Ρούλα Σκουρογιάννη

Στη σημερινή εποχή τα περισσότερα προβλήματα υγείας σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Τις τελευταίες δεκαετίες τα συστήματα υγείας άρχισαν να υιοθετούν πολιτικές υγείας όπως η πρόληψη, η προαγωγή υγείας, η προστασία της υγείας και η ορθή διαχείριση των παραγόντων κινδύνου, η δημόσια Υγεία.

Οι ειδικοί που ασχολούνται με την Δημόσια υγεία, όπως είναι οι Επισκέπτες Υγείας, στηριζόμενοι σε γνώσεις από έρευνες, κυρίως της ιατρικής, της επιδημιολογίας και των κοινωνικών επιστημών αξιολογούν και προτείνουν μέτρα, ένα από τα σημαντικότερα εκ των οποίων θεωρείται η αγωγή υγείας, με σκοπό την προάσπιση και προαγωγή της υγείας του πληθυσμού και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του.

Η δράση της ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. για τα «Σχολεία Αγωγής Υγείας»

Τα τελευταία χρόνια, η πρόεδρος και μέλη της Ελληνικής Εταιρείας Αντιρευματικού Αγώνα (ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α.) ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα και ‘ιδρύουν’ «Σχολεία Αγωγής Υγείας». Η ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. ξεκίνησε τη δράση «Σχολείο Αγωγής Υγείας», το 2017, με τη συνεργασία του Εργαστηρίου Κλινικής Φαρμακολογίας της Ιατρικής σχολής του ΑΠΘ και με κύριο ομιλητή και εμπνευστή αυτής της δράσης τον καθηγητή Δημήτριο Κούβελα και Δ/ντή του Εργαστηρίου Κλινικής Φαρμακολογίας.

Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες ενημερωτικές εκδηλώσεις σε διάφορες πόλεις της Ελλάδος, στις οποίες συμμετείχαν χιλιάδες άτομα (ασθενείς και μη) και επαγγελματίες υγείας.

Το «Σχολείο Αγωγής Υγείας», επισημαίνει η πρόεδρος της ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α., κα Αθανασία Παππά, μιλώντας στο libre, αποσκοπεί στην ορθή ενημέρωση του γενικού πληθυσμού, αρχικώς σε δύο φλέγοντα θέματα. Το πρώτο αφορά, στη σχέση του πολίτη με τον ιατρό και το σύστημα υγείας, για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, για τον τρόπο που ο Ιατρός προσεγγίζει το πρόβλημα, για τη συμβολή των εργαστηριακών και απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση και παρακολούθηση της θεραπείας και το δεύτερο αφορά στο φάρμακο, ως προληπτικό, διαγνωστικό και θεραπευτικό εργαλείο, στις βασικές έννοιες του φαρμάκου και της φαρμακευτικής αγωγής, αλλά και των διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Μιλώντας μας, αναλυτικότερα γι’ αυτήν την πρωτοβουλία, τονίζει: «Η αποδοχή των σχολείων μας είναι μοναδική. Ιδίως στην περιφέρεια όλοι οι εμπλεκόμενοι στο ‘σχολείο’ νοιώθουμε ότι η δράση αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ενέργεια της ζωής μας. Οι άνθρωποι της κοινότητας έρχονται για να μάθουν τις δομές του συστήματος υγείας, και έτσι μειώνεται το άγχος τους μπροστά σε ένα δαιδαλώδες σύστημα που σίγουρα κάποια στιγμή θα κληθούν να αντιμετωπίσουν. Μαθαίνουν να επικοινωνούν με τους γιατρούς, να καταλαβαίνουν την κλινική και τις παρακλινικές εξετάσεις. Τέλος, μαθαίνουν για τα φάρμακα και τον μυστικό αυτό κόσμο των δραστικών.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που εκπαιδεύονται, διαχειρίζονται καλύτερα τον φόβο για την ασθένεια και τις συνέπειές της, συμφιλιώνονται με τις διαδικασίες και τελικώς είναι κερδισμένοι σε ό,τι αφορά τον αγώνα για την υγεία τους.

Σύμφωνα με την κα Αθανασία Παππά, Πρόεδρο της ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α «Θεωρούμε ότι το σχολείο που ξεκινήσαμε, στα πλαίσια μιας συνεχιζόμενης εκπαίδευσης για την αγωγή και προαγωγή υγείας, έχει συμβάλλει σημαντικά στην υγεία του ελληνικού πληθυσμού και η κοινωνία και η πολιτεία το αναγνωρίζουν. Θέλουμε να είναι σε θέση ο πολίτης να αντιλαμβάνεται όσο το δυνατόν καλύτερα το πώς θα προστατεύει την υγεία και επομένως τη ζωή του και την ποιότητά της».

Αγωγή Υγείας στο σχολικό περιβάλλον

Πολλές φορές, η δράση «Σχολείο Αγωγής Υγείας» είναι στοχευμένη σε παιδιά σχολικής ηλικίας και διαρκεί για λίγες ημέρες, σαν ένα διαδραστικό σεμινάριο πάνω σε βασικά θέματα φροντίδας της υγείας, πρόληψης και τήρησης ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής.

«Η Αγωγή Υγείας στο σχολικό περιβάλλον ήταν κάτι που το λάτρεψα από την πρώτη στιγμή που ήρθα σε επαφή με τα παιδιά ως φοιτήτρια, κάνοντας την εκπαίδευση μου για να κατέχω τον τίτλο αργότερα της Επισκέπτριας Υγείας», αναφέρει η κα Παππά.
«Το θεωρώ πολύ σπουδαίο και σημαντικό όταν μπορείς να διδάξεις στα παιδιά, από την τόσο τρυφερή ηλικία τους υγιεινούς τρόπους, στάσεις και συμπεριφορές, με σκοπό την καλύτερη ποιότητα ζωής τους τόσο για τα ίδια όσο και για το κοινωνικό σύνολο.

Υποσχέθηκα στον εαυτό μου και ως επαγγελματίας, πλέον, Επισκέπτρια Υγείας, ότι -όπου βρεθώ σε όποιο μέρος της χώρας- να έρχομαι σε επαφή και να ενημερώνω τους αρμόδιους φορείς, για τα προγράμματα Αγωγής Υγείας που είναι εγκεκριμένα από το υπουργείο Υγείας, για την σχολική κοινότητα και όπου μπορούμε να προχωράμε στην υλοποίηση τους».

Μας εξήγησε ότι σε πολλά μέρη της περιφέρειας, σε συμφωνία με τους τοπικούς προέδρους των κοινοτήτων και με τον οικείο Δήμο, γίνονται ενημερωτικές συζητήσεις που διαρκούν για κάποιες ημέρες (έως και μια βδομάδα) σε καθημερινή βάση. Κάθε μέρα, η συζήτηση με τα παιδιά αφορά και σε διαφορετικό θέμα.

Τα προγράμματα -που είναι εγκεκριμένα από το υπουργείο Υγείας σχετικά με την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του μαθητικού πληθυσμού για θέματα αγωγής υγείας και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας- είναι πολλά και χωρίζονται σε υποκατηγορίες ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και τον τρόπο προσέγγισης που επιλέγει ο επαγγελματίας υγείας να λειτουργήσει. Η θεματολογία των προγραμμάτων είναι πολύ μεγάλη. Ενδεικτικά, κάποια από αυτά είναι η Διατροφή και Διατροφικές συνήθειες, Κυκλοφοριακή Αγωγή, Στοματική Υγιεινή, Περιβάλλον και Υγεία, Ηλεκτρονικός Εκφοβισμός και Τρόποι Προφύλαξης, Πρόληψη και Αντιμετώπιση Έκτακτων Καταστάσεων κλπ.

