Σε συνέντευξη στην εφημερίδα Sunday Times, ο πρώην Βρετανός υπουργός Οικονομικών και νυν πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου αναγνωρίζει ότι το θέμα των Γλυπτών του Παρθενώνα παραμένει «το πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα του Μουσείου εδώ και 200 χρόνια», ωστόσο δηλώνει ότι διατηρεί την αισιοδοξία του για μια πιθανή λύση.

Ο Όσμπορν σημειώνει ότι μια λύση μπορεί να επιτευχθεί μόνο με προσοχή και ταπεινότητα: «Πρέπει να είσαι ταπεινός όταν έρχεσαι και λες πως θα λύσεις ένα τόσο παλιό ζήτημα», εξηγεί. Παρ’ όλα αυτά, λέει πως πιστεύει ότι υπάρχει χώρος συνεννόησης, αρκεί όλες οι πλευρές να προσεγγίσουν το θέμα «με ανοιχτό μυαλό».

Κατά τον ίδιο, είναι δυνατόν να βρεθεί μια λύση που θα ικανοποιεί «τις απολύτως κατανοητές απαιτήσεις του ελληνικού κράτους» αλλά και τις νομικές υποχρεώσεις του Βρετανικού Μουσείου. Μια προοπτική που, εφόσον υλοποιηθεί, θα μπορούσε —όπως υποστηρίζει ο Όσμπορν— να οδηγήσει σε ενισχυμένες πολιτιστικές ανταλλαγές: «Αν το καταφέρουμε, θα έχουμε εδώ κάποια εξαιρετικά αντικείμενα», σημειώνει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι αμοιβαίοι δανεισμοί έργων τέχνης θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος μιας μελλοντικής συμφωνίας.

Η δήλωσή του αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα, σε μια περίοδο όπου οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Λονδίνο και την Αθήνα φαίνεται να αποκτούν νέα δυναμική.

Ολόκληρη η απάντησή του Τζορτζ Όσμπορν στην συνέντευξή του στους Sunday Times:

«Πάντα έλεγα ότι αυτό είναι το πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα του Μουσείου τα τελευταία 200 χρόνια. Γι’ αυτό πρέπει να είσαι λίγο ταπεινός όταν εμφανίζεσαι και λες ότι θα το λύσεις. Εξακολουθώ όμως να είμαι αρκετά αισιόδοξος. Αν όλοι προσεγγίσουμε αυτό το ζήτημα με ανοιχτό μυαλό, υπάρχει ένα σημείο προσέγγισης που ικανοποιεί τόσο τις απολύτως κατανοητές απαιτήσεις του ελληνικού κράτους όσο και τις δικές μας απαιτήσεις και νόμους. Κι αν το καταφέρουμε, θα έχουμε εδώ μερικά σπουδαία αντικείμενα να έρχονται».

«Είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Είχαμε συζητήσεις με το Βρετανικό Μουσείο για αμοιβαία επωφελή διευθέτηση. Δεν έχουμε σημειώσει τόση πρόοδο όσο θα θέλαμε. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να γυρίσουν στο μουσείο της Ακρόπολης. Είναι ένα επιχείρημα επανένωσης», ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης, σε συζήτηση με την Βικτόρια Χίσλοπ στο συνέδριο «Reimagine Tourism 2025» που διοργάνωσε η «Καθημερινή».

Σύμφωνα με τον κ. Μητσοτάκη, οι δύο πλευρές δεν βρίσκονται κοντά σε θετικό αποτέλεσμα. «Όμως η κοινή γνώμη στη Βρετανία αλλάζει υπέρ μας», πρόσθεσε.

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στους στόχους του για τον τουρισμό, σημειώνοντας: «Να αγκαλιάσουμε με αισιοδοξία το μέλλον και να μην ακουμπάμε μόνο στο ένδοξο παρελθόν. Πρέπει να μιλάμε και για το μέλλον. Έχω τη φιλοδοξία να κάνω την Ελλάδα τον νο1 τουριστικό προορισμό στον κόσμο σε επίπεδο ποιότητας».

Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στο ζήτημα του υπερτουρισμού, θέτοντας ως στόχο να υπάρξει ανάπτυξη λιγότερο αναπτυγμένων προορισμών, όπως η Δυτική Ελλάδα.

«Υπάρχει μια τάση μυκονοποίησης με τα κρουαζιερόπλοια. Θα πρέπει να βρουν και νέους προορισμούς» ανέφερε, προσθέτοντας ότι «πρέπει να επικεντρωθούμε στη Δυτική Ελλάδα ή στους λιγότερο αναπτυγμένους προορισμούς».

