Κατ’ αρχάς, ας αναρωτηθούμε πόση αξία έχει πιά ο κλασικός διαχωρισμός μεταξύ δεξιάς και αριστεράς. Για παράδειγμα, στις πρόσφατες εκλογές στις ΗΠΑ, μαύροι και ισπανόφωνοι ψηφοφόροι προτίμησαν τον Ντόναλντ Τραμπ από την Κάμαλα Χάρις, σπάζοντας τα σύνορα που περιφρούρησαν για πολλά χρόνια οι “Δημοκρατικοί”. Τα παρισινά προάστια ψηφίζουν Λεπέν, οι Αυστριακοί αποκτούν, εντελώς “φυσιολογικά” ακροδεξιό καγκελάριο, το Γερμανικό ακροδεξιό AfD σαρώνει στα ομόσπονδα κρατίδια, ακόμα και σε προπύργια του CDU, αλλά και του SPD, οι Ιταλοί έχουν λησμονήσει εντελώς το “μουσολινικό” παρελθόν της Μελόνι και ων ουκ έστι αριθμός μετακινήσεων ψηφοφόρων στον γνωστό άξονα. Κάποιες πρόδρομες ενδείξεις φέρνουν ακόμα και το Reform UK να αποκτά δημοσκοπικό προβάδισμα στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Κάτι έχει αλλάξει και δεν το άλλαξε ο Τραμπ, όπως αφελώς διακινείται. Εκ των υστέρων, ο Τραμπ του δίνει μία ακόμα “νομιμοποιητική” βάση. Η υπερσυντηρητική στροφή στην Ευρώπη έχει ξεκινήσει από την πρώτη θητεία του (νέου) προέδρου των ΗΠΑ, στην δε Αμερική το κύμα μεγάλωνε εδώ και χρόνια και ο “κύριος MAGA” δεν έκανε κάτι περισσότερο να ανέβει στην κορυφή του, αξιοποιώντας την παρατεταμένη ύπνωση της ελίτ των “Δημοκρατικών”.

Ο νέος ηγέτης των Χριστιανοδημοκρατών στη Γερμανία Φρίντριχ Μερτς (που οδεύει προς τις πρόωρες εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου μετά την παταγώδη αποτυχία του συνασπισμού υπό τον Όλαφ Σολτς) δεσμεύτηκε για δραστικές περικοπές στο δικαίωμα ασύλου, ακόμα και στρατό στα σύνορα για τους μετανάστες. Είναι το ίδιο κόμμα (CDU), η ιστορική ηγέτης του οποίου Άνγκελα Μέρκελ εφάρμοζε, το 2015-16, την πολιτική των ανοικτών συνόρων!

Ο Μερτς ήταν σαφής: “…θα υπάρχει ντε φάκτο απαγόρευση εισόδου στην Ομοσπονδιακή Γερμανία για όλους όσους δεν διαθέτουν έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα, αυτό θα ισχύει ξεκάθαρα και για όσους δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Μου είναι εντελώς αδιάφορο, ποιος στηρίζει πολιτικά αυτόν τον δρόμο. Λέω απλώς ότι εγώ δεν πρόκειται να ακολουθήσω κανέναν άλλον δρόμο”. Θα ανακόψουν αυτά την άνοδο του AfD; Το πιθανότερο είναι πως όχι.

Αυτή η “στροφή”, από τη Νεμπράσκα και το Ουϊσκόνσιν, μέχρι τη Σαξωνία, τη Βιέννη και τα απόκεντρα σημεία της γαλλικής πρωτεύουσας, μπορεί να έχει ανά περίπτωση κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ωστόσο είναι ουσιαστικά η επιτύμβιος στήλη της θαλερής αλαζονείας κυβερνήσεων και πολιτικών της τελευταίας δεκαετίας.