Πότε ξεκίνησε διεθνώς ο θεσμός των Σχολείων Αγωγής Υγείας

Ο όρος Σχολεία Προαγωγής Υγείας αναδύθηκε ταυτόχρονα στην Ευρώπη και στη Βόρειο Αμερική και πρωτοαναφέρθηκε στον Χάρτη της Οττάβα για την Προαγωγή της Υγείας, το 1986. Κάτω από τον τίτλο Health Promoting Schools (HPS) στην Ευρώπη και Comprehensive School Health (CSH) στις ΗΠΑ, δημιουργήθηκε σε πολλές χώρες ένα νέο πλαίσιο για την υγεία στο σχολικό περιβάλλον. Η νέα προσέγγιση αποσκοπούσε στη βελτιστοποίηση των γνώσεων και ικανοτήτων των μαθητών, με τη μεταφορά της έννοιας της υγείας προς ένα πολιτικό περιβάλλον που σκοπό έχει να παρέχει στους νέους τη δυνατότητα να αναπτύξουν δεξιότητες και αυτοπεποίθηση ώστε να λειτουργούν αυτόνομα.

Για την επιτυχία των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας εφαρμόζονται μέθοδοι ενεργητικής και βιωματικής μάθησης με αποτέλεσμα την αλλαγή στάσης και συμπεριφοράς των μαθητών που σκοπό έχει την ενίσχυση της υπευθυνότητας, της αυτοεκτίμησης, της αυτοπεποίθησης, της προσωπικότητας και της ικανότητας του μαθητή για την υιοθέτηση θετικών στάσεων και συμπεριφορών.

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα όπου δεν υπάρχει καθορισμένο πλαίσιο μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα η υλοποίηση προγραμμάτων ΑΥ είναι περιορισμένη.

Προϋπόθεση για την επιτυχία των προγραμμάτων αυτών είναι η καλή πρόθεση για συμμετοχή των εμπλεκομένων ατόμων.

*«Υγεία είναι η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία του ανθρώπου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρίας». Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ)
«Αγωγή Υγείας είναι μια διαδικασία που στηρίζεται σε επιστημονικές αρχές και χρησιμοποιεί προγραμματισμένες ευκαιρίες μάθησης, οι οποίες δίνουν τη δυνατότητα στους ανθρώπους, όταν λειτουργούν ως άτομα ή ως σύνολο , να αποφασίζουν και να ενεργούν συνειδητά για θέματα που επηρεάζουν την υγεία τους». Ευρωπαϊκή Ένωση, 1988
«Προαγωγή Υγείας είναι η διαδικασία που δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να ελέγχουν και να βελτιώνουν την υγεία τους». Χάρτα της Οτάβα, 1986

Η επισήμανση ανήκει στον διευθυντή του Κέντρου Εξατομικευμένης Ιατρικής για τη νόσο Αλτσχάιμερ, στο Πανεπιστήμιο «Johns Hopkins», επίτιμο καθηγητή Ιατρικής του Ιδρύματος και πρόεδρο της «Ελληνικής Πρωτοβουλίας Ενάντια στη Νόσο Αλτσχάιμερ», Κωσταντίνο Λυκέτσο. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος επιστήμονας στη φροντίδα και θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με Αλτσχάιμερ, σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας

We lost a legend today.@ItsTonyBennett inspired the world with his music and also inspired our community using his amazing voice to raise Alzheimer's awareness after revealing his own diagnosis in 2021.

Our hearts are with his family. https://t.co/PQwSA2iRc7

— Alzheimer's Association (@alzassociation) July 21, 2023

Η. Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» εξηγεί αναλυτικά τι πρέπει να γίνει για να καλυφθούν οι ελλείψεις στη χώρα μας, μιλά για τις συνεργασίες που αναπτύσσει το «Johns Hopkins» με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και άλλα ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας, καθώς επίσης και για τους νέους φαρμακευτικούς δρόμους που επιχειρεί να ανοίξει μαζί με την ομάδα του, για την πάθηση που όπως τονίζει, δεν είναι μία, αλλά πολλές.

Από τα λεγόμενα του πάντως, διαφαίνεται ότι υπάρχει ακόμη αρκετός δρόμος για την αντιμετώπιση της νόσου που απασχολεί την ιατρική κοινότητα για περισσότερο από έναν αιώνα, καθώς το 1906 ο Δρ Alois Alzheimer περιέγραψε για πρώτη φορά την ασθένεια που αργότερα έλαβε το όνομά του. Στους άνω των 80 έως και το 40% πάσχει από Αλτσχάιμερ – Γενετικό το πρόβλημα σε ένα ποσοστό 60%

The 5 A's of Alzheimer's Disease pic.twitter.com/ztKkYAEVVn

— TA✨ (@DrPharmDMDTh) July 20, 2023

Ο βασικός λόγος που τα ποσοστά της νόσου Αλτσχάιμερ ολοένα και αυξάνονται σύμφωνα με τον κ. Λυκέτσο, είναι ότι έχει αυξηθεί το προσδόκιμο επιβίωσης. «Στους 80άρηδες και 90άρηδες το ποσοστό άνοιας πλησιάζει το 30-40%. Όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου, ένα περίπου 60% της άνοιας πλέον θεωρούμε ότι είναι γενετικό, με πολλά γονίδια να έχουν κάποιο συσχετισμό, χωρίς όμως ακόμα να έχουν ξεκαθαριστεί αυτά. Βέβαια, υπάρχουν διάφοροι παράγοντες, όπως είναι η διατροφή, η κατάθλιψη, οι εγκεφαλικές κακώσεις, αλλά και διάφοροι άλλοι που επηρεάζουν την πιθανότητα να πάθουμε άνοια στην τρίτη ηλικία».

Η δραστηριότητα, η καλή διατροφή, η αντιμετώπιση του βάρους, η αντιμετώπιση του διαβήτη, η ελάττωση του καπνίσματος, τέτοιους είδους αλλαγές στον τρόπο ζωής επωφελούν στην πρόληψη, συνεχίζει ο καθηγητής. Επισημαίνει όμως, ότι από τη στιγμή που εμφανιστούν τα συμπτώματα έχει αρχίσει η εγκεφαλική βλάβη και είναι δύσκολο πια αυτές οι αλλαγές να αντιστρέψουν την κατάσταση, παρόλο που μπορεί να την καθυστερήσουν. «Από κει και πέρα όμως, αυτές είναι γενετικά προδιαγεγραμμένες βιολογικές μορφές αρρώστιας, οπότε κάποια στιγμή θα χρειαστούν και φάρμακα. Tο ποιο φάρμακο όμως, για ποιον θα είναι πιο αποτελεσματικό, ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί».

Στο μικροσκόπιο αντικαταθλιπτικά – Μακριά από τα αμυλοειδή οι αναζητήσεις της ερευνητικής ομάδας

Στο εργαστήριο του καθηγητή Λυκέτσου, όπως εξηγεί, αναπτύσσουν τρία πιλοτικά προγράμματα δοκιμάζοντας διάφορες κατηγορίες φαρμάκων, «που όμως δεν είναι γύρω από τα αμυλοειδή. Το ένα αφορά φάρμακα που ήδη κυκλοφορούν στην αγορά και προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι μπορούν να αυξήσουν την αιμάτωση του εγκεφάλου (καθώς υπάρχουν αγγειακοί παράγοντες που επηρεάζουν την άνοια και την πρόοδο της) και να καλυτερεύσουν την πορεία της νόσου.