«Θέλω οι άνθρωποι να επισκέπτονται την Ελλάδα να αγοράζουν προϊόντα και να ξανάρχονται και ενδεχομένως όχι στους ίδιους αλλά σε άλλους προορισμούς» υποστήριξε. Στο ίδιο πλαίσιο, ανέφερε ότι θα πρέπει να υπάρξει προώθηση επενδύσεων, όπως σε μαρίνες. 

Η Υπουργός αναφερόμενη στο πρόσφατο δείπνο που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο σημείωσε ότι «ενέργειες, όπως αυτή του πρόσφατου δείπνου στην Duveen Gallery, στην πραγματικότητα ενδυναμώνουν στη διεθνή κοινότητα τα επιχειρήματα της Ελλάδας για την ανάγκη επανένωσης των Γλυπτών. Αυτές οι ενέργειες του Βρετανικού Μουσείου προφανώς είναι σε αντίθετη κατεύθυνση από την ασφάλεια και την ακεραιότητα των Γλυπτών. Συγχρόνως, όμως, αυτές οι ενέργειες αποδυναμώνουν και κάθε ισχυρισμό της βρετανικής πλευράς, γιατί πλέον δεν θα μιλήσω για επιχειρήματα. Τα επιχειρήματα της βρετανικής πλευράς έχουν καταρριφθεί προ πολλού».

Αναφερόμενη στη συνολική στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης, υπογράμμισε ότι «Η Κυβέρνηση έχει στρατηγική. Το έχω πει και άλλη φορά, στρατηγική, η οποία αποκαλύπτεται, δεν είναι στρατηγική. Οι διαπραγματεύσεις είναι μυστικές. Κάθε διαπραγμάτευση, που γίνεται υπό το φως το ήλιου, λέγοντας τα επιχειρήματά σου, αυτομάτως έχεις χάσει ένα πολύ μεγάλο μέρος του διαπραγματευτικού σου πλεονεκτήματος. Σε κάθε περίπτωση, αυτό το οποίο εμείς κάνουμε είναι ότι απαντούμε πάντοτε στις προκλήσεις, ενισχύουμε το διάλογο, εξαντλούμε τα εργαλεία της πολιτιστικής διπλωματίας, ενημερώνουμε συστηματικά και τους πολιτικούς και την επιστημονική κοινότητα και χωρίς να θέλω να περιαυτολογήσω, υπάρχουν οι αποδείξεις -και τις γνωρίζετε- ότι ό,τι ουσιαστικό και χειροπιαστό έγινε στο θέμα των Γλυπτών τα τελευταία πενήντα χρόνια, έγινε μέσα στην τελευταία εξαετία».

Η Λίνα Μενδώνη επανέλαβε ότι: «Όλα όσα συμβαίνουν και το διεθνές περιβάλλον είναι απολύτως ευνοϊκό για την επανένωση και τον επαναπατρισμό των πολιτιστικών αγαθών τα οποία έχουν εξαχθεί παράνομα. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη εργάζεται ομόψυχα και μεθοδικά για αυτό το θέμα. Θεωρούμε ότι ο στόχος μας έχει έρθει τώρα πιο κοντά, παρά ποτέ, μέσα στην 50ετία».

Στην προσπάθεια να ανατρέψει την πτώση των εσόδων, η διοίκηση του μουσείου αποφάσισε να δημιουργήσει έναν ετήσιο «Pink Ball», έναν αγγλικό τύπο MET Gala, στον οποίο η αφρόκρεμα του επιχειρηματικού και καλλιτεχνικού κόσμου θα συμμετείχε με ακριβά εισιτήρια, διασφαλίζοντας κεφάλαια για τη λειτουργία και την κάλυψη των υποχρεώσεών του.

Για την πρεμιέρα της εκδήλωσης, διατέθηκαν 800 προσκλήσεις στην τιμή των 2.000 λιρών η κάθε μία, οι οποίες εξαντλήθηκαν αμέσως. Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν το επίσημο ένδυμα σε ροζ αποχρώσεις, παραπέμποντας στη νέα έκθεση για την αρχαία Ινδία, που χρηματοδοτείται από την Ινδή επιχειρηματία και φιλότεχνη Isha Ambani, η οποία ήταν και συνδιοργανώτρια του Γκαλά. Η βραδιά είχε έντονο ινδικό χρώμα, από τα ρούχα και το φαγητό μέχρι τη μουσική και τον χορό.