Από την αμερικανική ελίτ που θεωρούσε το Μανχάταν κέντρο του κόσμου, μέχρι την Φραγκφούρτη και τα Ηλύσια Πεδία. Η λεγόμενη δεξιά στροφή, λοιπόν, είναι το “R.I.P” (Rest In Peace) της εμμονής Συντηρητικών, Φιλελεύθερων και Σοσιαλδημοκρατών να μην κατανοούν τα κοινωνικά ρεύματα, τις ογκούμενες ανισότητες, τις χαμένες δουλειές, την ακρίβεια. Αλλά και την αδυναμία αντιμετώπισης του μεταναστευτικού στην “πηγή” του, εκεί που δημιουργούνται τα κύματα των απελπισμένων. Την ώρα που οι άνθρωποι συντηρητικοποιούνταν η Ευρώπη έκανε πολέμους και καλλιεργούσε εχθροπάθεια.

Καθ’ ημάς, αφελώς, πάλι, χρεώνουν την εκτόξευση της Λατινοπούλου (πέρυσι τέτοια εποχή η συντριπτική πλειονότητα των ψηφοφόρων δεν την γνώριζε), ή του Βελόπουλου, στον Τραμπ. Ακόμα και τώρα περιορίζουν την μετεωρική δυναμική του υπερδεξιού ρεύματος στο τραμπικό μομέντουμ, ή τη woke ατζέντα. Είναι, όμως, κυρίως η ακρίβεια και η απουσία προοπτικής βελτίωσης της ζωής τους που παραλύει τους ανθρώπους, που τους καθοδηγεί στα τυφλά και εμποδίζει πολλούς να κατανοήσουν ότι κανένας απ΄ αυτούς δεν μπορεί να τους λύσει τα προβλήματα. Βλέπουν μόνο ότι ούτε οι κυβερνητικές εναλλακτικές μπορούν να το κάνουν, βιώνουν, δε, την γενικότερη απαξίωση των κομμάτων εξουσίας και τείνουν προς οτιδήποτε προσποιείται το “αντισυστημικό”.

Το να αντιμετωπίσει κάποιος την ακροδεξιά είναι ζητούμενο. Αφού, προηγουμένως, κατανοήσει πως πρέπει να αντιμετωπίσει τις αιτίες της και όχι να ενοχοποιήσει τα πρόσωπα που την εκπροσωπούν. Είναι δυσκολότερο, και κανένα “δεξιόμετρο” δεν θα δείξει το δρόμο, όπως κανένα “αριστερόμετρο” δεν κατόρθωσε να αντιμετωπίσει συνολικά την κρίση της προηγούμενης δεκαετίας.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Η συγκεκριμένη τακτική κίνηση μπορεί όντως να υποκινείται έως ένα βαθμό από τον συγκεκριμένο πολιτικό λόγο, πόσο βάσιμη είναι όμως η αιτία που την προκάλεσε; Η ανάλυση του (και εκλογολόγου) υπουργού Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιου –ως γνωστόν αναβαθμίστηκε στον ανασχηματισμό μετά τις ευρωεκλογές- αναφέρει, όπως έγινε τότε γνωστό, πως οι περίπου ένα εκατομμύριο ψηφοφόροι που είχαν ψηφίσει τη Ν.Δ τον Ιούνιο του 2023 και δεν προσήλθαν στις κάλπες, ή επέλεξαν άλλο κόμμα, “διχοτομήθηκαν”: ένας αριθμός αυτών κινήθηκε προς τα δεξιά (Ελληνική Λύση, Λατινοπούλου, κ.ά), οι υπόλοιποι, ωστόσο, έμειναν στο σπίτι τους.

Η ανάλυση Λιβάνιου, μάλιστα, επισήμαινε ότι εξ αυτών που δεν ψήφισαν οι περισσότεροι αυτοπροσδιορίζονται ως κεντρώοι και στηρίζουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη (όχι απαραίτητα τη Ν.Δ) επειδή εκτιμούν πως διέθετε το προφίλ του κεντρώου και επειδή δεν διακρίνουν εναλλακτική λύση στην συγκεκριμένη πολιτική περιοχή.

