώνεται η επίπτωση καρκίνου ΓΕΝΙΚΑ με απλές οδηγίες όπως:

·         Αποφυγή καπνού.

·         Να είστε σωματικά δραστήριοι (άνω των 30 λεπτών αερόβιο καθημερινά συν 2-3 φορές την εβδομάδα ασκήσεις με βάρη για 20 λεπτά σε άτομα άνω των 45).

·         Διατήρηση υγιούς βάρους.

·         Κατανάλωση τροφής πλούσιας σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως και χαμηλής περιεκτικότητας σε κορεσμένα/trans λιπαρά.

·         Περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ.

·         Προστασία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (συμπεριλαμβανομένου του εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων).

·         Αποφυγή υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο.

·         Καλός ύπνος.

·         Διαθέσιμος χρόνος για οτιδήποτε ΕΚΤΟΣ εργασίας με σαφή οριοθέτηση.

·         Αποφυγή απομόνωσης και ένταξη σε κοινωνικές επαφές και δραστηριότητες.

Η αέναη αναζήτηση στο ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ και η αθρόα παροχή οδηγιών από διάφορες πηγές ενημέρωσης(?) μπορεί να καταστεί επικίνδυνη. Η λήψη ουσιών και βιταμινών θα πρέπει να έχει την έγκριση του ιατρού σας κατά βάση. Ελπίζω να βρείτε ένα ιατρό που να εμπιστεύεστε!».

Η υγεία είναι μια προσωπική ευθύνη που οικοδομείται με συνέπεια και γνώση. Η μεσογειακή διατροφή, η άσκηση ως «φάρμακο» και η εμπιστοσύνη στον γιατρό αποτελούν τους τρεις κρίσιμους παράγοντες για μια ποιοτική ζωή και μακροζωία. Ας ακολουθήσουμε τις πολύτιμες συμβουλές του κ. Αντωνιάδη και την προτροπή του για συνεχή μικρά βήματα προς την αλλαγή.

Στη μελέτη συνεργάστηκαν κορυφαίοι εμπειρογνώμονες στη διατροφή, την περιβαλλοντική επιστήμη, την οικονομία, τη γεωργία, τη δικαιοσύνη και την πολιτική υγείας από όλο τον κόσμο, προκειμένου να παρέχουν την πιο ισχυρή επιστημονική αξιολόγηση των συστημάτων τροφίμων. Τα συστήματα τροφίμων περιλαμβάνουν όλες τις διαδικασίες και τους φορείς που εμπλέκονται στη διατροφή των πληθυσμών, από την παραγωγή και την επεξεργασία έως τη διανομή και την κατανάλωση, καθώς και τα σχετικά πλαίσια διακυβέρνησης και πολιτικής. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, που τα καθιστά έναν από τους κύριους παράγοντες της κλιματικής αλλαγής, προέρχονται από μια πληθώρα δραστηριοτήτων, όπως την παραγωγή κρέατος, την παραγωγή ρυζιού, την αλλαγή χρήσης γης και την αποψίλωση των δασών.

   Η έκθεση αναδεικνύει και την έντονη ανισότητα που έχουν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των σημερινών διατροφικών προτύπων στις διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Συγκεκριμένα, η διατροφή του πλουσιότερου 30% του παγκόσμιου πληθυσμού ευθύνεται για περίπου το 70% των συνολικών περιβαλλοντικών πιέσεων που προκαλούνται από τα συστήματα τροφίμων. Αντίθετα, περίπου 3,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή υγιεινή διατροφή, δίκαιους μισθούς και ασφαλή περιβάλλοντα. Εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να απασχολούνται σε γεωργικές εργασίες και το 32% των εργαζομένων στον τομέα των τροφίμων δεν αμείβεται με αξιοπρεπείς μισθούς. Ειδικά οι γυναίκες αντιμετωπίζουν συστηματικές μισθολογικές ανισότητες και δεν έχουν επαρκή εκπροσώπηση.

   Αυτή η κρίση ανισότητας και περιβαλλοντικής βλάβης που διαπιστώνεται απειλεί την ανθρώπινη υγεία και την ανθεκτικότητα της Γης, υπογραμμίζεται από τους ειδικούς.

