Η υπόθεση προέκυψε στο πλαίσιο μεγάλης έρευνας για ύποπτες πληρωμές που συνδέονται με τον κινεζικό τεχνολογικό κολοσσό Huawei. Οι αρχές εντόπισαν τραπεζικά εμβάσματα από την Κίνα και το Χονγκ Κονγκ προς λογαριασμό με το όνομα «Ντάνιελ Αττάρντ» και θεώρησαν ότι ανήκει στον Μαλτέζο ευρωβουλευτή.

Χωρίς να επιβεβαιώσουν την πραγματική ταυτότητα του κατόχου του λογαριασμού, οι βελγικές αρχές προχώρησαν στο επόμενο βήμα της διαδικασίας, αποστέλλοντας φάκελο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με αίτημα άρσης της ασυλίας του ευρωβουλευτή.

Ωστόσο, όπως αποκαλύφθηκε στη συνέχεια, ο επίμαχος τραπεζικός λογαριασμός ανήκε σε έναν Μαλτέζο δικηγόρο και επιχειρηματία με το ίδιο ακριβώς όνομα.

Ο συγκεκριμένος δικηγόρος παρέχει νομικές υπηρεσίες σε Κινέζους επενδυτές και έχει συνδεθεί επαγγελματικά με το αμφιλεγόμενο πρόγραμμα των λεγόμενων «χρυσών διαβατηρίων» της Μάλτας. Ο ίδιος, πάντως, δήλωσε στο Politico ότι δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την Huawei.

Το λάθος εντοπίστηκε μόνο όταν άλλοι ευρωβουλευτές ζήτησαν από τον Βέλγο εισαγγελέα να επανεξετάσει τα στοιχεία της υπόθεσης.

Τελικά, τον Μάρτιο ο εισαγγελέας αναγκάστηκε να παραδεχθεί επίσημα, μέσω επιστολής, ότι πρόκειται για σφάλμα της βελγικής αρχής που παρακολουθεί χρηματοοικονομικές συναλλαγές.

Ο ίδιος ο Ντάνιελ Αττάρντ εμφανίστηκε μάλλον ψύχραιμος απέναντι στο περιστατικό, δηλώνοντας ότι δεν είναι η πρώτη φορά που συγχέεται με τον συνονόματο δικηγόρο, ακόμη και μέσα στη Μάλτα.

Πάντως η αποκάλυψη του προέδρου της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη στην ΕΡΤ ότι υπάρχει πλήρες φωτογραφικό άλμπουμ και όχι μεμονωμένες λήψεις, από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή, δίνει διαφορετική διάσταση στο θέμα καθώς οι εμπειρογνώμονες του Υπ. Πολιτισμού ίσως βρεθούν μπροστά σε έναν αρχειακό θησαυρό.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, οι τελευταίες πληροφορίες που έλαβε από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη για τις φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αρχείο, γεγονός που καθιστά την απόκτησή του εθνική προτεραιότητα, ωστόσο μένει να επιβεβαιωθεί.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο Χόγιερ υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει τη μεταγωγή των κρατουμένων από το Χαϊδάρι, καθώς και την ίδια την εκτέλεση, καταγράφοντας τα γεγονότα για λόγους προπαγάνδας.

Σήμερα, το αρχείο βρίσκεται στην κατοχή Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν, ο οποίος δραστηριοποιείται εμπορικά στον χώρο των στρατιωτικών συλλεκτικών ειδών και διατηρεί ηλεκτρονικό κατάστημα σε περιοχή έξω από τη Γάνδη. Ο ίδιος επιβεβαίωσε δημόσια ότι κατέχει τις φωτογραφίες, επιλέγοντας ωστόσο να μην προβεί σε περαιτέρω τοποθετήσεις πριν ολοκληρωθούν οι επαφές με τις ελληνικές αρχές. Η συνάντηση με το κλιμάκιο του Υπουργείου Πολιτισμού έχει συμφωνηθεί να πραγματοποιηθεί σε ουδέτερο χώρο.

Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η πρόσφατη απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το οποίο κήρυξε ομόφωνα τη συλλογή κινητό μνημείο. Η απόφαση αυτή παρέχει στο ελληνικό κράτος τη δυνατότητα να προχωρήσει θεσμικά στη διεκδίκηση και την απόκτησή της, με το Υπουργείο Πολιτισμού να τονίζει ότι πρόκειται για υλικό ανεκτίμητης ιστορικής και συμβολικής αξίας.

Οι εμπειρογνώμονες που μεταβαίνουν στο Βέλγιο καλούνται να εξετάσουν τρεις βασικές παραμέτρους:

• την αυθεντικότητα των πρωτότυπων φωτογραφιών,
• τη νομιμότητα της προέλευσής τους και,
• εφόσον πληρούνται οι όροι, τη διαπραγμάτευση για την απόκτησή τους από το ελληνικό δημόσιο.

Την επιστροφή των ντοκουμέντων στην Ελλάδα ζητά και ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, υπογραμμίζοντας ότι οι «200» δεν αποτελούν απλώς έναν αριθμό, αλλά πρόσωπα με ιστορία, οικογένειες και πολιτική δράση, των οποίων η θυσία παραμένει ζωντανό σύμβολο αντίστασης.

Η υπόθεση απέκτησε ευρύτερη δημοσιότητα όταν οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις και οδήγησε στην απόσυρσή τους. Έκτοτε, ο συλλέκτης δήλωσε πρόθυμος να συνεργαστεί με τις ελληνικές αρχές.

Οι εξελίξεις αναζωπύρωσαν και τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη μνήμη της Αντίστασης. Σε συγκέντρωση στην Καισαριανή προβλήθηκαν οι φωτογραφίες στον χώρο της εκτέλεσης, ενώ το ΚΚΕ ανακοίνωσε ότι έχει ήδη ταυτοποιήσει δύο από τα απεικονιζόμενα πρόσωπα. Παράλληλα, ο Δήμος Χαϊδαρίου επαναφέρει το αίτημα να αποδοθεί το Μπλοκ 15 του πρώην στρατοπέδου στην τοπική κοινωνία και να μετατραπεί σε Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, ως διαρκής χώρος μνήμης και ιστορικής τεκμηρίωσης.

«Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το Υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της», καταλήγει το υπουργείο.

Στην ίδια ανακοίνωση, το υπουργείο Πολιτισμού εκτιμά ότι είναι πολύ πιθανόν να πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες και την ίδια ώρα επισημαίνει ότι «υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους».

Σημειώνει επίσης, ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες ενδέχεται να προέρχονται από το περιοδικό Wildente, που εξέδιδε ο Γκούντερ Χέισινγκ, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς.

Το ζήτημα των 12 φωτογραφιών θα εξεταστεί την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων.

Ο Βέλγος συλλέκτης τη Γάνδη Τιμ Ντε Κρένε στην κατοχή του οποίου βρίσκονται οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων Κομμουνιστών στην Καισαριανή μιλώντας σε ελληνικά ΜΜΕ «κατανοεί πλήρως ότι αυτές οι φωτογραφίες είναι ευαίσθητης ιστορικής φύσης».

Επίσης, δηλώνει σοκαρισμένος βαθιά «από τη ζημιά που προκλήθηκε στο μνημείο της Καισαριανής χθες».

«Γνωρίζω ότι τα συναισθήματα γύρω από αυτό το θέμα μπορεί να είναι σημαντικά και λυπάμαι που το θέμα οικειοποιείται και πολιτικά», υπογραμμίζει. Οι φωτογραφίες «κατέβηκαν» από το E bay. «Σήμερα το πρωί, αποφάσισα προσωπικά να κλείσω τις δημοπρασίες του eBay σχετικά με τις ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής», εξηγεί.

«Δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση για πώληση και παραμένω ανοιχτός σε εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές κυβερνητικές αρχές σχετικά με το μέλλον αυτού του υλικού», τονίζει.

Πάντως ξεκαθαρίζει ότι «τελικά, η απόφαση σχετικά με το σε ποιον και υπό ποιες συνθήκες αυτές οι φωτογραφίες μπορούν να βρουν νέο φύλακα εναπόκειται σε εμένα και σκοπεύω να λάβω τέτοιες αποφάσεις προσεκτικά, υπεύθυνα και με πλήρη επίγνωση της ιστορικής τους σημασίας».

Όπως αποκαλύπτει, μετά την έντονη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης χθες, επικοινώνησε μαζί του μεγάλος αριθμός ιδιωτών συλλεκτών που εξέφρασαν έντονο ενδιαφέρον για την απόκτηση των φωτογραφιών.

«Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας, για τον σεβασμό της ιδιωτικότητάς μου και για την τιμή που επιθυμούσα να μην παρέχω περαιτέρω σχόλια ή συνεντεύξεις στα μέσα ενημέρωσης», καταλήγει.

Ολόκληρη η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ

«Δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών, πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay το Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου. Ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ο οποίος τις προσέφερε για πώληση.

Το ΥΠΠΟ ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

1. Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες,

2. Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους: Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία. Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay).

Την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944». Η ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος. Εμπειρογνώμονες – στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη. Τις επόμενες μέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν: Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το Υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της».

Ταυτοποίηση εκτελεσμένων

Στην ταυτοποίηση δύο από τους 200 κομμουνιστές, στην πλειοψηφία τους στελεχών και μελών του ΚΚΕ, την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, φαίνεται ότι προχώρησε το ΚΚΕ, με βάση του αρχείο που διαθέτει η Κεντρική Επιτροπή.

Όπως δημοσιεύει ο ιστότοπος του κόμματος 902.gr, από τη μέχρι τώρα έρευνα προκύπτει ότι πολύ πιθανά σε μία από τις φωτογραφίες απεικονίζονται ο 30χρονος Θρασύβουλος Καλαφατάκης, που είναι ο άντρας με το λευκό πουκάμισο και ο ποντιακής καταγωγής Δημήτρης Παπαδόπουλος, που απεικονίζεται στα αριστερά του. Για να συμβάλλει στην ταυτοποίηση, το ΚΚΕ παραθέτει και τις φωτογραφίες που διαθέτει στο αρχείο του.

Το ΚΚΕ έδωσε στη δημοσιότητα και τα βιογραφικά τους στοιχεία, που άντλησε από την έκδοση της ΤΟ Ανατολικών Συνοικιών της ΚΟΑ του ΚΚΕ με τίτλο «ΣΚΟΠΕΥΤΗΡΙΟ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ» (Νοέμβριος 2016).

Βιογραφικά στοιχεία Θρασύβουλου Καλαφατάκη

30 χρονών. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων της Κρήτης, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με την γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινότανε για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της ΚΕ Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχότανε σαν πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές και ιδιαίτερα από τον Ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιάς, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του έκαναν. Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Σαν μέλος της νομαρχιακής επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν επίσης με την ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Πράξη που απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939 δικάστηκε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ της Αθήνας και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 ήρθε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Σαν μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμή του αξέχαστου αγωνιστή ο δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ’ ένα δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά.

Βιογραφικά στοιχεία Δημήτρη Παπαδόπουλου

Καταγόταν από τον Πόντο. Απ’ τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Παίρνει μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Στα 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της. Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδηγεί τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων.

Για τους αγώνες του αυτούς πολλές φορές φυλακίζεται και εξορίζεται. Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συλλαμβάνεται από τη μοναρχοφασιστική διχτατορία της 4ης Αυγούστου, στέλνεται εξορία και από ‘κει στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδίδεται απ’ τους μοναρχοφασίστες στους Γερμανούς. Μεταφέρεται στο Χαϊδάρι και την 1η Μάη του 1944 τουφεκίζεται μαζί με τους 200 αγωνιστές του λαού.

Αυξανόμενος αριθμός ανηλίκων εμφανίζεται στους φακέλους τρομοκρατικών υποθέσεων που συνδέονται με την τζιχαντιστική ιδεολογία στο Βέλγιο, ένα φαινόμενο που διογκώθηκε το 2025, ενώ οι υπηρεσίες πληροφοριών κάνουν λόγο για ανάμιξη ενός 12χρονου παιδιού σ’ αυτό τον τύπο προπαγάνδας.

Η πληροφορία δημοσιοποιήθηκε χθες, Πέμπτη, στην τελευταία ετήσια έκθεση της Κρατικής Ασφαλείας, της πολιτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Βελγίου.

Στη χώρα αυτή, η οποία πρόκειται να τιμήσει φέτος τα 10 χρόνια από τις τζιχαντιστικές επιθέσεις των Βρυξελλών (32 νεκροί το Μάρτιο 2016), οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τον ίδιο πυρήνα με αυτές του Παρισιού το Νοέμβριο 2015, αυτή η ιδεολογία εξακολουθεί να είναι παρούσα και συνεχίζει να εμπνέει σχέδια επίθεσης, αν και αυτά τα τελευταία φαίνεται πως είναι πλέον λιγότερο «επεξεργασμένα».

«Η τρομοκρατική απειλή σαλαφιστικής-τζιχαντιστικής έμπνευσης (…) εξακολουθεί να αποτελεί την πρώτη απειλή όσον αφορά την τρομοκρατία» στο Βέλγιο, αναφέρεται την έκθεση.

Η εν λόγω απειλή αφορά το 80% των φακέλων που έχουν συγκροτήσει οι αρχές στο πλαίσιο ενός εθνικού συστήματος διαμοιρασμού πληροφοριών για τον εξτρεμισμό και την τρομοκρατία, υπογραμμίζεται.

Πέρυσι, τα πρόσωπα που εντοπίσθηκαν ως καταναλωτές τζιχαντιστικής προπαγάνδας οργανώσεων όπως το Ισλαμικό Κράτος ή η Αλ-Κάιντα, ήταν «συχνά νεαρά, ακόμα και πολύ νεαρά», με μέση ηλικία 22 ετών, ενώ «το πιο νέο ήταν 12 ετών», συνεχίζει αυτή η υπηρεσία πληροφοριών.

Στην έκθεση δεν διευκρινίζεται ποια δικαστική συνέχεια δόθηκε στην υπόθεση αυτού του 12χρονου παιδιού, το οποίο θεωρήθηκε πως συνιστά απειλή.

«Είναι σαφές ότι είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν ένας φάκελος αφορά έναν ανήλικο» και μόλις οι ύποπτοι αυτοί ταυτοποιούνται, «ασφαλώς αποτεινόμαστε στις αρμόδιες αρχές, για παράδειγμα στην εισαγγελία ανηλίκων», δήλωσε η επικεφαλής της Κρατικής Ασφαλείας Φρανσίσκα Μποστέν μιλώντας στον δημόσιο γαλλόφωνο βελγικό ραδιοσταθμό RTBF.

Τα σχέδια για ανάληψη βίαιης δράσης αφορούσαν το 2025 «αυξανόμενο αριθμό ανηλίκων», οι οποίοι ανέρχονταν «περίπου στο ένα τρίτο» των υπόπτων, αναφέρει ακόμα η Κρατική Ασφάλεια. Όμως οι έφηβοι αυτοί «είχαν, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, ένα σχέδιο που είχε λίγο μόνο προχωρήσει, ήταν λίγο επεξεργασμένο ή δύσκολα πραγματοποιήσιμο», προστίθεται στην έκθεση.

«Σήμερα δεν περιμένουμε πλέον επιθέσεις τόσο οργανωμένες όσο αυτές που γνωρίσαμε το 2016», δήλωσε η Μποστέν.

