Σπύρος Σιδέρης

Σε εκτενή ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε τα εξής:

«Όπως ανακοίνωσε ο Στιβ Γουίτκοφ, έχουμε ΕΠΙΣΗΜΑ εισέλθει στην επόμενη φάση του 20-σημειακού Σχεδίου Ειρήνης για τη Γάζα.

Από την κατάπαυση του πυρός, η ομάδα μου βοήθησε στην παράδοση ΕΠΙΠΕΔΩΝ-ΡΕΚΟΡ ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, φτάνοντας στους αμάχους με ΙΣΤΟΡΙΚΗ ταχύτητα και κλίμακα. Ακόμη και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν αναγνωρίσει αυτό το επίτευγμα ως ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΣ. Αυτά τα αποτελέσματα έθεσαν τις βάσεις για την επόμενη φάση.

Ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Ειρήνης, στηρίζω μια νεοδιορισμένη Παλαιστινιακή Τεχνοκρατική Κυβέρνηση, την Εθνική Επιτροπή για τη Διοίκηση της Γάζας, η οποία υποστηρίζεται από τον Ύπατο Εκπρόσωπο του Συμβουλίου, προκειμένου να κυβερνήσει τη Γάζα κατά τη μεταβατική περίοδο. Αυτοί οι Παλαιστίνιοι ηγέτες είναι ακλόνητα δεσμευμένοι σε ένα ΕΙΡΗΝΙΚΟ μέλλον.

Με τη στήριξη της Αιγύπτου, της Τουρκίας και του Κατάρ, θα εξασφαλίσουμε μια ΣΥΝΟΛΙΚΗ Συμφωνία Αποστρατιωτικοποίησης με τη Χαμάς, που θα περιλαμβάνει την παράδοση ΟΛΩΝ των όπλων και την αποξήλωση ΚΑΘΕ σήραγγας. Η Χαμάς πρέπει ΑΜΕΣΑ να τιμήσει τις δεσμεύσεις της, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής της τελευταίας σορού στο Ισραήλ, και να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση στην πλήρη αποστρατιωτικοποίηση.

Όπως έχω πει και στο παρελθόν, μπορούν να το κάνουν με τον εύκολο τρόπο ή με τον δύσκολο τρόπο. Ο λαός της Γάζας έχει υποφέρει αρκετά. Η ώρα είναι ΤΩΡΑ».

Την έναρξη της δεύτερης φάσης ανακοίνωσε επισήμως και ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, διευκρινίζοντας ότι το σχέδιο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που αποτελείται από 20 σημεία, περνά πλέον από τη φάση της κατάπαυσης του πυρός στη φάση του αφοπλισμού της Χαμάς, της εγκαθίδρυσης μεταβατικής παλαιστινιακής τεχνοκρατικής διοίκησης και της εκκίνησης της ανασυγκρότησης.

Όπως τόνισε, η Ουάσινγκτον αναμένει από τη Χαμάς πλήρη συμμόρφωση στις δεσμεύσεις της, προειδοποιώντας μάλιστα για «σοβαρές συνέπειες» εάν δεν επιστραφεί άμεσα η σορός του τελευταίου Ισραηλινού ομήρου.

Η συμφωνία είχε εγκριθεί κατ’ αρχήν από το Ισραήλ και τη Χαμάς τον Οκτώβριο, ωστόσο η πρώτη φάση της εφαρμογής της υπήρξε προβληματική. Οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, που κόστισαν τη ζωή σε εκατοντάδες Παλαιστίνιους, η άρνηση της Χαμάς να παραδώσει τον οπλισμό της, η καθυστέρηση στην παράδοση της σορού του τελευταίου ομήρου και το παρατεταμένο κλείσιμο του συνοριακού περάσματος της Ράφα συνέθεσαν ένα σκηνικό αμοιβαίων κατηγοριών και εύθραυστης ισορροπίας.

Παρά ταύτα, ο Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να προχωρήσει, θεωρώντας ότι η μετάβαση στη δεύτερη φάση είναι αναγκαία ώστε να αποτραπεί η επιστροφή στην ανεξέλεγκτη βία.

