Η Ελβετία έχει περίπου 9,1 εκατ. κατοίκους. Εάν υιοθετηθεί το «φρένο» στον περιορισμό του πληθυσμού, η παροχή ασύλου και η επανένωση οικογενειών θα καταστεί πιο δύσκολη μόλις ο πληθυσμός φτάσει τα 9,5 εκατ. με ορίζοντα το 2030.

Εάν αυτά τα μέτρα αποδειχθούν ανεπαρκή, η Ελβετία θα πρέπει να τερματίσει τη συμφωνία της για ελεύθερη διέλευση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τη στρατηγική του περιορισμού της μετανάστευσης υιοθετεί το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP) με σκοπό να μειώσει τον πληθυσμό στα 10 εκατομμύρια έως το 2050.

Τα εκλογικά τμήματα θα κλείσουν στις 12:00 το μεσημέρι, ενώ τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται το απόγευμα. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της προεκλογικής εκστρατείας, οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι οι πολίτες στηρίζουν την πρόταση που τίθεται στο δημοψήφισμα. Ωστόσο, τα γκάλοπ των τελευταίων εβδομάδων αποτυπώνουν μεταστροφή κλίματος, υποδηλώνοντας μια αμφίρροπη μάχη.

Ο δεύτερος γύρος των συνομιλιών με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ ολοκληρώθηκε στις 5 Φεβρουαρίου στο Άμπου Ντάμπι με την απελευθέρωση 314 αιχμαλώτων πολέμου και τη δέσμευση για επανέναρξη των συζητήσεων σύντομα. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η επόμενη τριμερής συνάντηση θα πραγματοποιηθεί πιθανότατα σύντομα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το Reuters ανέφερε ότι οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και της Ουκρανίας έχουν συζητήσει τον φιλόδοξο στόχο να συμφωνήσουν Μόσχα και Κίεβο σε μια ειρηνευτική συμφωνία μέσα στον Μάρτιο, σημειώνοντας παράλληλα ωστόσο ότι αυτό το χρονοδιάγραμμα ενδέχεται να μην τηρηθεί λόγω έλλειψης συμφωνίας στο κρίσιμο ζήτημα των εδαφών.

Η ομάδα διαπραγμάτευσης των ΗΠΑ – με επικεφαλής τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ – εξέφρασε στους Ουκρανούς ομολόγους της σε πρόσφατες συναντήσεις στο Άμπου Ντάμπι και το Μαϊάμι ότι θα ήταν προτιμότερο η ψηφοφορία να διεξαχθεί σύντομα, όπως είχαν αναφέρει τρεις από τις πηγές που είχαν μιλήσει στο Reuters.

Αμερικανοί διαπραγματευτές δήλωσαν στο Reuters ότι ο Τραμπ πιθανότατα θα επικεντρωθεί περισσότερο σε εσωτερικά ζητήματα καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Κογκρέσου τον Νοέμβριο, πράγμα που σημαίνει ότι οι ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΠΑ θα έχουν λιγότερο χρόνο και πολιτικό κεφάλαιο να αφιερώσουν στην επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας, σύμφωνα με δύο από τις πηγές.

Οι Αμερικανοί θέλουν το τέλος του πολέμου, ο οποίος εισέρχεται σύντομα στην πέμπτη χρονιά του, «μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού, τον Ιούνιο», δήλωσε ο Ζελένσκι στους δημοσιογράφους σε δηλώσεις του που δημοσιεύτηκαν στις 7 Φεβρουαρίου.

Για να ασκήσει πίεση στην Ουκρανία, ο ρωσικός στρατός έχει πολλαπλασιάσει εδώ και μήνες τα μαζικά πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές, προκαλώντας μεγάλης έκτασης διακοπές της ηλεκτροδότησης, της υδροδότησης και της θέρμανσης, ενώ η χώρα διέρχεται έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα.

Οι εργασίες για ένα ειρηνευτικό έγγραφο στο πλαίσιο της επίλυσης της «ουκρανικής σύγκρουσης» μπορεί να διαρκέσουν τουλάχιστον 1,5 μήνα, είχε δηλώσει εν τω μεταξύ την προηγούμενη εβδομάδα ρωσική πηγή στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS.

Το έκανε επειδή ο ίδιος, όπως έχει ήδη δηλώσει, ουδέποτε προέκρινε την έξοδο της χώρας από το ευρώ, αλλά και ως μία αναγκαία αποσαφήνιση της ιστορίας (του) στο πλαίσιο του “rebranding” για την αναμενόμενη επιστροφή του στην κεντρική σκηνή με ένα νέο κόμμα. Σε κάθε περίπτωση, η αυτοκριτική του για το πρώτο εξαμηνο εκείνης της χρονιάς θα έπρεπε να είναι πιό γενναία.

Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η Ν.Δ είχε οργανώσει καμπάνια σχετικά με την καταστροφή που επήλθε το καλοκαίρι του ’15 (δημοψήφισμα, τρίτο μνημόνιο, capital controls κ.ά), δεν κατόρθωσε, όμως, να την υλοποιήσει όσο θα ήθελε εξαιτίας της βαριάς σκιάς που έχει ρίξει το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και η δρομολογούμενη από την αντιπολίτευση Προανακριτική για Βορίδη και Αυγενάκη.