   Στη μελέτη προτείνεται η Πλανητική Υγιεινή Διατροφή, που δίνει έμφαση σε ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες με μέτρια πρόσληψη ζωικών προϊόντων και σχετίζεται με 27% χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Υπολογίζεται ότι η παγκόσμια υιοθέτηση αυτού του διατροφικού προτύπου θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτρέψει περίπου 15 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως και να μειώσει σημαντικά τους κινδύνους χρόνιων ασθενειών, όπως ο διαβήτης τύπου 2, οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο καρκίνος και οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

   Οι συγγραφείς της μελέτης ζητούν στοχευμένες πολιτικές για τη βελτίωση της προσβασιμότητας σε θρεπτικά τρόφιμα, την εξασφάλιση δίκαιων μισθών και συνθηκών εργασίας και την ενδυνάμωση των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, ώστε να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διακυβέρνηση.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

   www.thelancet.com/commissions-do/EAT-2025

Τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας δείχνουν πως τα νοικοκυριά που διαμένουν σε ενοικιασμένη κατοικία δαπανούν το 17,1% του προϋπολογισμού τους, κατά μέσο όρο, για ενοίκιο.

Ενώ το μερίδιο της μέσης δαπάνης για είδη διατροφής και μη οινοπνευματώδη ποτά και στέγαση των νοικοκυριών του φτωχότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 55,9% των δαπανών των νοικοκυριών, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 24,7%.

Η μέση ετήσια δαπάνη των νοικοκυριών για αγορές, το 2024, ανήλθε στα 20.694,48 ευρώ (1.724,54 το μήνα), καταγράφοντας αύξηση 3,6%, σε τρέχουσες τιμές σε σχέση με το 2023.

Μάλιστα, το 50% των νοικοκυριών δαπανούν περισσότερα από 1.338 ευρώ το μήνα.

Πού ξοδέψαμε τα περισσότερα

Το μεγαλύτερο μερίδιο των δαπανών του μέσου προϋπολογισμού των νοικοκυριών, σε τρέχουσες τιμές, αφορά:

• στα είδη διατροφής και μη οινοπνευματώδη ποτά (20,7%),
• στη στέγαση (14,4%) και
• στις μεταφορές (13,3%), ενώ το μικρότερο μερίδιο των δαπανών (2,2%) αντιστοιχεί στην ασφάλεια και τις οικονομικές υπηρεσίες.

Τα νοικοκυριά που διαμένουν σε αγροτικές περιοχές δαπανούν κατά μέσο όρο 1.296,41 ευρώ τον μήνα, ενώ αυτά που διαμένουν σε αστικές περιοχές 1.821,26 ευρώ.

Επομένως, τα νοικοκυριά που διαμένουν σε αγροτικές περιοχές δαπανούν, κατά μέσο όρο, 28,8% λιγότερο από τα νοικοκυριά που διαμένουν σε αστικές περιοχές.

Τα νοικοκυριά που διαμένουν στην περιφέρεια Αττικής δαπανούν, κατά μέσο όρο, το 117,7% της μέσης μηνιαίας δαπάνης των νοικοκυριών της χώρας, ενώ αυτά που διαμένουν στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας το 68,7% αυτής.

Το 2024, σε σύγκριση με το 2023, τα νοικοκυριά που διαμένουν στην περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας αύξησαν τις δαπάνες τους, κατά μέσο όρο 9,8%, ενώ αυτά που διαμένουν στην περιφέρεια Πελοποννήσου κατά 1,4%.

Το κόστος της διατροφής

Όσον αφορά στις δαπάνες για είδη διατροφής και μη οινοπνευματώδη ποτά, σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα (2023), παρατηρείται αύξηση της μέσης μηνιαίας δαπάνης (τρέχουσες τιμές), στα παρακάτω είδη:

• έλαια και λίπη (12,6%),
• ψάρια (9,3%)
• φρούτα (4,8%)
• ζάχαρη, μαρμελάδες, μέλι, σιρόπια, σοκολάτα (4,5%)
• μεταλλικά νερά, αναψυκτικά, χυμοί φρούτων και λαχανικών (3,6%),
• λαχανικά (3,3%),
• κρέας (3,0%) και
• καφές, τσάι και κακάο (2,8%)

Μείωση της μέσης μηνιαίας δαπάνης (τρέχουσες τιμές), παρατηρείται στα παρακάτω είδη: λοιπά είδη διατροφής (-11,9%), γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά (-1,7%) και αλεύρι, ψωμί, δημητριακά (-0,8%).

Το μερίδιο της μέσης δαπάνης για είδη διατροφής και μη οινοπνευματώδη ποτά και στέγαση των νοικοκυριών του φτωχότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 55,9% των δαπανών των νοικοκυριών, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 24,7%.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ένα σύνηθες μοτίβο. Ο έφηβος/η έφηβη (είναι βέβαια, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας, πιο συχνές οι περιπτώσεις που αφορούν κορίτσια) τρώει κάθε μέρα και λίγο λιγότερο.

Οι γονείς δεν δίνουν αρχικά ιδιαίτερη σημασία αλλά το παιδί αρχίζει να έχει μία ιδέα για το σωματικό του βάρος η οποία είναι προδήλως πλασματική.