Μεταξύ των καλεσμένων ήταν διάσημες προσωπικότητες όπως οι Μικ Τζάγκερ, Ναόμι Κάμπελ, Τζάνετ Τζάκσον, Κριστίν Σκοτ Τόμας και ο Μανόλο Μπλάνικ. Οι προσκεκλημένοι απολάμβαναν σαμπάνια, εκλεκτές ινδικές γεύσεις και χόρευαν στους ρυθμούς ορχήστρας πνευστών, με τα πολύτιμα εκθέματα να παίζουν τον ρόλο φόντου.

Εκτός από τα ακριβά εισιτήρια, τα έσοδα αυξήθηκαν και μέσω δημοπρασιών έργων και δώρων, μεταξύ των οποίων ένα πορτρέτο κατοικίδιου ζώου από την επίτροπο του μουσείου Ντέιμ Τρέισι Έμιν και μια αποκλειστική ξενάγηση στο διαμέρισμα της Κοκό Σανέλ.

Την ίδια στιγμή, το Μουσείο της Ακρόπολης είναι έτοιμο να υποδεχθεί τα Γλυπτά του Παρθενώνα και να τα εντάξει στην αυθεντική συλλογή απέναντι από τον Ιερό Λόφο, ενώ συνεχίζονται οι συζητήσεις για τον επαναπατρισμό τους.

Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, όμως, φαίνεται να προτιμά να κάνει «μπίζνες» με πάμπλουτους επιχειρηματίες και διάσημα πρόσωπα προκειμένου να εξασφαλίσει τα απαραίτητα έσοδα. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, «οι οικονομικές ανάγκες του μουσείου απαιτούν να είσαι αρκετά ευέλικτος στη σκέψη σου και αρκετά επιχειρηματικός».

«Η ανοικοδόμηση του ίδιου του Βρετανικού Μουσείου φαίνεται σχεδόν μια τέλεια στιγμή για τα Μάρμαρα, να βρουν ίσως ένα νέο μέρος και συζητάμε για το μέρος το οποίο ανήκουν, την Αθήνα», τόνισε η πρόεδρος της αρμόδιας βρετανικής επιτροπής.

«Δεν αποκτάς τίτλο ιδιοκτησίας σε αυτό ποτέ δεν σου ανήκει. Τα γλυπτά είναι προϊόν κλοπής» σημείωσε από την πλευρά του ο Μαρκ Στήβενς, δικηγόρος, ειδικευμένος σε υποθέσεις που αφορούν στην τέχνη και στην πολιτιστική κληρονομιά.

«Από την καθαρά νομική πλευρά είναι σαφές ότι αυτά εκλάπησαν με την εποχή της διαφθοράς από τον Λόρδο Έλγιν και ότι ποτέ δεν ήταν δικά του, ποτέ δεν τα αγόρασε και ποτέ δεν του πουλήθηκαν. Όπως ορίζει ο νόμος σε κάθε χώρα, έχεις κλέψει κάτι ποτέ δεν αποκτάς τίτλο ιδιοκτησίας σε αυτό ποτέ δεν σου ανήκει. Ο αρχικός ιδιοκτήτης μπορεί πάντα να έρθει και να το πάρει πίσω», τόνισε.

Για το θέμα τοποθετήθηκε και η Βικτόρια Χίσλοπ, η γνωστή συγγραφέας και λάτρης της Ελλάδας, η οποία συμμετείχε σε πάνελ του συνεδρίου.

«Μιλάμε για ένα έργο τέχνης που είναι σε κομμάτια και πρέπει να είναι ολόκληρο. Πιστεύουμε ότι ο Κιρ Σταρμερ είναι υπέρ και όχι εναντίον και αυτό δίνει ελπίδα», τόνισε στην ΕΡΤ.

Ο Διευθυντής του βρετανικού Ινστιτούτου Ψηφιακής Αρχαιολογίας, Ρότζερ Μίτσελ, δήλωσε: «Διατηρώντας ακριβή αντίγραφα των Γλυπτών το Βρετανικό Μουσείο θα συνεχίσει τον ρόλο του, ενώ ταυτόχρονα τα Γλυπτά θα επιστρέψουν στη φυσική και ιστορική τους θέση, αποκαθιστώντας την πολιτιστική και συναισθηματική τους αξία».

Το ζήτημα της επανένωσης των γλυπτών του Παρθενώνα παραμένει ανοιχτό και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματα παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, με προσωπικότητες, θεσμούς και οργανισμούς να πιέζουν για λύση.

