Σπύρος Σιδέρης

Πίσω όμως από τις επίσημες ανακοινώσεις, διπλωματικές πηγές και περιφερειακοί αναλυτές περιγράφουν μια πολύ ευρύτερη ατζέντα, η οποία εκτείνεται από τον Περσικό Κόλπο και τον Λίβανο μέχρι τη Γάζα, το Σουδάν, τη Λιβύη, την Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής. Το ερώτημα που συζητείται πλέον σε πολλές πρωτεύουσες δεν είναι μόνο τι επιδιώκει η τετραμερής σήμερα, αλλά αν εξελίσσεται σταδιακά σε έναν νέο πολιτικό πόλο ισχύος στον μουσουλμανικό κόσμο.

Οι ιρανικές «διαβεβαιώσεις» που συζητήθηκαν στο Κάιρο

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Al Jazeera Net, το οποίο επικαλείται ανώτερη Αιγπτιακή διπλωματική πηγή που συμμετέχει στην παρακολούθηση των συνομιλιών, σημαντικό μέρος της συνάντησης επικεντρώθηκε στα μηνύματα που μεταφέρει το τελευταίο διάστημα η Τεχεράνη προς τις αραβικές χώρες του Κόλπου.

Οι τέσσερις υπουργοί αντάλλαξαν εκτιμήσεις σχετικά με τις θέσεις του Ιράν για την περιφερειακή ασφάλεια, αλλά και για τις εξελίξεις στον Λίβανο, έναν από τους πιο ευαίσθητους γεωπολιτικούς φακέλους της περιοχής.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, Ιρανοί αξιωματούχοι επιχείρησαν μέσω διμερών επαφών να διαβεβαιώσουν τους συνομιλητές τους ότι η Τεχεράνη επιδιώκει μια νέα περιφερειακή ισορροπία και όχι μια επιστροφή στην περίοδο των ανοιχτών συγκρούσεων που χαρακτήρισαν τα προηγούμενα χρόνια.

Παράλληλα, το Ιράν φέρεται να επιμένει ότι οποιαδήποτε ευρύτερη διευθέτηση στην περιοχή δεν μπορεί να αγνοήσει το λιβανικό μέτωπο και τις εξελίξεις που συνδέονται με το Ισραήλ, συνδέοντας ουσιαστικά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής με την πορεία των εξελίξεων στον Λίβανο.

Η Γάζα επιστρέφει στο επίκεντρο

Παρά την κυριαρχία του ιρανικού ζητήματος, οι εξελίξεις στη Γάζα βρέθηκαν επίσης στο επίκεντρο των συνομιλιών.

Ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι ενημέρωσε τους ομολόγους του για τις προσπάθειες που καταβάλλουν η Αίγυπτος, η Τουρκία και το Κατάρ προκειμένου να προχωρήσει η επόμενη φάση του σχεδίου που προωθεί η αμερικανική πλευρά για τον τερματισμό του πολέμου.

Οι τέσσερις χώρες συμφώνησαν ότι η συνέχιση των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη λειτουργεί ως βασικός παράγοντας αστάθειας, ενώ επανέλαβαν τη θέση τους υπέρ μιας συνολικής πολιτικής λύσης που θα περιλαμβάνει τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Η εμμονή της τετραμερούς στο Παλαιστινιακό δεν θεωρείται τυχαία. Για το Κάιρο, το Ριάντ, την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ, η βιωσιμότητα οποιασδήποτε νέας περιφερειακής ισορροπίας περνά αναγκαστικά μέσα από τη διαχείριση της κρίσης στη Γάζα και την εξεύρεση μιας πολιτικής λύσης με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Συντονισμός ή η γέννηση μιας νέας συμμαχίας;

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συνάντησης δεν βρίσκεται στις επίσημες ανακοινώσεις αλλά στην ίδια τη συχνότητα των επαφών.

Μέσα σε μόλις τρεις μήνες πραγματοποιήθηκαν διαδοχικές συναντήσεις στο Ριάντ, το Ισλαμαμπάντ, την Αττάλεια και τώρα στο Κάιρο. Για αρκετούς αναλυτές, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται ο συγκεκριμένος μηχανισμός υποδηλώνει ότι οι τέσσερις χώρες αναζητούν κάτι περισσότερο από έναν περιστασιακό συντονισμό.