• Χαρακτηριστικό παράδειγμα: Εφηβη, φανερά αδύνατη, ισχυρίζεται ότι έχει παραπανίσια κιλά και ότι γι’ αυτό το λόγο πρέπει να χάσει βάρος.

Ακόμα και αυτό το σημάδι ίσως δεν αποδεχθεί αρκετό για να θορυβήσει αρκετά στους γονείς. Στο επόμενο στάδιο όμως το παιδί έχει χάσει βάρος κάτι που σημαίνει ότι φτάνει σιγά-σιγά η ημέρα που οι δυνάμεις του εξαντλούνται.

Σύμφωνα με το ελληνικό κέντρο διατροφικών διαταραχών τα αιτήματα προς το κέντρο για βοήθεια αυξήθηκαν κατά 220% τη διετία 2021-2023.

Γιατί συνέβη αυτό; Διότι ο εγκλεισμός του covid (θυμηθείτε ότι περάσαμε δύο λοκ-ντάουν και ότι τα παιδιά πέρασαν μήνες ολόκληρους μπροστά από τις οθόνες για να κάνουν μάθημα) άφησε το δικό του, ιδιαίτερα αρνητικό αποτύπωμα στους εφήβους.

Συνολικά 3 στα 10 παιδιά ηλικίας 14-16 ετών εμφανίζουν κάποιας μορφής διατροφική διαταραχή, τυπική ή άτυπη. Το ποσοστό είναι σαφώς πολύ μεγάλο και δεν επιτρέπει κανένα περιθώριο για εφησυχασμό.

Η διατροφική διαταραχή σχετίζεται επίσης με ιδιαιτερότητες που εμφανίζονται αρκετά συχνά στους εφήβους. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η μειωμένη αυτοπεποίθηση είναι μερικά από αυτά τα χαρακτηριστικά.

Την ίδια ώρα ολοένα και περισσότεροι έφηβοι νιώθουν πίεση να πλησιάζουν τα σωματικά “στάνταρντ” που εμφανίζονται στα κοινωνικά δίκτυα. Σε εφαρμογές όπως το tik-tok οι εικόνες που συνήθως προβάλλονται αγγίζουν το “τέλειο” σε ότι αφορά τη σωματική διάπλαση και το βάρος. Ο έφηβος ή η έφηβη έτσι σπεύδει να μιμηθεί το μοντέλο εφαρμόζοντας όλους τους λάθους τρόπους.

Συνοπτικά, όπως δείχνουν τα στοιχεία, η εμφάνιση διατροφικών διαταραχών σχετίζεται με:

• Φύλο (συχνότερα στα κορίτσια)
• Αστικό περιβάλλον
• Δυσφορία με το σώμα, χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Οικογενειακό ιστορικό δίαιτας ή διαταραχών διατροφής
• Πίεση από τα κοινωνικά δίκτυα, το σχολείο και τους συνομηλίκους

Είναι, άρα, πολύ σημαντική η έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος και η άμεση παρέμβαση από ειδικούς οι οποίοι θα προσφέρουν εξατομικευμένη θεραπεία σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε εφήβου και το είδους της νόσου.

Οι μελέτες εξέτασαν την επίδραση διατροφών υψηλών σε φυτικές ίνες και κετογονικών διατροφών στην πρόοδο του καρκίνου, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και την αποτελεσματικότητα των θεραπειών, όπως επισημαίνουν η Αιματολόγος, Δρ. Δέσποινα Φωτίου, η Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής ΚλινικήςΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος.  

Η μελέτη NUTRIVENTION

Με κύρια ερευνήτρια την Dr. Urvi A. Shah, από το Κέντρο Καρκίνου Memorial Sloan Kettering, η μελέτη διερεύνησε την επίδραση της διατροφής βασισμένης σε φυτά και υψηλή σε φυτικές ίνες σε ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και ασυμπτωματικό πολλαπλούν μυέλωμα, πρόδρομες καταστάσεις για το πολλαπλούν μυέλωμα. Εντάχθηκαν άτομα με δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) πάνω από 25 kg/m² και κατανάλωσαν γεύματα υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες για 12 εβδομάδες. Ο στόχος της μελέτης ήταν να καθοριστούν τα ποσοστά συμμόρφωσης των συμμετεχόντων και να αξιολογηθεί η μείωση του ΔΜΣ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ποσοστό συμμόρφωσης 91% στις 12 εβδομάδες και 58% στις 52 εβδομάδες, με μέση μείωση του ΔΜΣ κατά 7%, η οποία διατηρήθηκε για έναν χρόνο. Επίσης, παρατηρήθηκε μείωση της αντοχής στην ινσουλίνη, αύξηση της ποικιλομορφίας του μικροβιώματος και μείωση της φλεγμονής. Σε δύο ασθενείς με πρόοδο νόσου παρατηρήθηκε σταθεροποίηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορεί να αλλάξουν την πορεία της νόσου.