Μάλιστα, σύμφωνα με όσα αναφέρει η δημόσια τηλεόραση, στο τραπέζι βρίσκεται και η πρόταση του διευθυντή του βρετανικού Ινστιτούτου Ψηφιακής Αρχαιολογίας να δημιουργήσει τρισδιάστατες ρέπλικες των Γλυπτών του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.

Παρά την κριτική του στάση, το άρθρο προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εικόνα για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται ορισμένοι στη Βρετανία το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα. Αναφέρει ότι «περισσότεροι άνθρωποι θα έχουν την ευκαιρία να δουν τα Γλυπτά αν μείνουν στο Λονδίνο» και αναρωτιέται αν θα μπορούσαν οι υπεύθυνοι τόσο στη Βρετανία όσο και στην Ελλάδα να καταλήξουν σε μια λογική λύση.

Ο τίτλος του άρθρου, που δημοσιεύτηκε στους Times, παίζει με τις λέξεις: «We lost our marbles over Ancient Greece» («Χάσαμε τα λογικά μας με την Αρχαία Ελλάδα»). Η έκφραση χρησιμοποιεί την αγγλική αργκό, όπου η λέξη marbles σημαίνει ταυτόχρονα «μάρμαρα» και «λογική». Αυτό το λογοπαίγνιο ενισχύει την ειρωνική διάθεση του συγγραφέα, καθώς υποδηλώνει την υπερβολή της συζήτησης γύρω από την επιστροφή των αρχαιοτήτων.

Παρά την αντίθεσή του στην επιστροφή των Γλυπτών, ο συγγραφέας αναγνωρίζει τη διαχρονική αξία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Παρουσιάζει τα έργα του Παρθενώνα ως σύμβολα δημοκρατίας και σοφίας, τα οποία, κατά την άποψή του, οι σύγχρονοι άνθρωποι, ανεξαρτήτως χώρας, δυσκολεύονται να κατανοήσουν πλήρως.

Ολόκληρο το άρθρο

«Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας διατείνεται πως δεν θα εμπλακεί σε συζητήσεις για το μέλλον των Μαρμάρων του Παρθενώνα. Το Βρετανικό Μουσείο θα πρέπει να διευθετήσει το ζήτημα αυτό με τους Έλληνες. Αυτό σημαίνει ότι οι χειρισμοί ανατίθενται στον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου, τον Τζορτζ Όσμπορν και τον Έλληνα πρωθυπουργό. θα εμπιστευόσασταν ποτέ, είτε τον διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου είτε τον Έλληνα πρωθυπουργό, ότι θα καταλήξουν σε ένα λογικό συμπέρασμα;

Από ό,τι φαίνεται, επί του παρόντος δεν είναι η καλύτερη στιγμή να ανοίξουμε το επίμαχο ζήτημα, για το εάν τα Γλυπτά του Παρθενώνα θα πρέπει να επιστραφούν στην Αθήνα ή αν θα πρέπει να παραμείνουν στο Λονδίνο, όπου και θα τα δει περισσότερος κόσμος παρά εάν μεταφερθούν στην Ελλάδα.

Με νόμο του κοινοβουλίου μας, απαγορεύεται στο Βρετανικό Μουσείο να διαθέσει οποιοδήποτε από τα εκθέματά του. Και οι Έλληνες από την πλευρά τους, έχουν ξεκαθαρίσει εδώ και δεκαετίες ότι δεν θα αποδεχθούν ‘δανεισμό’ των Γλυπτών, καθώς δεν τα θεωρούν ως ιδιοκτησία του Βρετανικού Μουσείου.

Ακόμη και το πώς αναφέρεται κανείς στα Γλυπτά, υποκρύπτει μία συγκεκριμένη σκοπιά: Αν τα αποκαλείς ‘Γλυπτά του Παρθενώνα’, αυτομάτως κατατάσσεις τον εαυτό σου μεταξύ εκείνων που πιστεύουν πως τα Γλυπτά θα πρέπει να βρίσκονται εκεί όπου όρθωσαν το ανάστημά τους για πρώτη φορά, στο μέσον του 5ου αιώνα π.Χ. Αν αναφέρεσαι σε αυτά σαν ‘Ελγίνεια Γλυπτά’, είσαι υποστηρικτής της άποψης ότι ανήκουν στο Βρετανικό Μουσείο, στο υπέροχο κτήριο που είναι αφιερωμένο στην Ελληνική Αναβίωση, στο Μπλούμσμπερι, το οποίο σχεδιάστηκε ειδικά για τα Γλυπτά από τον Ρόμπερτ Σμιρκ, εν πλήρη ελληνική δόξη, προκειμένου να φιλοξενήσει τους συγκεκριμένους θησαυρούς.