Today’s full results support what we heard about donanemab in May – the drug is able to slow down the progression of Alzheimer’s disease by more than 20%.

This is truly a turning point in the fight against Alzheimer’s disease. #donanemab #AAIC23 pic.twitter.com/0UsTnQda6G

— Alzheimer's Society (@alzheimerssoc) July 17, 2023

Το δεύτερο πρόγραμμα αφορά στους αναστολείς της σφιγγομυελινάσης, τα οποία είναι πρωτοπόρα φάρμακα, και έχουν πολύ καλά πρώτα δεδομένα ότι σε κάποιες περιπτώσεις ασθενών, μπορούν να βοηθήσουν. Και το τρίτο πρόγραμμα αφορά στους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (σσ είναι μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ως αντικαταθλιπτικά για τη θεραπεία της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής και των διαταραχών άγχους). Περίπου το 30-40% των ασθενών πρώτα εμφανίζουν νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως ευερεθιστότητα, άγχος, δυσφορία, 2-4 χρόνια πριν από την άνοια. Σε αυτό το πρόγραμμα ευελπιστούμε να δοθούν σε αυτούς τους ανθρώπους εγκαίρως αυτά τα φάρμακα, προκειμένου να επιβραδυνθεί η έλευση της νόσου. Η γενική ιδέα είναι ότι η άνοια και το αλτσχάιμερ δεν είναι μία πάθηση, αλλά μια σειρά από παθήσεις».

Επιφυλάξεις για τα μονοκλωνικά lecanemab και donanemab

Όσον αφορά τα μονοκλωνικά αντισώματα, lecanemab, το οποίο καθυστερεί την εξέλιξη της νόσου στα πρώτα στάδια και πρόσφατα εγκρίθηκε από τον FDA, και το donanemab που λέγεται ότι περιορίζει τον εκφυλισμό του εγκεφάλου, για τα οποία γίνεται μεγάλος ντόρος τον τελευταίο καιρό στην ιατρική κοινότητα, ο κ. Λυκέτσος εμφανίζεται επιφυλακτικός: «Βλέπουμε τώρα φάρμακα που έρχονται να ελαττώσουν την επιβάρυνση του εγκεφάλου με πρωτεΐνες. Τα φάρμακα που τώρα εγκρίνονται γρήγορα-γρήγορα, όντως αφαιρούν τις πρωτεΐνες αυτές από τον εγκέφαλο, αλλά δεν έχουν μεγάλη θετική επίπτωση στην κλινική εικόνα, απλά την καθυστερούν λιγάκι». Για το lecanemab συγκεκριμένα, ο καθηγητής αναφέρει ότι υπάρχει ελάχιστη καθυστέρηση των κλινικών συμπτωμάτων, παρόλο που όπως λέει, υπάρχει καλή «απόσβεση» των αμυλοειδών στον εγκέφαλο. Ωστόσο διευκρινίζει ότι αυτό το φάρμακο έχει κινδύνους. Όσον αφορά το donanemab, ο κ. Λυκέτσος εξηγεί ότι όντως ελαττώνει λίγο την πορεία της νόσου, αλλά επιταχύνει την ελάττωση του όγκου του εγκεφάλου, κάτι που όπως τονίζει, οι ειδικοί δεν γνωρίζουν τι σημαίνει, και αν είναι καλό. «Αυτά τα φάρμακα επειδή βγάζουν τα αμυλοειδή από τον εγκέφαλο, κάνουν τα αγγεία του πιο πορώδη και με αυτό τον τρόπο μπαίνουν υγρά μέσα στον εγκέφαλο και μπορεί να δημιουργηθούν και αιμορραγίες. Με τη ντονεμάμπη έχουμε δει θνησιμότητα περίπου 4 τοις χιλίοις».

Να δημιουργηθεί εσπευσμένα διυπουργικό σχήμα για την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης

H Ελληνική Πρωτοβουλία Ενάντια στη νόσο Αλτσχάιμερ αποτελεί μια διεθνή, διεπιστημονική συνεργασία από κορυφαίους κλινικούς ιατρούς, ερευνητές των νευροεπιστημών, αλλά και ανθρώπους που εκπροσωπούν οικογένειες που ζουν με τη νόσο. Ιδρύθηκε πριν από 3,5 χρόνια, έχει 35 μέλη και ο καθηγητής Λυκέτσος μαζί με τον καθηγητή Παναγιώτη Βλάμο του Ιονίου Πανεπιστημίου, είναι πρόεδροι. Σκοπεύουμε να κάνουμε δύο πράγματα τα οποία είναι συνδεδεμένα: Το ένα είναι να ετοιμάσουμε, τη χώρα για την πανδημία του Αλτσχάιμερ, και το δεύτερο είναι να αναπτύξουμε την ερευνητική συμμετοχή Ελλήνων στην έρευνα, σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου, αναφέρει ο κ. Λυκέτσος για να συμπληρώσει στη συνέχεια ότι όσον αφορά το Εθνικό Σχέδιο Δράσης, που δημιουργήθηκε το 2012 από το Εθνικό Παρατηρητήριο για την άνοια, (το οποίο ανήκει στο υπουργείο Υγείας), λόγω κρίσης κυρίως, δεν έχει προχωρήσει. «Τώρα, εμείς προσπαθούμε να εφαρμόσουμε κομμάτια του σχεδίου. Για παράδειγμα να δημιουργήσουμε κέντρα μνήμης και ιατρεία ημέρας σε όλη τη χώρα, τα οποία είναι πιστοποιημένα από μας.

Έχουμε γύρω στα 12 προγράμματα σε όλη τη χώρα που έχουν πιστοποιηθεί. Παράλληλα, έχουμε προτείνει στο υπουργείο Eπικρατείας, πριν την αλλαγή της Κυβέρνησης, να αναπτυχθεί οπωσδήποτε ένα διυπουργικό σχήμα, το οποίο να μπορέσει να προχωρήσει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου, ξεκινώντας από κάποια αναθεώρηση του σχεδίου. Κι αυτό πρέπει να γίνει εσπευσμένα, γιατί είναι αρκετά απροετοίμαστη η χώρα». Τι πρέπει όμως να γίνει, προκειμένου η Ελλάδα να προετοιμαστεί για την πανδημία της νόσου Αλτσχάιμερ; ερωτάται ο καθηγητής.

Δημιουργία τοπικών δομών βάσει της κατανομής των ασθενών- Συνεργασία κράτους-ιδιωτών

«Έχουμε υπολογίσει ότι αυτή τη στιγμή 300.000 – 500.000 άτομα ζουν στην Ελλάδα, είτε με άνοια, είτε με πρώιμη διαταραχή που θα εξελιχθεί σε άνοια. Και αν προσθέσει κανείς ότι καθένα από αυτά τα άτομα, έχει δύο με τρεις φροντιστές, μιλάμε για ένα εκατομμύριο Έλληνες που καθημερινά ασχολούνται με τη νόσο. Αυτό το νούμερο αναμένεται να διπλασιαστεί στα επόμενα 20 με 30 χρόνια και άρα το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να παρακολουθούνται αυτά τα νούμερα, αλλά και η κατανομή τους. Να ξέρουμε πού είναι αυτοί οι άνθρωποι, με τους λεγόμενους “χάρτες θερμότητας” που έχουμε αναπτύξει στην Πρωτοβουλία, και βάσει αυτών, να δημιουργηθούν οι κατάλληλες δομές τοπικά. Αυτές οι δομές θα χρειαστούν μία συνεργασία κράτους και ιδιωτικού τομέα. Δεν μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει την άνοια στην Περιφέρεια από την Αθήνα. Αυτή τη στιγμή έχουμε δομές κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι αρκετές αλλά ευτυχώς υπάρχουν», τονίζει ο κ. Λυκέτσος.