Προκλινικές μελέτες σε ζώα εργαστήριου επιβεβαίωσαν αυτά τα ευρήματα, συνδέοντας τη διατροφή υψηλή σε φυτικές ίνες με αυξημένη ποικιλομορφία του μικροβιώματος, μείωση της φλεγμονής, βελτίωση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού και μείωση της παθολογικής ανάπτυξης πλασματοκυττάρων. Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγαλύτερη μελέτη με 150 ασθενείς.

Ερευνητές από το Εθνικό Κέντρο Ιατρικής City of Hope ανέφεραν ότι η διατροφή υψηλή σε φυτικές ίνες συσχετίστηκε με αυξημένη συνολική επιβίωση και μικρότερα ποσοστά νόσου μοσχεύματος έναντι ξενιστή (GVHD) σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αλλογενή μεταμόσχευση. Αναλύοντας τις διατροφικές συνήθειες 173 ασθενών, η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υψηλή πρόσληψη φυτικών ινών στη διατροφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέθοδος μείωσης των ποσοστών του GVHD στο κατώτερο γαστρεντερικό σύστημα μέσω της καλύτερης υγείας του μικροβιώματος του εντέρου. Σε προκλινικό μοντέλο, μια διατροφή πλούσια σε κυτταρίνη (12%) βελτίωσε τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και μείωσε τη θνησιμότητα από GVHD. Τα ευρήματα οδήγησαν στην υιοθέτηση νέων πρωτοκόλλων διατροφής, με έμφαση στις φυτικές ίνες ως στρατηγική για τη μείωση της βαρύτητας του GVHD στους ασθενείς που υποβάλλονται σε αλλογενή μεταμόσχευση.

Μια πρόσφατη προκλινική μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια έδειξε πώς μια κετογονική διατροφή – πλούσια σε λιπαρά και χαμηλή σε υδατάνθρακες – μπορεί να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των κυτταρικών θεραπειών (CAR T-Cell). Τα ζώα εργαστηρίου που τρέφονταν με κετογονική διατροφή είχαν μεγαλύτερη επιβίωση σε σύγκριση με άλλα διατροφικά μοντέλα και καλύτερο έλεγχο του όγκου. Το αποτέλεσμα αυτό αποδόθηκε στο βήτα-υδροξυβουτυρικό (BHB), έναν μεταβολίτη που παράγεται κατά την κέτωση και φάνηκε να βελτιώνει τη λειτουργία των CAR T κυττάρων μέσω μεταβολικών και γενετικών τροποποιήσεων. Επιπλέον, η χορήγηση BHB κατά τη θεραπεία CAR T-Cell ενίσχυσε την ανοσολογική απόκριση και τα θεραπευτικά αποτελέσματα. Τα ευρήματα ενθάρρυναν την έναρξη μιας κλινικής μελέτης για τη συμπλήρωση BHB σε ασθενείς με λέμφωμα.

Τα ευρήματα αυτά είναι σημαντικά και υπογραμμίζουν τη σύνδεση μεταξύ της υγείας του εντέρου και των εκβάσεων του καρκίνου. Οι διατροφικές παρεμβάσεις, όπως οι διατροφές υψηλές σε φυτικές ίνες και οι κετογονικές, φαίνεται να ενισχύουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και να μειώνουν τη φλεγμονή, ανοίγοντας νέους δρόμους για τη φροντίδα των ασθενών με καρκίνο.

Γεωργία Κριεμπάρδη

Βασισμένη σε δεδομένα από 44 χώρες που συμμετείχαν στην πιο πρόσφατη (2022) έρευνα του διακρατικού προγράμματος Health Behaviour in School-aged Children, HBSC (η Ελλάδα συμμετέχει μέσω του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «Κώστας Στεφανής-ΕΠΙΨΥ), η έκθεση καταδεικνύει την επικράτηση των ανθυγιεινών διατροφικών συνηθειών, του υψηλού επιπολασμού της υπερβαρότητας και της παχυσαρκίας, αλλά και των χαμηλών επιπέδων φυσικής δραστηριότητας και άσκησης στους εφήβους—παραγόντων που έχουν συνδεθεί με τον κίνδυνο ανάπτυξης μεταβολικού συνδρόμου, καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη και καρκίνου.