Θεωρητικά, η δημοσιοποίηση των πρακτικών του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών θα απεδείκνυε -κατά τον Τσίπρα– ότι ουδέποτε επιζήτησε την έξοδο της χώρας από την ευρωζώνη, τουλάχιστον δύο μαρτυρίες εξ όσων συμμετείχαν σε αυτή μάλλον το επιβεβαιώνουν: είτε ως πρωτογενή πεποίθηση και πρόθεση, είτε λόγω της αυστηρότατης προειδοποίησης των δανειστών και της συμβουλευτικής επίδρασης ξένων ηγετών. Σε κάθε περίπτωση, η τότε κυβέρνηση υλοποίησε ένα μνημόνιο (που ενδεχομένως θα μπορούσε να αποφευχθεί στο εύρος του), το έφερε σε πέρας- μάλλον υποδειγματικά εάν σκεφτεί κανείς την ιδεολογική καταγωγή των τότε κυβερνώντων και τις εσωτερικές αντιθέσεις στο κόμμα τους.

Πρόσωπα που έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο εκείνη την περίοδο (από τον Ολάντ, και τον Ομπάμα, τελευταία η Μέρκελ) επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση για έξοδο της χώρας από το ευρώ δεν είχε ο Τσίπρας, άλλοι λένε ότι αιφνιδιάστηκε από το 64% του “όχι” στο δημοψήφισμα, επειδή επιδίωκε να νικήσει το “ναι” ώστε να έχει την δικαιολογία να υποκύψει. Σε κάθε περίπτωση, είτε επρόκειτο για μία εξαιρετικά επώδυνη και ριψοκίνδυνη επιλογή, είτε για μία συνειδητή πράξη διαπραγμάτευσης με στοιχεία ισορροπίας τρόμου, η ιστορία γράφτηκε.

Ο Τσίπρας κέρδισε μία εκλογική μάχη (Σεπτέμβριος ’15) μετά το δημοψήφισμα και το τρίτο μνημόνιο, όμως πλήρωσε (όχι, φυσικά, μόνο γι αυτό) τον εκλογικό λογαριασμό τέσσερα χρόνια αργότερα, και έφτασε στην συντριβή οκτώ χρόνια μετά.

Οι γραμμές ανάμεσα στην πραγματικότητα και την πολιτική μυθολογία είναι, ως εκ τούτου, δυσδιάκριτες, ουσιαστικά κάθε πλευρά έχει επιλέξει την δική της εκδοχή και δεν θα μετακινηθεί ακόμα κι αν δημοσιοποιηθούν τα πρακτικά του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου, και σε πείσμα όσων εγκωμιαστικών δηλώνουν η Μέρκελ και άλλοι του τότε ευρωπαϊκού διευθυντηρίου.

Ως το πώς, όμως, χρεοκόπησε η χώρα, πέντε χρόνια πριν το δημοψήφισμα του Τσίπρα, οι γραμμές δεν είναι τόσο δυσδιάκριτες. Οι αριθμοί το αποδεικνύουν, οι δε Ευρωπαίοι πρωταγωνιστές το έχουν καταστήσει σαφές.

Η πολιτική θερμότητα που έχει προκαλέσει, ωστόσο, ο διχασμός για το ’15, είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σύγκριση με την αντιπαράθεση για το διάστημα από το 2008 μέχρι το 2010.

Το προ δεκαετίας καλοκαίρι έχει αποκτήσει εμβληματικά χαρακτηριστικά στην πολιτική μας σκηνή, την χρεοκοπία την υποτιμήσαμε σκοπίμως. Ίσως διότι στην πρώτη περίπτωση η ευθύνη προσωποποιείται ευκολότερα, απ΄ ότι στο μείγμα των δράσεων, παραλλείψεων, ψεμμάτων και σφαλμάτων που πτώχευσαν τη χώρα- εκεί πρέπει κανείς να επισημάνει μία προς μία τις ευθύνες προσώπων και, εν τέλει, ενός ολόκληρου συστήματος εξουσίας που αφορά περισσότερα πρόσωπα και κόμματα.

Η χώρα, όμως, διέβη την δεκαετία της κρίσης και διαλύθηκε η κοινωνική συνοχή της. Τώρα κλείνει μία δεκαετία με μία σύγκρουση αφηγημάτων σχετικά με το ’15. Μήπως είναι μεγάλο αυτό το διάστημα και, εν κατακλείδι, ελλιπής και αποπροσανατολιστική η αντιπαράθεση που γίνεται;

Οι σημερινοί 30άρηδες, ήταν στο Λύκειο όταν η χώρα έμπαινε στα μνημόνια και στο πανεπιστήμιο όταν διεξήχθη το δημοψήφισμα. Τους αφορά το μέλλον και πολύ λιγότερο το παρελθόν. Και δικαίως αισθάνονται απογοήτευση ή οργή όταν βλέπουν ότι απουσιάζουν ουσιαστικές λύσεις για τη ζωή τους, το εισόδημά τους, την ασφάλειά τους, τα ενοίκια που πληρώνουν, όλους, δηλαδή, τους λόγους που τους κάνουν ακόμα να θέλουν να φύγουν ή να μην επιστρέψουν.

Διότι, πέρα απ΄ όλα αυτά, αυτό που δεν συζητείται με ειλικρίνεια είναι εάν, μετά το 2010, και μετά το 2015, το πολιτικό σύστημα και όλα τα υποσυστήματα εξουσίας και οι ομάδες συμφερόντων (που φθάνουν ως την κοινωνική βάση) έχουν πραγματικά αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους πτωχεύσαμε.