Ο πρώην μόνιμος αντιπρόσωπος της Αιγύπτου στα Ηνωμένα Έθνη και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, Μοτάζ Αχμαντίν, δήλωσε στο Al Jazeera Net ότι η τετραμερής μπορεί να ερμηνευθεί είτε ως προσπάθεια διερεύνησης των προϋποθέσεων για μια μελλοντική περιφερειακή συμμαχία είτε ως μήνυμα αποτροπής προς άλλους συνασπισμούς που βρίσκονται υπό διαμόρφωση στην περιοχή.

Η συγκεκριμένη εκτίμηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς προέρχεται από έναν διπλωμάτη που έχει υπηρετήσει επί σειρά ετών στον ΟΗΕ και παρακολουθεί στενά τις περιφερειακές ισορροπίες. Κατά τον ίδιο, η τετραμερής φαίνεται να δοκιμάζει σταδιακά τα όρια μιας ευρύτερης πολιτικής σύγκλισης χωρίς ακόμη να αναλαμβάνει τις δεσμεύσεις μιας επίσημης συμμαχίας.

Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν σημαντικές.

Η στάση απέναντι στη Χαμάς, οι εξελίξεις στη Συρία, οι ισορροπίες στον Λίβανο και οι διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας εξακολουθούν να λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η μετάβαση από τον συντονισμό στη συμμαχία μόνο εύκολη υπόθεση δεν είναι.

Το μήνυμα πίσω από την τετραμερή

Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθεί η πρωτοβουλία, το μήνυμα που εκπέμπεται από το Κάιρο είναι σαφές.

Η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν επιχειρούν να διαμορφώσουν έναν κοινό χώρο διαβούλευσης σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή αναζητά νέο σημείο ισορροπίας μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν.

Η σημασία της συνάντησης δεν βρίσκεται μόνο σε όσα ειπώθηκαν δημοσίως, αλλά κυρίως στο γεγονός ότι τέσσερις από τις σημαντικότερες μουσουλμανικές δυνάμεις της ευρύτερης περιοχής συζητούν πλέον συστηματικά για όλα τα μεγάλα μέτωπα ταυτόχρονα: από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο μέχρι τη Γάζα, τον Λίβανο, τη Λιβύη, το Σουδάν και την Ερυθρά Θάλασσα.

Είτε πρόκειται για έναν μηχανισμό συντονισμού είτε για το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης περιφερειακής σύμπραξης, η τετραμερής του Καΐρου δείχνει ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα φάση αναδιάταξης. Σε μια περίοδο όπου οι παραδοσιακοί άξονες δοκιμάζονται και οι περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν μεγαλύτερη αυτονομία κινήσεων, το πραγματικό μήνυμα της συνάντησης ίσως να μην αφορά μόνο το Ιράν ή τη Γάζα. Ίσως αφορά το ποιοι φιλοδοξούν να διαμορφώσουν την επόμενη ημέρα της περιοχής.

«Αυτή τη στιγμή πιέζουμε τη Χαμάς. Τώρα ελέγχουμε το 60% του εδάφους στη Λωρίδα. Ξέρετε, ήμασταν στο 50, μετακινηθήκαμε στο 60. Η οδηγία μου είναι να μετακινηθούμε στο… 70%», δήλωσε την Πέμπτη, σε συνέδριο σε έναν κατεχόμενο οικισμό της Δυτικής Όχθης, σύμφωνα με βίντεο που προβλήθηκε από το ισραηλινό δίκτυο Channel 12.

Όταν το πλήθος φωνάζει «100%!», ο Νετανιάχου απαντά:

«Περιμένετε, ας ξεκινήσουμε με τη σειρά. Πρώτα το 70%. Ας ξεκινήσουμε με αυτό».

Ο Μοχάμεντ Όντα – «ένας από τους αρχιτέκτονες της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου 2023», όπως υπογράμμισε ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου – βρήκε τον θάνατο μαζί με τη σύζυγό του και δύο γιους του, σύμφωνα με ανακοίνωση της Χαμάς.

Μήνες μετά τη σύσταση του Συμβουλίου Ειρήνης, του οποίου θα προΐσταται ο ίδιος ο Τραμπ ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο, το διεθνές ταμείο που δημιουργήθηκε από την Παγκόσμια Τράπεζα για να χρηματοδοτήσει τα έργα ανοικοδόμησης στη Γάζα παραμένει άδειο, σύμφωνα με την εφημερίδα που επικαλείται τέσσερις πηγές οι οποίες έχουν γνώση της υπόθεσης.