Στην Ελλάδα, το 28% των εφήβων ηλικίας 11, 13 και 15 ταξινομούνται βάσει του δείκτη μάζας σώματος ως υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από το διεθνές (22%), και έχουν την 7η υψηλότερη θέση στην σχετική κατάταξη για όλες τις ηλικίες μαζί, και τη 2η υψηλότερη στους 15χρονους. Μάλιστα, όπως συμβαίνει και διεθνώς, το παραπάνω ποσοστό έχει αυξηθεί σημαντικά (κυρίως στα αγόρια) μετά το 2018 (25%), σηματοδοτώντας μια αναδυόμενη πρόκληση για τη δημόσια υγεία που προσκαλεί σε άμεση αντίδραση. Στον αντίποδα, το 4% των εφήβων στη χώρα μας (5% διεθνώς) φαίνεται να είναι ελλιποβαρείς. Αξιοσημείωτο είναι ότι περισσότεροι από ένας στους τέσσερις (28%) εφήβους στη χώρα μας (29% διεθνώς) αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως «παχύ», με το ποσοστό αυτό να είναι σημαντικά υψηλότερο στα κορίτσια (33%, έναντι 22% στα αγόρια -όμοια τάση και διεθνώς).

Από τα ευρήματα αξίζει να αναφερθεί πως διεθνώς μόνο το 20% των εφήβων πληρούν τις συστάσεις του ΠΟΥ για τουλάχιστον 60 λεπτά καθημερινής μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας (25% στα αγόρια και 15% στα κορίτσια). Στην Ελλάδα, το ποσοστό είναι σημαντικά χαμηλότερο (14%, 18% στα αγόρια και 10% στα κορίτσια), με τη χώρα μας κατατάσσεται 40η μεταξύ των 43 χωρών με δεδομένα σε αυτόν το δείκτη. Το ποσοστό επαρκούς φυσικής δραστηριότητας τείνει μάλιστα να μειώνεται όσο οι έφηβοι μεταβαίνουν ηλικιακά από τα 11 (ΣΤ Δημοτικού, 16%) στα 13 (Β Γυμνασίου, 13%) ή τα 15 (Α Λυκείου), με μόνο το 12% των 15χρονων να πληρούν τη σύσταση (16% διεθνώς).

Περίπου το 30% των εφήβων ηλικίας 11, 13 και 15 στην Ελλάδα θεωρούνται σωματικά ανενεργοί (αναφέρουν μέτρια-έως-έντονη φυσική δραστηριότητα διάρκειας ≥60’ το πολύ 2 ημέρες την εβδομάδα), με το ποσοστό αυτό να αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Είναι δε αξιοσημείωτο ότι η αναλογία των σωματικά ανενεργών εφήβων είναι στη χώρα μας μεγαλύτερη εκείνης των περισσοτέρων χωρών που συμμετέχουν στην έρευνα (24%), ενώ -όπως συμβαίνει και αλλού στον κόσμο- είναι επιπλέον σημαντικά μεγαλύτερη και μεταξύ των εφήβων που ζουν σε οικογένειες από αναλογικά χαμηλότερο οικονομικό επίπεδο. Επιπλέον, το ποσοστό των εφήβων στην Ελλάδα που ταξινομούνται ως σωματικά ανενεργοί είναι σημαντικά αυξημένο σήμερα (30%) συγκριτικά με το 2018 (24%), ιδιαίτερα στα κορίτσια—ενδεικτικό σημαντικών μεταβολών στον τρόπο με τον οποίο μια σημαντική μερίδα των εφήβων πλέον μετακινείται ή αξιοποιεί τον ελεύθερό τους χρόνο.

Από την έρευνα προκύπτει ότι μόνο το 38% των εφήβων διεθνώς καταναλώνουν φρούτα ή/και λαχανικά καθημερινά, με το αντίστοιχο ποσοστό να είναι σημαντικά χαμηλότερο (30%) στη χώρα μας (4η χαμηλότερη θέση στη σχετική κατάταξη). Επίσης, μόνο οι δύο στους 5 (41%) εφήβους στην Ελλάδα ξεκινούν το πρωί για το σχολείο έχοντας φάει πρωινό – ποσοστό και πάλι χαμηλότερο συγκριτικά με το διεθνή μέσο όρο (51%). Μάλιστα, όπως συμβαίνει και διεθνώς, το ποσοστό των εφήβων στην Ελλάδα που τρώνε πρωινό τις καθημερινές έχει μειωθεί σημαντικά το 2022 συγκριτικά με το 2018 (48%), εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις στα επίπεδα ενέργειας και συγκέντρωσης αλλά και την ποιότητα της διατροφής των εφήβων, γενικότερα. Στα ενθαρρυντικά είναι ότι σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά εφήβων στη χώρα μας αναφέρουν ότι καταναλώνουν καθημερινά γλυκά, σοκολάτες, κλπ. (18% έναντι 25% διεθνώς) ή αναψυκτικά που περιέχουν ζάχαρη (6% έναντι 15% διεθνώς), στοιχείο που ενδεχομένως δείχνει ευαισθητοποίηση σχετικά με τις επιβλαβείς επιπτώσεις της υπερβολικής κατανάλωσης ζάχαρης στην υγεία, ανεξαρτήτως κοινωνικοοικονομικού επιπέδου (αντίθετα, διεθνώς, τα δύο ποσοστά διαφέρουν μεταξύ των κοινωνικοοικονομικών επιπέδων).