Δυστυχώς, με αφορμή (και) το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, διαπιστώνουμε πως δεν έχουν εξαλειφθεί οι εστίες και οι νοοτροπίες που μας χρεοκόπησαν. Οι “φραπέδες” ανθίσταται διαχρονικά, βρίσκουν τώρα νέες εφαρμογές και διόδους στην εξουσία. Και η τελευταία συνεχίζει να τους ανέχεται και να τους εργαλιοποιεί πολιτικά. Ίσως και να τους εφευρίσκει σε νέες εκδοχές…

Στο επίκεντρο τέθηκε φυσικά και το θέμα του Grexit και η θέση του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, αλλά και το εάν υπήρχε διαφωνία ή συμφωνία μεταξύ τους. «Η Ελλάδα δεν μπορεί να έχει διακυμάνσεις στις ισοτιμίες έλεγε ο Σόιμπλε. Εγώ είπα, είμαστε μία ένωση, έχουμε αναλάβει ευθύνες, δεν πρέπει να κάνουμε πισωγυρίσματα. Το 2011 έπρεπε να κάνουμε ό,τι περνάει από τα χέρια μας. Αν η Ελλάδα δεν έμενε στη ζώνη του ευρώ, θα έπρεπε οι Ελληνες πολίτες να το πουν, όχι εμείς», απάντησε χαρακτηριστικά η Ανγκελα Μέρεκλ. 

Η Μέρκελ αποκάλυψε επίσης ότι στην αρχή της κρίσης η ίδια και ο Σόιμπλε υποστήριζαν το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, σε αντίθεση με τον επικεφαλής της ΕΚΤ, Τρισέ και τον Γάλλο πρόεδρο, Σαρκοζί. «Μου έλεγαν “είσαι τρελή” που το υποστηρίζεις», σημείωσε, τονίζοντας ωστόσο ότι τελικά επιλέχθηκε μια πιο ήπια λύση.

Η πρώην Γερμανίδα Καγκελάριος επιβεβαίωσε επίσης πτυχές σχετικά με το δημοψήφισμα, κυρίως την άποψη ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν είχε κατά νου την έξοδο από το ευρώ αλλά ότι επρόκειτο για στοιχείο της διαπραγμάτευσης εκείνης της εποχής.

Η έξοδος από το ευρώ

Σε ερώτηση για το δημοψήφισμα, η πρώην καγκελάριος σημείωσε πως πριν την αναγγελία τόσο η ίδια όσο και ο Αλέξης Τσίπρας είχαν τη βούληση να δουλέψουν από κοινού ώστε να βρεθεί μια λύση. «Εγώ δεν ήθελα να φύγει η Ελλάδα από το ευρώ, κι αυτός δεν ήθελε μνημόνιο», συμπλήρωσε πριν αναφερθεί στο τηλεφώνημα μέσω του οποίου ενημερώθηκε ότι η τότε ελληνική κυβέρνηση θα προχωρήσει στη διενέργεια δημοψηφίσματος. 

«Ηταν το πιο αιφνιδιαστικό τηλεφώνημα της πολιτικής μου καριέρας η κλήση με την οποία ενημερώθηκα για το δημοψήφισμα», ανέφερε.

Η Ανγκελα Μέρκελ περιέγραψε τη συνάντηση που είχε προηγηθεί μεταξύ των ηγετών. «Και τότε ο Τσίπρας ήταν σιωπηλός», κι έτσι αποφάσισαν να μιλήσουν τηλεφωνικά. Σε αυτή την κλήση (σ.σ. μαζί με τον Ολάντ) την ενημέρωσε για το δημοψήφισμα. «Οταν τον ρώτησα ποια θα είναι η σύστασή σας, είπε “όχι”. Εκεί έχασα τη φωνή μου. Κι ο Ολάντ με ρώτησε: “Και τώρα;”», συνέχισε.

«Αν ήταν “όχι”, είπαμε ότι αυτό σημαίνει έξοδος από το ευρώ. Η Ελλάδα δεν συμφώνησε και εμείς είπαμε ότι μια δημοκρατία δεν μπορεί να αποφασίσει για όλους τους άλλους», τόνισε η κ. Μέρκελ. 

Επιστρέφει ο Τσίπρας…

Το θέμα της κρίσης του καλοκαιριού του 2015, που τόσο τροφοδότησε και τροφοδοτεί την πολιτική αντιπαράθεση, επανέρχεται, όμως, στην επικαιρότητα, κι αυτή τη φορά όχι με πρωτοβουλία της κυβέρνησης και του αντι-ΣΥΡΙΖΑ μετώπου αλλά από κάποιους πρωταγωνιστές της περιόδου της οικονομικής κρίσης.

Στην έκτακτη εκπομπή του Νίκου Χατζηνικολάου, την προσεχή Δευτέρα (Ant1), θα μιλήσει για όσα συνέβησαν πριν και μετά το δημοψήφισμα, κυρίως, όμως, σε εκείνη την κρίσιμη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος. Σύμφωνα με πληροφορίες θα εξιστορήσει τα του παρασκηνίου της διαπραγμάτευσης και όσα διεμείφθησαν, παρότι ο νυν ΠτΔ Κων. Τασούλας αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τα πρακτικά της σύσκεψης, κατόπιν αιτήματος του Αλέξη Τσίπρα.

Θα μιλήσει, ωστόσο, και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, σε μία σύντομη παρέμβασή του, που δείχνει ότι προετοιμάζει προσεκτικά την επιστροφή του στην κεντρική σκηνή προσπαθώντας να αποτινάξει κατηγορίες που του απηύθυναν οι πολιτικοί του αντίπαλοι. Θα μιλήσει, όμως, και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής και είναι βέβαιο ότι θα δώσει την δική του εκδοχή για την χρεοκοπία του 2010.