• Κεντρικό στοιχείο της δεύτερης φάσης είναι η συγκρότηση παλαιστινιακής επιτροπής τεχνοκρατών, η οποία θα αναλάβει τη διοίκηση της Γάζας σε μεταβατικό στάδιο. Τη συμφωνία για τα μέλη της επιτροπής επιβεβαίωσε και ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, ανακοινώνοντας ότι έχει επιτευχθεί συναίνεση στα ονόματα 15 μελών. Η επιτροπή αναμένεται να ανακοινωθεί επισήμως και να αναλάβει άμεσα τη διαχείριση των «καθημερινών υποθέσεων» του θύλακα, με τη στήριξη της Αιγύπτου και τη συμμετοχή διεθνών παραγόντων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, επικεφαλής της επιτροπής θα είναι ο Αλί Αμπντούλ Χαμίντ Σαάθ, πολιτικός μηχανικός από τη Χαν Γιούνις, με μακρά εμπειρία στον σχεδιασμό υποδομών, την οικονομική ανάπτυξη και την ανασυγκρότηση. Ο Σαάθ έχει διατελέσει αναπληρωτής υπουργός Σχεδιασμού και Διεθνούς Συνεργασίας της Παλαιστινιακής Αρχής, έχει ηγηθεί της Αρχής Βιομηχανικών Πόλεων και έχει συμμετάσχει σε κρίσιμες διαπραγματεύσεις το 2005 για τα ζητήματα των συνόρων και των θαλάσσιων διεξόδων. Το προφίλ του θεωρείται χαρακτηριστικό της λογικής τεχνοκρατικής διακυβέρνησης που επιδιώκει η Ουάσινγκτον: περιορισμένη κομματική εμπλοκή, έμφαση στην ανάπτυξη και δυνατότητα συνεργασίας με διεθνείς οργανισμούς.

Η επιτροπή δεν θα περιλαμβάνει εκπροσώπους της Χαμάς, γεγονός που συνιστά βαθιά πολιτική τομή αλλά και δυνητική πηγή έντασης. Παρ’ όλα αυτά, πηγές αναφέρουν ότι τόσο η Χαμάς όσο και η Φατάχ του προέδρου Μαχμούντ Αμπάς έχουν δώσει κατ’ αρχήν τη συναίνεσή τους στη σύνθεση, αντιλαμβανόμενες ότι η διεθνής πίεση και η ανθρωπιστική κατάρρευση στη Γάζα περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών.

• Παράλληλα, η δεύτερη φάση της συμφωνίας προβλέπει τη δημιουργία Διεθνούς Συμβουλίου Ειρήνης και την ανάπτυξη ειρηνευτικών δυνάμεων, μέτρα για τα οποία δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πλήρης συναίνεση. Η ασφάλεια παραμένει το πιο ακανθώδες ζήτημα: ο αφοπλισμός της Χαμάς χωρίς πλήρη στρατιωτική σύγκρουση, αλλά και χωρίς εσωτερική κατάρρευση της τάξης, αποτελεί εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση.

Η έναρξη της δεύτερης φάσης δεν εγγυάται την επιτυχία της συμφωνίας. Αντιθέτως, ανοίγει μια περίοδο υψηλού ρίσκου, όπου η πολιτική νομιμοποίηση, η ασφάλεια και η ανασυγκρότηση θα κριθούν ταυτόχρονα.

Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, διαμορφώνεται ένα συγκεκριμένο σχέδιο για το «μετά» στη Γάζα, με σαφή χρονοδιαγράμματα και πρόσωπα. Το αν αυτό το σχέδιο θα οδηγήσει σε σταθεροποίηση ή θα καταρρεύσει υπό το βάρος των αντιφάσεών του θα κριθεί τους επόμενους μήνες – όχι μόνο στη Γάζα, αλλά και στα διπλωματικά παρασκήνια της ευρύτερης Μέσης Ανατολής.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, στο παρασκήνιο παραμένουν οι ισχυρές επιφυλάξεις του Ισραήλ απέναντι σε μια λύση με «ομπρέλα ΟΗΕ», ενώ η Ουάσιγκτον συνομιλεί παράλληλα με εταίρους και Τελ Αβίβ για το ακριβές εύρος και τον χαρακτήρα της προβλεπόμενης δύναμης.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο διπλωματικό παζλ, όπου η ανάγκη ανθρωπιστικής σταθεροποίησης συναντά τις πολιτικές γραμμές άμυνας των εμπλεκομένων.

Η αιγυπτιακή γραμμή: απόφαση ΟΗΕ και σαφές χρονοδιάγραμμα

Το Κάιρο μιλά για «προοδευτική και σταθερή πρόοδο» στα βήματα εφαρμογής. Σε τηλεοπτική συνέντευξή του, ο Μπάντρ Αμπντελάτι τόνισε ότι «βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση σχεδίου απόφασης στο Συμβούλιο Ασφαλείας» ώστε να θωρακιστεί η συμφωνία του Σαρμ ελ-Σέιχ και να αποτραπεί κάθε προσπάθεια αποφυγής δεσμεύσεων. Παράλληλα, η Αίγυπτος ετοιμάζει για τα τέλη Νοεμβρίου διεθνή διάσκεψη για την πρώιμη ανάκαμψη και την ανασυγκρότηση της Γάζας — βασικό σκέλος της δεύτερης φάσης.