Johns Hopkins και Ιόνιο Πανεπιστήμιο δημιουργούν Κέντρο Ανάλυσης Δεδομένων για την Άνοια

Σχετικά με την ερευνητική συμμετοχή των Ελλήνων επιστημόνων, στην αντιμετώπιση της νόσου, ο κύριος Λυκέτσος αναφέρει ότι πάσχει από διάφορα προβλήματα, γιατί όπως εξηγεί «κατά τη διάρκεια της κρίσης, η χώρα σταμάτησε να συμμετέχει σε συγκεκριμένα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα. Ακόμα δεν έχουμε πείσει το υπουργείο Ανάπτυξης ότι πρέπει να πληρώσει τις όχι πολύ ακριβές συνδρομές για να μπορούν οι Έλληνες επιστήμονες να συμμετέχουν στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά προγράμματα για τις νευροεκφυλιστικές νόσους και την άνοια, αλλά επίσης, δεν υπάρχουν δομές. Σιγά σιγά όμως, δημιουργούμε δομές και συνεργασίες που συνδέουν πολλά πανεπιστήμια εντός και εκτός Ελλάδας, για να κάνουν έρευνα γύρω από την άνοια. Πχ. έχουμε συμφωνία μεταξύ του «Johns Hopkins» και του Ιονίου Πανεπιστημίου να δημιουργήσουμε ένα κέντρο ανάλυσης δεδομένων για την άνοια.

Επίσης, μία άλλη συνεργασία που έχουμε ξεκινήσει είναι σε ασθενείς που κάνουν μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI) να γίνονται αυτόματες επεξεργασίες χρησιμοποιώντας πρωτόκολλα που έχουμε δημιουργήσει στο Johns Hopkins, τα οποία βοηθούν στη διάγνωση. Έχουμε ήδη συνεργασία με δύο κέντρα, ένα στην Αθήνα και ένα στη Λάρισα, που κάνουμε τα πρώτα πιλοτικά προγράμματα, και σιγά σιγά θα το αναπτύξουμε σε όλη τη χώρα».

Μην φοβάστε την ταμπέλα

Ο επίτιμος καθηγητής Ιατρικής του «Johns Hopkins», αναφερόμενος στις καινούργιες θεραπείες , επισημαίνει ότι δεν θα ελαττώσουν τα νούμερα των ανθρώπων που πάσχουν από τη νόσο, γιατί καθυστερώντας την πορεία της άνοιας, θα αυξηθεί ο επιπολασμός. «Άρα η προετοιμασία της χώρας έχει να κάνει με την αναγνώριση, τη διάγνωση, και την δημιουργία καθημερινών συνθηκών, για να μπορούν και οι ασθενείς και οι οικογένειές τους να έχουν όσο το δυνατόν καλύτερη ποιότητα ζωής» Η άνοια αυτή τη στιγμή μπορεί να είναι μία πολύ δύσκολη πάθηση, αλλά υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί και η έγκαιρη διάγνωση έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί θέτει τις προδιαγραφές για μία μακροχρόνια αντιμετώπιση, καθώς η ασθένεια αυτή μπορεί να διαρκέσει 5-10 ακόμη και 20 χρόνια, τονίζει ο κορυφαίος ερευνητής.

«Πολύς κόσμος λέει δεν θέλω να βάλω ταμπέλα. Μα, την ταμπέλα δεν την βάζουμε εμείς οι κλινικοί με τη διάγνωση, αλλά την βάζει μόνη της η αρρώστια. Εμείς θέλουμε να σας βοηθήσουμε να την αντιμετωπίσετε. Μην σηκώνετε ψηλά τα χέρια και μην λέτε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Μπορούμε να κάνουμε πάρα πολλά που θα βοηθήσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής. Αλλά πρώτα, πρέπει ο κόσμος να το αναγνωρίσει αυτό και δεύτερον, πρέπει σαν χώρα να δημιουργήσουμε τις δομές».

Η 10η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (World Suicide Prevention Day) με απόφαση του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), καθώς θεωρεί την αυτοκτονία ένα μείζον πρόβλημα της δημόσιας υγείας (ήδη από το 1990) και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται, με ανάπτυξη εθνικών προγραμμάτων πρόληψης, σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Στην Έκθεση του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας για την αυτοκτονία τονίζεται ότι αυτή δεν αποτελεί ένα μοιραίο γεγονός, καθώς το 95% των αυτοκτονιών θα μπορούσε να έχει προληφθεί.
Κάθε 40 δευτερόλεπτα, ένας άνθρωπος σε όλο τον κόσμο θέτει τέρμα στη ζωή του, ενώ περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν από αυτοκτονίες κάθε χρόνο παρά στον πόλεμο, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, με τον απαγχονισμό, τη δηλητηρίαση και τον αυτοπυροβολισμό είναι οι πιο συνηθισμένες μέθοδοι αυτοκτονίας.

Κάθε χρόνο, καταγράφονται σε όλο τον κόσμο περισσότερες από 800.000 απώλειες ατόμων από αυτοτραυματισμούς. Τι σημαίνει αυτός ο αριθμός;

Αρκεί να αναφέρουμε ότι στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, περισσότεροι από 500 άνθρωποι αυτοκτονούν, ετησίως, προκαλώντας θλίψη και πένθος σε τουλάχιστον 5000 άτομα του οικείου τους περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες και μελέτες, για κάθε μία αυτοκτονία τουλάχιστον 5 έως 10 άτομα βιώνουν το συναισθηματικό φορτίο του πένθους αλλά και τις ψυχοκοινωνικές συνέπειες του στίγματος της αυτοκτονίας, ενώ 135 άτομα θεωρείται ότι επηρεάζονται άμεσα από κάθε αυτοκτονία.
Αξίζει να τονίσουμε ότι στην Ελλάδα, δεν έχουμε καταγραφή των μη θανατηφόρων αποπειρών αυτοκτονίας, οι οποίες εκτιμάται ότι είναι σχεδόν 25 φορές περισσότερες των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών.

Όλα αυτά αναδεικνύουν την αυτοκτονία σε ένα μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας το οποίο δυνητικά αφορά τον καθένα, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής ή κοινωνικοοικονομικής τάξης.

Το μήνυμα του προέδρου του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών

«Στη χώρα μας, κάθε χρόνο, περισσότεροι από 500 άνθρωποι δίνουν τέλος στη ζωή τους. Έχει μεγάλη σημασία, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών, για την ψυχική ανθεκτικότητα και την πρόληψη των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών», δήλωσε ο πρόεδρος του ΙΣΑ, Γ. Πατούλης, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την πρόληψη της αυτοκτονίας.
«Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων τους στο περιβάλλον μας μπορεί να σώσει ανθρώπινες ζωές. Στον τομέα αυτό, η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο καθώς είναι ο φορέας που βρίσκεται κοντά στο πολίτη και έχει τη δυνατότητα να αναλάβει πρωτοβουλίες, για την πρόληψη και την προαγωγή της Υγείας του».