Δέκα χρόνια μετά από εκείνο το καλοκαίρι των capital controls και της συντριπτικής ετυμηγορίας υπέρ του “όχι” που άνοιξε τον πολιτικό διάδρομο για μία αναγκαστική διαπραγμάτευση για ένα ακόμα πρόγραμμα διάσωσης, το πολιτικό σύστημα συγκρούεται με εκδοχές και αφηγήματα. Καμία νηφάλια και συναινετική αποτίμηση των μεγάλων λαθών δεν έγινε.

Οι πολίτες, δε, χωρίζονται σε στρατόπεδα σχετικά με το τι και ποιοί έφταιξαν για την πτώχευση του 2009-10, γιατί η διάσωση δεν ολοκληρώθηκε το 2012, όπως διατείνονταν εκείνοι που εφάρμοσαν το πρώτο μνημόνιο, εάν όντως η συγκυβέρνηση Ν.Δ- ΠΑΣΟΚ παρέδωσε τη χώρα στην έξοδο προς την κανονικότητα, πόσο καταστροφικό ήταν εκείνο το περιπετειώδες καλοκαίρι, και εάν οι επιλογές της κυβέρνησης Τσίπρα ήταν αναγκαίες και, εν τέλει, λυτρωτικές, ή επέφεραν το χάος και την παράταση της κρίσης.

Από την κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή που έχασε τις εκλογές του 2009 και όσες ακολούθησαν, έως τις μέρες μας, ακούσαμε συγκρουόμενα μεταξύ τους αφηγήματα, με ταυτόχρονη επίρριψη των ευθυνών της κρίσης από τον έναν στον άλλον. Έτσι, η κρίση που διέλυσε την κοινωνική συνοχή και βύθισε σε εμφύλια διαμάχη το πολιτικό σύστημα παραμένει μία “τρύπα” στη σύγχρονη ιστορία μας και μία ιστορική εκκρεμότητα.

Από όλα αυτά πηγάζουν αρκετά από τα δεινά που κατατρέχουν ακόμα την λειτουργία του πολιτικού συστήματος και των θεσμών, πρόσωπα και κόμματα κλείνονται στις δικές τους εκδοχές ανάγνωσης της ιστορίας, οι κοινωνικοί διαχωρισμοί (από το μνημόνιο- αντιμνημόνιο μέχρι το παλαιό σύστημα- αντισυστημικοί) παραμένουν ενεργοί, οι νεότερες γενιές δεν αντιλαμβάνονται το “επίδικο” και τείνουν προς την αποστασιοποίηση και την αποχή, και το “βαθύ κράτος”, που ήταν εκ των βασικών λόγων αυτής της κρίσης, παραμένει ενεργό. Το πολύκροτο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, για παράδειγμα, είναι μία βίαιη σημερινή απεικόνιση των διεφθαρμένων μηχανισμών και της κουλτούρας των δεκαετιών πριν την κρίση: “πελάτες”-ψηφοφόροι και ημέτεροι που θέλουν να διαφθαρούν και πολιτικοί που προσφέρονται να τους διαφθείρουν με εκλογικό αντίτιμο.

Η χώρα ευημερεί και πιθανώς θα συνεχίσει να ευημερεί στους αριθμούς, ανέκτησε μέρος της αξιοπιστίας της, αντιμετωπίζεται ωσάν να μην είναι πιά “μαύρο πρόβατο”, όμως οι πολιτικοί και κοινωνικοί λογαριασμοί παραμένουν ανοικτοί. Οι μεν ενοχοποιούν μόνο τους δε, και οι δεύτεροι μόνο τους πρώτους, κι αυτό δρα αποτρεπτικά στην αναγκαία σύμπηξη πολιτικών μετώπων και, οπου χρειάζεται, εθνικής συνεννόησης. Η επίδραση του δηλητηρίου δεν έχει παρέλθει και η τοξικότητα επιστρέφει όταν δίνονται αφορμές.

Ακόμα κι όταν, ωστόσο, η κοινωνία θέλει να ξεπεράσει αυτό το σκοτάδι, τα πολιτικά υποκείμενα δεν την ακούνε (σαφή τα δείγματα στις δημοσκοπήσεις περί συνεργασιών, όσο και απόδοσης ευθυνών σε σοβαρά προβλήματα), παραμένουν αγκιστρωμένα στα στερεότυπα και στις διχαστικές αντιλήψεις. Κι αυτά επηρεάζουν την κοινωνική και οικονομική ζωή, τη λειτουργία των θεσμών, και, ως φαίνεται, ακόμα και τα εθνικά μας θέματα.

Ο επικεφαλής τότε του Ποταμιού, ο οποίος συμμετείχε στη συγκεκριμένη σύσκεψη, υπογράμμισε ότι η αποδέσμευση των σχετικών διαλόγων θα αποκαθιστούσε την αλήθεια για τη στάση των πολιτικών αρχηγών, αλλά και του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα.

Ομονοήσαμε

«Θα ήμασταν όλοι κερδισμένοι, γιατί στο τέλος της ημέρας ομονοήσαμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι εκείνη τη δραματική ημέρα, ο Αλέξης Τσίπρας βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, αναγκάστηκε να κάνει πίσω και να αποδεχθεί τις απόψεις της αντιπολίτευσης. Όπως εξήγησε, «παραδέχθηκε ουσιαστικά ότι το δημοψήφισμα ήταν ένα αχρείαστο ρίσκο που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα εκτός Ευρώπης».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η στάση αυτή του πρωθυπουργού αποτυπώνει έναν αναγκαίο συμβιβασμό για τη σωτηρία της χώρας: «Ήρθε η στιγμή να ομονοήσουμε για να μείνουμε στην Ευρώπη».