Η ίδια ανέφερε πως οι αρχές εκφράζουν μάλλον φόβους για μεμονωμένες ενέργειες ή για ενέργειες «μικρών ομάδων που συχνά συνδέονται με διαδικτυακές δραστηριότητες».

Το σχέδιο να χρησιμοποιηθούν τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση του δανείου, που επί μήνες ήταν η μοναδική πρόταση στο τραπέζι, κατέρρευσε. Ο Φλαμανδός εθνικιστής, γνωστός για τη φιλοδοξία του να διασπάσει τη χώρα του, αντιστάθηκε για πάνω από δύο μήνες. Ακόμη και το απόγευμα της Πέμπτης, πολλές κυβερνήσεις της ΕΕ πίστευαν πως τελικά θα υποχωρούσε.

«Πήρε ουσιαστικά ό,τι ήθελε», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης μετά τη λήξη της συνόδου τις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής.

Με βάση συνομιλίες με 23 αξιωματούχους, διπλωμάτες και πολιτικούς της ΕΕ, σχεδόν όλοι υπό καθεστώς ανωνυμίας για να περιγράψουν ελεύθερα τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων, αυτό είναι το παρασκήνιο της επιτυχίας του.

Όλα ξεκίνησαν ένα ήπιο βράδυ του Οκτωβρίου. Τότε συναντήθηκαν τελευταία φορά οι ηγέτες της ΕΕ, ελπίζοντας να συμφωνήσουν στη χρήση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας. Η ΕΕ είχε συνηθίσει σε πιέσεις από ηγέτες όπως ο Βίκτορ Όρμπαν, όμως ξαφνικά ο 54χρονος Ντε Βέβερ έγινε ο επόμενος που αμφισβήτησε τη γραμμή.

Οι ηγέτες αποχώρησαν τότε άπρακτοι και ντροπιασμένοι, παρότι είχαν διαβεβαιώσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι ήταν έτοιμοι να στείλουν δισεκατομμύρια στο Κίεβο. Υποσχέθηκαν πως χρειάζονταν μόνο δύο μήνες ακόμη για να πείσουν τον Βέλγο. Αντιθέτως, όσο περνούσε ο καιρός, περισσότεροι ηγέτες συντάσσονταν μαζί του — διαμορφώνοντας σταδιακά ένα λαϊκιστικό μπλοκ.

Η διαμόρφωση των στρατοπέδων στην ΕΕ

Παρά τις σχεδόν καθημερινές συνεδριάσεις των πρεσβευτών της ΕΕ, δεκάδες τηλεφωνήματα και διπλωματικές αποστολές από το Βερολίνο στις Βρυξέλλες και ενώ η Ρωσία εντεινόταν τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και αμάχους στην Ουκρανία, δύο αντίπαλα στρατόπεδα παρέμεναν ανυποχώρητα μέχρι το πρωί της Πέμπτης.

«Είναι το Βέλγιο μόνο του; Είναι απομονωμένο; Δεν μπορώ να προβλέψω τι θα συμβεί», δήλωσε ο Ντε Βέβερ στους βουλευτές λίγο πριν μεταβεί στο ευρωπαϊκό τετράγωνο των Βρυξελλών. Ήξερε όμως ότι δεν ήταν μόνος.

Η πρώτη ομάδα χωρών — με επικεφαλής πλέον το Βέλγιο και τη στήριξη της Ιταλίας, της Βουλγαρίας και της Μάλτας — αντιτάχθηκε στη χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων λόγω φόβου αντιποίνων.

Αντ’ αυτού προτιμούσαν κοινό δανεισμό από την ΕΕ. Το γεγονός ότι αυτή η πρόταση ήταν απωθητική για τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τον φιλορώσο Όρμπαν αλλά τελικά υιοθετήθηκε, αναδεικνύει το μέγεθος της νίκης του Ντε Βέβερ.

«Οι χώρες που ζουν κοντά στη Ρωσία… ένιωθαν συναισθηματική ικανοποίηση» επιχειρώντας να αξιοποιήσουν τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, δήλωσε ο Ντε Βέβερ μετά τη σύνοδο. Όμως «η πολιτική δεν είναι θέμα συναισθημάτων» και «επικράτησε η λογική».

Η άνοδος της δημοτικότητας του Ντε Βέβερ στο εσωτερικό

Η αδιαλλαξία που επέδειξε τον Οκτώβριο χάρισε στον Ντε Βέβερ πρωτόγνωρη δημοφιλία στη χώρα του αλλά και την προσοχή των ισχυρών της ΕΕ. Όσο συνέχιζε να αντιστέκεται στις πιέσεις, τόσο αυξανόταν η δημοτικότητά του.

Στις αρχές Δεκεμβρίου, ο άνθρωπος που είχε χτίσει την καριέρα του απαξιώνοντας τα γαλλόφωνα τμήματα του Βελγίου καταχειροκροτήθηκε από γαλλόφωνο ακροατήριο μετά από ομιλία του.

67% των Βέλγων που συμμετείχαν σε δημοσκόπηση την εβδομάδα της συνόδου τάχθηκαν υπέρ της αντίθεσής του στο σχέδιο με τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία.

Nωρίτερα μέσα στον μήνα, ο Μερτς και η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρέθεσαν δείπνο στον Ντε Βέβερ στις Βρυξέλλες προκειμένου να τον πείσουν να αλλάξει στάση – χωρίς αποτέλεσμα.

Kλιμακούμενες πιέσεις από τους Ευρωπαίους εταίρους

Καθώς οι διαβουλεύσεις έμεναν άκαρπες, κάποιοι διπλωμάτες πρότειναν πλέον να ασκηθεί πίεση στο Βέλγιο μέσω απειλής απομόνωσης — όπως συνέβη με την Ουγγαρία λόγω παραβάσεων κράτους δικαίου.

Η πρωθυπουργός της Λετονίας Έβικα Σιλίνα, μιλώντας στο POLITICO, ανέφερε: «Δεν εύχομαι στο Βέλγιο να γίνει δεύτερη Ουγγαρία».

Ούτε απείλησαν με παράκαμψη του βελγικού βέτο μέσω ειδικής πλειοψηφίας στην ψηφοφορία για τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία.

Mόλις μια μέρα πριν την έναρξη της συνόδου κορυφής, ο πρέσβης του Βελγίου ενημέρωσε τους συναδέλφους του ότι «πάμε προς τα πίσω» στο ζήτημα των παγωμένων κεφαλαίων — κι όμως οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούσαν να θεωρούν ότι αυτό παρέμενε το βασικό σχέδιο.

Kρίσιμες διαβουλεύσεις πίσω από κλειστές πόρτες

Kατά τη συγκέντρωση των 27 ηγετών στο κτίριο Europa αποφασίστηκε να αναβληθεί η συζήτηση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας προς το τέλος — ώστε να δοθεί χρόνος για διαπραγματεύσεις με τον Ντε Βέβερ.

Tο πραγματικό παζάρι γινόταν σε κλειστά δωμάτια μεταξύ των αρχηγών κρατών. Ενώ οι υπόλοιποι συζητούσαν θέματα όπως η διεύρυνση και ο προϋπολογισμός πολλαπλών ετών της ΕΕ, ο Ντε Βέβερ μαζί με κρίσιμους συνομιλητές — μεταξύ τους και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, καθώς και ο Μερτς — αποσύρονταν σε ιδιωτικές συναντήσεις. Ο Μερτς είχε κατ’ ιδίαν συνομιλία με τη Μελόνι προσπαθώντας να μεταπειστεί.

Tο τίμημα που ζητούσε ο Ντε Βέβερ για να δεχθεί το σχέδιο: απεριόριστες εγγυήσεις από τις υπόλοιπες χώρες έναντι ενός πακέτου 210 δισεκατομμυρίων ευρώ, σε περίπτωση που η Ρωσία προσφύγει δικαστικά ή προβεί σε αντίποινα.

