Σπύρος Σιδέρης

Παρά τις σκληρές επιθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, που τον κατηγόρησε ότι θέλει να μετατρέψει τη μητρόπολη σε «εργαστήριο της παγκόσμιας Αριστεράς», το αποτέλεσμα λειτούργησε ως επιταχυντής: στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος ψιθυρίζουν ήδη το όνομά του για την επόμενη μέρα, ενώ οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων τον προβάλλουν ως «μοντέλο αυθεντικής εκπροσώπησης της πολυπολιτισμικής Αμερικής».

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι διπλό: πόσο βαθιά είναι η πολιτική ορμή του φαινομένου Μαμντάνι; Και —κυρίως— τι επιτρέπει το Σύνταγμα των ΗΠΑ;

Ένα «ιστορικό» ρήγμα στη μητρόπολη της επιρροής

Η Νέα Υόρκη είναι κάτι πολύ περισσότερο από τοπική αρχή: είναι σκηνή εθνικού βεληνεκούς. Δεν είναι τυχαίο ότι αμερικανικά μέσα, όπως η Washington Post, μίλησαν για «ιστορική διείσδυση σε μία από τις πιο εμβληματικές πόλεις» και για σπάνια λαϊκή εντολή προς έναν προοδευτικό πολιτικό της γενιάς μετά το 2000. Η εκστρατεία Μαμντάνι οικοδομήθηκε πάνω σε τρεις άξονες: κοινωνική δικαιοσύνη, προσιτή στέγη, δημοτικές υπηρεσίες με ισοτιμία πρόσβασης.

Η αφήγησή του —«παιδί μεταναστών που πιστεύει στην ισότητα των ευκαιριών»— συνάντησε μια πόλη κουρασμένη από τοξικούς διχασμούς και έτοιμη να δοκιμάσει νέα πρόσωπα.

Παράλληλα, οι βολές του Ντόναλντ Τραμπ λειτούργησαν ως μπούμερανγκ. Η πόλωση συσπείρωσε γύρω από τον Μαμντάνι ένα ευρύτερο προοδευτικό τόξο που εκτείνεται από τα δημοκρατικά προάστια έως νεανικές, ακτιβιστικές κοινότητες. Το μήνυμα ήταν καθαρό: «ανανέωση προσώπων» και πολιτική αποτοξίνωση.

Από τα hashtags στην Ουάσιγκτον; Το πολιτικό —και νομικό— εμπόδιο

Η εκτίναξη της εθνικής προβολής γεννά ένα προφανές σενάριο: μπορεί ο Ζοχράν Μαμντάνι να διεκδικήσει τον Λευκό Οίκο; Πολιτικά, η συζήτηση έχει ανοίξει. Δημοκρατικά στελέχη, σύμφωνα με ρεπορτάζ που κυκλοφορούν στην Ουάσιγκτον, «τεστάρουν» ήδη το όνομά του σε κλειστές συσκέψεις, ενώ αναλυτές σε δίκτυα όπως το CNN και το NBC μιλούν για «δίψα του εκλογικού σώματος για νέα γενιά ηγετών» μετά από χρόνια παροξυσμικής πόλωσης.

Ωστόσο, μπροστά υψώνεται ένας συνταγματικός τοίχος: η περίφημη Natural Born Citizen Clause. Η διάταξη (Άρθρο ΙΙ, Τμήμα 1, Παράγραφος 5) ορίζει ότι μόνο «πολίτες που γεννήθηκαν εκ γενετής Αμερικανοί» μπορούν να καταλάβουν το αξίωμα του Προέδρου (και του Αντιπροέδρου).

Με απλά λόγια: οι πολίτες που πολιτογραφήθηκαν μεταγενέστερα —όσες δεκαετίες κι αν ζουν στις ΗΠΑ— δεν είναι επιλέξιμοι. Για τον Μαμντάνι, που γεννήθηκε εκτός ΗΠΑ και απέκτησε αμερικανική ιθαγένεια αργότερα, αυτό μεταφράζεται σε νομικό αδιέξοδο, εκτός αν υπάρξει συνταγματική αναθεώρηση. Και αυτή απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κογκρέσο και κύρωση από τα τρία τέταρτα των Πολιτειών — διαδικασία εξαιρετικά δυσχερής ακόμη και σε περιόδους συναινετικής πολιτικής.