Πούτιν, μαγνητόφωνα και κρίσιμες αποφάσεις

Ο κ. Θεοδωράκης στάθηκε και σε άγνωστες πτυχές της συνάντησης. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο τηλεφώνημα του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν προς τον κ. Τσίπρα, το οποίο – όπως είπε – γεννά ερωτήματα για το αν υπήρχε ουσιαστικό εναλλακτικό σχέδιο για τη χώρα.

Παράλληλα, επανέφερε το ζήτημα της καταγραφής της σύσκεψης: όπως είπε, ο ίδιος είχε ζητήσει να αποχωρήσουν οι πρακτικογράφοι, αίτημα στο οποίο συμφώνησαν τόσο ο Ευάγγελος Μεϊμαράκης, όσο και ο τότε πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ωστόσο, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να έμειναν ανοιχτά τα μαγνητόφωνα, επισημαίνοντας: «Μακάρι να έχει συμβεί αυτό, για να μπορέσει ο ιστορικός του μέλλοντος να δει πώς ομονοήσαμε επτά πολιτικοί με διαφορετικές πεποιθήσεις, για το συμφέρον της χώρας».

Η κρίσιμη στροφή του Τσίπρα – όχι κωλοτούμπα, αλλά επιλογή ιστορικής ευθύνης

Ο επικεφαλής του Ποταμιού υπογράμμισε ότι εκείνη την ημέρα, ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσισε να αλλάξει στάση και να συνεργαστεί με τα υπόλοιπα κόμματα ώστε να διασφαλιστεί η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη. «Δεν ήταν κωλοτούμπα, όπως λένε κάποιοι αντίπαλοί του – ήταν μια κρίσιμη απόφαση για να ταχθεί στη σωστή πλευρά της ιστορίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ορισμένοι επιχειρούν να ξαναγράψουν την ιστορία

Στη συνέχεια, άσκησε κριτική σε στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία – όπως είπε – επιδιώκουν να παραχαράξουν την ιστορική πραγματικότητα, προβάλλοντας την άποψη ότι το δημοψήφισμα και η μετέπειτα συνάντηση των αρχηγών ήταν μέρος ενός προσχεδιασμένου πολιτικού σεναρίου. Κατά τον κ. Θεοδωράκη, η αλήθεια είναι ότι η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε υπό αφόρητη πίεση – με τη χώρα ένα βήμα πριν την έξοδο από το ευρώ, λίγες ώρες μετά την οδυνηρή απόφαση του λαού στο δημοψήφισμα.

Αντίθετη με την πρόταση αυτή που δημοσιοποίησε, με συνέντευξή του σε κυριακάτικη εφημερίδα, ο Φρανσουά Μπαϊρού, είναι η αντιπολίτευση, ενώ με προβληματισμό την υποδέχθηκαν και οι βουλευτές που πρόσκεινται στον πρόεδρο Μακρόν. Κύκλοι προσκείμενοι στο Ελιζέ ανέφεραν πως, από τη στιγμή που δεν είναι γνωστό το ερώτημα του δημοψηφίσματος, δεν είναι δυνατό να τοποθετηθεί κάνεις σε ό,τι αφορά τις νομικές, αλλά και τις πολιτικές πτυχές του.

Η πρόταση Μπαϊρού δεν είναι άσχετη με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Γαλλία έναντι των Βρυξελλών σε ό,τι αφορά το δημοσιονομικό της έλλειμμα, το οποίο από το 5,4% του ΑΕΠ που προβλέπεται να κλείσει το 2025, θα πρέπει να μειωθεί στο 4,6% το 2026 και στο 3% το 2029. Η κυβέρνηση Μπαϊρού δεν διαθέτει κοινοβουλευτική αυτοδυναμία, τα δε αντιπολιτευόμενα κόμματα δεν δείχνουν διαθέσεις συμπόρευσης με την κυβερνητική πλευρά για την εφαρμογή οικονομικά περιοριστικών πολιτικών. Ταυτόχρονα δεν αποκλείουν την υπερψήφιση πρότασης μομφής κατά του Γάλλου πρωθυπουργού. Σημειώνεται πως από το 1958 και μετά έχουν διενεργηθεί στη Γαλλία 10 δημοψηφίσματα, χωρίς ωστόσο κανένα να αφορά ζητήματα της εσωτερικής οικονομικής πολιτικής.

Ακόμα κι αν εκκινεί, όπως αρκετοί θα υποθέσουν, από μία αφετηρία εσωκομματικής αντιπολίτευσης, ή εμφορείται από προσωπικές αρχηγικές φιλοδοξίες, όσα λέει δείχνουν να αντανακλούν τη νέα πραγματικότητα.

Παρότι στις τελευταίες μετρήσεις η Ν.Δ δείχνει να συγκρατεί την πτώση των προηγούμενων μηνών, τα πρόδρομα φαινόμενα έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους, κυρίως μετά τις ευρωεκλογές. Περίπου ένας στους δύο ψηφοφόρους δεν έφτασαν ποτέ στις κάλπες- το δικαιολογήσαμε λόγω της θεωρίας για την “χαλαρότητα” της ψήφου.

Το εθνικό τραύμα των Τεμπών ήρθε να επιβεβαιώσει την τάση απαξίωσης του πολιτικού συστήματος: πάνω από το 70% έχουν πεισθεί ότι κυβέρνηση και Δικαιοσύνη δεν θέλουν ή δεν μπορούν να φωτίσουν την αλήθεια, ενώ το ίδιο ποσοστό θεωρούν πως τα κόμματα της αντιπολίτευσης “εργαλειοποιούν” την τραγωδία. Όμως είναι σαφές πως τα Τέμπη είναι ο καμβάς.