Mια τέτοια «λευκή επιταγή» όμως ήταν αδύνατη για τους περισσότερους – κανείς δεν ήθελε απεριόριστη ευθύνη στον προϋπολογισμό του.

Mετά από τέσσερις ώρες διαβουλεύσεων υπήρχε πλέον σοβαρό ενδεχόμενο μη συμφωνίας.

Aλλαγή στρατηγικής: Από τα ρωσικά κεφάλαια στα ευρωομόλογα

Tο σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων κατέρρευσε όταν κυκλοφόρησε μεταξύ των ηγετών ένα δισέλιδο νομικό έγγραφο με απαντήσεις στα ζητήματα που έθετε το Βέλγιο. Για αρκετούς αρχηγούς κρατών αυτό δημιουργούσε περισσότερα ερωτήματα παρά λύσεις. Η Μελόνι εντόπισε γρήγορα αδυναμίες στο κείμενο· ακολούθησαν σχόλια από τον Πρόεδρο της Γαλλίας Eμανουέλ Μακρόν, καθώς και τον Πρωθυπουργό του Λουξεμβούργου Lουκ Φριντέν.

Kαθώς πλησίαζαν τα Χριστούγεννα και όλοι ήθελαν να φύγουν από τις Bρυξέλλες ενώ η Oυκρανία περίμενε απαντήσεις, στράφηκαν τελικά στη λύση-Plan B: κοινός δανεισμός μέσω ευρωομολόγων από την Kομισιόν.

Aυτή η ιδέα συζητούνταν ήδη εδώ και ημέρες. Η φον ντερ Λάιεν είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο την Τετάρτη μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Πρότεινα δύο επιλογές: μία με βάση τα περιουσιακά στοιχεία και μία με δανεισμό» είπε χαρακτηριστικά.

Kαθοριστικός ο ρόλος Ουγγαρίας και εξαιρέσεων

Tο ζητούμενο πλέον ήταν πώς θα πειστεί η Ουγγαρία —που είχε απορρίψει τα ευρωομόλογα— να άρει το βέτο. Στην Kομισιόν εκτιμούσαν πως είχαν βρει λύση: ως αντάλλαγμα για τη στήριξη του Όρμπαν, οι ουγγρικοί φορολογούμενοι θα εξαιρούνταν από τη χρηματοδότηση άμυνας στην Oυκρανία.

Aκολούθησαν παρασκηνιακές συνομιλίες μεταξύ Όρμπαν, του Τσέχου πρωθυπουργού Aντρέι Μπάμπις, αλλά και του Σλοβάκου Pόμπερτ Φίκο, των τριών πιο ευρωσκεπτικιστών αρχηγών κρατών στην ΕΕ — οι οποίοι τελικά εξασφάλισαν ειδικές εξαιρέσεις από το κοινό χρέος.

Kλείσιμο συμφωνίας – Πολιτικές ισορροπίες μετά τη σύνοδο κορυφής

Aυτό που ένωνε τους υπόλοιπους 24 Ευρωπαίους ηγέτες ήταν ότι κανείς δεν ήθελε αποτυχία στη σύνοδο κορυφής Δεκεμβρίου. Χωρίς χρήματα από την ΕΕ, η Ουκρανία κινδύνευε με οικονομική κατάρρευση μέσα στην επόμενη χρονιά.

Ο Ζελένσκι ταξίδεψε στις Bρυξέλλες την Πέμπτη για να υπενθυμίσει στους Ευρωπαίους πόσο κρίσιμη ήταν μια συμφωνία. Προειδοποίησε ότι χωρίς συμφωνία θα αναγκαστεί σε δραματικές περικοπές δαπανών — λιγότερα όπλα και drones θα σήμαιναν περισσότερα θύματα από τις ρωσικές επιθέσεις.

Tελικά επιτεύχθηκε ένας συμβιβασμός που επιτρέπει σχεδόν σε κάθε αρχηγό κράτους να παρουσιάσει τη συμφωνία ως προσωπική νίκη – χαρακτηριστικό γνώρισμα των αποφάσεων εντός ΕΕ.

Tο μόνο βέβαιο είναι πως στους διαδρόμους εξουσίας στις Bρυξέλλες αυτή η στάση δεν θα ξεχαστεί σύντομα. «Ο Ντε Βέβερ δεν πρόκειται να λάβει εύκολα χάρες από την Κομισιόν», σχολίασε διπλωμάτης – «κι όμως πιθανόν σύντομα θα τις χρειαστεί».

«Θέλουν να μας αποδυναμώσουν», ανέφερε ανώτατος αξιωματούχος της ΕΕ με γνώση των διατλαντικών σχέσεων και των προετοιμασιών για τη σύνοδο.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αυτή την εβδομάδα καλείται να επιτύχει δύο στόχους. Αφενός, να υπάρξουν απτά αποτελέσματα στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Αφετέρου, οι κυρίαρχες κυβερνήσεις τονίζουν την ανάγκη υπεράσπισης της ΕΕ απέναντι στις προσπάθειες του Λευκού Οίκου να επηρεάσει την πολιτική της, με όλο και περισσότερους Ευρωπαίους ηγέτες — από τον Βίκτορ Όρμπαν έως τον Αντρέι Μπάμπις — να αμφισβητούν τις παραδοσιακές θέσεις των Βρυξελλών.

Κρίσιμο το ζήτημα της χρηματοδότησης της Ουκρανίας

Η ΕΕ θα υποστεί «σοβαρή ζημιά για χρόνια» αν αποτύχει να καταλήξει σε συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, προειδοποίησε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, σημειώνοντας πως κάτι τέτοιο θα έδειχνε στον κόσμο ότι η Ευρώπη αδυνατεί να σταθεί ενωμένη σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή για την ιστορία της.

Σύμφωνα με τέσσερις αξιωματούχους της ΕΕ που μίλησαν στο POLITICO, αξιωματούχοι της διοίκησης Τραμπ πιέζουν φιλικές προς αυτούς ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να απορρίψουν το σχέδιο για αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 210 δισ. ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Όταν οι ηγέτες συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες τον Οκτώβριο, απέτυχαν να συμφωνήσουν λόγω αντίθεσης του Βελγίου. Δύο μήνες μετά, το πρόβλημα δεν είναι πια μόνο το Βέλγιο — είναι ο Τραμπ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι κυριότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διαπραγματεύονται εδώ και εβδομάδες με τον Βέλγο πρωθυπουργό Bart De Wever, καθώς το Βέλγιο φιλοξενεί το μεγαλύτερο μέρος των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη. Οι συζητήσεις εντάθηκαν την τελευταία εβδομάδα, με την ΕΕ να επιχειρεί να προσφέρει εγγυήσεις στο Βέλγιο.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας, οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας μειώθηκαν ακόμη περισσότερο την Τρίτη. «Ήθελα να βάλω τα κλάματα», είπε χαρακτηριστικά για το κλίμα στη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες.

Πολιτικές πιέσεις και αδιέξοδο στη διαπραγμάτευση

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει έλλειμμα προϋπολογισμού ύψους 71,7 δισ. ευρώ για το επόμενο έτος. Αν τα χρήματα δεν αρχίσουν να ρέουν μέχρι τον Απρίλιο, θα αναγκαστεί σε περικοπές δημοσίων δαπανών, γεγονός που θα επηρεάσει αρνητικά τόσο το ηθικό όσο και τις αμυντικές δυνατότητές της σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας.

Η βελγική κυβέρνηση αντιτίθεται στη χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας των φορολογουμένων της σε περίπτωση που υπάρξει απαίτηση επιστροφής των χρημάτων.