Αυτοκτονίες χωρίς προηγούμενη ανακοίνωση: Πώς μπορούν να προληφθούν;

Μία άλλη διάσταση σχετικά με τις «αυτοκτονίες χωρίς προηγούμενη ανακοίνωση», δίνει από την πλευρά του, μιλώντας στο libre, o ψυχολόγος Γεώργιος Παπαγεωργίου, Διευθυντής στην ΨΥΧΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ, προτρέποντάς μας να είμαστε υποψιασμένοι (όταν υπάρχουν ενδείξεις) για σκέψεις αυτοκτονίας στους ανθρώπους γύρω μας.

«Δυστυχώς, μεγάλος αριθμός αυτοκτονιών έχει συμβεί χωρίς να έχει προηγηθεί υποψία για την πράξη, προηγουμένως.

Οι “αυτοκτονίες χωρίς προηγούμενη ανακοίνωση” είναι ένα νούμερο κοινωνικά πολύ δύσκολο να μετρηθεί, πιστεύουμε όμως ότι είναι σε μία τάξη μεγέθους μία στις τέσσερις αυτοκτονίες.

Τα περιστατικά αυτά συμβαίνουν χωρίς να υπάρξουν στοιχεία υποψίας στον περίγυρο και στους κοντινούς ανθρώπους του θύματος.

Για να κάνουμε πρόληψη, η πρώτιστη σημασία είναι να κινηθούμε ενεργητικά χωρίς απαραίτητη δική μας αναμονή σε εκδήλωση στοιχείων υποψίας.

Στις περισσότερες αυτοκτονίες, βρίσκουμε να έχουν προηγηθεί στοιχεία “αυτοαναφοράς αυτοκτονικού ιδεασμού”, δηλαδή το ίδιο το θύμα, σε κοντινά του πρόσωπα έχει μιλήσει, ή εκδηλωθεί με γραπτά σημειώματα, πώς σκέφτεται τέτοια διέξοδο.

Η τραγικότητα έγκειται πώς τέτοιου είδους συνδυασμοί δεν είναι σπάνιοι: Οι άνθρωποι, γενικά όλοι μας, έχουμε τον ψυχισμό μας βασισμένο σε έναν δυισμό: “να Παλέψω ή να Φύγω” από το όποιο πρόβλημα.

Είναι το κλασικό “Fight or flight”, δίλημμα με το οποίο αντιμετωπίζουμε μία δύσκολη κατάσταση, όπως μία ανίατη αρρώστια, μία μεγάλη οικογενειακή καταστροφή, μία εξαιρετική απώλεια.

Εναντίον τέτοιων ζητημάτων, μπορώ είτε να πολεμήσω αυτό που με στενοχωρεί είτε να το αποφύγω. Άρα, με απλά λόγια, ο αυτοκτονικός ιδεασμός ως σύστημα σκέψης υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους. Δηλαδή, είτε λίγο είτε πολύ, σε όλους μας σε πολύ δύσκολες περιπτώσεις, θα περάσει από το νου μας η αυτοκτονία ως διέξοδος».

Η σκέψη αυτοκτονίας είναι ένας λογικός μηχανισμός που ενυπάρχει στον άνθρωπο

«Σε επόμενο στάδιο, ο αυτοκτονικός ιδεασμός γίνεται κι αυτοαναφορά, δηλαδή το αναφέρουμε για τον εαυτό μας σε κάποιον άλλον άνθρωπο συγγενή ή φίλο ή ειδικό», συνεχίζει ο κ. Παπαγεωργίου.

«Όταν το σκεφτόμαστε, η αυτοαναφορά είναι υγιές στοιχείο διότι δίνουμε στον εαυτό μας τη δυνατότητα να ελέγξουμε την πράξη που σκεφτόμαστε μέσα από το φίλτρο κάποιων άλλων.

Επομένως, δεν θα πρέπει να φοβόμαστε να το συζητήσουμε. Διότι, όπως είπαμε και παραπάνω, η σκέψη αυτοκτονίας είναι ένας λογικός μηχανισμός που ενυπάρχει στον άνθρωπο. Όμως, πρέπει πάντα να κάνουμε το δεύτερο βήμα, που είναι η λογική παραδοχή πως η ζωή μας θα τελειώσει ούτως ή άλλως από μόνη της κάποτε και δεν έχουμε λόγο να επισπεύσουμε το τελείωμα της ούτε να χάσουμε ευκαιρίες διόρθωσης σε ότι περνάμε», σχολιάζει ο κ. Παπαγεωργίου.

Οι αυτόματοι μηχανισμοί επιβίωσης που μας κρατάνε ζωντανούς

«Όταν κάποιος άνθρωπος μέσα στην δυστυχία του καταλήξει σε απόπειρα αυτοκτονίας, πολύ συχνά δεν τα καταφέρνει. Φαίνεται, δηλαδή αποδεικνύεται, πως αυτόματοι μηχανισμοί επιβίωσης μας κρατάνε ζωντανούς έστω και την τελευταία ώρα, κυριολεκτικά η ζωή συχνά μας δίνει “δεύτερες ευκαιρίες”.

Και το στάδιο αυτό είναι, επίσης, σημαντικό να το δούμε και ως σημάδι, πως πρέπει να μάθουμε να κάνουμε πράγματα στη ζωή μας αλλιώς και, βεβαίως, εννοώ ψυχοθεραπεία.

Συνοπτικά λοιπόν: Μιλήστε για τις σκέψεις αυτοκτονίας που έχετε! Δεν είναι ένας απαράδεκτος μηχανισμός, υπάρχει ως δυνατότητα σκέψης στους ανθρώπους αλλά το Υγιές είναι πάντα να το απορρίπτουμε και να προσπαθούμε για μία ζωή πιο ευτυχισμένη».

Το αίσθημα της απελπισίας δεν είναι ίδιο σε όλους τους ανθρώπους

«Έχετε υπόψιν πώς η απελπισία είναι πάντα κακός σύμβουλος και αυτό ισχύει γενικά. Όμως, το αίσθημα της απελπισίας δεν είναι ίδιο σε όλους τους ανθρώπους: στους καταθλιπτικούς, τους ανθρώπους δηλαδή που είναι βυθισμένοι σε αυτό που λέμε “διπλή κατάθλιψη” (χρόνια κατάθλιψη) είναι πολύ πιο έντονο και πρέπει να δίνουμε προσοχή.

Είναι άνθρωποι πολύ πιο ευαίσθητοι στην απελπισία από όσο μπορούμε να κρίνουμε για τον εαυτό μας.

Επίσης, άνθρωποι που είναι σε απομόνωση είτε εξαιτίας καραντίνας είτε εξαιτίας κοινωνικής μοναξιάς είτε λόγω γηρατειών και κοινωνικής αποστασιοποίησης, εμφανίζουν απελπισία και συναισθήματα φόβου πολύ περισσότερο.

Επίσης, άνθρωποι που έχουν ψυχιατρικά θέματα είναι ομοίως πολύ ευάλωτοι. Αν και όπου έχετε τέτοιους ευαίσθητους ανθρώπους έχει σημασία να τους νοιάζεστε ενεργητικά. Μην περιμένετε να ζητήσουν βοήθεια μόνοι τους. Ας έχετε υπόψη πως η αυτοκτονία από ψυχολογική άποψη είναι πάντα πολυπαραγοντικό ζήτημα, δηλαδή έχει πολλές αιτίες και όχι μία.