Πάνω από το 40% των ψηφοφόρων δηλώνουν (Prorata) ότι στις επόμενες κάλπες θα επιδιώξουν να στείλουν μήνυμα και πολλοί λιγότεροι λένε πως θα επιλέξουν για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Κι ενώ το κυβερνών κόμμα ασθμαίνει μακριά από ποσοστά που προδιαγράφουν αυτοδυναμία, τα άλλα κόμματα που κυβέρνησαν καταβυθίζονται, με πρώτο το ΠΑΣΟΚ. Μεγάλη μερίδα του εκλογικού σώματος θέλγεται από τον λεγόμενο αντισυστημισμό –τόσο γοητευτικός ως έκφραση μέσα στην θολότητά του-, την ανάγκη του να διοχετεύσει την οργή του και να τιμωρήσει, που δίνει 16-18% στο κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου που πριν εννιά μήνες, στις ευρωεκλογές, είχε λάβει 3,4%.

Το άθροισμα της αντισυστημικής ψήφου (με βάση την κατάταξη των κομμάτων σε αυτή την κλίμακα, όπως την αντιλαμβάνονται οι πολίτες) ξεπερνά το 40%.

Αυτό που δεν θέλουν να κατανοήσουν οι “συστημικοί” είναι πως ο πολίτης-ψηφοφόρος που δρά “αντισυστημικά” δεν κινείται στον άξονα καλό-κακό που οι ίδιοι προσπαθούν να του επιβάλλουν, κι αυτό γιατί αντιλαμβάνεται συχνά το κατ΄ αυτούς “κακό” ως τιμωρία, το δε “καλό” το έχει απαξιώσει γιατί νοιώθει ότι δεν δρα θετικά για τη ζωή που θέλει.

Εμμέσως, ο Ν. Δένδιας λέει ότι στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματου του 2015, στο θηριώδες ποσοστό του “όχι” συνυπήρχαν όλες οι τάσεις που επιδίωκαν καταδίκη εκείνων που είχαν καταστήσει αφόρητη τη ζωή τους λόγω της χρεοκοπίας. Δεν επιδίωκαν όλοι την έξοδο από το ευρώ, αναζητούσαν, σε μεγάλο βαθμό, την ανάκτηση της υπερηφάνειας και της χαμένης τους αξιοπρέπειας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβαίνει κάτι ανάλογο και εάν όντως συμβαίνει τα πράγματα είχαν χειρότερα γιατί δεν υπάρχει καν η δικαιολογία των μνημονίων.

Το πρόβλημα είναι σοβαρό και είναι δομικό του συστήματος πολιτικής και θεσμών. Δεν θα αντιμετωπιστεί ακόμα κι αν οι συνθήκες και τα διλήμματα εκμαιεύσουν αυτοδυναμίες ή οριακές κυβερνήσεις συνεργασίας υπό τον φόβο της αστάθειας. Χρειάζονται πολλά περισσότερα, και δεν αφορούν μόνο την κυβέρνηση, αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης που πράγματι διαισθάνονται τον κίνδυνο.

Διότι στο τέλος της ημέρας, με τον κατακερματισμό στην αντιπολίτευση και τη νοοτροπία των μικρών “μαγαζιών”, από τη μια, και το δίλημμα σταθερότητας με “σκιάχτρο” τον αντισυστημισμό της Κωνσταντοπούλου και άλλων, από την άλλη, η Ν.Δ, ως μοναδικό πληγωμένο αλλά ακόμα συνεκτικό πολιτικό μπλοκ, μπορεί να κερδίσει ξανά τις εκλογές και να σχηματίσει κυβέρνηση. Η ισορροπία όμως στο πολιτικό σύστημα δεν θα αποκατασταθεί εύκολα.

Για στρατηγική κίνηση ματ που τους αιφνιδίασε μιλά η Άνγκελα Μέρκελ περιγράφοντας τη στιγμή που ο Αλέξης Τσίπρας ανακοινώνει την απόφαση της κυβέρνησής του για διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με την συμφωνία που κατέθεσε στην Ελλάδα, κατόπιν υπόδειξης της τρόικας, το Eurogroup, και ουσιαστικά αφορούσε το τρίτο μνημόνιο.

Στα απομνημονεύματά της με τίτλο «Ελευθερία: Αναμνήσεις 1954-2021» (Freiheit: Erinnerungen 1954-2021), η Μέρκελ κάνει εκτενή περιγραφή της 26ης Ιουνίου 2015 της κρίσιμης συνάντησης με τον Αλέξη Τσίπρα, κατά την οποία του ανακοινώνεται η πρόταση των εταίρων. Είχαν προηγηθεί σκληρές διαπραγματεύσεις με τους δανειστές να δείχνουν εμμονή στις καταστροφικές συνταγές των μνημονίων και να εξαντλούν την αυστηρότητα -αν όχι εκδικητικότητα- στην κυβέρνηση της «πρώτης φοράς Αριστερά», όπως αναφέρει το in.gr.

Η περιγραφή της Μέρκελ περί αιφνιδιασμού από τον Τσίπρα και τελευταίο όπλο στη φαρέτρα ενός στρατηγικού σχεδίου έρχεται να αιφνιδιάσει -αν μη τι άλλο- όσους από την πρώτη στιγμή έσπευσαν να τον «σταυρώσουν» για την απόφαση αυτή μιλώντας για κίνηση πανικού και επιπολαιότητα που «δεν ίδρωσε το αυτί των δανειστών», αλλά και να επιβεβαιώσει τις εξηγήσεις που ο ίδιος ο Τσίπρας έδωσε για την απόφαση διεξαγωγής δημοψηφίσματος, μιλώντας για ύστατο μέσο διαπραγματευτικής δύναμης. Ουσιαστικά, η Μέρκελ δίνει άγνωστες λεπτομέρειες για εκείνη την βραδιά της 17ωρης διαπραγμάτευσης και για το διάστημα που προηγήθηκε.

