Ρούλα Σκουρογιάννη

Σύμφωνα με μια εκτενή μελέτη σε βετεράνους των ΗΠΑ, οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 επιδεικνύουν προστατευτική δράση έναντι μιας ευρείας γκάμας εθιστικών ουσιών, όπως η κοκαΐνη, τα οπιοειδή, το αλκοόλ, η νικοτίνη και η κάνναβη. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν προγενέστερες ενδείξεις μικρότερων ερευνών, προσδίδοντας πλέον ισχυρή επιστημονική βάση στο φαινόμενο.

Ένα φάρμακο για όλες τις εξαρτήσεις;

«Αυτό το εύρος ήταν μια πραγματική έκπληξη», δήλωσε ο Δρ. Ziyad Al-Aly του VA Saint Louis Health Care System στο Μιζούρι, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The BMJ. «Στην ιατρική των εξαρτήσεων, δεν υπάρχει ούτε ένα φάρμακο που να λειτουργεί οριζόντια για όλες αυτές τις ουσίες».

Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα από τη βάση του Υπουργείου Υποθέσεων Βετεράνων των ΗΠΑ, συγκρίνοντας ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που λάμβαναν δύο διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων:

1. Αγωνιστές GLP-1: Όπως το Trulicity, το Mounjaro (Eli Lilly), το Victoza και το Ozempic (Novo Nordisk).
2. Αναστολείς SGLT-2: Όπως το Jardiance (Boehringer Ingelheim) και το Farxiga (AstraZeneca).

Εντυπωσιακά ποσοστά μείωσης κινδύνου

Η μελέτη εστίασε σε 124.001 συμμετέχοντες χωρίς ιστορικό κατάχρησης ουσιών. Όσοι λάμβαναν GLP-1 είχαν 14% χαμηλότερες πιθανότητες να αναπτύξουν νέα διαταραχή χρήσης ουσιών μέσα σε μια τριετία, σε σύγκριση με όσους λάμβαναν αναστολείς SGLT-2.

Αναλυτικότερα, τα GLP-1 μείωσαν τις πιθανότητες εμφάνισης νέων εξαρτήσεων ως εξής:

• Νικοτίνη: 26%
• Οπιοειδή: 25%
• Κοκαΐνη: 20%
• Αλκοόλ: 18%
• Κάνναβη: 14%

Ακόμη πιο εντυπωσιακά ήταν τα αποτελέσματα σε 81.617 ασθενείς που είχαν ήδη διαγνωσμένη εξάρτηση. Σε αυτή την ομάδα, η χρήση GLP-1 συνδέθηκε με 31% λιγότερες επισκέψεις στα επείγοντα, 50% λιγότερους θανάτους σχετιζόμενους με την ουσία, 39% μείωση των υπερβολικών δόσεων (overdose) και 25% μείωση του αυτοκτονικού ιδεασμού.

Ο κοινός βιολογικός μηχανισμός του εθισμού

Ο Δρ. Al-Aly εξήγησε ότι παραδοσιακά η ιατρική αντιμετωπίζει κάθε εθισμό με το εξειδικευμένο «αντίδοτό» του (π.χ. επιθέματα νικοτίνης για το κάπνισμα). Ωστόσο, η οριζόντια αποτελεσματικότητα των GLP-1 υποδηλώνει την ύπαρξη ενός κοινού βιολογικού μονοπατιού που πυροδοτεί όλες τις εξαρτήσεις.

Οι υποδοχείς GLP-1 εντοπίζονται στο μεσολοβιακό σύστημα του εγκεφάλου, την περιοχή που ευθύνεται για τα σήματα κινήτρου και ανταμοιβής. Τα φάρμακα αυτά φαίνεται πως «κλείνουν το καπάκι» στην έντονη επιθυμία (cravings), κατασιγάζοντας τον εσωτερικό «θόρυβο» που ωθεί τους ανθρώπους στην υπερκατανάλωση τροφής ή ουσιών.

Το μέλλον της έρευνας και η κλινική πράξη

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, παραμένει άγνωστο αν η δράση αυτή παραμένει σταθερή μετά από πολυετή χρήση ή αν ο εγκέφαλος θα προσαρμοστεί, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου. Ήδη, το Υπουργείο Βετεράνων σχεδιάζει μια μεγάλη κλινική δοκιμή για τη σεμαγλουτίδη (τη δραστική ουσία των Ozempic/Wegovy) ειδικά για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Από την πλευρά της, η Novo Nordisk δήλωσε ότι παρακολουθεί τις ανεξάρτητες έρευνες, αν και επί του παρόντος δεν διεξάγει δικές της μελέτες εστιασμένες αποκλειστικά στον εθισμό, πέρα από τη μελέτη της επίδρασης του αλκοόλ σε ασθενείς με ηπατική νόσο.

Σε συνοδευτικό άρθρο στο BMJ**, ο Fares Qeadan από το Πανεπιστήμιο Loyola του Σικάγο, επισημαίνει: «Για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που αντιμετωπίζουν ή κινδυνεύουν από εξαρτήσεις, το μήνυμα είναι να μην περιμένουν ένα “μαγικό ραβδί”. Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι, όταν τα GLP-1 ενδείκνυνται για καρδιομεταβολικούς λόγους, το πρόσθετο όφελος κατά των εξαρτήσεων θα πρέπει να αποτελεί σοβαρό παράγοντα στη λήψη κλινικών αποφάσεων».