Η γενικότερη συμβουλή μας είναι η εξής: υποψιαστείτε για σκέψεις αυτοκτονίας στους ανθρώπους γύρω σας, δεν είναι ούτε τόσο παράλογες ούτε απαράδεκτες να “έρθουν” ως σκέψεις. Συχνά, οι άνθρωποι χρειαζόμαστε βοήθεια στο να έχουμε Κίνητρο για ζωή. Μιλήστε σε ανθρώπους για να σιγουρευτείτε ότι έχουν μέσα τους ζωντανή επιθυμία ζωής», τονίζει καταλήγοντας ο κ. Γ. Παπαγεωργίου.

Σε ποιους εμφανίζεται συχνότερα το «long Covid» ή «post-Covid»

Σύμφωνα με το CDC, τονίζει η ίδια, το σύνδρομο αυτό εμφανίζεται συχνότερα σε 3 κατηγορίες ανθρώπων. «Σε άτομα που έχουν νοσηλευτεί ή διασωληνωθεί, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα με μέτρια συμπτωματολογία ή και χωρίς συμπτωματολογία, με μόνο θετική διάγνωση Covid». Επιπρόσθετα, όπως λέει άτομα που δεν είναι εμβολιασμένα για τον κορονοϊό έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης συγκριτικά με τα εμβολισμένα που νόσησαν ξανά. «Η τελευταία κατηγορία που έχει μεγαλύτερη πιθανότητα για μετά – Covid σύνδρομο είναι άτομα με άλλες νοσηρότητες πριν από τη νόσηση», εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ο όρος «long Covid» περιλαμβάνει τα ζητήματα υγείας που παρουσιάζονται σε ασθενείς 3 μήνες μετά από πιθανή ή επιβεβαιωμένη SARS-CoV-2 λοίμωξη, με συμπτώματα και σημεία που παραμένουν τουλάχιστον 2 μήνες μετά, και για τα οποία δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική διάγνωση, τονίζει.

«Τα συμπτώματα μπορεί να είναι νέα, μετά την ανάρρωση από τη λοίμωξη ή εμμένοντα από την αρχική λοίμωξη», αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου.

 Ένας στου 8 ενήλικες ασθενείς με κορονοϊό εμφανίζει συμπτώματα μακράς Covid

Σύμφωνα με τα όσα λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, την προηγούμενη εβδομάδα το διεθνές έγκριτο περιοδικό The Lancet αφιέρωσε το κεντρικό του άρθρο (editorial) στο σύνδρομο αυτό. «Στους ενήλικες, και σύμφωνα με νέα μελέτη από την Ολλανδία, περίπου ο ένας στους οκτώ ενήλικες ασθενείς με Covid-19 εμφανίζει στη συνέχεια μακρόχρονα συμπτώματα της νόσου που προκαλεί ο κορονοϊός. Το σημαντικό στοιχείο στην ολλανδική έρευνα είναι ότι οι νοσούντες με λοίμωξη Covid συγκρίθηκαν με άτομα που δεν είχαν μολυνθεί (ομάδα ελέγχου)», επισημαίνει εξηγώντας πως τα κυριότερα συμπτώματα της μακράς Covid-19 είναι, σύμφωνα με τη μελέτη, από το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό, το μυοσκελετικό και νευρικό σύστημα, καθώς και γενικά συμπτώματα.

 «Πιο ειδικά, ανάμεσα στα συχνότερα συμπτώματα που καταγράφονται είναι: ο πόνος στο στήθος αλλά και πόνος στο στήθος κατά την αναπνοή, η δυσκολία αναπνοής, οι μυϊκοί πόνοι, η απώλεια όσφρησης ή/και γεύσης και η γενική κόπωση και αδυναμία», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια Παθολογίας του ΕΚΠΑ, υπενθυμίζοντας πως ο ΕΟΔΥ και η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία έχουν καταγράψει αναλυτικά τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση του μετα- Covid συνδρόμου, όπου και παρουσιάζεται πλειάδα επιπλοκών: αναπνευστικές, καρδιαγγειακές, νεφρικές, δερματολογικές, ρευματολογικές, ενδοκρινικές, νευροψυχιατρικές, αγγειακές, ουρολογικές, γαστρεντερικές και άλλες, όπως παρατεταμένη δεκατική πυρετική κίνηση, απώλεια βάρους και αλλεργίες, χρόνια άλγη και επιδείνωση συνοσηροτήτων.

 Τα τελευταία στοιχεία για την εμφάνιση post-covid στα παιδιά έως 17 ετών

 Όσον αφορά το σύνδρομο της post Covid-19 στα παιδιά, τονίζει πως σε πρόσφατη δημοσίευση των CDC (Centre for Disease Control and Prevention, USA) που αφορούσε το μετά-COVID σε παιδιά και εφήβους (ηλικίας από 0 έως 17 έτη) ελέγχθηκαν τα δεδομένα σε 780.000 παιδιά και εφήβους με θετικό μοριακό τεστ έναντι του SARS-CoV-2.

«Παρατηρήθηκε ότι οι ασθενείς με νόσο  Covid-19, έναντι των ασθενών που δεν είχαν ιστορικό νόσησης, παρουσίασαν τις παρακάτω post-Covid καταστάσεις: πνευμονική εμβολή, μυοκαρδίτιδα και μυοκαρδιοπάθεια, φλεβική θρομβοεμβολική εκδήλωση, οξεία και απροσδιόριστη νεφρική ανεπάρκεια, σακχαρώδης διαβήτης τύπου Ι, διαταραχές πήξης και πηκτικότητας – αιμορραγικά επεισόδια, σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ και καρδιακές αρρυθμίες. Οι μικροί ασθενείς με Covid-19 ήταν πιθανότερο να εμφανίσουν εκδηλώσεις του συνδρόμου post-covid επίσης, όπως διαταραχές στην γεύση και την όσφρηση, διαταραχές της κυκλοφορίας του αίματος, αδυναμία- καταβολή και μυοσκελετικά άλγη. Βέβαια, πρέπει να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι νοσολογικές οντότητες στα παιδιά είναι πάρα πάρα πολύ σπάνιες, είτε έχουν διαγνωστεί με Covid είτε όχι. Για παράδειγμα, υπάρχει μία μικρή αύξηση του σχετικού κινδύνου (πχ διπλάσιος σχετικός κίνδυνος για μυοκαρδίτιδα) όταν ένα παιδί νοσεί από Covid συγκριτικά με το να μην κολλήσει», εξηγεί.

Τι θα πρέπει να προσέξουν ενήλικες και παιδιά μετά την ανάρρωση τους από Covid

«Σε περίπτωση συμπτωματολογίας που εμμένει μετά τη νόσηση καλό είναι ο ασθενής να έρθει σε επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό του, το κέντρο υγείας της περιοχής ή τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων και τις μονάδες διαχείρισης ασθενών με μετά – Covid σύνδρομο, ώστε να αξιολογηθούν τα σημεία και τα συμπτώματα, να γίνει ο βασικός εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος, να δοθούν προς συμπλήρωση τα αντίστοιχα ερωτηματολόγια, να γίνει κλινική εξέταση και ολιστική αντιμετώπιση» καταλήγει η κ. Ψαλτοπούλου.

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ και την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, ο εργαστηριακός έλεγχος θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την κρίση του θεράποντα γιατρού, και δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς που νόσησαν από Covid-19 να υποβάλλονται σε εργαστηριακό έλεγχο, επισημαίνει και προσθέτει: «Τα προγράμματα αποκατάστασης δύνανται να περιλαμβάνουν διαφορετικές ειδικότητες ιατρών (πνευμονολόγους, καρδιολόγους, νευρολόγους κλπ), αλλά και εργοφυσιολόγο, φυσικοθεραπευτή, διαιτολόγο ή ψυχολόγο, ανάλογα με το εύρος και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων προς αποκατάσταση».