Η συγκεκριμένη μαρτυρία της Μέρκελ, όπως και το γεγονός ότι σε αντίθεση με τους άλλους πρωθυπουργούς που υπέγραψαν μνημόνια στον Τσίπρα αφιερώνει πολύ περισσότερο χώρο και λέξεις, δικαιώνει σε ένα βαθμό όσους υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Τσίπρα έδωσε σκληρή μάχη απέναντι στον νεοφιλελεύθερο δογματισμό της τρόικας και τα αντιδραστικά μνημόνια και αυτό έχει τη δική του σημασία ακόμη και αν το αποτέλεσμα δεν ήταν το επιδιωκόμενο και τελικά αναγκάστηκε να κάνει μεγάλους συμβιβασμούς και υποχωρήσεις.

Με τα λόγια της Μέρκελ

Ειδικότερα, περιγράφοντας τα γεγονότα στην κορύφωση της διαπραγμάτευσης του ελληνικού προγράμματος με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ το καλοκαίρι του 2015 η Μέρκελ παρουσιάζει την στάση του Αλέξη Τσίπρα και ιδιαίτερα την απόφασή του για δημοψήφισμα, που αποτέλεσε και τη κορύφωση του δράματος, ως αποτέλεσμα στρατηγικής που ήταν μάλιστα καλά προσχεδιασμένη.

Η Γερμανίδα καγκελάριος, μιλά για αιφνιδιαστικό, αλλά προμελετημένο ελιγμό που, όπως λέει, άφησε άφωνους, τόσο την ίδια όσο και τους σημαντικότερους παίχτες του «ευρωπαϊκού ιερατείου», τον Ολάντ, τον Τουσκ, τη Λαγκαρντ, τον Γιούγκερ.

Έναν αιφνιδιασμό που ήρθε μάλιστα σε μια στιγμή όπου, όπως περιγράφουν άτομα που έχουν γνώση του της διαπραγμάτευσης, μετά από μαραθώνιες και πολυήμερες διαπραγματεύσεις, η ΕΕ εμφάνιζε για πρώτη φορά ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα για την Ελλάδα. Μέχρι τότε, εξηγούν, η ΕΕ ζητούσε επίμονα από την Ελλάδα να έχει την ιδιοκτησία του προγράμματος, να συνομολογήσει δηλαδή σε μέτρα λιτότητας, ενώ η ίδια απέφευγε να φέρει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης πρόταση για επαρκή χρηματοδότηση της χώρας.

Στη Σύνοδο της 26ης Ιουνίου όμως, προσθέτουν, και ενώ είχε εξαντληθεί κάθε περιθώριο χρόνου, αφού η παράταση του προγράμματος θα έληγε στο τέλος του μήνα, ο Τουσκ παρουσίασε συγκεκριμένη πρόταση. Ήταν η πρόταση που είχαν σχεδόν επιβάλει τις προηγούμενες ημέρες οι τρείς θεσμοί στη διαπραγμάτευση κορυφής με τη συμμετοχή τόσο του έλληνα πρωθυπουργού Α.Τσίπρα, όσο όμως και του Γιούγκερ, της Λαγκάρντ και του Ντράγκι.

Μετά την παρουσίαση της πρότασης από τον Τουσκ, ο Αλέξης Τσίπρας, θυμάται η Μέρκελ, απέφυγε διακριτικά να πάρει τον λόγο, ώστε να μην καταγραφεί στα πρακτικά του Συμβουλίου η συμφωνία του. Η ίδια το κατάλαβε και κινήθηκε προς τη θέση του πρωθυπουργού της Ελλάδας για να του ζητήσει να τοποθετηθεί.

Οι διάλογοι

Το σχετικό απόσπασμα στο βιβλίο αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Αλέξη, δεν είπες τίποτα ακόμη. Σκοπεύεις να πάρεις τον λόγο;»

«Όχι, ο Ντόναλντ έχει ήδη εξηγήσει τα πάντα».

«Και τι σκοπεύεις να κάνεις τώρα;» ρώτησα έκπληκτη.

«Θα πάρω αμέσως το αεροπλάνο για Αθήνα και θα συσκεφτώ με το υπουργικό μου συμβούλιο για το τι θα κάνουμε» απάντησε ήρεμα.

Έμεινα με το στόμα ανοιχτό. Έκανα τον γύρο του τραπεζιού και πλησίασα τον Ολάντ. Ήταν κι εκείνος έκπληκτος. Και οι δυο μας, όπως άλλωστε και οι άλλοι, είχαμε αποκομίσει σαφώς την εντύπωση πως ο Τσίπρας είχε αποδεχτεί το αποτέλεσμα των νυχτερινών διαπραγματεύσεων. Ο Τουσκ είχε επίσης μιλήσει στο ίδιο μήκος κύματος.

Επέστρεψα στον Τσίπρα και τον ρώτησα: «Και τι φαντάζεσαι πως θα προκύψει από τις διαβουλεύσεις;».

«Δεν ξέρω» απάντησε.

«Πότε θα ξέρεις;» επέμεινα.

«Αυτό θα σου το πω σήμερα, νωρίς το βράδυ».