Ο Λόρδος Βύρων χλεύαζε τους Βρετανούς Ελληνιστές, τον Λόρδο Αμπερντίν και τον Έλγιν, επειδή [σσ: έμμετρο δίστιχο] ‘έκαναν τα μεγάλα σαλόνια τους παζάρι με όλα τα αγαθά/για να εκθέτουν τα ακρωτηριασμένα γλυπτά’. Ο Λόρδος Βύρον ένιωσε αποτροπιασμό βλέποντας τον Έλγιν και τους υπόλοιπους ‘να φεύγουν από την Ελλάδα με τρία-τέσσερα καράβια γεμάτα με τις πλέον πολύτιμα και ογκώδη απομεινάρια, τα οποία ο χρόνος και η βαρβαρότητα είχαν αφήσει ανέγγιχτα στην πιο τραυματισμένη και την πιο εξυμνημένη πόλη του κόσμου… Αδυνατώ να σκεφτώ ποιο κίνητρο μπορεί να εξιλεώσει τους δράστες αυτού του θρασύτατου ολέθρου.

Ο Μπάιρον τα έγραφε αυτά 15 χρόνια πριν πεθάνει -στην πραγματικότητα, μάλιστα, εξαιτίας μίας μόλυνσης. Παρόλ’ αυτά, είχε πάει στο Μεσολόγγι, για να πολεμήσει ενάντια στους Τούρκους και υπέρ της Ανεξαρτησίας των Ελλήνων -δίνοντας ακόμη και τη ζωή του, αν χρειαζόταν.

Ο Γκέτε -για τον οποίον κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει την αξία του Μπάιρον και να τον θαυμάζει- θεωρούσε το θάνατο υπό τέτοιες συνθήκες σαν μια μαρτυρική πράξη εν ονόματι της Ελλάδος. Κι όμως, όπως πολλοί άλλοι στη δυτική Ευρώπη, ο Γκέτε δήλωνε ευγνώμων για το ότι ο Έλγιν είχε πάρει τα Γλυπτά, καθώς έτσι κατέστη δυνατόν να δημιουργηθούν αντίγραφα, σε τεράστιες ποσότητες, κάτι που επέτρεψε σε πολλούς ανθρώπους να δουν πόσο θεσπέσια ήταν αυτά τα έργα.

Ο κόσμος έχει προχωρήσει από την εποχή του Μπάιρον και του Έλγιν. Η ίδια η έννοια ενός μουσείου, στο οποίο μία χώρα της Ευρώπης παίρνει τα καλλιτεχνικά έργα από έναν άλλο πολιτισμό και τα εκθέτει, έχει καταστεί πια ύποπτη. Και, ασφαλώς, θα ήταν αδιανόητο υπό το σημερινό ιδεολογικό κλίμα για έναν αρχαιολόγο να αποσπά πολύτιμα καλλιτεχνήματα από κάποιο άλλο μέρος του κόσμου. Εάν κάνεις ανασκαφές και βρεις κάτι στην Ελλάδα ή την Ινδία ή τη Μποτσουάνα, εκεί θα πρέπει και να το αφήσεις.

Κι όμως, αντί να βλέπεις το κτήριο της Ελληνικής Αναβίωσης στο Λονδίνο, εκεί όπου φιλοξενούνται τα Γλυπτά του Παρθενώνα, σαν έναν ‘τόπο υπεξαίρεσης’, θα ήταν εξίσου βάσιμο το να το αντιμετωπίζεις σαν έναν έμπρακτο φόρο τιμής στην Ελλάδα. Σαν μια χειρονομία αναγνώρισης ότι όλοι οι αιώνες που κύλησαν έκτοτε, στην Ευρώπη, ήταν μια απογοήτευση, συγκρινόμενοι με την εποχή του Περικλέους, του Φειδίου και εκείνης της μικροσκοπικής πόλης-κράτους που μας έδωσε τις σπουδαιότερες τραγωδίες που παρουσιάστηκαν ποτέ επί σκηνής, τους πιο σπουδαίους φιλοσόφους, τα πιο θαυμαστά των αγαλμάτων, μαζί με την πιο ισχυρή από κάθε άλλη πολιτική ιδέα: Τη δημοκρατία.