Θρησκεία, ταυτότητα, αντιλήψεις: τι επιτρέπεται και τι όχι

Αντίθετα με μύθους που επανέρχονται, το Σύνταγμα των ΗΠΑ (Άρθρο VI) ορίζει ρητά ότι δεν επιτρέπονται θρησκευτικά τεστ για την πρόσβαση σε δημόσια αξιώματα. Συνεπώς, το γεγονός ότι ο Μαμντάνι είναι μουσουλμάνος δεν συνιστά κανενός είδους νομικό εμπόδιο.

Μπορεί να αποτελεί υλικό πολιτικής αντιπαράθεσης στην εκλογική αρένα, όχι όμως αντικείμενο αποκλεισμού. Έτσι, στο επίπεδο του δικαίου, ο μοναδικός «σκληρός περιορισμός» αφορά την ιθαγένεια εκ γενετής.

Η αμερικανική πολιτική ιστορία έχει ξαναδοκιμάσει τα όρια της ρήτρας. Ο Τεντ Κρουζ (γεννημένος στον Καναδά από Αμερικανίδα μητέρα) κατήλθε υποψήφιος το 2016 χωρίς δικαστική τελεσιδικία στο θέμα.

Ο Τζον ΜακΚέιν, γεννημένος στη Ζώνη της Διώρυγας του Παναμά, ενόσω ο πατέρας του υπηρετούσε στο Πολεμικό Ναυτικό, έλαβε πολιτική «σφραγίδα καταλληλότητας» από το Κογκρέσο.

Στον αντίποδα, ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ —γεννημένος στην Αυστρία και πολιτογραφημένος— παραμένει το κλασικό παράδειγμα πολιτικού που δεν μπορεί να είναι Πρόεδρος, όσο δημοφιλής κι αν είναι. Οι υποθέσεις αυτές δείχνουν ότι υπάρχει ερμηνευτικό πεδίο για όσους γεννήθηκαν εκτός αλλά έχουν Αμερικανό γονέα· όχι όμως για όσους πολιτογραφήθηκαν εκ των υστέρων χωρίς κριτήριο «γέννησης ως πολίτες».

Από τη δημοτική ισχύ στην εθνική αφήγηση: τι «μετράει» τώρα

Με τη δημαρχία της Νέας Υόρκης ως εφαλτήριο, ο Ζαχράν Μαμντάνι αλλάζει ήδη τη συζήτηση για την εκπροσώπηση των μεταναστών στα κέντρα αποφάσεων.

Οι New York Times μιλούν για «πρώτο σοβαρό τεστ αντοχής» του συστήματος απέναντι σε μια γενιά που αψηφά την παλιά εθνοτική κανονικότητα, ενώ το The Atlantic επισημαίνει ότι η πολιτική ηγεσία δεν είναι πλέον «κλειστό κλαμπ μιας ελίτ γεννημένης εντός των συνόρων». Πρακτικά, όμως, η προεδρική διαδρομή είναι κλειστή — τουλάχιστον με τους σημερινούς κανόνες.

Τι απομένει; Μια εναλλακτική εθνική τροχιά. Σε ένα ρεαλιστικό σενάριο, ο Μαμντάνι θα μπορούσε να καταστεί βασικός διαμορφωτής ατζέντας στο Δημοκρατικό Κόμμα, να χτίσει επιρροή σε μεγάλες μητροπόλεις και πολιτείες, να επηρεάσει νομοθετικές προτεραιότητες (στέγαση, κοινωνική ένταξη, αστικές μεταφορές), ακόμη και να στηρίξει μελλοντικές προεδρικές υποψηφιότητες. Με άλλα λόγια, να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά τη δυναμική του χωρίς το αξίωμα του Προέδρου.

Η Ελι Σλάιν διέψευσε τα προγνωστικά κερδίζοντας τον αντίπαλό της Στέφανο Μπονατσίνι, συγκεντρώνοντας το 53,8% των ψήφων σε μία διαδικασία όπου συμμετείχαν πάνω από 1 εκατ. μέλη και φίλοι του Δημοκρατικού κόμματος. Μάλιστα κατάφερε κάτι πρωτόγνωρο καθώς έγινε η νεότερη επικεφαλής και η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει τις τύχες του κόμματός.

«Ο λαός των Δημοκρατικών είναι ζωντανός και είναι έτοιμος να σηκώσει και πάλι το ανάστημά του, με ξεκάθαρη γραμμή. Θέλουμε να αποτελέσουμε πρόβλημα για την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι», τόνισε στις πρώτες της δηλώσεις μετά τον εκλογικό της θρίαμβο. Για να πετύχει αυτό τον θρίαμβο κατάφερε να πάρει με το μέρος της τα νεανικά κοινά σε μεγάλες πόλεις όπως το Μιλάνο, το Τορίνο, τη Νάπολη αλλά και σε παραδοσιακές περιοχές όπου κυριαρχεί η αριστερά στην κεντρική Ιταλία. Όμως, όπως αναφέρει δημοσκόπηση της YouTrend έχασε τις περισσότερες περιοχές στα νότια.