Νέες εκτιμήσεις προβλέπουν ότι ο αριθμός θα αυξηθεί από 529 εκατομμύρια το 2021 σε περισσότερα από 1,3 δισεκατομμύρια το 2050. Καμία χώρα δεν αναμένεται να καταγράψει μείωση του αριθμού των διαβητικών τα επόμενα 30 χρόνια.

Οι ειδικοί χαρακτήρισαν τα στοιχεία ανησυχητικά, λέγοντας ότι ο διαβήτης προσβάλλει όλο και περισσοτέρους ανθρώπους παγκοσμίως, αποτελώντας σημαντική απειλή για τους ανθρώπους και τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.

«Ο διαβήτης παραμένει μια από τις μεγαλύτερες απειλές της εποχής μας για τη δημόσια υγεία και πρόκειται να αυξηθεί επιθετικά τις επόμενες τρεις δεκαετίες σε κάθε χώρα, ηλικιακή ομάδα και φύλο, αποτελώντας σοβαρή πρόκληση για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης παγκοσμίως», δήλωσε η δρ Σιβάνι Αγκαργουάλ, της Ιατρικής Σχολής Άλμπερτ Αϊνστάιν της Νέας Υόρκης.

Ο ΟΗΕ έχει προβλέψει ότι μέχρι το 2050 ο παγκόσμιος πληθυσμός θα είναι περίπου 9,8 δισεκατομμύρια. Αυτό υποδηλώνει ότι μέχρι τότε, ένας στους οκτώ ανθρώπους θα ζει με διαβήτη.

«Ο διαβήτης τύπου 2, ο οποίος αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος των περιπτώσεων διαβήτη, μπορεί να προληφθεί σε μεγάλο βαθμό και σε ορισμένες περιπτώσεις να αντιστραφεί εάν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί νωρίς στην πορεία της νόσου. Ωστόσο, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι ο επιπολασμός του διαβήτη αυξάνεται παγκοσμίως, κυρίως λόγω της αύξησης της παχυσαρκίας που προκαλείται από πολλαπλούς παράγοντες», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Ο θεσμικός ρατσισμός που βιώνουν οι μειονοτικές εθνοτικές ομάδες και η γεωγραφική ανισότητα αυξάνουν τα ποσοστά διαβήτη, ασθενειών, νοσημάτων και θανάτων σε όλο τον κόσμο, ανέφεραν οι συγγραφείς. Οι άνθρωποι που ανήκουν σε περιθωριοποιημένες κοινότητες έχουν λιγότερες πιθανότητες να έχουν πρόσβαση σε βασικά φάρμακα όπως η ινσουλίνη, Επιπλέον, δεν ελέγχουν συστηματικά το σάκχαρό τους, έχουν χαμηλότερη ποιότητα ζωής και μειωμένο προσδόκιμο ζωής.

Η πανδημία του κορονοϊού ενίσχυσε τις ανισότητες μεταξύ των διαβητικών σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα άτομα με διαβήτη είχαν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν σοβαρή λοίμωξη Covid-19 και να πεθάνουν σε σχέση με τα μη διαβητικά άτομα, ιδίως μεταξύ των μειονοτικών εθνοτικών ομάδων, ανέφεραν οι συγγραφείς.

«Οι ρατσιστικές πολιτικές, όπως ο οικιστικός διαχωρισμός, επηρεάζουν το πού ζουν οι άνθρωποι, την πρόσβασή τους σε επαρκή και υγιεινά τρόφιμα και υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης», δήλωσε ο συν-συγγραφέας Λέοναρντ Εγκέντ της Ιατρικής Σχολής του Ουισκόνσιν.

«Αυτή η διευρυνόμενη ανισότητα στον διαβήτη οδηγεί σε σημαντικά χάσματα στη φροντίδα και τα κλινικά αποτελέσματα για άτομα από ιστορικά αδικημένες φυλετικές και εθνοτικές ομάδες», τονίζουν οι ερευνητές.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι συνθήκες εργασίας και διαμονής έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην εξέλιξη του διαβήτη σε όλο τον κόσμο.

«Είναι ζωτικής σημασίας ο αντίκτυπος των κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων στον διαβήτη να αναγνωριστεί, να κατανοηθεί και να ενσωματωθεί στις προσπάθειες για την ανάσχεση της παγκόσμιας κρίσης του διαβήτη», τόνισε η δρ Αλίσα Γουέιντ, συν-συγγραφέας και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Witwatersrand της Νότιας Αφρικής.

Η πάθηση γίνεται όλο και πιο κοινή σε άτομα κάτω των 40 ετών, με τις υποβαθμισμένες γεωγραφικές ζώνες να πλήττονται περισσότερο.

«Αυτή η σημαντική μελέτη υπογραμμίζει την τεράστια κλίμακα της κρίσης του διαβήτη που αντιμετωπίζουμε, τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο Κρις Ασκιού, διευθύνων σύμβουλος του Diabetes UK.

«Η εθνικότητα, ο τόπος διαμονής και το εισόδημα επηρεάζουν τις πιθανότητες εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, τη φροντίδα που λαμβάνουν οι διαβητικοί και τη μακροπρόθεσμη υγεία τους, και όλα αυτά είναι αλληλένδετα. Η ανάγκη για συντονισμένη διακρατική δράση για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων στον επιπολασμό και τα αποτελέσματα του διαβήτη, καθώς και των υποκείμενων συνθηκών της κακής υγείας, όπως η φτώχεια και η διαβίωση με παχυσαρκία, δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερη ή πιο επείγουσα», κατέληξε ο Ασκιού.

πηγή: ertnews.gr