Για άλλες ευρωπαϊκές χώρες όμως, διακυβεύονται ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα. Η αμερικανική εκστρατεία επιρροής έχει οδηγήσει χώρες όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Μάλτα και η Τσεχία να ενταχθούν στην ομάδα των διαφωνούντων.

Αποτυχία εξεύρεσης λύσης θα αποτελέσει καταστροφή για τη διεθνή εικόνα της ΕΕ, όπως επισημαίνουν αξιωματούχοι. Το μήνυμα δεν θα αφορά μόνο τη διοίκηση Τραμπ — που στη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας τάσσεται υπέρ ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων — αλλά και τον ίδιο τον Πούτιν, ο οποίος αμφισβητεί ανοιχτά την κυριαρχία πρώην σοβιετικών κρατών.

Ραγδαίες εξελίξεις στις σχέσεις με τις ΗΠΑ

Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Μάνφρεντ Βέμπερ, μιλώντας στο Στρασβούργο όπου συνεδριάζει αυτή την εβδομάδα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δήλωσε: «Οι ΗΠΑ προφανώς δεν είναι πλέον ο ηγέτης του ελεύθερου κόσμου». Η διοίκηση Τραμπ «απομακρύνεται από εμάς».

Μια οικονομικά εξαντλημένη Ουκρανία θα έχει αποδυναμωμένη θέση σε ενδεχόμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, δυσχεραίνοντας τις πιθανότητες μιας βιώσιμης ειρήνης μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου.

Η πρωθυπουργός της Εσθονίας Kaja Kallas, όταν ρωτήθηκε σχετικά από το POLITICO, τόνισε ότι το Κίεβο πρέπει να γνωρίζει πως «η Ευρώπη στηρίζει την Ουκρανία χωρίς όρους» και ότι «δεν πρέπει να δεχτεί μια κακή συμφωνία».

Πολλαπλά σενάρια στη διαχείριση των παγωμένων πόρων

Σύμφωνα με προσχέδιο ειρηνευτικού σχεδίου που διαπραγματεύονται ο Λευκός Οίκος και το Κρεμλίνο, η Ουάσιγκτον επιθυμεί μέρος των παγωμένων ρωσικών πόρων να χρησιμοποιηθεί για αμερικανικής καθοδήγησης προσπάθειες ανοικοδόμησης. Η εκταμίευση αυτών ως δάνειο επανόρθωσης προς όφελος του Κιέβου θα επέτρεπε στην Ουκρανία να αποφασίζει πού θα κατευθυνθούν τα χρήματα, με τη Γαλλία να πιέζει υπέρ ευρωπαϊκής προτεραιότητας στις αμυντικές δαπάνες.

Ο Τραμπ, παράλληλα, ασκεί πίεση στον Ουκρανό πρόεδρο Bολόντιμιρ Ζελένσκι, ζητώντας παραχώρηση στρατηγικά σημαντικών εδαφών στο Ντονμπάς στη Ρωσία — περιοχές που προς το παρόν δεν ελέγχει το Κρεμλίνο.

Ο Λευκός Οίκος, πάντως, απέρριψε τις κατηγορίες περί παρέμβασης από πλευράς Βρυξελλών. «Τα σχόλια από ανώνυμες πηγές που δεν συμμετείχαν στις συζητήσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη», ανέφερε η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Άννα Κέλι. «Ο μοναδικός στόχος των ΗΠΑ είναι η ειρήνη… Οι δύο πλευρές έχουν δηλώσει ξεκάθαρες θέσεις για τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και εμείς απλώς διευκολύνουμε έναν διάλογο ώστε να υπάρξει τελικά συμφωνία.»

Σκληρό μπρα-ντε-φερ στις αποφάσεις κορυφής

Καθώς οι διαπραγματεύσεις βαλτώνουν, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν πλέον ακόμη και τη λεγόμενη «πυρηνική επιλογή»: την υιοθέτηση του δανείου επανόρθωσης μέσω ειδικής πλειοψηφίας — δηλαδή αγνοώντας τις αντιρρήσεις κάποιων χωρών. Ωστόσο αρκετοί εκτιμούν πως κάτι τέτοιο θα βάθαινε τα ήδη υπαρκτά ρήγματα στο μπλοκ και θα οδηγούσε σε νέα κρίση συνοχής.

Mια άλλη επιλογή είναι ορισμένες χώρες να προσφέρουν διμερή δάνεια περιορισμένου εύρους. «Είναι σημαντικό να συμμετέχει το Βέλγιο», δήλωσε η πρωθυπουργός της Λετονίας Evika Siliņa, προσθέτοντας: «Αλλά αν αυτό [η ειδική πλειοψηφία] είναι μονόδρομος, γιατί όχι;» Υπογράμμισε ότι «η ΕΕ πρέπει να δείξει δύναμη και αποφασιστικότητα», ενώ σημείωσε πως τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αποτελούν εξαιρετική πηγή στήριξης για την Ουκρανία.

Για το Βέλγιο», πρόσθεσε αιχμηρά: «Δεν θα ήθελα να γίνει δεύτερη Ουγγαρία.» Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO, διπλωμάτες έχουν ήδη προειδοποιήσει πως η στάση του Βελγίου κινδυνεύει να οδηγήσει σε απομόνωσή του στους κόλπους της ΕΕ.

Zήτημα επιβίωσης για το Κίεβο

Για την Ουκρανία, ένα δάνειο επανόρθωσης χρηματοδοτούμενο από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αποτελεί τη βέλτιστη λύση στο τεράστιο οικονομικό κενό — καθώς ακόμη και η στήριξη του ΔΝΤ εξαρτάται από αυτό το σχέδιο.

Ο Ζελένσκι πάντως εμφανίζεται πραγματιστής:

Σε συνομιλία μέσω WhatsApp με δημοσιογράφους τη Δευτέρα ανέφερε:

«Φυσικά και θέλουμε πολύ να χρησιμοποιήσουμε τα [ρωσικά περιουσιακά στοιχεία] για την ανοικοδόμησή μας· είναι δίκαιο οι Ρώσοι να πληρώσουν για τις καταστροφές.» Ωστόσο πρόσθεσε ότι «ένα δάνειο επανόρθωσης ή οποιαδήποτε λύση βασισμένη στο ποσό των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων — μεταξύ $150 και $200–210 δισ.— αποτελεί πραγματικό game changer.»

Καθώς οι συνομιλίες μεταξύ Ευρωπαίων αξιωματούχων οδηγούνται σε αδιέξοδο, οι ίδιοι οι ηγέτες καλούνται στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης να βρουν λύση επί τόπου — μια ασυνήθιστη πρόκληση στις εργασίες τους.

Την Τρίτη, η Fitch τοποθέτησε την Euroclear Bank σε καθεστώς «rating watch negative», υπογραμμίζοντας ότι η έλλειψη επαρκών νομικών και οικονομικών εγγυήσεων μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τον ισολογισμό του βελγικού αποθετηρίου τίτλων. Η πιθανή υποβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης είναι άμεση συνέπεια αυτής της εξέλιξης.

Σύμφωνα με το Reuters, το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στους αυξημένους νομικούς κινδύνους και τους κινδύνους ρευστότητας που προκύπτουν από τα σχέδια της ΕΕ να αξιοποιήσει τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χορήγηση δανείου αποζημιώσεων στην Ουκρανία.

Σε ανακοίνωσή της την Τετάρτη, η Euroclear υπογράμμισε την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια και λεπτομερέστερο σχεδιασμό του προτεινόμενου δανείου. Εκπρόσωπος του οργανισμού δήλωσε πως με τις κατάλληλες και ολοκληρωμένες δικλίδες ασφαλείας, υπάρχει εμπιστοσύνη ότι οι ουσιαστικοί κίνδυνοι θα αντιμετωπιστούν επαρκώς, τόσο σε βραχυπρόθεσμο όσο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το βελγικό αποθετήριο προετοιμάζεται ήδη για διάφορα πιθανά σενάρια, καθώς αναμένονται περαιτέρω εξελίξεις.