• Τα παραπάνω στοιχεία ερμηνεύει στο libre ο Τάσος Φωτίου, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας HBSC-Greece (Ελληνικό σκέλος του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Health Behaviour in School-aged Children, HBSC/WHO, το οποίο διενεργείται υπό την αιγίδα και τη συνεργασία του Π.Ο.Υ. ), στο Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ» (ΕΠΙΨΥ).

Μάλιστα, όπως επισημαίνει από την αρχή της συζήτησής μας, «είναι χειρότερα τα πράγματα συγκριτικά με την προηγουμένη τετραετία, που έχουμε δεδομένα. Παρατηρούμε συγκριτικά αυξημένη αδράνεια, μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και σε πτώση τη συνήθεια λήψης πρωινού».

«Τα πάντα ξεκινούν από το οικογενειακό πλαίσιο. Οι συμπεριφορές , οι επιλογές των εφήβων καθορίζονται από το πλαίσιο που θέτει η οικογένεια» τονίζει ο κ. Φωτίου κι εξηγεί: «Αν, για παράδειγμα, οι γονείς δεν έχουν ξεκάθαρο το πλαίσιο για τη λήψη πρωινού, αν το πρωινό δεν είναι στο τραπέζι, δεν είναι ο έφηβος που προκαλεί τη συμπεριφορά του αυτή αλλά το πλαίσιο που του την επιτρέπει. Αντίστοιχα και με τη φυσική δραστηριότητα. Οι έφηβοι έχουν διεκδικήσει μεγαλύτερη αυτονομία στον χρόνο τους, και πολύ καλώς. Αλλά, από τη μία οι γονείς μπορεί να αδιαφορούν (ή να επιτρέπουν με την καλή έννοια) για το πόσο πολύ μπορεί να είναι μπροστά από μία οθόνη το παιδί, ενώ θα μπορούσε να αθλείται, να παίζει έξω, από την άλλη τα παιδιά λογοδοτούν λιγότερο για το τι κάνουν στον ελεύθερό τους χρόνο, και απλά ο χρόνος που ξοδεύεται περιλαμβάνει λιγότερο έντονη φυσική δραστηριότητα, παιχνίδι έξω ή σωματική άσκηση και λιγότερο ποιοτική διατροφή».

Από το πλαίσιο δε θα μπορούσε να είναι εκτός και ο οικονομικός παράγοντας μέσα σε μία βαθιά κρίση που περνά η κοινωνία. Ο οικονομικός παράγοντας παίζει ρόλο στη διαμόρφωση αυτών των συνηθειών, αλλά ως έναν βαθμό. Όπως εξηγεί ο κ. Φωτίου «το αν ένα παιδί -ανεξαρτήτως του οικονομικού επιπέδου της οικογένειας- θα βρει κάτι πάνω στο τραπέζι ως πρωινό για να το καταναλώσει δεν έχει να κάνει με το οικονομικό επίπεδο. Αυτό που έχει να κάνει με το οικονομικό επίπεδο είναι η ποιότητα αυτού που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι. Άλλο να βρει έναν φρεσκοστυμμένο χυμό από πορτοκάλια, άλλο έναν έτοιμο με ζάχαρη και συντηρητικά. Μια οικογένεια που δυσκολεύεται να καλύψει τις πάγιες ανάγκες εννοείται ότι θα περιορίσει από τρόφιμα, τα όποια λόγω της ποιότητας τους κοστίζουν παραπάνω. Ένας γονιός από μια μειονεκτούσα οικονομική κατάσταση, στο ράφι, θα επιλέξει το φθηνότερο προϊόν, το όποιο συνήθως συνοδεύεται από χαμηλής ποιότητας υλικά».

Ωστόσο, «στη βάση της ποιότητας της διατροφής είναι η διατροφική γνώση, διατροφική εγγραμματοσύνη», υπογραμμίζει ο ίδιος κι εξηγεί: «Ακόμα κι ένας γονιός που δυσκολεύεται οικονομικά, αν έχει ένα στοιχειώδες επίπεδο διατροφικής γνώσης και αυτό με έναν τρόπο το περάσει στο νοικοκυριό, το παιδί θα μεγαλώσει με μια καλύτερη βάση… Υπάρχουν και τα λιγότερο ακριβά φρούτα που είναι μια χαρά υγιεινά. Χρειάζεται η δεξιότητα των γονιών να περάσουν αύτη την εγγραμματοσύνη στα παιδιά τους. Το ίδιο και σε ότι αφορά τη σωματική άσκηση.