Είναι αλήθεια πως ο Τζιτζικώστας διαθέτει “appeal” στην δεξιά πτέρυγα της Ν.Δ και σημαντική επιρροή ακόμα και σε ψηφοφόρους που κινούνται δεξιότερα.

• Υπήρξε “μακεδονομάχος”, όμως ανήκει σε ένα κόμμα που ως κυβέρνηση δεν κατήργησε τη Συμφωνία των Πρεσπών που απαιτούσαν οι ψηφοφόροι του στη Βόρεια Ελλάδα. Ήταν ανεκτικότατος (2013) με τη Χρυσή Αυγή και τα τάγματα των εθνικιστών στη Θεσσαλονίκη που επιτέθηκαν στον Γιάννη Μπουτάρη, όμως ο Κυριάκος Μητσοτάκης μια χαρά συνεργάστηκε με τον πρώην δήμαρχο Θεσσαλονίκης επί θητείας του. “Αφόρισε” τα gay pride, όμως ο πρωθυπουργός δεν δίστασε να περάσει (με μεγάλες απώλειες) το νόμο για την ισότητα στον γάμο. Όταν, δηλαδή, ο Τζιτζικώστας κινούνταν δεξιά, ο Μητσοτάκης επέλεγε το κέντρο.

Αρκεί, άραγε, και μόνο η μετακόμιση του Απόστολου Τζιτζικώστα στις Βρυξέλλες, στο νέο cabinet της Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν, για να μετακινηθούν αγεληδόν οι ούλτρα δεξιοί απογοητευμένοι ή θυμωμένοι ψηφοφόροι ξανά στα πατρώα νεοδημοκρατικά εδάφη; Δύσκολο.

Και πόσο διορθώνει αυτή την προβληματική για το κυβερνών κόμμα κατάσταση η δήθεν “δεξιά στροφή” δια του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, όταν το ίδιο χάσμα βαθαίνει από την σκληρή διαφοροποίηση του “πατριάρχη” του συγκεκριμένου χώρου Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος επιπλέον ενισχύεται πιά από τον διαθέτοντα ακόμα μεγαλύτερη επιρροή Κώστα Καραμανλή;

Ο τελευταίος, διόλου τυχαία, προφανώς, επέλεξε να φωτογραφηθεί με τον έχοντα πολιτικές βλέψεις γιό του Μεσσήνιου πολιτικού στην Πύλο, οι δε φήμες λένε πως Καραμανλής και Σαμαράς σκέπτονται να μην ανεβούν φέτος στη Θεσσαλονίκη για να παραστούν στην κεντρική ομιλία του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ. Το πιθανότερο ίσως είναι πως θα το ζυγίσουν προσεκτικά και θα βρεθούν στην πρώτη σειρά καθισμάτων στο Βελλίδειο, διότι εάν δεν το πράξουν το μήνυμα θα είναι ηχηρότατο και κανένας Επίτροπος Τζιτζικώστας δεν θα μπορέσει να το λειάνει. Εν κατακλείδι το δεξιό-δεξιό και το λαϊκοδεξιό ακροατήριο της Ν.Δ πολύ περισσότερο ακούει και επηρεάζεται από τους Σαμαρά και Καραμανλή, απ΄ ότι από τον φωτογενή αλλά ακόμα πολιτικά “άγουρο” 45χρονο περιφερειάρχη-επίτροπο.

Όμως, υπάρχει και η ανάλυση Λιβάνιου, όπως υπάρχει και η πρόσφατη ιστορία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρέλαβε τη Ν.Δ του Βαγγέλη Μεϊμαράκη στο 28% (Σεπτέμβριος 2015) και την έφτασε το 2019 κοντά στο 40% –αξιοποιώντας στο έπακρο το “αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο” και τα λάθη της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα- και μετά όχι μόνο διατήρησε το ποσοστό αλλά και το αύξησε το 2023. Δεν ήταν οι δεξιότεροι των ψηφοφόρων της Ν.Δ που τον ενίσχυσαν πολιτικά αλλά ήταν το καθημαγμένο κέντρο, το λεγόμενο “ακραίο κέντρο”, η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ και φυσικά η αδυναμία του Τσίπρα να κάνει το άνοιγμα που σχεδίαζε. Εν τέλει ήταν η μαζική μετακίνηση κεντρώων (κατά αυτοπροσδιορισμό) ψηφοφόρων που είδαν στον Μητσοτάκη ένα πολιτικό πρόσωπο που δικαιολογούσε την ψήφο στη Ν.Δ.