Οι συγκαιρινοί του ασκούσαν αυστηρή κριτική στον Φειδία, επειδή τα γλυπτά του έμοιαζαν υπερβολικά νατουραλιστικά. Επέλεγε να αποτυπώνει ακόμη και τους θεούς σαν κανονικούς, συνηθισμένους ανθρώπους. Αλλά το ανθρώπινο στοιχείο της γλυπτικής τέχνης του, τοποθετεί τον άνθρωπο στο επίκεντρο της αντίληψής μας, όχι μόνο για την τέχνη, αλλά και κάθε απόπειρας που κάνουμε προκειμένου η πολιτική να γίνει πιο δίκαιη και πιο ανθρώπινη.

‘Η Κουκουβάγια της Αθηνά ανοίγει τα φτερά της μόνο όταν έρχεται το σούρουπο’ είχε πει ο Χέγκελ, σε μια αποστροφή που αποσκοπούσε στο να δείξει ότι η φιλοσοφία κατανοεί τα ιστορικά φαινόμενα μόνο όταν έχουν οριστικά ολοκληρωθεί, όταν η νύχτα έχει αρχίσει να πέφτει.

Ο Τζορτζ Όσμπορν [σσ: ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου] είναι ένας επιχειρηματίας, ο οποίος τα έχει κάνει μαντάρα σε όλες τις προηγούμενες επαγγελματικές δραστηριότητές του. Θα πρέπει να είναι αυτός που αποφασίζει την τύχη πχ μιας ζωφόρου, όταν η κουκουβάγια έχει προ πολλού ανοίξει τα φτερά της και το κατάμαυρο σκοτάδι έχει πλέον πέσει;

Δεν εννοώ απλώς ότι έχουμε ξεχάσει τις αρχαίες ελληνικές σπουδές (αν και ακριβώς αυτό έχει συμβεί στη Βρετανία: Ο αριθμός των μαθητών που επιλέγουν αρχαία ελληνικά στις τελευταίες τάξεις του λυκείου μετράται σε μόλις μερικές εκατοντάδες σε όλη τη χώρα). Έχουμε χάσει την επαφή, όχι μόνο με τη γλώσσα των ελληνικών, αλλά και με την κληρονομιά που δημιούργησαν οι Αθηναίοι την περίοδο της ακμής τους.

Ο Παρθενών εκτίσθη, κατά το πλείστον, βάσει των σχεδίων του Φειδία, τον στενό φίλο του πατέρα του Περικλή, ο οποίος υπήρξε ο θεμελιωτής της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο Επιτάφιος που εξεφώνησε ο Περικλής στο τέλος του πρώτου έτους του Πελοποννησιακού Πολέμου κατά της Σπάρτης, δικαίως αντηχεί ανά τους αιώνες. Δεν είναι απλώς η υπεράσπιση του δημοκρατικού ιδεώδους, αλλά χαιρετίζει την ιδέα της ανεκτικότητας: ‘Είμαστε ελεύθεροι και ανεκτικοί στην προσωπική ζωή μας, αλλά στα δημόσια πράγματα τηρούμε το νόμο. Κι αυτό επειδή ο νόμος απαιτεί τον υπέρτατο σεβασμό μας».

Ο Πλάτων ειρωνευόταν τις δημοκρατικές ιδέες του Περικλέους. Κι όμως, το έργο ζωής του Πλάτωνος, όλα τα γραπτά του που ήταν αφιερωμένα στη μνήμη του ήρωά του, του Σωκράτους, αποτελούν φόρο τιμής σε εκείνες της πνευματικές ελευθερίες που σήμερα τελούν υπό σοβαρή απειλή -ακόμη και μέσα στα βρετανικά πανεπιστήμια. Ο Σωκράτης καταδικάστηκε σε θάνατο το 399 π.Χ. επειδή τόλμησε να αμφισβητήσει ό,τι θεωρούνταν δεδομένο, αλλά ο Πλάτων κράτησε ζωντανή στους διαλόγους του την ιδέα ότι ο πολιτισμένος βίος -και, ιδιαίτερα, η ίδια η φρόνηση, εξαρτάται από την ικανότητά μας να θέτουμε ερωτήματα, να αμφισβητούμε. Αυτό συνδυαζόταν με μια βαθιά μεταφυσική πεποίθηση, ότι οι μορφές και έννοιες του εξωτερικού κόσμου είναι απλώς αντίγραφα μιας επουράνιας πραγματικότητας.