Δεν έχουν λάβει χρήματα

Όταν ο Τραμπ εγκαινίασε το Συμβούλιο Ειρήνης στη διάρκεια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας ανακοίνωσε τεράστιες οικονομικές δεσμεύσεις από διάφορα κράτη. Αρχικά οι χώρες μέλη του Συμβουλίου δεσμεύθηκαν από κοινού να προσφέρουν 7 δισεκ. δολάρια για τη Γάζα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος υποσχέθηκε επιπλέον 10 δισεκ. δολάρια άμεση χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ.

Ωστόσο ο επίσημος οικονομικός μηχανισμός τον οποίο διαχειρίζεται η Παγκόσμια Τράπεζα και έχει εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δεν έχει λάβει χρήματα από τις δωρήτριες χώρες.

Δεν υλοποιούνται οι δεσμεύσεις

Αντιθέτως, το Συμβούλιο τοποθετεί όσα χρήματα συγκεντρώνει από δωρεές απευθείας σε έναν λογαριασμό στην τράπεζα JPMorgan, δήλωσε ο εκπρόσωπός του. Και «δεν υπάρχει ανεξάρτητος μηχανισμός διαφάνειας», αναφέρουν οι FT.

Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει ότι προκειμένου μια χώρα να λάβει μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ειρήνης, πρέπει να καταβάλει ένα δισεκατομμύριο δολάρια.

Ωστόσο οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες αποφεύγουν αυτό το φόρουμ, το οποίο δίνει σημαντικό βάρος στους ιστορικούς εταίρους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, στους ιδεολογικούς συμμάχους του Τραμπ και στις μικρές χώρες που επιθυμούν να τραβήξουν την προσοχή του.

Πρόσφατα ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο απέκλεισε το ενδεχόμενο η χώρα του να καταβάλει το τέλος του δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Εξάλλου και οι περισσότερες από τις δεσμεύσεις πολλών δισεκατομμυρίων που έκαναν πλούσιες χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβίας, δεν έχουν υλοποιηθεί. Οι ξένοι δωρητές διστάζουν να προσφέρουν χρήματα την ώρα που η πολιτική και στρατιωτική κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας παραμένει ρευστή.

Πάνω από 60 δισ. ευρώ το κόστος της ανοικοδόμησης

Τον Απρίλιο ο ΟΗΕ και η ΕΕ εκτίμησαν σε 61,3 δισεκ. ευρώ τα χρήματα που απαιτούνται για την ανοικοδόμηση της Γάζας τα επόμενα 10 χρόνια, σε μια έκθεση που καταρτίστηκε σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα.

Από την πλευρά του ο Μλαντένοφ προειδοποίησε την προηγούμενη εβδομάδα για τον κίνδυνο το τρέχον «στάτους κβο», που βασίζεται σε μια εύθραυστη εκεχειρία σε έναν διχασμένο και κατεστραμμένο θύλακα, να γίνει «μόνιμο».

«Δυστυχώς, ο λαός της Γάζας δεν λαμβάνει ακόμη ανθρωπιστική βοήθεια. Αυτό προκαλεί διαμαρτυρίες, δυσκολίες και την δράση όσων συμμετείχαν στον στολίσκο» είπε ο επικεφαλής της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.

«Απευθύνω νέα έκκληση, προς όλες τις αρχές, να στηρίξουν, να συνοδεύσουν και να βοηθήσουν τον λαό της Γάζας που υποφέρει τόσο», πρόσθεσε ο ποντίφικας.

Σε μια μαζική συγκέντρωση στο κατάμεστο Θησείο, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε τις βασικές αρχές και τις ιδεολογικές κατευθύνσεις του νέου του κόμματος. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο κ. Τσίπρας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις διεθνείς εξελίξεις και τη γεωπολιτική θέση της χώρας, υιοθετώντας μια σκληρή γλώσσα απέναντι στις πρακτικές των ισχυρών κρατών του πλανήτη και τις στρατιωτικές επεμβάσεις που κλονίζουν την παγκόσμια σταθερότητα.

Ο πρώην πρωθυπουργός έθεσε ως προμετωπίδα του νέου φορέα την προσήλωση στη διεθνή νομιμότητα, ξεκαθαρίζοντας τις αποστάσεις του από τις πολιτικές των μεγάλων δυνάμεων. «Δεν θεωρούμε “Διεθνή τάξη” τις παράνομες και καταστροφικές στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ στο Ιράν. Δεν αποδεχόμαστε το δίκιο του ισχυρού αλλά το Διεθνές δίκαιο», τόνισε χαρακτηριστικά, συνδέοντας άμεσα αυτή τη στάση αρχής με τα εθνικά μας ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτό, διαμήνυσε με απόλυτο τρόπο ότι «για αυτό και δε θα συμβιβαστούμε ποτέ ούτε με τη παράνομη εισβολή και κατοχή στη Κύπρο ούτε με σχέδια ντε φάκτο διχοτόμησης του νησιού».