Μία δεξιά στροφή, λοιπόν, μπορεί εύκολα να σημάνει ακόμα μεγαλύτερη αποστασιοποίηση γι’ αυτό το εκλογικό ακροατήριο. Σε συνδυασμό, βεβαίως, με το κρισιμότερο όλων που κανείς Τζιτζικώστας δεν το σώζει: την βαριά πληγωμένη διαχειριστική επάρκεια με την οποία ήταν συνυφασμένη η πρώτη θητεία της κυβέρνησης (πανδημία, ψηφιακή μετάβαση κ.ά) και η κόπωση έως απώλεια του συχνά φλύαρου και όχι ιδιαίτερα αποτελεσματικού αλλά πάντως δυναμικού μεταρρυθμιστικού οίστρου. Και επιπλέον, η ακρίβεια που περιθωροποιεί δεξιούς, κεντρώους και αριστερούς, η ανάδειξη του μεγάλου προβλήματος στο ΕΣΥ και αρκετά ακόμα μικρά αλλά σοβαρά ζητήματα της καθημερινότητας. Ποιά δεξιά στροφή μπορεί να τα ανατάξει αυτά;

Η απάντηση που δίνεται είναι πως η απουσία ικανού εναλλακτικού λόγου με προοπτική κυβερνησιμότητας οδηγεί στο “Μητσοτάκης μέχρι να δύσει ο ήλιος”. Δεν είναι, όμως, έτσι. Η οργή που καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις (και θα είναι κρίσιμες και ενδεικτικές αυτές του Σεπτεμβρίου) δεν θα οδηγεί εσαεί κάποιους στο να ψηφίζουν με κριτήρια ανάγκης. Η οργή εκτονώνεται και τυφλά, μπορεί να επιλέγει τον “Κανένα”, μπορεί και να αγιογραφεί τους κραυγαλέους ή και τους γραφικούς. Σε κάθε περίπτωση τρυπά πολύ ευκολότερα πιά τα κομματικά σύνορα του παρελθόντος. Ιδιαίτερα εάν ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν επιδιώξει γρήγορα να ανατάξει την εικόνα της κυβέρνησής του.

Η δε άλλη πλευρά, του κέντρου και της κεντροαριστεράς, δείχνει σημάδια ότι κατανοεί το μείζον κενό και την πολιτική στρέβλωση, και περιμένει την ευκαιρία. Κι ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ αυτοκαταστρέφεται, δυνάμεις του, όπως και δυνάμεις του ΠΑΣΟΚ αναζητούν την αφορμή. Η εκλογή νέας ηγεσίας μπορεί να είναι μία τέτοια, αλλά κι αν δεν είναι οι πρωτοβουλίες “προθερμαίνονται”…

του Σεραφείμ Κοτρώτσου

Υπό το άγχος, βεβαίως, που δημιουργεί η διπλή αναμέτρηση, πρώτα με απλή αναλογική και μετά με ενισχυμένη. Ακόμα και με τη σημερινή δημοσκοπική εικόνα του άνετου προβαδίσματος και την μέχρις ώρας εκλογική ανετοιμότητα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, η απλή αναλογική είναι μια ανεξέλεγκτη μεταβλητή και το μεσοδιάστημα ανάμεσα στις δύο αναμετρήσεις ενδέχεται να προκαλέσει πολιτικές συμμαχίες και νέα δεδομένα.