Ο Ολάντ κι εγώ κανονίσαμε να γίνει μια τριμερής τηλεφωνική επικοινωνία. Ο Τσίπρας μάς είπε, στον Ολάντ και σ’ εμένα, ότι το υπουργικό του συμβούλιο αποφάσισε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το συμφωνηθέν πρόγραμμα. Για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα έπρεπε να αποφασίσει ο λαός. Θα το ανακοίνωνε στους πολίτες του
σε τηλεοπτικό διάγγελμα το ίδιο βράδυ. Μέχρι εδώ, όλα καλά, σκέφτηκα.

Στη συνέχεια ρώτησα ποια ήταν η σύσταση της κυβέρνησής του προς τον λαό. «Όχι, φυσικά» είπε νέτα σκέτα.

“Απ’ όλα τα τηλεφωνήματα που έχω κάνει ποτέ στην πολιτική μου ζωή, αυτό εδώ μου επιφύλαξε ίσως τη μεγαλύτερη έκπληξη. Προς στιγμήν ο Ολάντ κι εγώ μείναμε άφωνοι.»

Αιφνιδιασμός

Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Μέρκελ ο Τσίπρας με αυτή την αντίδρασή του, τούς έφερε σε σημείο απόλυτου αιφνιδιασμού. Η Ανγκελα Μερκελ όμως με όσα αναφέρει στο βιβλίο φανερώνει και κάτι ακόμη. Σε αντίθεση με το τι συνέβαινε στις μέχρι το δημοψήφισμα διαπραγματεύσεις, στη δραματική διαπραγμάτευση, που ακολούθησε του δημοψηφίσματος ο Αλέξης Τσίπρας είχε φέρει μαζί του σοβαρούς εμπειρογνώμονες με αποτέλεσμα να καταλήξουν σε συμφωνία η οποία περιελάβανε ισχυρή χρηματοδότηση από την ΕΕ και αποπληρωμή των δανείων σε μακρύτερο ορίζοντα.

Σε ποιο βαθμό το δημοψήφισμα και η δραματοποίηση των γεγονότων επηρέασε τις συνθήκες ώστε να προκύψει μια συμφωνία που περιλάμβανε και προβλέψεις για την αναδιάρθρωση και καλύτερη διαχείριση του χρέους, και τελικά κατέστη εφικτή η έξοδος της Ελλάδας από τα μνημόνια τρία χρόνια αργότερα, απομακρύνοντας -ως απειλή ή εναλλακτική- το Grexit είναι θέμα ερμηνείας και ανάγνωσης.

Η ίδια η Μέρκελ αυτό που παραδέχεται και λέει ξεκάθαρα είναι ότι με τη συμφωνία που τελικά έφερε ο Τσίπρας σώθηκε και η Ελλάδα.

«Τώρα είχε σωθεί πλέον και η Ελλάδα», σημειώνει χαρακτηριστικά η Ανγκελα Μέρκελ, που σε άλλο σημείο εξηγεί ότι ΕΕ είχε καταφέρει να «σωθεί» από το ελληνικό πρόβλημα ήδη από την περίοδο του πρώτου μνημονίου. Και η μόνη απροστάτευτη απέναντι στην χρεοκοπία ήταν η Ελλάδα και παρέμεινε έτσι μέχρι το καλοκαίρι του 2015, λέει η Μέρκελ δίνοντας επιχείρημα σε όσους υποστηρίζουν υπερασπιζόμενοι την κυβέρνηση της Αριστεράς ότι αν ο Τσίπρας διαπραγματευόταν το πρώτο ή το δεύτερο μνημόνιο θα είχε άλλα όπλα στα χέρια του, τα οποία κατ’ επέκταση δεν χρησιμοποίησαν πολλοί από όσους μέχρι σήμερα κατηγορούν τον Αλέξη Τσίπρα για το τρίτο μνημόνιο.

Πηγή: in.gr

«Όταν έγινε το δημοψήφισμα, την Κυριακή το βράδυ ο Αλ. Τσίπρας είπε ότι το δημοψήφισμα έγινε για να υπάρξει μεγαλύτερη δυνατότητα και στήριξη στη διαπραγμάτευση που έπρεπε να γίνει. Αφού είχα και αυτή τη δήλωσή του, γιατί αλλιώς θα είχα παραιτηθεί –τότε είχαν κοπεί οι γέφυρες με την Ευρώπη, εκείνη την τραγική εβδομάδα– επικοινώνησα με τον πρόεδρο της Γαλλίας Φρ. Ολάντ», τόνισε ο κ. Παυλόπουλος, σε συζήτηση με τον δημοσιογράφο της «Κ», Νότη Παπαδόπουλο, στο πλαίσιο του Συνεδρίου με θέμα «ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: 50 Χρόνια μετά», το οποίο συνδιοργανώνουν η Καθημερινή, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), το Οικονομικό Φόρουμ Δελφών και το Ελληνικό Παρατηρητήριο του London School of Economics.

Ο ίδιος πρόσθεσε πως όταν προκηρύχθηκε το δημοψήφισμα, «που δεν μπορούσα να αποτρέψω», ανέφερε στον Αλέξη Τσίπρα πως το δίλημμα δεν μπορεί να είναι «μέσα ή έξω» από την Ευρώπη.

«Κάλεσα όλους τους πολιτικούς αρχηγούς των δημοκρατικών δυνάμεων. Ήταν συγκλονιστική εκείνη η ημέρα. Η υπευθυνότητα των πολιτικών αρχηγών, συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΕ. Ευχαριστώ ιδιαίτερα και τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη, γιατί ήταν μεγάλη υπόθεση, ως αξιωματική αντιπολίτευση, να πάρει επάνω το βάρος να στηρίξει κάτι για το οποίο θα μπορούσε να ‘σταθεί στη γωνία’», ανέφερε.