Το σχέδιο της ΕΕ για τα 165 δισ. ευρώ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά λύσεις για τη χρηματοδότηση των αμυντικών και δημοσιονομικών αναγκών της Ουκρανίας κατά τη διετία 2026-2027. Το σχέδιο προβλέπει την αξιοποίηση έως 165 δισεκατομμυρίων ευρώ από περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας που παραμένουν παγωμένα στην Ευρώπη, χωρίς ωστόσο να προχωρήσει σε ολική κατάσχεσή τους.

Η Euroclear, ως Κεντρικό Αποθετήριο Τίτλων του Βελγίου, κατείχε ομόλογα της ρωσικής κεντρικής τράπεζας κατά την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Μετά τη λήξη των ομολόγων, τα μετρητά παρέμειναν στην Euroclear λόγω των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Μόσχας.

Αυτή τη στιγμή, τα εν λόγω κεφάλαια επενδύονται στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με τη μορφή καταθέσεων overnight. Το σχέδιο της ΕΕ προβλέπει την επένδυση αυτών των κεφαλαίων σε ομόλογα μηδενικού κουπονιού που θα εκδοθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στη συνέχεια, η Ένωση θα διαθέσει τα χρήματα μέσω δανείου αποζημιώσεων προς την Ουκρανία. Η αποπληρωμή του δανείου θα πραγματοποιηθεί όταν η Ουκρανία λάβει πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία, στο πλαίσιο μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας.

Η Fitch τόνισε ότι η έλλειψη επαρκών νομικών και χρηματοοικονομικών εγγυήσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει αναντιστοιχία ληκτότητας στον ισολογισμό της Euroclear, ιδίως αν οι υποχρεώσεις της ρωσικής κεντρικής τράπεζας καταστούν πληρωτέες.

Ο οίκος αξιολόγησης ανακοίνωσε ότι θα αποφασίσει για την πιστοληπτική αξιολόγηση της Euroclear μόλις υπάρξει επαρκής σαφήνεια για τη διαδικασία χάραξης πολιτικής και την υλοποίηση του δανείου. Οι αποφάσεις αναμένονται μετά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που πραγματοποιείται Πέμπτη και Παρασκευή.

Η κίνηση της Fitch αφορά:

• Τις μακροπρόθεσμες αξιολογήσεις πιστωτικού κινδύνου εκδότη (IDR) της Euroclear Bank και της Euroclear Holding στο επίπεδο “AA”
• Τις βραχυπρόθεσμες αξιολογήσεις IDR “F1+”
• Τις αξιολογήσεις βιωσιμότητας “aa”
• Τις συνολικές αξιολογήσεις χρέους του οργανισμού

Συγκεκριμένα, η Ουκρανία θα μπορούσε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως την 1η Ιανουαρίου 2027 με βάση ειρηνευτική πρόταση που συζητείται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ για τον τερματισμό της σύγκρουσης Ρωσίας-Ουκρανίας, σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα της εφημερίδας Financial Times.

Η πρόταση αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης από Αμερικανούς και Ουκρανούς αξιωματούχους με τη στήριξη των Βρυξελλών, σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι συντάκτες του οποίου επικαλούνται πρόσωπα που έχουν ενημερωθεί για το περιεχόμενο εγγράφων. Θεωρητικά, αυτό θα προσέφερε στο Κίεβο εμμέσως τις εγγυήσεις ασφαλείας που χρειάζεται έναντι του ειρηνευτικού σχεδίου που προωθούν οι ΗΠΑ, όμως το ερώτημα παραμένει: μπορεί η ΕΕ να υποδεχθεί στους κόλπους της μία κατεστραμμένη χώρα που επιπλέον πλήττεται από εκτεταμένη διαφθορά και δεν διαθέτει στοιχειώδεις δομές δικαίου; Ενώ την ίδια ώρα θα απαιτηθεί περαιτέρω αφαίμαξη κοινοτικών πόρων για την ενίσχυσή της.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με το POLITICO, η Ιταλία ενισχύει τη θέση του Βελγίου στην αντίθεση απέναντι στο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διοχετεύσει 210 δισ. ευρώ από τα παγωμένα κρατικά περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας στην Ουκρανία, σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο που αποκαλύπτεται. Κατά το EURACTIV, μαζί της συνδέονται Βουλγαρία και Μάλτα.

Η παρέμβαση της Ρώμης, τρίτης σε πληθυσμό και ψήφους χώρας της ΕΕ, λιγότερο από μία εβδομάδα πριν από μια κρίσιμη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, υπονομεύει τις ελπίδες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επίτευξη συμφωνίας επί του σχεδίου.

Η Επιτροπή ασκεί πιέσεις ώστε τα κράτη-μέλη να καταλήξουν σε συμφωνία στη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 18-19 Δεκεμβρίου, ώστε να απελευθερωθούν τα δισεκατομμύρια των ρωσικών αποθεμάτων που διατηρούνται στην τράπεζα Euroclear στο Βέλγιο προς ενίσχυση της δοκιμαζόμενης ουκρανικής οικονομίας.

Η κυβέρνηση του Βελγίου προβάλει αντιρρήσεις λόγω φόβων ότι θα κληθεί να επιστρέψει ολόκληρο το ποσό αν η Ρωσία το διεκδικήσει ξανά, αλλά μέχρι τώρα δεν είχε ισχυρό σύμμαχο ενόψει της συνόδου του Δεκεμβρίου.

Νέα συμμαχία με Ιταλία, Μάλτα και Βουλγαρία

Πλέον, η Ιταλία ανατρέπει τις διπλωματικές ισορροπίες, έχοντας συντάξει κοινό έγγραφο με το Βέλγιο, τη Μάλτα και τη Βουλγαρία, καλώντας την Επιτροπή να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις αντί της χρήσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια.

Οι τέσσερις χώρες δηλώνουν ότι «προσκαλούν την Επιτροπή και το Συμβούλιο να συνεχίσουν την αναζήτηση και συζήτηση εναλλακτικών επιλογών, σύμφωνων με το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, με προβλέψιμες παραμέτρους και σημαντικά μικρότερο ρίσκο, ώστε να καλυφθούν οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας, βάσει ενός ευρωπαϊκού δανειακού μηχανισμού ή μεταβατικών λύσεων».

Αναφέρονται δηλαδή σε ένα «Σχέδιο Β», που προβλέπει έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια.

Ωστόσο, αυτή η ιδέα αντιμετωπίζει τα δικά της εμπόδια. Οι επικριτές τονίζουν ότι θα επιβαρύνει περαιτέρω το ήδη υψηλό δημόσιο χρέος χωρών όπως η Ιταλία και η Γαλλία, ενώ απαιτεί ομοφωνία — κάτι που επιτρέπει στον φιλορωσικό πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, να ασκήσει βέτο.

Εσωτερικές διαιρέσεις και πολιτικές συνέπειες

Παρά το γεγονός ότι ακόμη κι αν προστεθούν η Ουγγαρία και η Σλοβακία στο μπλοκ των τεσσάρων χωρών δεν σχηματίζεται μειοψηφία που να μπλοκάρει την απόφαση, η δημόσια διαφωνία τους αποδυναμώνει τις ελπίδες της Επιτροπής για πολιτική συμφωνία την επόμενη εβδομάδα.

Αν και η δεξιά πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι έχει στηρίξει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ο κυβερνητικός συνασπισμός εμφανίζεται διχασμένος ως προς τη στήριξη προς την Ουκρανία.