Διπλωματικά, το Κάιρο έχει ανοικτή γραμμή με τη Σαουδική Αραβία (πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν), την Ιορδανία (Αϊμάν Σαφάντι), την Τουρκία (Χακάν Φιντάν) και το Λονδίνο (Τζόναθαν Πάουελ, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας), με στόχο την πλήρη εφαρμογή του πακέτου: τερματισμός εχθροπραξιών, ανθρωπιστική πρόσβαση, διοικητική μετάβαση και συγκρότηση διεθνούς δύναμης. Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ, Ταμίμ Χαλλάφ, περιέγραψε σε αμερικανικό δίκτυο συζητήσεις με τις ΗΠΑ και περιφερειακούς εταίρους για τη σύνθεση, την εντολή και τη διάρκεια μιας δύναμης υποστήριξης σταθερότητας.

Η ισραηλινή ανησυχία και το αμερικανικό «σχέδιο Β»

Παρά την κινητικότητα, η πρώτη φάση δεν έχει ολοκληρωθεί: η Χαμάς δεν έχει παραδώσει όλες τις σορούς των ομήρων, ενώ οι μεσολαβητές αναζητούν γέφυρα για είσοδο στη φάση των ασφαλιστικών μέτρων (διεθνής παρουσία) και των διοικητικών ρυθμίσεων (επιλογή εκτελεστικής επιτροπής διαχείρισης). Αναλυτές στο Κάιρο υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ επιδιώκει να αποφύγει τη διεθνοποίηση της υπόθεσης μέσω ΟΗΕ, προτιμώντας να περιοριστεί η ατζέντα σε ρυθμίσεις ασφάλειας-πρώτα.

Κάποιοι μάλιστα μιλούν για απόπειρα εδραίωσης ενός «λιβανέζικου σεναρίου» — επαναλαμβανόμενα στοχευμένα πλήγματα στη Γάζα υπό διάφορα προσχήματα, με την κατάπαυση να λειτουργεί ως εύπλαστος κανόνας εμπλοκής.

Σε αυτό το πλαίσιο, αμερικανικές πηγές αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ επεξεργάζονται προσχέδιο απόφασης για σύσταση διεθνούς δύναμης τουλάχιστον διετούς διάρκειας, με στόχο πρώτη ανάπτυξη εντός του Ιανουαρίου (και δυνατότητα παράτασης). Η Ουάσιγκτον δείχνει έτσι διατεθειμένη να κρατήσει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση κινδύνου της συμφωνίας, ακόμη κι αν το Τελ Αβίβ συνεχίζει να εκφράζει αντιρρήσεις για λύσεις «τύπου ΟΗΕ».

Πολυεθνική ή «κυανόκρανοι»; Το δίλημμα του μοντέλου ασφάλειας

Ο Αιγύπτιος ειδικός σε ισραηλινά ζητήματα Σαΐντ Οκάσα υποστηρίζει ότι η θωράκιση με ψήφισμα είναι ορθός δρόμος, αλλά θα συναντήσει «σκληρό όχι» από το Ισραήλ — που θεωρεί τον ΟΗΕ μεροληπτικό. Αν οι οδοί συγκλίνουν σε αδιέξοδο, επανέρχεται ένα εναλλακτικό σενάριο: πολυεθνική δύναμη με αμερικανικές εγγυήσεις, κατά τα γνωστά περιφερειακά πρότυπα (αποστολές εκτός άμεσης εντολής ΟΗΕ). Το σκεπτικό: η Αίγυπτος θέλει να «κλείσει τα παράθυρα» σε παρελκυστικές κινήσεις του Ισραήλ, ενώ οι ΗΠΑ έχουν συμφέρον να μην καταρρεύσει το πλαίσιο.

Συμπληρωματικά, ο Παλαιστίνιος αναλυτής Νιζάρ Ναζάλ εκτιμά ότι το Τελ Αβίβ θα επιχειρήσει να απομειώσει την «οικουμενική» νομιμοποίηση μιας διεθνούς δύναμης, προωθώντας ένα λειτουργικό μοντέλο αποτροπής που του αφήνει ελευθερία κινήσεων. Εξ αυτού, δεν αποκλείει σιωπηρές αμερικανο-ισραηλινές διαβουλεύσεις πάνω στην τελική αρχιτεκτονική.