Τόσο ο Μπάιρον όσο και ο Έλγιν θα ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, αρκούντως σνομπ ώστε να αποφύγουν να θέσουν το ερώτημα -εάν επέστρεφαν σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο- πόσοι από τις δεκάδες χιλιάδες των τουριστών που φωτογραφίζουν τον εαυτό τους με σέλφι μπροστά από τα Γλυπτά, είναι σε θέση να διαβάσουν το μήνυμά τους. Τυφλωμένοι από το πνεύμα της woke κουλτούρας και του καταναλωτισμού, είμαστε σε θέση να δούμε αυτό που είδαν ο Φειδίας και ο Πλάτων; Οι Ελληνιστές του 19ου αιώνα δεν υπήρξαν βλάσφημοι, δεν ασχημονούσαν εις βάρος της αρχαιοελληνικής δόξας, ούτε κατά διάνοια με τη σφοδρότητα που το κάνουμε εμείς σήμερα. Είτε αφήσουμε τα Γλυπτά στο Λονδίνο είτε τα στείλουμε στην Αθήνα, για να μετατραπούν σε άλλο ένα τουριστικό αξιοθέατο».

Όπως δήλωσε, φιλοδοξεί να «κάνει κάτι θετικό» με την κληρονομιά του μουσείου, καθώς συνεχίζεται η συζήτηση για την επιστροφή αντικειμένων στις χώρες τους.

Ερωτηθείς σχετικά με τα περί επιστροφής εκθεμάτων, όπως των Γλυπτών του Παρθενώνα και των χάλκινων του Μπενίν, απάντησε:

«Θα ήθελα να ελπίζω ότι είναι δυνατή μια συνεργασία κάποιας μορφής, και αυτό είναι κάτι που νομίζω ότι θα θελήσουμε οπωσδήποτε να προωθήσουμε. Θεωρώ ότι είναι λίγο νωρίς για μένα να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες σχετικά με το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό, αλλά είμαι αισιόδοξος».

Ο Κάλιναν, ωστόσο, ανέφερε ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν μπορούν να επιστρέψουν σε μόνιμη βάση στην Ελλάδα, λόγω μιας πράξης του 1963 του κοινοβουλίου που εμποδίζει διά νόμου την επιστροφή ορισμένων έργων, αλλά αναμφίβολα η προθυμία του να συνεργαστεί με άλλα ιδρύματα σε όλο τον κόσμο αντιπροσωπεύει μια νέα βάση για το μουσείο, το οποίο διαθέτει περίπου 8 εκατομμύρια αντικείμενα στη συλλογή του.

«Δεν μπορούμε να τα δώσουμε πίσω, λόγω του νόμου του κοινοβουλίου του 1963 – δεν μας επιτρέπεται να αφαιρέσουμε ένα αντικείμενο από ένα μουσείο», είπε.

Όσον αφορά τα Γλυπτά, τόνισε ότι είναι μια συναρπαστική περίοδος για το μουσείο και ότι μερικά από τα «σπουδαία πράγματα που επιτεύχθηκαν ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας».

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα είναι μια συλλογή από περισσότερα από 30 αρχαία γλυπτά που προέρχονται από το ναό του Παρθενώνα στην Ελλάδα και βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο από τις αρχές του 1800.

«Σε περίπτωση που τα Γλυπτά του Παρθενώνα επανενωθούν με αυτά στην Ελλάδα, η Αθήνα είναι έτοιμη να οργανώσει εκ περιτροπής εκθέσεις σημαντικών αρχαιοτήτων που θα καλύψουν το κενό» στο Βρετανικό Μουσείο, ωστόσο επέμεινε ότι οι συζητήσεις με το Λονδίνο δεν έχουν επεκταθεί ακόμη σε συγκεκριμένα αντικείμενα.

Σύμφωνα με τον Guardian, αυτή είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα αποκάλυψε πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει ώστε να καταφέρει να πάρει πίσω τα Γλυπτά του Παρθενώνα και να αντισταθμίσει το κενό τους, αφού η Αθήνα θεωρεί ότι οι θησαυροί που θα δανειστούν στη Βρετανία θα αποτελούν εξίσου σημαντικό πόλο έλξης για επισκέπτες.

«Θα κάλυπταν το κενό, θα διατηρούσαν και θα ανανέωναν συνεχώς το ενδιαφέρον των διεθνών επισκεπτών για τις ελληνικές αίθουσες του Βρετανικού Μουσείου», δήλωσε η Λίνα Μενδώνη, ωστόσο προειδοποίησε ότι «οποιαδήποτε συμφωνία και όλες οι λεπτομέρειές της, θα πρέπει να είναι σύμφωνες με την ελληνική νομοθεσία για την πολιτιστική κληρονομιά».