Παράλληλα, ο κ. Τσίπρας αναφέρθηκε εκτενώς στα ανοιχτά μέτωπα των πολεμικών συγκρούσεων σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή, ζητώντας να μπει ένα τέλος στη σιωπή και τη διπλωματία των ίσων αποστάσεων.

Αναφερόμενος στη ρωσική εισβολή υπογράμμισε ότι «δεν κάνουμε τσιμουδιά όσο πέφτουνε κορμιά στην Ουκρανία», ενώ στράφηκε με σφοδρότητα κατά των στρατιωτικών επιχειρήσεων της κυβέρνησης του Τελ Αβίβ.

«Δεν σωπαίνουμε μπροστά στη γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα από την κυβέρνηση Νετανιάχου», δήλωσε καταχειροκροτούμενος από το πλήθος. «Δεν μπορούμε να δεχτούμε τους βομβαρδισμούς του Ισραήλ στον Λίβανο και την επιβολή διά της βίας των δικών του όρων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή», κατέληξε ο Αλέξης Τσίπρας.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από την πρόσκληση Τραμπ, πολλοί αναλυτές βλέπουν κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη διπλωματική πρωτοβουλία: μια προσπάθεια οικοδόμησης νέου περιφερειακού άξονα υπό αμερικανική ηγεσία.

Η πρόταση που άναψε φωτιές

Ο Ντόναλντ Τραμπ, μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Truth Social, συνέδεσε την προοπτική συμφωνίας με το Ιράν με την ανάγκη διεύρυνσης των Συμφωνιών του Αβραάμ. Σύμφωνα με την προσέγγισή του, οι χώρες που εμπλέκονται στη νέα περιφερειακή εξίσωση θα έπρεπε να κινηθούν παράλληλα προς μια νέα μορφή συνεργασίας με το Ισραήλ.

Η λίστα που ανέφερε προκάλεσε εντύπωση. Περιλάμβανε τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ιορδανία, μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, που έχουν ήδη υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Η αναφορά στην Αίγυπτο και την Ιορδανία προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς οι δύο χώρες έχουν ήδη συνάψει ειρηνευτικές συμφωνίες με το Ισραήλ. Η Αίγυπτος υπέγραψε ειρήνη το 1979 και η Ιορδανία το 1994. Επομένως, η πρόσκληση Τραμπ δεν φαίνεται να αφορά απλώς την αναγνώριση του Ισραήλ, αλλά μια ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική.

Νέα ομπρέλα συμμαχιών, όχι απλή εξομάλυνση

Η κίνηση του Τραμπ δείχνει ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μετατρέψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ από πλαίσιο διμερούς εξομάλυνσης σε μια ευρύτερη στρατηγική ομπρέλα. Στόχος δεν είναι μόνο η δημιουργία νέων πρεσβειών ή απευθείας πτήσεων, αλλά η διαμόρφωση ενός άξονα που θα συνδέει το Ισραήλ, τις χώρες του Κόλπου, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, την Τουρκία και ενδεχομένως το Πακιστάν.

Σε αυτό το σχήμα, η ασφάλεια, η ενέργεια, οι μεταφορές, το εμπόριο και η διαχείριση κρίσεων θα μπορούσαν να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες. Η πρόταση εντάσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η αντιπαράθεση με το Ιράν, ο πόλεμος στη Γάζα και οι πιέσεις στις αραβικές κοινωνίες έχουν καταστήσει κάθε συζήτηση περί εξομάλυνσης εξαιρετικά ευαίσθητη.

Η Ιορδανία ως κρίσιμος κρίκος

Στην Ιορδανία, η αναφορά του Τραμπ δεν θεωρήθηκε τυχαία. Ο Ιορδανός αναλυτής Ντάχαμ Μουτκάλ αλ Φαουάζ εκτίμησε ότι η Ουάσιγκτον βλέπει το Αμμάν ως αναπόσπαστο μέρος κάθε νέας περιφερειακής ισορροπίας.

Η Ιορδανία διατηρεί καθοριστικό ρόλο σε ζητήματα όπως η Ιερουσαλήμ, η Δυτική Όχθη, η ασφάλεια των συνόρων και οι σχέσεις με τους Παλαιστινίους. Για τον λόγο αυτό, οποιοδήποτε νέο περιφερειακό σχήμα που θα αγγίζει το Παλαιστινιακό δεν μπορεί να παρακάμψει το Αμμάν.