Το οικονομικό παίζει ρολό σε αυτό το κομμάτι -από την εγγραφή σε έναν αθλητικό σύλλογο, μέχρι τον αθλητικό εξοπλισμό που απαιτείται, ακόμα και το κόστος των μετακινήσεων για να πάει και να γυρίσει από μια αθλητική δραστηριότητα το παιδί. Όταν δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα για οργανωμένη σωματική άσκηση, το επόμενο που θέλουμε είναι να υπάρχει κοντά στην περιοχή ένας ελεύθερος χώρος, μια πλατεία, αθλητικά δημοτικά κέντρα που να προσκαλούν με τις εγκαταστάσεις τους και χωρίς χρέωση τα παιδιά για ελεύθερο παιχνίδι, ελεύθερη άσκηση. Επίσης, σημαντικό και ανέξοδο είναι η πρόσβαση στο σχολείο να μπορεί να γίνει με τα πόδια και σε ασφαλείς δρόμους, ώστε το παιδί το έλλειμμα της σωματικής άσκηση να το αντισταθμίζει μέσω αυτής της διαδρομής».

Καταλήγοντας θα πει πως «φυσικά υπάρχει θέμα ανισοτήτων», δεδομένου ότι ο οικονομικός παράγοντας παίζει ρόλο στη διαμόρφωση των παραπάνω συνηθειών μας, αλλά «θα επιστρέψω και θα επιμείνω στο βασικό στοιχείο: αν μια οικογένεια θέλει και έχει τη στοιχειώδη βάση στη διατροφική εγγραμματοσύνη, και με οικονομικά ανεκτούς τρόπους μπορεί να ενθαρρύνει τα παιδιά να κάνουν σωματική άσκηση και υγιεινή διατροφή».

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ιδρυτής της Ierax Analytix, Χάρης Λαλάτσης, «αρχικά, παρατηρούμε ότι η αύξηση των τιμών έχει επηρεάσει τις διατροφικές συνήθειες των περισσότερων ερωτώμενων σε μεγάλο βαθμό (75%). Μάλιστα, φαίνεται ότι έχουν επηρεαστεί εντονότερα άτομα άνω των 50 ετών».

Μεγαλώνει η κατανάλωση λιγότερο υγιεινών τροφών

Σύμφωνα με τον κ. Λαλάτση, η οικονομική κατάσταση που εκφράζει το νοικοκυριό των καταναλωτών παίζει σημαντικό ρόλο στις διατροφικές συνήθειες. Συγκεκριμένα, το 41% όσων είναι άνετα οικονομικά δεν έχει επηρεαστεί καθόλου από την αύξηση τιμών τη στιγμή που το αντίστοιχο ποσοστό για όσους δεν τα βγάζουν πέρα είναι 2%. Για την τελευταία κατηγορία, οι μισοί δήλωσαν πως έχουν επηρεαστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Σημαντικό, επίσης, είναι το γεγονός ότι 41% δηλώνουν πως καταναλώνουν λιγότερες υγιεινές τροφές σε σχέση με έξι μήνες πριν. Αυτό δείχνει μια μεγάλη απόκλιση από το υγιεινό και φρέσκο φαγητό (λαχανικά, φρούτα), σύμφωνα με τον κ. Λαλάτση. Αντίστοιχα, ποσοστό 16% αγοράζει περισσότερο πρόχειρο φαγητό (junk food) και άρα τρέφεται με περισσότερες κενές θερμίδες σε σχέση με παλαιότερα.

Αξίζει να αναφερθεί ότι ποσοστό 66% των ερωτώμενων, το τελευταίο εξάμηνο αγοράζει λιγότερα τρόφιμα, λόγω της ακρίβειας και αυτή η αλλαγή φαίνεται κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικίες άνω των 50 ετών όπου το ποσοστό είναι 75% τη στιγμή που το αντίστοιχο ποσοστό των νέων 18-30 ετών είναι 57%. Παράλληλα, η οικονομική κατάσταση φαίνεται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην ποσότητα των τροφίμων που αγοράζει ένας καταναλωτής αφού το 93% όσων δεν τα βγάζουν πέρα οικονομικά πλέον ψωνίζει λιγότερα τρόφιμα. Οι ίδιοι, παρατηρείται ότι πλέον αγοράζουν λιγότερα φρέσκα τρόφιμα σε σχέση με όσους βρίσκονται σε μια πιο άνετη οικονομική κατάσταση.