“Σήμερα Κυριακή, 1η Μαΐου, η κυκλοφορία στα σύνορα θα εξομαλυνθεί”, αναφέρει ο λογαριασμός στο Twitter της υπηρεσίας των συνόρων του υπουργείου Εσωτερικών της Χιλής.

Η επιδημία έχει σταθεροποιηθεί στη Χιλή, παρότι εξακολουθούν να ισχύουν τα υγειονομικά μέτρα, κυρίως για τους αλλοδαπούς μη κατοίκους.

Τρία επίπεδα συναγερμού είναι σε ισχύ και σήμερα, τα σύνορα πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με το επίπεδο 1 που σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανένας περιορισμός στα ταξίδια εντός ή εκτός της χώρας.

Συνιστάται μόνο το μοριακό τεστ PCR πριν από το ταξίδι, αλλά κατά την άφιξή τους στη Χιλή, οι ταξιδιώτες μπορεί να ελεγχθούν τυχαία. Ένα έντυπο υγείας πρέπει να συμπληρώνεται και οι αλλοδαποί μη κάτοικοι πρέπει επίσης να έχουν ασφάλιση υγείας σε περίπτωση που χρειαστεί να λάβουν θεραπεία για την Covid-19.

Εάν ο συναγερμός επανέλθει στο μέγιστο επίπεδο 3, αυτό σημαίνει την επαναφορά των περιορισμών.

Τον Νοέμβριο, το αεροδρόμιο του Σαντιάγο άνοιξε ξανά, και ακολούθησαν τερματικοί σταθμοί στις πόλεις Αντοφαγκάστα και Ικίκε (βόρεια) και Πούντα Αρένας (νότια) και μετά πέντε σημεία διέλευσης στα σύνορα με την Αργεντινή στις 22 Δεκεμβρίου.

Η Χιλή, μια χώρα με περισσότερους από 19 εκατομμύρια κατοίκους, έχει καταγράψει 3,5 εκατομμύρια κρούσματα κορονοϊού και 57.539 θανάτους από τις 8 Μαρτίου 2020.

Βεβαιώθηκαν συνολικά 44 παραβάσεις και πραγματοποιήθηκαν 2 συλλήψεις. Παράλληλα, επιβλήθηκαν 37 πρόστιμα για παραβίαση του αντικαπνιστικού νόμου.

Αναλυτικά οι έλεγχοι και τα αποτελέσματα:

• 14 παραβάσεις για μη χρήση μάσκας κ.λπ. συναφείς παραβάσεις και επιβλήθηκαν ισάριθμα πρόστιμα των 300 ευρώ, ως ακολούθως:
• 11 στη Δυτική Ελλάδα,

 1 στην Αττική,

 1 στην Κρήτη και

 1 στην Πελοπόννησο.

Από την έναρξη εφαρμογής των νέων μέτρων (7 Νοεμβρίου 2020), έχουν βεβαιωθεί συνολικά 106.171 ομοειδείς παραβάσεις και επιβλήθηκαν 102.453 διοικητικά πρόστιμα των 300 ευρώ και 3.718 των 150 ευρώ.

• 1 παράβαση για περιορισμό μετακίνησης με επιβολή προστίμου των 300 ευρώ στο Βόρειο Αιγαίο.

Από την έναρξη εφαρμογής των μέτρων (7 Νοεμβρίου 2020), έχουν βεβαιωθεί συνολικά 196.953 ομοειδείς παραβάσεις.

• 29 παραβάσεις και 2 συλλήψεις για κανόνες λειτουργίας καταστημάτων, ιδιωτικών επιχειρήσεων κ.λπ. παραβάσεις της σχετικής νομοθεσίας (απαγόρευση λειτουργίας, μη χρήση μάσκας, ποσοστό τ.μ. επιφανείας ανά άτομο κ.α.).

Στις παραπάνω περιπτώσεις επιβλήθηκαν οι ακόλουθες κυρώσεις για παραβίαση αναστολής λειτουργίας κ.λπ. συναφείς παραβάσεις των σχετικών διατάξεων και συγκεκριμένα:

Στην Αττική

• σύλληψη και 5.000 ευρώ πρόστιμο σε προσωρινά υπεύθυνο καταστήματος, με επιβολή 15ήμερης αναστολής λειτουργίας, για εξυπηρέτηση 2 πελατών χωρίς τα απαραίτητα πιστοποιητικά και από 1 παράβαση στους πελάτες,
• 1 παράβαση των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από εργαζόμενο καταστήματος.

Στην Κεντρική Μακεδονία

• σύλληψη και 5.000 ευρώ πρόστιμο σε άτομο, για παραβίαση καραντίνας, 
• 3 παραβάσεις των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από ιδιοκτήτες και εργαζόμενο καταστημάτων.

Στο Νότιο Αιγαίο, 10.000 ευρώ πρόστιμο σε ιδιοκτήτη καταστήματος υγειονομικού ενδιαφέροντος, με επιβολή 30ήμερης αναστολής λειτουργίας, για εξυπηρέτηση 1 πελάτη χωρίς τα απαραίτητα πιστοποιητικά.

Στη Στερεά Ελλάδα, 10 παραβάσεις των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από ιδιοκτήτη και πελάτες καταστημάτων.

Στα Ιόνια Νησιά, 7 παραβάσεις των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας από πελάτες καταστημάτων.

Στη Δυτική Ελλάδα, 10 παραβάσεις των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από πελάτες καταστημάτων και πολίτες σε δημόσια υπηρεσία. Επιπλέον, 1 παράβαση για μη χρήση μάσκας, από επιβάτη οχήματος.

Στην Πελοπόννησο, 2 παραβάσεις των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από εργαζόμενο και πελάτη καταστημάτων.

Στην Κρήτη, 1 παράβαση των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από οδηγό λεωφορείου.

Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, 1 παράβαση των 300 ευρώ, για μη χρήση μάσκας, από πελάτη καταστήματος. Από την έναρξη εφαρμογής των νέων μέτρων (7 Νοεμβρίου 2020) έχουν βεβαιωθεί συνολικά 35.241 ομοειδείς παραβάσεις  και έχουν συλληφθεί 3.043 άτομα. Οι έλεγχοι συνεχίζονται με αμείωτη ένταση για την προστασία της δημόσιας υγείας.

Πρόταση δημιουργίας κρατικής υπηρεσίας δημόσιας υγείας

Η μελέτη αυτή καλύπτει ένα μεγάλο κενό στη σχετική συζήτηση στην πολιτική υγείας στη χώρα μας και προτείνει την ανάδειξη της δημόσιας Υγείας ως βασικής προτεραιότητας στην πολιτική Υγείας και τη δημιουργία μιας κρατικής υπηρεσίας δημόσιας υγείας, η οποία θα αναπτύξει μια ολιστική προσέγγιση για τη μείωση της νοσηρότητας και θνησιμότητας στη χώρα μας.