Κατά την ίδια ανάγνωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διαμορφώσουν έναν νέο άξονα που θα περιλαμβάνει τον Κόλπο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και την Τουρκία, με στόχο την αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής σε στρατιωτικό, οικονομικό και διπλωματικό επίπεδο.

Η Αίγυπτος κρατά χαμηλούς τόνους

Η Αίγυπτος βρίσκεται σε διαφορετική θέση. Οι σχέσεις της με το Ισραήλ είναι θεσμικά κατοχυρωμένες εδώ και δεκαετίες, όμως παραμένουν κυρίως σχέσεις κρατικών μηχανισμών, στρατού, πληροφοριών και συνόρων. Δεν έχουν μετατραπεί σε θερμή κοινωνική ή πολιτική εξομάλυνση.

Για το Κάιρο, μια νέα περιφερειακή συμφωνία θα μπορούσε να αφορά τη συνεργασία γύρω από τη Γάζα, την Ερυθρά Θάλασσα, την ασφάλεια των συνόρων και τη μελλοντική αρχιτεκτονική της περιοχής. Ωστόσο, η Αίγυπτος γνωρίζει ότι κάθε δημόσια μετατόπιση προς το Ισραήλ, ειδικά μετά τον πόλεμο στη Γάζα, έχει σοβαρό πολιτικό κόστος στον αραβικό κόσμο.

Το τουρκικό αίνιγμα

Η περίπτωση της Τουρκίας είναι πιο περίπλοκη. Η Άγκυρα έχει ιστορικές σχέσεις με το Ισραήλ, όμως τα τελευταία χρόνια η πολιτική σύγκρουση έχει βαθύνει. Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υιοθέτησε ιδιαίτερα σκληρή στάση απέναντι στο Τελ Αβίβ μετά τον πόλεμο στη Γάζα, ενώ περιόρισε και τις εμπορικές σχέσεις.

Μια πιθανή τουρκική συμμετοχή σε ένα διευρυμένο σχήμα τύπου Συμφωνιών του Αβραάμ θα απαιτούσε μεγάλη αλλαγή πολιτικής. Δεν θα επρόκειτο για απλή διπλωματική προσαρμογή, αλλά για στρατηγική αναθεώρηση της τουρκικής γραμμής απέναντι στο Ισραήλ.

Το σαουδαραβικό «έπαθλο»

Η Σαουδική Αραβία παραμένει το μεγάλο ζητούμενο για την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ. Το Ριάντ δεν απορρίπτει θεωρητικά την εξομάλυνση, αλλά επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να συνδέεται με έναν μη αναστρέψιμο δρόμο προς παλαιστινιακό κράτος.

Ο διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν θα μπορούσε να εντάξει μια συμφωνία με το Ισραήλ σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πακέτο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως, μετά τη Γάζα, το πολιτικό κόστος έχει αυξηθεί σημαντικά.

Ο Σαουδάραβας αναλυτής Αμπντ αλ Χαμίντ αλ Γκομπάιν υπογράμμισε ότι το Ριάντ δεν αντιμετωπίζει την ειρήνη ως προϊόν πίεσης ή γρήγορης συναλλαγής. Η Σαουδική Αραβία, όπως σημειώνει, δεν απορρίπτει την ειρήνη, αλλά δεν μπορεί να την αποσυνδέσει από τα δικαιώματα των Παλαιστινίων και του αραβικού κόσμου.

Κατάρ και Πακιστάν βάζουν κόκκινες γραμμές

Το Κατάρ διατηρεί διαφορετικό ρόλο. Η Ντόχα δεν έχει πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, αλλά αποτελεί βασικό μεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις με τη Χαμάς, ενώ διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Ουάσιγκτον και άλλους περιφερειακούς παίκτες.

Η ένταξή του σε ένα σχήμα εξομάλυνσης θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον ρόλο του ως μεσολαβητή. Καταριανές πηγές ξεκαθάρισαν ότι η θέση της χώρας παραμένει σταθερή: χωρίς σαφή και μη αναστρέψιμη πορεία προς παλαιστινιακό κράτος, δεν μπορεί να υπάρξει τέτοια κίνηση.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η περίπτωση του Πακιστάν. Το Ισλαμαμπάντ δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ και το παλαιστινιακό ζήτημα παραμένει βαθιά συνδεδεμένο με την πολιτική, θρησκευτική και κοινωνική ταυτότητα της χώρας. Πακιστανοί αναλυτές ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει δέσμευση απέναντι στην αμερικανική πρόταση και ότι καμία εξομάλυνση δεν μπορεί να προηγηθεί μιας λύσης δύο κρατών.