Παρότι οι σημερινές συνθήκες είναι κατά πολύ διαφορετικές από εκείνες του καλοκαιριού του 2014, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δοκιμάζει τη συνταγή του Αντώνη Σαμαρά με στροφή στην πιο δεξιά πτέρυγα του κυβερνώντος κόμματος και ρίχνει στη μάχη βουλευτές από κρίσιμες εκλογικές περιφέρειες, περιορίζοντας την πολυδιαφημισμένη συμμετοχή τεχνοκρατών και αφήνοντας στην άκρη την περίφημη διεύρυνση προς το κέντρο.

Ο Μάκης Βορίδης στο υπουργείο Εσωτερικών και η προσθήκη του έμπειρου περί τις δημοσκοπήσεις και τα εκλογικά Θόδωρου Λιβάνιου στο επιτελικό “team” του Μεγάρου Μαξίμου ενισχύουν την άποψη για την εκλογική διάταξη του νέου κυβερνητικού σχήματος. Ο νέος υπουργός Εσωτερικών υπήρξε, πριν το 2019, ο ιδεολογικός καθοδηγητής της άποψης για τον περιορισμό με κάθε θεσμικό (…) τρόπο την πιθανότητα να επιστρέψει η αριστερά στην εξουσία. Ο ΣΥΡΙΖΑ εστιάζει την σκληρή κριτική του στο πολιτικό “βαθύ” παρελθόν του Μάκη Βορίδη, υποβαθμίζοντας ανεξήγητα τις οργανωτικές του ικανότητες και τη δυνατότητά του να φιλοτεχνήσει το επιχειρησιακό πλαίσιο μιας πολωτικής διπλής εκλογικής μάχης. Η παραμονή, δε, του Άδωνι Γεωργιάδη στο υπ. Ανάπτυξης, έστω και με ψαλιδισμένες αρμοδιότητες, επιβεβαιώνει την προσπάθεια του Κυριάκου Μητσοτάκη να δημιουργήσει πολιτικά και ιδεολογικά αναχώματα έναντι της κινητικότητας στα δεξιά της Ν.Δ.

Αυτά, βεβαίως, ίσως έχουν κόστος στο κεντρώο και κεντροδεξιό ακροατήριο της Ν.Δ, κάτι που μάλλον δεν απασχολεί ιδιαίτερα αυτή τη στιγμή τον πρωθυπουργό, ίσως επειδή αισθάνεται ακόμα ασφαλής από τη δημοσκοπική εικόνα της κυβέρνησής του, παρά την προϊούσα φθορά από τις παλινωδίες στη διαχείριση της πανδημίας και τις οικονομικές επιπτώσεις που θα φανούν μετά την άνοιξη. Εάν, δε, είναι ακριβή όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας για περιορισμένες ρυθμίσεις σχετικά με τα χρέη που δημιουργήθηκαν μέσα στην πανδημία (ρύθμιση έως 120 δόσεις και αυτή όχι στο σύνολο των πληττόμενων επιχειρήσεων, επαγγελματιών και φυσικών προσώπων), η απογοήτευση, ακόμα και η οργή, θα ενταθούν.

Η ουσία είναι πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εγκαταλείψει κεντρικές φιλελεύθερες δεσμεύσεις, μεταξύ των οποίων αυτή του μικρού και ευέλικτου επιτελικού κυβερνητικού σχήματος, γεγονός που επιβεβαιώνει πως κινείται πλέον με “λύσεις ανάγκης” και με σκοπό την πολιτική του εδραίωση. Η ιδέα, άλλωστε, της στρατηγικής του “2+4” (εκλογές στη διετία για την ανανέωση για μια νέα “καθαρή” τετραετία) διατρέχει, ως φαίνεται, πολλές από τις αποφάσεις του. Η ειρωνία έγκειται στο ότι εισηγητής εκείνης της στρατηγικής, όπως και της πόλωσης με το συνεχές αίτημα για εκλογές πριν το 2019, ήταν ο Τάκης Θεοδωρικάκος, ο οποίος εξοβελίσθηκε από το κυβερνητικό σχήμα αλλά και το κύκλο εξουσίας του Μεγάρου Μαξίμου.