Ακόμη, η Λίνα Μενδώνη διέψευσε κατηγορηματικά την ιδέα μιας δημιουργίας ενός παραρτήματος του Βρετανικού Μουσείου στο μουσείο της Ακρόπολης ειδικά τα Γλυπτά του Παρθενώνα. «Δεν έχει γίνει καμία τέτοια συζήτηση», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού.

«Αυτό ακριβώς το κλίμα και καλλιεργούμε και εκμεταλλευόμαστε», ανέφερε η Λίνα Μενδώνη, απαντώντας σε επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας Αλ. Καζαμία, βεβαιώνοντας ότι η θέση της ελληνικής κυβέρνησης σήμερα είναι η ίδια, συνεπής, στις κόκκινες γραμμές. «Η επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα, είναι για μας το μείζον. Και προφανώς, η επανένωση μέσω δανεισμού ή μίσθωσης δεν εννοείται», σημείωσε.

Σχολιάζοντας την αναφορά του κ. Καζαμία στην Υδρία του Μειδία, που μεταφέρθηκε από την Αγγλία και εκτίθεται στο Μουσείο της Ακρόπολης, η υπουργός Πολιτισμού επεσήμανε ότι «έχει αποκτηθεί το 1772 από το Βρετανικό Μουσείο» και πως «η όποια ιδιοκτησία του Βρετανικού Μουσείου για το συγκεκριμένο δεν αμφισβητείται. Αυτό, μας το δάνεισε. Δεν ισχύει σε καμία περίπτωση τέτοιο θέμα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Αυτά εκλάπησαν από τον Έλγιν, κακοποιήθηκαν, βανδαλίστηκαν, πριονίστηκαν, για να βρεθούν στην Αγγλία, καθώς τα ιστιοφόρα της εποχής δεν μπορούσαν να αντέξουν το μεγάλο τους βάρος. Αλλά και όταν πήγανε στο Βρετανικό Μουσείο κακοποιήθηκαν. Εξακολούθησε μία συμπεριφορά, όχι ιδιαίτερα προστατευτική γι’αυτά. Αυτά τα γνωρίζουμε. Δεν μπορούμε να δεχτούμε ούτε κυριότητα ούτε κατοχή ούτε νομή από το Βρετανικό Μουσείο».

«Έχουμε το απόλυτο δικαίωμα, το απόλυτο καθήκον και την απόλυτη υποχρέωση, με κάθε πρόσφορο μέσο, αυτό που πηγάζει από τις διεθνείς συμβάσεις και τις συνθήκες που έχει υπογράψει η Ελλάδα και η Μεγάλη Βρετανία, να απαιτούμε διαρκώς την επανένωση και τον οριστικό επαναπατρισμό (των Γλυπτών του Παρθενώνα). Επαναλαμβάνω ότι δεν τίθεται θέμα ούτε μίσθωσης ούτε δανείου», κατέληξε η υπουργός Πολιτισμού.

Νωρίτερα, κ. Καζαμίας είχε καλέσει την κυβέρνηση να αναθεωρήσει την πολιτική «κλειστών θυρών» που ακολουθεί στις διαπραγματεύσεις της με τη Μ. Βρετανία, να κινητοποιήσει τη βρετανική κοινή γνώμη και να δεχθεί την πρόταση του κόμματός του για σύσταση διακομματικής επιτροπής διεκδίκησης των Γλυπτών του Παρθενώνα, στα πρότυπα της επιτροπής για τη διεκδίκηση των πολεμικών επανορθώσεων. Επίσης, δήλωσε τη στήριξη της Πλεύσης Ελευθερίας σε κάθε σοβαρή πρωτοβουλία της κυβέρνησης σε αυτό το εθνικό θέμα.

Και πρόσθεσε: “Συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε για μία λύση που θα μοιράζει τον χρόνο παραμονής των Γλυπτών μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου. Είναι δύσκολο να το πετύχουμε, αλλά αξίζει να το επιδιώξω. Συνεχίζω να εργάζομαι σκληρά και μπορούμε να βρούμε διέξοδο, ακόμα κι αν δεν αλλάξει ο νόμος”.

Αναφερόμενος στην ακύρωση της συνάντησης του Βρετανού πρωθυπουργού με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο Τζορτζ Όσμπορν… απόρησε πώς ο Ρίσι Σούνακ περίμενε ότι ο Έλληνας ομόλογος του δεν θα έκανε αναφορά στην επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.

“Πολύ συχνά θεωρούν ότι στην πολιτική όλα είναι μία συνωμοσία, ενώ πολύ απλά η κυβέρνηση μπορεί να τα θαλασσώσει”, σχολίασε.