Η πραγματική μάχη για τη νέα Μέση Ανατολή

Η πρωτοβουλία Τραμπ μοιάζει λιγότερο με ολοκληρωμένο σχέδιο άμεσης εφαρμογής και περισσότερο με προσπάθεια να τεθεί ένας μέγιστος διαπραγματευτικός πήχης. Η Ουάσιγκτον θέλει να συνδέσει την πίεση προς το Ιράν με μια νέα περιφερειακή τάξη, στην οποία το Ισραήλ και οι βασικές αραβικές δυνάμεις θα εντάσσονται σε κοινό πλαίσιο ασφάλειας και συνεργασίας.

Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει δύσκολη. Ο πόλεμος στη Γάζα, η οργή της αραβικής κοινής γνώμης και η απουσία ουσιαστικής προόδου στο Παλαιστινιακό καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε μαζική εξομάλυνση.

Το μήνυμα από τις αραβικές και μουσουλμανικές πρωτεύουσες είναι σαφές: η εξομάλυνση δεν αποκλείεται, αλλά δεν μπορεί πλέον να παρουσιαστεί ως τεχνική διπλωματική διαδικασία. Χωρίς αξιόπιστη προοπτική για παλαιστινιακό κράτος, η νέα «Συμφωνία Αβραάμ» που οραματίζεται ο Τραμπ κινδυνεύει να μείνει περισσότερο πολιτικό σύνθημα παρά πραγματική περιφερειακή ανατροπή.

Τα μέλη της αποστολής, αμέσως μετά την άφιξή τους, προχώρησαν σε σοβαρότατες καταγγελίες εις βάρος των ισραηλινών δυνάμεων, κάνοντας λόγο για συστηματικά βασανιστήρια, σωματική και λεκτική κακοποίηση, καθώς και σεξουαλικές παρενοχλήσεις κατά τη διάρκεια της κράτησής τους.

«Ομαδικά βασανιστήρια»

Η παραγωγός, σεναριογράφος, σκηνοθέτιδα και ιδρυτικό μέλος των «Filmmakers 4 Palestine Greece», Φαίδρα Βόκαλη, περιέγραψε με λεπτομέρειες τη βίαιη μεταχείριση που υπέστησαν οι συλληφθέντες από τις ισραηλινές αρχές.

«Με χτύπησαν, όχι τόσο βαριά όσο άλλους συντρόφους. Μας υπέβαλαν σε ομαδικά βασανιστήρια στα οποία ήμασταν σε stress positions πάρα πολλές ώρες γονατισμένοι ακούγοντας τον ισραηλινό εθνικό ύμνο. Μας μετέφεραν διαρκώς κρατώντας τα κεφάλια μας δεμένα στους πισθάγκωνες για πάρα πολλές ώρες. Μας είχαν να περπατάμε στη πόλη. Πυροβολούνταν προειδοποιητικές βολές με πλαστικές σφαίρες. Σύντροφοι οι οποίοι είχαν χτυπηθεί και δεν μπορούσαν καν να κοιμηθούν και στέκονταν όρθιοι, τους σημαδεύανε με λέιζερ. Σύντροφοι πυροβολήθηκαν από πλαστικές σφαίρες. Μιλάμε για ασύλληπτα πράγματα και τα οποία αυτά είναι, θα το ξαναπώ, είναι καθημερινότητα για τους Παλαιστίνιους. Αυτά ήταν ένα τίποτα σε σχέση με αυτά που συμβαίνουν στην Παλαιστίνη. Δεν μπορούμε καν να τα διανοηθούμε, παρόλο που μπορεί να τα βλέπουμε ή να τα διαβάζουμε» κατήγγειλε, σύμφωνα με το Orange Press Agency.