Ο ακροδεξιός αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι, έχει υιοθετήσει φιλορωσική στάση και υποστηρίζει το σχέδιο του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Σκεπτικισμός για τις έκτακτες εξουσίες της Κομισιόν

Προχωρώντας σε περαιτέρω κριτική, οι τέσσερις χώρες εκφράζουν σκεπτικισμό σχετικά με το ενδεχόμενο η Επιτροπή να αξιοποιήσει έκτακτες εξουσίες ώστε να αλλάξει τους κανόνες των κυρώσεων και να διατηρήσει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία παγωμένα μακροπρόθεσμα.

Παρότι ψήφισαν υπέρ αυτής της κίνησης για χάρη της ενότητας στην ΕΕ, επισημαίνουν ότι διατηρούν επιφυλάξεις ως προς το επόμενο βήμα — δηλαδή τη χρήση των ίδιων των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

“Αυτή η ψήφος δεν προδικάζει σε καμία περίπτωση την απόφαση σχετικά με τη δυνητική χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Η τελική απόφαση πρέπει να ληφθεί σε επίπεδο αρχηγών κρατών”, ανέφεραν οι τέσσερις χώρες.

Ο νομικός μηχανισμός για μακροχρόνιο πάγωμα έχει στόχο να μειώσει τον κίνδυνο χώρες φιλικές προς το Κρεμλίνο στην Ευρώπη — όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία — να επιστρέψουν τα χρήματα στη Ρωσία.

Aξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι αυτή η λύση περιορίζει τις πιθανότητες του Κρεμλίνου να ανακτήσει τα περιουσιακά του στοιχεία μέσω μιας ειρηνευτικής συμφωνίας μετά τον πόλεμο — ενισχύοντας έτσι το ξεχωριστό σχέδιο της ΕΕ για αξιοποίηση αυτών των χρημάτων.

Ωστόσο, οι τέσσερις χώρες τόνισαν ότι αυτή η νομική πρόβλεψη «ενέχει πολύ σοβαρές νομικές, οικονομικές, διαδικαστικές και θεσμικές συνέπειες που μπορεί να ξεπεράσουν κατά πολύ τη συγκεκριμένη υπόθεση».

FT: Το κείμενο για ένταξη της Ουκρανίας

Οι Financial Times ανέφεραν ότι η εκδοχή μιας ειρηνευτικής πρότασης που υπέβαλαν Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον περιλαμβάνει μια ρήτρα που ορίζει ότι η Ουκρανία πρέπει να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως την 1η Ιανουαρίου 2027.

Λεπτομέρειες: Το σχέδιο είναι μια αναθεωρημένη έκδοση των προτάσεων της κυβέρνησης Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου. Το τελευταίο προσχέδιο δημοσιεύθηκε καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ εντείνει την πίεση στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να συμφωνήσει σε μια «ειρηνευτική συμφωνία».

«Η ένταξη [της Ουκρανίας] στην ΕΕ έως την 1η Ιανουαρίου 2027 ορίζεται στο τελευταίο προσχέδιο ειρηνευτικής πρότασης που έχουν παρουσιάσει στην Ουάσιγκτον Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι» , γράφουν οι Financial Times, επικαλούμενοι άτομα που γνωρίζουν το έγγραφο, χωρίς να διευκρινίζουν ποιοι ευρωπαϊκοί παράγοντες υποστηρίζουν μια τέτοια ριζικά επιταχυνόμενη ένταξη.

Αξιωματούχοι που υποστηρίζουν τις φιλοδοξίες της Ουκρανίας για ένταξη στην ΕΕ έχουν δηλώσει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατανοεί πλέον ότι δεν πρέπει να εκτροχιάσει την ειρηνευτική διαδικασία επιχειρηματολογώντας κατά της ταχείας ένταξης του Κιέβου. Εν τω μεταξύ, η Ουκρανία δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει ούτε ένα από τα 36 κεφάλαια των ενταξιακών συνομιλιών της με την ΕΕ και ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα θα ανέτρεπε την «αξιοκρατική» προσέγγιση της Ένωσης για την εισδοχή νέων μελών.

Άτομα που γνωρίζουν το ειρηνευτικό σχέδιο έχουν δηλώσει ότι θα αναγκάσει τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν ολόκληρη τη διαδικασία διεύρυνσης, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων όπως το πότε τα νέα μέλη θα αποκτήσουν πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ και δικαίωμα ψήφου.

Η υποστήριξη των ΗΠΑ στο σχέδιο θα σήμαινε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να αναγκάσει τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος μέχρι στιγμής έχει μπλοκάρει την ενταξιακή διαδικασία της Ουκρανίας, να άρει το βέτο του.

Τα κείμενα, τα οποία συζητούνται αυτή τη στιγμή από τους πρέσβεις της ΕΕ, έρχονται εν μέσω φρενήρων προσπαθειών της ΕΕ να πείσει το Βέλγιο να υποστηρίξει το λεγόμενο « δάνειο επανορθώσεων » ενόψει της κρίσιμης συνόδου κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες την επόμενη εβδομάδα.

Το Euroclear, ένα αποθετήριο τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες, φιλοξενεί τη συντριπτική πλειοψηφία των 210 δισεκατομμυρίων ευρώ σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία που θα αξιοποιηθούν για την υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας του Κιέβου, καθιστώντας το Βέλγιο βασικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις της ΕΕ.

Σε μια σειρά από τροπολογίες στην νομική πρόταση της Επιτροπής, η οποία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στους πρέσβεις της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα, το Βέλγιο σημειώνει ότι οι εγγυήσεις πρέπει να είναι «ανεξάρτητες και αυτόνομες, ώστε να παραμένουν σε ισχύ ακόμη και αν το δάνειο θεωρηθεί άκυρο».

Άλλες βασικές απαιτήσεις του Βελγίου περιλαμβάνουν την κάλυψη από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ πιθανών νομικών εξόδων που θα ασκήσει η Μόσχα εναντίον οποιουδήποτε κράτους μέλους, τη μη σύναψη νέων επενδυτικών συνθηκών με τη Ρωσία από τις πρωτεύουσες της ΕΕ και την κατάργηση τυχόν υφιστάμενων, καθώς και πολλά άλλα μέτρα για την προστασία του Βελγίου από πιθανά αντίποινα από τη Μόσχα.

Το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο συνήψαν διμερή επενδυτική συνθήκη με την τότε ΕΣΣΔ το 1989, η οποία δεν έχει ποτέ καταγγελθεί μέχρι σήμερα.

Ο Βέλγος πρωθυπουργός Ντε Βέβερ αντιτίθεται στις προσπάθειες της ΕΕ να παγώσει επ’ αόριστον ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Οικονομία

Ο Βέλγος πρωθυπουργός Ντε Βέβερ αντιτίθεται στις προσπάθειες της ΕΕ να παγώσει επ’ αόριστον ρωσικά περιουσιακά στοιχεία

Επιπλέον, απαιτεί η ίδια η Euroclear «να μην φέρει ευθύνη» για την παροχή του δανείου αποζημιώσεων και ότι «τα διευθυντές της φέρουν ευθύνη μόνο σε περίπτωση βαριάς αμέλειας».

Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει αγωγή κατά της Euroclear σε δικαστήριο της Μόσχας νωρίτερα την Παρασκευή.

Το Βέλγιο έχει επανειλημμένα επικρίνει την Επιτροπή για τη συνέχιση της εφαρμογής του δανειακού προγράμματος και έχει προτρέψει άλλες χώρες της ΕΕ να υποστηρίξουν την έκδοση κοινού χρέους. Ωστόσο, αυτή η τελευταία επιλογή μπλοκάρεται επί του παρόντος από την Ουγγαρία , η οποία επίσης αντιτίθεται σθεναρά στο δανειακό πρόγραμμα.