Τη μελέτη –η οποία χαρτογραφεί τα Συστήματα Δημόσιας Υγείας σε χώρες της ΕΕ και στη χώρα μας και προχωρά σε σειρά προτάσεων για τη ριζική αναβάθμισή της– παρουσίασαν οι συντονιστές της συγγραφικής ομάδας καθηγητές Γιάννης Τούντας (Διευθυντής του ΙΚΠΙ) και Γιάννης Κυριόπουλος καθώς και οι καθηγητές Αλκιβιάδης Βατόπουλος, Κυριάκος Σουλιώτης και Τάσος Φιλαλήθης.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Γιάννη Τούντα, οι προτάσεις της μελέτης για την ενδυνάμωση της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα συνοψίζονται κυρίως:

·         στη δημιουργία ισχυρής κεντρικής υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας στο υπουργείο Υγείας, με διοικητικές και εκτελεστικές αρμοδιότητες σε εθνικό επίπεδο,

·         στη δημιουργία, παράλληλα, σχετικού υφυπουργείου (υφυπουργείο Δημόσιας Υγείας) και την αναβάθμιση της Γενικής Γραμματείας και της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας,

·         στην οργάνωση αντίστοιχων υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας στις διοικητικές Περιφέρειες, για το σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, την Επανασύσταση και Αναβάθμιση του Εθνικού Συμβουλίου Δημόσιας Υγείας (ΕΣΥΔΥ) ως όργανο χάραξης διακυβερνητικής – διατομεακής  Εθνικής Πολιτικής Δημόσιας Υγείας,

·         στη θεσμοθέτηση του Εκτελεστικού Διευθυντή Δημόσιας Υγείας στην Περιφέρεια και στην ανάπτυξη του Σώματος Λειτουργών Δημόσιας Υγείας,

·         στον εργαστηριακό τομέα, στην ενίσχυση του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας (ΚΕΔΥ), στη λειτουργία των Περιφερειακών Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας (ΠΕΔΥ) σε περιφερειακό επίπεδο υπό το συντονισμό του ΚΕΔΥ και στη διεύρυνση των Εργαστηρίων/Κέντρων Αναφοράς με βάση συγκεκριμένα κριτήρια,

·         στο μετασχηματισμό του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) σε αποκλειστικά επιστημονικό οργανισμό χωρίς περιφερειακές ή τοπικές δραστηριότητες και στη θεσμοθέτηση Συνεργαζόμενων Κέντρων με επιστημονικούς φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα και του ιδιωτικού μη κερδοσκοπικού τομέα εκτός από τα ήδη θεσμοθετημένα Κέντρα Αναφοράς του ΕΟΔΥ,

·         στη διασύνδεση του τομέα της Δημόσιας Υγείας με το ΕΣΥ και κυρίως με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας καθώς και με το σχολικό περιβάλλον, μέσω της συνεργασίας των υπουργείων Υγείας και Παιδείας, κυρίως σε ό,τι αφορά την επιδημιολογική επιτήρηση και την ανάπτυξη προγραμμάτων και δράσεων Προαγωγής και Αγωγής Υγείας.

«Η Δημόσια Υγεία απορροφά μόλις το  0,1% του ΑΕΠ ή το 1,27% της συνολικής δαπάνης υγείας»

Αυτό τόνισε ο Ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, Γιάννης Κυριόπουλος, επισημαίνοντας ότι «η Δημόσια Υγεία δεν ταυτίζεται με τη δημόσια ιδιοκτησία των υπηρεσιών υγείας αλλά αφορά στη διεπιστημονική αντιμετώπιση των μείζονων παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη χρονίων και μεταδοτικών νοσημάτων και τη βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου της χώρας.
Η περιθωριοποίηση της Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας συνέβαλλε στην εντατικοποίηση της πίεσης προς τις νοσοκομειακές υπηρεσίες της χώρας κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η ολική επαναφορά της Δημόσιας Υγείας θα συμβάλλει στη βελτίωση της υγείας και τη βιωσιμότητα του ΕΣΥ. 

Όπως τονίστηκε κατά την παρουσίαση: Η επένδυση στην υγεία είναι επένδυση στην εθνική οικονομία καθώς 1€ επένδυσης στην υγεία επιστρέφει 2-4 € στο ΑΕΠ της χώρας. Το 50% αυτής της επιστροφής προέρχεται από την επένδυση στη Δημόσια Υγεία. 

Διακρατική συνεργασία στη  δημόσια Υγεία – Έλεγχος των συμπεριφορικών παραγόντων

Οι ειδικοί τόνισαν ότι:  

-Οι απειλές για τη υγεία πλέον δε γνωρίζουν σύνορα.

-Στα πρότυπα των χωρών της Ευρώπης η χώρα μας πρέπει να διδαχθεί από διεθνή εμπειρία και να αναπτύξει το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό (ιατροί δημόσιας υγείας, διεπιστημονικές ομάδες, εκπαίδευση, πιστοποίηση, συνεργασία με άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες) για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια σύγχρονη κρατική υπηρεσία Δημόσιας Υγείας.

-Οι συμπεριφορικοί παράγοντες αιτιολογούν το 40% της νοσηρότητας, εκ των οποίων το 15% οφείλεται μόνο στο κάπνισμα,  παρόλα αυτά δεν αποτελούν προτεραιότητα της πολιτικής υγείας.

-Κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες παίζουν ρόλο στο επίπεδο υγείας του πληθυσμού και στην επιβάρυνση των δεικτών ψυχικής υγείας.

-Είναι αναγκαία η υγειονομική επιτήρηση μέσω εξειδικευμένων κέντρων Αναφοράς των λοιμωδών νοσημάτων και των νοσημάτων που σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό θα πρέπει να βρίσκονται υπό επιτήρηση (νοσήματα που προλαμβάνονται με εμβολιασμό, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τροφονόσοι και ζωονόσοι καθώς και άλλοι παράγοντες κινδύνου) με επαρκή στελέχωση και χρηματοδότηση, ώστε να υπάρχει δυνατότητα άμεσης απόκρισης στην περίπτωση ανίχνευσης επιδημιολογικών κινδύνων.

Επιπρόσθετα, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν:

·         χρηματοδοτική ενίσχυση της Δημόσιας Υγείας, με διεύρυνση της χρηματοδοτικής βάσης από τον κρατικό προϋπολογισμό και τους ασφαλιστικούς φορείς,

·         θέσπιση φορολογικών ελαφρύνσεων για τις δαπάνες Πρόληψης,

·         εισαγωγή αρνητικού συνασφάλιστρου για τα νοικοκυριά που υιοθετούν πρακτικές υγιεινής κατανάλωσης και συμπεριφοράς,

·         εισαγωγή ειδικών φόρων «αμαρτίας» (φόροι Pigou) στις τιμές βλαπτικών για την υγεία αγαθών

·         εισαγωγή ειδικών φόρων «αρετής» για τις υγιεινές καταναλωτικές συνήθειες και συμπεριφορές.

Παράλληλα, οι συγγραφείς ανέφεραν ότι κομβικής σημασίας θα είναι:  

·         η θέσπιση επιπρόσθετων προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων εκπαίδευσης για το προτεινόμενο Σώμα Λειτουργών Δημόσιας Υγείας και ειδικότερα για την ειδικότητα της Δημόσιας Υγείας-Κοινωνικής Ιατρικής,

·         η εφαρμογή τακτικών και περιστασιακών προγραμμάτων και δράσεων αξιολόγησης για όλες τις προσφερόμενες υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, και κυρίως για αυτές που αφορούν την Πρόληψη και την Προαγωγή Υγείας.

Ρούλα Σκουρογιάννη

*Η μελέτη εκδόθηκε πρόσφατα σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Επίκεντρο», με τίτλο «Προκλήσεις για την ανάπτυξη της Δημόσιας Υγείας στη Ελλάδα».**Η μελέτη εκπονήθηκε με την υποστήριξη της της MSD Ελλάδος.