Παράλληλα, άσκησε δριμεία κριτική στη στάση της διεθνούς κοινότητας αλλά και της ελληνικής πλευράς, σημειώνοντας: «Το γεγονός ότι θεωρούν ότι μπορούν να δημοσιεύουν αυτά τα βίντεο σε όλο τον κόσμο και να υπάρχει ατιμωρησία είναι ενδεικτικό της συνενοχής που υπάρχει από όλες τις κυβερνήσεις. Δεν θα σταματήσουμε να μαχόμαστε για μια ελεύθερη Παλαιστίνη και πρέπει να καταγγείλουμε τη συνενοχή της ελληνικής κυβέρνησης. Εάν δεν είχε επιτρέψει να γίνει αυτή η παράνομη ενέργεια στα ελληνικά, στα διεθνή χωρικά ύδατα, τα οποία όμως εμπίπτουν στην ζώνη έρευνας και διάσωσης της Ελλάδας, τίποτα από όλα αυτά δεν θα ήταν εφικτό. Το Ισραήλ αλωνίζει τη Μεσόγειο λες και είναι το χωραφάκι του. Όσο υπάρχει ατιμωρησία θα συμβαίνουν αυτά τα πράγματα παιδιά και είμαστε οι επόμενοι».

«Προσπαθούσαν να μας απανθρωποποιήσουν, με ξύλο, πλαστικές σφαίρες, στέρηση νερού»

Ένα άλλο μέλος της ελληνικής αποστολής αποτύπωσε το μέγεθος της αγριότητας που αντιμετώπισαν, τονίζοντας χαρακτηριστικά πως «τα βασανιστήρια που περάσαμε παραπέμπουν στον 19ο αιώνα».

Από την πλευρά της, η Γραμματέας του Σωματείου Μισθωτών Τεχνικών (ΣΜΤ), Χριστίνη Δέση Λουκά, αναφέρθηκε στον ειρηνικό χαρακτήρα της αποστολής και στην προσπάθεια εξόντωσης του παλαιστινιακού λαού.

«Εμείς ξεκινήσαμε μια ειρηνευτική αποστολή προκειμένου να παραδώσουμε ανθρωπιστική βοήθεια στη Λωρίδα της Γάζας και να προσπαθήσουμε να σπάσουμε τον ναυτικό αποκλεισμό. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά, όπως φανταζόμαστε και εσείς, ότι το κράτος δολοφόνων του Ισραήλ εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχει αποκλείσει όλη αυτή την περιοχή. Προχωράει σε αλλεπάλληλα πογκρόμ, σε αποκλεισμό ακόμα και μετά την τάχα μου εκεχειρία μετά τον Οκτώβρη συνεχίζονται οι δολοφονίες. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά ότι το Ισραήλ κάνει οποιο– με οποιονδήποτε τρόπο προσπαθεί να αποκλείσει οποιαδήποτε προσπάθεια γίνεται για να βοηθηθεί ο Παλαιστινιακός λαός και προσπαθεί να τον εξοντώσει με κάθε τρόπο και στην ουσία προχωράει σε μια γενοκτονία, ας πούμε, ενός λαού» δήλωσε η κυρία Δέση Λουκά.

Όπως εξήγησε η ίδια, η μεταχείριση των αρχών ασφαλείας είχε ως ξεκάθαρο στόχο τον εκμηδενισμό της ανθρώπινης υπόστασης των ακτιβιστών: «Δεν υπάρχει αλληλέγγυος, συναγωνιστής, ακτιβιστής που συμμετείχε στην αποστολή, που να μην πέρασε από το χέρι ενός βασανιστή, που να μην ήρθε αντιμέτωπος με μία εξαθλίωση και στην ουσία προσπαθούσαν να μας απανθρωποποιήσουν. Θα βγουν και τις επόμενες μέρες οι καταγγελίες μας. Βρεθήκαμε αντιμέτωποι με πλαστικές σφαίρες, με αλλεπάλληλο ξύλο, με στέρηση νερού».

Καταγγελίες για σεξουαλικές παρενοχλήσεις

Οι μαρτυρίες των μελών της αποστολής σοκάρουν όσον αφορά την παντελή έλλειψη πρόσβασης σε βασικά αγαθά, αλλά και τις ειδικές συνθήκες κράτησης των γυναικών.

«Δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα, οτιδήποτε και να ζητούσες ή να διεκδικούσες κάτι αυτονόητο, η μόνη απάντηση ήταν το ξύλο. Ήταν να είσαι μονάχα σκυφτός και γονατιστός. Ήταν να μη σου δίνουν νερό, να μην έχεις χαρτί για την τουαλέτα για πέντε μέρες. Πρόσβαση σε πολύ βασικά αγαθά. Με το που πήγαινες να διεκδικήσεις κάτι, η απάντηση ήταν κροτίδες λάμψης ή πλαστικές σφαίρες ή νερό. Το δίχτυ αυτό έτσι ξαναφαίνεται. Όλος ο κόσμος που πέρασε από εδώ έχει σπασμένα πλευρά. Υπήρχε συναγωνίστρια σε πλοίο που ήταν κυρίως Έλληνες επιβαίνοντες με τεράστια, με τεράστια πληγή από πλαστική σφαίρα. Οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις. Είναι πάρα πολλά πράγματα. Θα τα βγάλουμε τις επόμενες μέρες. Υπάρχουν πάρα πολλές σεξουαλικές κακοποιήσεις και παρενοχλήσεις. Υπήρχε και λεκτική κακοποίηση σε όλες τις κοπέλες που περάσαμε από τις φυλακές. Καθημερινή, δηλαδή ένας εξευτελισμός και μια τρομερή, ας πούμε, πρόκληση» ανέφεραν τα μέλη της αποστολής.