Το αντίπαλο δέος της Μελόνι

Η Έλι Σλάιν γεννήθηκε πριν 37 χρόνια και έχει τριπλή ιθαγένεια. Ο πατέρας της Σλάιν είναι Εβραίος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και η μητέρα της Ιταλίδα καθηγήτρια νομικής. Γεννήθηκε στην Ελβετία, είναι Ιταλοαμερικανικής καταγωγής, προοδευτική, φεμινίστρια, μέλος της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, ενώ δεν έχει διστάσει να δηλώσει ανοιχτά ότι είναι bisexual.

Μάλιστα το 2020 αποκάλυψε τις σεξουαλικές της προτιμήσεις στον αέρα δημοφιλούς τηλεοπτικής εκπομπής. Ακόμη είχε πει ότι εκείνη την περίοδο είχε σχέση με μία γυναίκα. «Έχω αγαπήσει πολλούς άνδρες, έχω αγαπήσει πολλές γυναίκες. Αυτή τη στιγμή είμαι [σε σχέση] με μια γυναίκα και είμαι ευτυχισμένη», δήλωσε τότε.

Κατά τη διάρκεια του προεκλογικού μαραθωνίου της δεν δίσταζε να μιλάει για τα δικαιώματα που έχουν άτομα της LGBTQ+ κοινότητας, ενώ μιλούσε για την ισότητα των φύλων, την ανάγκη ενίσχυσης της συμπερίληψης ως μιας ουσιαστικής και ισότιμης ένταξης της διαφορετικότητας.

Η νέα ηγέτης του Δημοκρατικού κόμματος σπούδασε νομική στην Μπολόνια και ακολούθως μετέβη στις ΗΠΑ, όπου δούλεψε στις δύο άκρως πετυχημένες προεκλογικές εκστρατείες του Μπαράκ Ομπάμα, το 2008 και το 2012. Μετά την επιστροφή της σε ευρωπαϊκό έδαφος επέστρεψε στην Ευρώπη, εντάχθηκε στην νεολαία του Δημοκρατικού Κόμματος με σημαία της τον ακτιβισμό και εξελέγη ευρωβουλευτής το 2014.

Ωστόσο διαφώνησε με τις εργασιακές ρυθμίσεις που προωθούσε η κυβέρνηση του Ματέο Ρέντσι αποχωρώντας από το κόμμα. Ακολούθως εντάχθηκε σε έναν σχηματισμό που ονομάστηκε Possible.

Το 2020 εκλέχθηκε με  κεντροαριστερό ψηφοδέλτιο στην Εμίλια-Ρομάνι – πρόκειται ιστορικά για μία κομμουνιστική περιφέρεια που κατά τη διάρκεια των περιφερειακών εκλογών λίγο έλειψε  μια ιστορικά κομμουνιστική περιφέρεια που στις περιφερειακές εκλογές του 2020 κινδύνευσε να υποκύψει στην αντιμεταναστευτική, λαϊκιστική Λέγκα του Βορρά του Ματέο Σαλβίνι. 

Σημειώνεται πως το 2020 ένα βίντεο όπου η Σλέιν ρωτά τον Σαλβίνι, που έβγαινε μόλις από ένα εστιατόριο, για τις κοινοβουλευτικές του δραστηριότητες στις Βρυξέλλες έγινε viral. Ήταν η περίοδος που έκανε προεκλογική εκστρατεία στην Εμίλια-Ρομάνια. «Γιατί δεν ήρθατε ποτέ στις Βρυξέλλες σε καμία από τις 22 συνεδριάσεις διαπραγμάτευσης για την πιο σημαντική μεταρρύθμιση για την Ιταλία;» ρωτούσε τον Σαλβίνι στο βίντεο. Η μεταρρύθμιση αφορούσε το μεταναστευτικό.

Μάλιστα κατά τη διάρκεια εκείνης της αναμέτρησης κατάφερε να αναδειχθεί ως η πιο πετυχημένη υποψήφια στην ιστορία της περιοχής, έγινε αντιπρόεδρος της περιφέρειας -με πρόεδρο τον Μπονατσίνι τον αντίπαλό της στις εσωκομματικές εκλογές για την ηγεσία του Δημοκρατικού Κόμματος και ανέκοψε ουσιαστικά ένα υποτιθέμενο «ανίκητο» ακροδεξιό κύμα.