Τα «προβλήματα» της δεύτερης φάσης

Η είσοδος στη δεύτερη φάση σκοντάφτει σε τρεις κρίσιμους άξονες:

1. Ασφάλεια: σαφής εντολή, σύνθεση και κανόνες εμπλοκής της διεθνούς/πολυεθνικής δύναμης· ρόλος των γειτονικών κρατών και μηχανισμός συντονισμού με το Ισραήλ.
2. Διακυβέρνηση: επιλογή εκτελεστικής επιτροπής για τη διαχείριση της Γάζας, με διοικητική συνέχεια και ανθρωπιστική αποτελεσματικότητα, χωρίς κατάρρευση των υφιστάμενων πολιτικών συσχετισμών.
3. Ανθρωπιστικό – όμηροι: ολοκλήρωση παραδόσεων σορών/αγνοουμένων, διαρκής ανθρωπιστική πρόσβαση και αποστρατιωτικοποίηση ευαίσθητων ζωνών.

Εφόσον τα παραπάνω κλειδώσουν, η διεθνής διάσκεψη στο Κάιρο για την πρώιμη ανάκαμψη/ανασυγκρότηση μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής χρηματοδότησης και μηχανισμός λογοδοσίας.

Πολιτικό ρίσκο για το Ισραήλ, παράθυρο ευκαιρίας για την περιφέρεια

Στην ισραηλινή πολιτική σκηνή, η μετάβαση στη δεύτερη φάση συνεπάγεται υψηλό κόστος: αποδοχή διεθνούς παρουσίας και εποπτείας επί του εδάφους. Σύμφωνα με αναλυτές, δεν αποκλείονται εσωτερικές κινήσεις — ακόμη και διάλυση της Κνεσέτ — ως υπεκφυγή από νομικές/πολιτικές δεσμεύσεις που θα γεννούσε η πλήρης εφαρμογή της πρώτης φάσης.

Για τους περιφερειακούς μεσολαβητές, αντιθέτως, ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας: εάν οι ΗΠΑ συναινέσουν σε δεσμευτικό σχήμα (με ή χωρίς σφραγίδα ΟΗΕ), η διεθνής δύναμη θα προσφέρει χρόνο για λειτουργική διοίκηση, αποκατάσταση υποδομών και αποκλιμάκωση του κύκλου αντιποίνων.

Μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN, ο υπουργός ανέφερε, παράλληλα, ότι σήμερα αναμένεται διευκρινιστική εγκύκλιος από την ΑΑΔΕ η οποία θα περιγράφει τον τρόπο συμψηφισμού της έκπτωσης του 25% σε όσες εταιρείες προχώρησαν σε εμπρόθεσμη πληρωμή του ΦΠΑ Μαρτίου. Η συγκεκριμένη εγκύκλιος, όπως είπε, αφορά σε 160.000 εταιρείες που έκαναν χρήση του εν λόγω μέτρου.

Ο κ. Σταϊκούρας είπε ότι η στρατηγική που ακολουθείται στην οικονομία λαμβάνει υπόψη και τοπικά lockdown. «Στην οικονομία είμαστε έτοιμοι για να πάμε σε τοπικά lockdown εάν χρειαστεί. Έχουμε “ καύσιμα” για να τα ρίξουμε στην οικονομία και έχουμε περισσότερα να ρίξουμε στο επόμενο διάστημα», δήλωσε.

Για τη χθεσινή συνεδρίαση του Ecofin, ο υπουργός Οικονομικών ανέφερε ότι υπήρχαν έντονες αντιδράσεις από κράτη του Βορρά αναφορικά με το Ταμείο Ανάκαμψης, κάποια εκ των οποίων ζητούν να υπάρχουν μόνο δάνεια και όχι επιδοτήσεις. Και πρόσθεσε ότι υπάρχουν πιέσεις, τα κονδύλια να δίδονται συνδεδεμένα με διαρθρωτικές αλλαγές. Ωστόσο, δήλωσε ρεαλιστικά αισιόδοξος ότι το αποτέλεσμα θα εδράζεται στις προτάσεις της Κομισιόν.

Σχετικά, τέλος, με τη νέα έξοδο στις αγορές και τις εκτιμήσεις για την ύφεση εφέτος, ο υπουργός δήλωσε πως «συστηματικά βγαίνουμε στις αγορές και η χώρα βγαίνει για δεύτερη φορά μέσα στον κοροναϊό. Οι τελευταίες εκτιμήσεις που έγιναν στο τέλος Απριλίου και δεν έχει αλλάξει η εκτίμησή μας, κάνουν λόγο για ύφεση 8%, η οποία θα ήταν πολύ μεγαλύτερη εάν δεν είχαν ληφθεί τα μέτρα».