Παρά τη βία, οι ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι δεν «λύγισαν», ενώ περιγράφουν και την επίθεση που δέχθηκαν ακόμα και κατά τη διαδικασία της απέλασής τους: «Πραγματικά χαιρόμουν πάρα πολύ το κουράγιο των υπόλοιπων συναγωνιστών που ήταν εκεί και τολμήσανε και φώναξαν Free Palestine την ώρα που ήταν εκεί ο Μπεν Γκιβιρ. Γιατί ξέραμε όλοι ότι με το που πας να σηκώσεις λίγο τα μάτια ή πεις Free Palestine ή οτιδήποτε τέτοιο, ακόμα και την ώρα που φεύγαμε για το αεροδρόμιο που προσπαθήσαμε, κάποιοι προσπάθησαν να σηκώσουν ας πούμε το σήμα της νίκης, όταν πια είχαμε απελαθεί δηλαδή και μπαίναμε στο αεροπλάνο, ακόμα και τότε πάλι είχαμε επίθεση από αστυνομικούς να μας χτυπάνε κόσμο».

Κλείνοντας, οι Έλληνες ακτιβιστές θέλησαν να στρέψουν την προσοχή της κοινής γνώμης στους χιλιάδες Παλαιστίνιους που παραμένουν έγκλειστοι: «Αντιλαμβανόμαστε προφανώς ότι αυτό το πράγμα είναι μονάχα μια μικρή γεύση του τι βιώνουν αυτή τη στιγμή 9.500 όμηροι Παλαιστίνιοι, οι οποίοι βρίσκονται κλεισμένοι ακόμα μέσα στις φυλακές, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι ακόμα και με θανατική ποινή. Και η διεθνής κοινότητα και ο κόσμος στην Ελλάδα θα πρέπει να αντιδράσει, όχι για εμάς, αλλά για όλον αυτόν τον κόσμο που βρίσκεται κλεισμένος στις φυλακές, για την Παλαιστίνη και να διεκδικήσουμε την αξιοπρέπεια και την ελευθερία και την ανεξαρτησία ενός λαού που αγωνίζεται για το δίκαιο και το αυτονόητο» τόνισε η Χριστίνη Δέση Λουκά.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών, ο επαναπατρισμός των 19 Ελλήνων πολιτών από την Τουρκία όπου απελάθηκαν απο το Ισραήλ, έγινε με μέριμνα του υπουργείου και με τη συνδρομή του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη.

Στην ανακοίνωσή του, το υπουργείο εξωτερικών αναφέρει ότι μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο όσοι κρίθηκε ότι χρήζουν παροχής πρώτων βοηθειών.

Τρεις πτήσεις της Turkish Airlines προσγειώθηκαν στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, μεταφέροντας τους εκατοντάδες συμμετέχοντες.

Με την άφιξή τους στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, οι ακτιβιστές έγιναν δεκτοί στο VIP Hall του αεροδρομίου από συγγενείς τους και αξιωματούχους των χωρών τους, ενώ για τους τραυματίες κινητοποιήθηκαν ασθενοφόρα στο σημείο.

Σύμφωνα με τις αρχές, μετά την τελετή υποδοχής μεταφέρθηκαν στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία της Κωνσταντινούπολης για εξετάσεις, στο πλαίσιο έρευνας που έχει ξεκινήσει η εισαγγελία.

Ο στολίσκος είχε αναχωρήσει την περασμένη Πέμπτη από τη Μαρμαρίδα της Τουρκίας και αποτελούνταν από 428 άτομα από 44 χώρες, με στόχο να σπάσει τον αποκλεισμό της Γάζας.

Όλα τα σκάφη του στολίσκου, σύμφωνα με τους διοργανωτές, κατασχέθηκαν από ισραηλινές δυνάμεις σε διεθνή ύδατα.