«Ο λαός των Δημοκρατικών είναι ζωντανός»

Στο μεταξύ από τις πρώτες της δηλώσεις ως επικεφαλής του Δημοκρατικού κόμματος φρόντισε από τις πρώτες της στιγμές να κάνει ξεκάθαρο ότι δεν θα είναι εύκολος αντίπαλος για την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι. «Ο λαός των Δημοκρατικών είναι ζωντανός και είναι έτοιμος να σηκώσει και πάλι το ανάστημά του, με ξεκάθαρη γραμμή. Θέλουμε να αποτελέσουμε πρόβλημα για την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι» ανέφερε η Έλι Σλάιν, για να ακολουθήσει η πρώτη αντίδραση από την Ιταλίδα πρωθυπουργό. «Ελπίζω ότι η εκλογή μιας νεαρής γυναίκας ως αρχηγού στη via del Nazareno, θα μπορούσε να βοηθήσει την αριστερά να κοιτάξει μπροστά και όχι πίσω» σημείωσε από την πλευρά της η Μελόνι. 

Στο μεταξύ όπως γράφει το Euronews  η πολιτική ταυτότητα της Ελι Σλάιν αποτυπώνεται τέλεια στον τρόπο που ανακοίνωσε πριν λίγο καιρό ότι θα είναι υποψήφια για την ηγεσία του κόμματος του Σοσιαλιστικού κόμματος. Και αυτό διότι επέλεξε μία λέσχη στα προάστια της Ρώμης από όπου και ανακοίνωσε μία «προοδευτική, περιβαλλοντική και φεμινιστική» εκστρατεία που θα προσφέρει μια «εναλλακτική λύση» στη νέα κυβέρνηση της Ιταλίας της οποίας ηγείται η Μελόνι. Κατά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς της, οι υποστηρικτές της τραγουδούσαν το «Bella Ciao» -τον αντιφασιστικό ύμνο της ιταλικής Αντίστασης.

Σύμφωνα με το Euronews η νεαρή Σλάιν που ανήκει στην πιο σοσιαλιστική πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος, έχει ως στόχο να παρουσιάσει ένα φρέσκο και ενωτικό όραμα για την Αριστερά και την Ιταλία. Ως κόμμα του οποίου οι ρίζες βρίσκονται σε μια συγχώνευση μεταξύ των κομμουνιστικών και χριστιανοδημοκρατικών παρατάξεων του παρελθόντος της Ιταλίας, το ιταλικό Δημοκρατικό Κόμμα θεωρείται συχνά ότι πάσχει από κρίση ταυτότητας, παραπαίοντας μεταξύ μιας πιο κεντρώας, οικονομικά φιλελεύθερης πτέρυγας και μιας πιο αριστερής.

Οι προηγούμενοι ηγέτες του κόμματος, ιδίως ο Ματέο Ρέντσι, έχουν συχνά κατηγορηθεί ότι αποφεύγουν τις αριστερές ρίζες του Δημοκρατικού Κόμματος. Μάλιστα το αντίπαλον δέος της, ο βετεράνος Στέφανο Μπονατσίνι, θεωρείται κεντρώος.

Μεταξύ των θέσεων που εκφράζει είναι η καθιέρωση κατώτατου μισθού – μια πρόταση την οποία το Δημοκρατικό Κόμμα έχει υποστηρίξει, αλλά δεν κατάφερε να προωθήσει όσο βρισκόταν στην κυβέρνηση. Ακόμη μιλάει για ένα πράσινο New Deal και για την επιστροφή του κόμματος στα συνδικάτα και τα προάστια των πόλεων, θέσεις που έχουν προκαλέσει άλλωστε και τη σύγκριση με την Αλεξάνδρα Οκάσιο Κορτέζ.

Είναι ενδεικτικό ότι η φήμη που έχει ως τολμηρή πολιτικός με πεποιθήσεις που σπάνε τις τάξεις του αποπνικτικού πολιτικού κατεστημένου της Ιταλίας έχει επίσης οδηγήσει τους σχολιαστές να τη βλέπουν ως την απάντηση της Αριστεράς στην Τζόρτζια Μελόνι, της οποίας η δική της άνοδος από το περιθώριο της ιταλικής πολιτικής αποδόθηκε στη χαρισματική της προσωπικότητα και την απήχηση που είχε στα μαζικά κοινά.