Επιπλέον, το 67% των ερωτώμενων, σε σύγκριση με το προηγούμενο εξάμηνο, πλέον κοιτάζει περισσότερο την τιμή των τροφίμων ανεξαρτήτως ηλικίας. Βέβαια, όσο αυξάνεται η ηλικία φαίνεται ότι οι ερωτώμενοι το νιώθουν αυτό σε μεγαλύτερο βαθμό. Ακόμη και όσοι είναι άνετα οικονομικά φαίνεται ότι πλέον κοιτούν περισσότερο τις τιμές σε σύγκριση με παλιότερα (75%). Βέβαια πιο έντονα φαίνεται ότι επηρέασε όσους δεν είναι οικονομικά άνετοι.

Στροφή σε πιο «επικίνδυνα» για την υγεία φαγητά

Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι ποσοστό 32% των ερωτώμενων δήλωσε ότι πλέον ενδιαφέρεται λιγότερο για την ποιότητα των τροφίμων σε σχέση με έξι μήνες. Αυτό συνεπάγεται ότι το 1/3 απομακρύνεται από το κριτήριο της ποιότητας των τροφίμων και άρα στρέφεται σε πιο «επικίνδυνα» για την υγεία φαγητά.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Λαλάτσης επισημαίνει ότι «τα τελευταία 20 περίπου χρόνια, σχεδόν σε όλο τον κόσμο είχαμε το φαινόμενο του premiumization. Αυτό σήμαινε πως καθώς περισσότεροι καταναλωτές αποκτούσαν χρήματα, προτιμούσαν την ποιότητα έναντι της τιμής. ‘Αρα τα φθηνά προϊόντα έμπαιναν κάπως στο περιθώριο και τα ακριβά/ξεχωριστά/διαφορετικά ανέβαιναν στις επιλογές τους». Ωστόσο, οι συνεχείς αυξήσεις σε ενέργεια, πληθωρισμό και υλικά μαζί με την πανδημία, μείωσαν έντονα και απότομα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οι περισσότεροι άλλαξαν τις καταναλωτικές τους συνήθειες και στράφηκαν προς το φθηνό φαγητό. Αυτό, όπως εξηγεί ο κ. Λαλάτσης, κρύβει μια μεγάλη παγίδα. Συγκεκριμένα, στην Αμερική έχουν γίνει πολλές μελέτες οι οποίες υποστηρίζουν ότι η μεγάλη διαφορά στην τιμή μεταξύ των φρέσκων και υγιεινών τροφών (πχ ολικής άλεσης, βιολογικά, χωρίς συντηρητικά) και του πρόχειρου φαγητού (junk food με θερμίδες, ζάχαρη και λίπη) έχει προκαλέσει μια μεγάλη ανισορροπία στην κοινωνία, καθώς οι φτωχότεροι άνθρωποι αναγκαστικά στρέφονται σε τρόφιμα που δεν είναι υγιεινά και άρα αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας στο μέλλον.

«Όταν δύο μπέργκερς κοστίζουν το μισό από ότι μια σαλάτα με φρέσκα λαχανικά, τότε καταλαβαίνουμε ότι η επιλογή για όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα είναι αναγκαστική» σημειώνει χαρακτηριστικά και συμπληρώνει: «Πολλοί υποστηρίζουν πως οι παχύσαρκοι στην Αμερική δεν είναι οι πλούσιοι αλλά συνήθως αυτοί στα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα».

Η έρευνα της ierax analytix δείχνει τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια μιας τέτοιας στροφής, από το φρέσκο τρόφιμο στο πρόχειρο. «Αν και στην Ελλάδα τα λαχανικά και τα φρούτα είναι πιο προσβάσιμα, σχεδόν οι μισοί δηλώνουν πως αγοράζουν λιγότερες υγιεινές τροφές σε σχέση με έξι μήνες πριν. Πώς θα είναι η εικόνα άραγε σε ένα χρόνο αν συνεχίσουν ανοδικά οι τιμές;» αναφέρει.

Αντίστοιχα, τα 2/3 κοιτάνε περισσότερο την τιμή των τροφίμων και στρέφουν την προσοχή τους από την ετικέτα και τα συστατικά, κυρίως στο κόστος. Όμως έτσι αγνοούν τη χαμηλή διατροφική αξία των τροφών που επιλέγουν και καταλήγουν να καταναλώνουν κενές θερμίδες.

«Κρατάμε για τελευταία σημείωση πως 66% έχει μειώσει τα τρόφιμα που αγοράζει. Ίσως ένα ποσοστό να αγόραζε περισσότερα τρόφιμα, καθώς στην Ελλάδα είχαμε έντονο το φαινόμενο του food waste (πεταμένο φαγητό), όμως κάποιοι έχουν περιορίσει τα τρόφιμα τους και άρα δεν παίρνουν τις θερμίδες και τα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζονται. Οι επιπτώσεις στο σύστημα υγείας θα φανούν τα επόμενα χρόνια δυστυχώς» τονίζει ο κ. Λαλάτσης