Ενώ το Βέλγιο έχει επανειλημμένα κατηγορηθεί ότι παρεμποδίζει τις προσπάθειες της ΕΕ να εφαρμόσει το δάνειο, οι τροποποιήσεις θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν ότι το Βέλγιο πράγματι ασχολείται με το ζήτημα.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ:

Όταν έφτασε το γεύμα με τις γαρίδες, ήταν πια φανερό πως κάτι είχε πάει στραβά στη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ηγέτες της ΕΕ είχαν συγκεντρωθεί στις 23 Οκτωβρίου στις βροχερές Βρυξέλλες για να καλωσορίσουν τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με μια πολυπόθητη βοήθεια: ένα τεράστιο δάνειο ύψους περίπου 140 δισεκατομμυρίων ευρώ, εγγυημένο από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα σε βελγική τράπεζα. Το ποσό αυτό θα επαρκούσε για να κρατήσει την Ουκρανία στη μάχη κατά των ρωσικών δυνάμεων για τουλάχιστον δύο χρόνια.

Οι διάφοροι πρωθυπουργοί και πρόεδροι θεωρούσαν το σχέδιο δεδομένο, συζητώντας ήδη πώς θα διατεθούν τα χρήματα. Η Γαλλία ζητούσε οι αγορές όπλων να γίνουν από ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ενώ η Φινλανδία και άλλοι επέμεναν ο Ζελένσκι να έχει ελευθερία κινήσεων. Όμως, όταν το γεύμα διακόπηκε χωρίς συμφωνία για τα ρωσικά κεφάλαια, έγινε σαφές ότι το μικρό Βέλγιο, χώρα 12 εκατομμυρίων, δεν θα επέτρεπε την υλοποίηση του σχεδίου.

Το τελειωτικό “όχι” ήρθε από τον Bart De Wever. Ο 54χρονος Βέλγος πρωθυπουργός, γνωστός για τις εκκεντρικότητές του και το χιούμορ του, αυτή τη φορά εμφανίστηκε απολύτως σοβαρός. Προειδοποίησε τους ομολόγους του ότι ο κίνδυνος ρωσικών αντιποίνων λόγω δήμευσης κρατικών περιουσιακών στοιχείων είναι τεράστιος. Αν η Μόσχα δικαιωθεί σε πιθανή προσφυγή κατά του Βελγίου ή της Euroclear —της βελγικής θεματοφυλακής που διακρατά τα κεφάλαια— τότε μόνοι τους θα έπρεπε να επιστρέψουν όλο το ποσό. «Αυτό είναι εντελώς παράλογο», είπε χαρακτηριστικά.

Καθώς η μέρα προχωρούσε και περνούσε και το δείπνο, ο De Wever απαιτούσε να ξαναγραφούν επανειλημμένα τα τελικά συμπεράσματα της συνόδου ώστε να διαγραφεί κάθε αναφορά στη χρήση των ρωσικών κεφαλαίων υπέρ της Ουκρανίας.

Κρίσιμη στιγμή για τη συμμαχία υπέρ της Ουκρανίας

Το βελγικό “μπλόκο” αποδυνάμωσε την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία σε μια κρίσιμη συγκυρία. Μια άμεση συμφωνία τον Οκτώβριο θα έστελνε ισχυρό μήνυμα στον Βλαντίμιρ Πούτιν, επιβεβαιώνοντας τη μακροπρόθεσμη ισχύ της Ουκρανίας και τη δέσμευση της Ευρώπης στην αυτοάμυνα.

Αντί αυτού, οι διαιρέσεις αποδυνάμωσαν τόσο τον Ζελένσκι όσο και την Ευρώπη, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ, κυνηγώντας ακόμη το Νόμπελ Ειρήνης, αναζωπύρωνε την ιδέα ειρηνευτικών συνομιλιών με συμμάχους του Πούτιν.

Η κατάσταση παραμένει στάσιμη στις Βρυξέλλες, ενώ ο πόλεμος πλησιάζει καθοριστική καμπή: η Ουκρανία βρίσκεται κοντά στον οικονομικό γκρεμό, ο Τραμπ πιέζει τον Ζελένσκι να δεχτεί συμφωνία που ευνοεί τη Ρωσία — προκαλώντας ανησυχία στην Ευρώπη — και ο De Wever επιμένει στο “όχι”. «Οι Ρώσοι πρέπει να διασκεδάζουν αφάνταστα», σχολίασε Ευρωπαίος αξιωματούχος κοντά στις διαπραγματεύσεις.

Οι ηγέτες της ΕΕ εξακολουθούν να ελπίζουν σε μια τελική λύση πριν την επόμενη σύνοδο στις 18 Δεκεμβρίου, ώστε να αποφευχθεί η οικονομική κατάρρευση της Ουκρανίας. Όμως το μεγάλο ερώτημα παραμένει: μπορούν η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να μεταπείσουν τον De Wever;

Αδιέξοδο και πολιτικές αντιπαραθέσεις στις Βρυξέλλες

Μέχρι στιγμής οι ενδείξεις είναι αρνητικές. «Δεν έχω πειστεί ακόμη», δήλωσε ο De Wever σε τηλεοπτική του παρέμβαση όταν η Κομισιόν δημοσιοποίησε τα πρώτα νομικά κείμενα. «Δεν θα πάρουμε τέτοιο ρίσκο εκατοντάδων δισεκατομμυρίων στις πλάτες των Βέλγων — ούτε σήμερα, ούτε αύριο, ποτέ.»

Πάνω από 20 αξιωματούχοι και διπλωμάτες περιγράφουν στο POLITICO πως οι ευρωπαϊκές προσπάθειες χρηματοδότησης της ουκρανικής άμυνας οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο λόγω πολιτικών δυσλειτουργιών και συγκρούσεων προσωπικοτήτων. Οι συνέπειες για την Ευρώπη θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά σοβαρές καθώς ο Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία ειρήνης στα μέτρα του Πούτιν.

Σύμφωνα με συμμετέχοντες στις διαβουλεύσεις, τα προβλήματα ξεκίνησαν όταν εντάθηκαν οι σχέσεις μεταξύ De Wever και του νέου Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Ο De Wever, εθνικιστής Φλαμανδός που ανέλαβε πρωθυπουργός μόλις τον Φεβρουάριο μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις — μια συνηθισμένη κατάσταση στο βελγικό πολιτικό σκηνικό — βρέθηκε απέναντι στον Merz, που εξελέγη τρεις εβδομάδες αργότερα ως επικεφαλής της ισχυρότερης οικονομίας της Ευρώπης.

Όπως και ο De Wever, έτσι και ο Merz έχει τη φήμη του παρορμητικού ηγέτη. Τη βραδιά της εκλογής του κάλεσε την Ευρώπη σε πλήρη «ανεξαρτησία» από τις ΗΠΑ και προειδοποίησε το ΝΑΤΟ ότι ίσως σύντομα ανήκει στο παρελθόν.

Διαφωνίες για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια

Τον Σεπτέμβριο, ο Merz προχώρησε ακόμη περισσότερο, ζητώντας ανοιχτά να αξιοποιηθούν τα δεσμευμένα ρωσικά κεφάλαια προς όφελος της Ουκρανίας. Αυτή η στάση φαίνεται πως ανησύχησε το Βέλγιο που εκείνη την περίοδο διαπραγματευόταν παρασκηνιακά με στελέχη της ΕΕ για τις ανησυχίες του.

Αρκετοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι ο Merz έδρασε μονομερώς δημοσιοποιώντας τόσο νωρίς τη θέση του — πριν καν εξασφαλιστεί η συναίνεση του De Wever.

Pέντε ημέρες αργότερα, η φον ντερ Λάιεν μίλησε δημόσια για το θέμα, προσπαθώντας όμως να καθησυχάσει όσους είχαν ενστάσεις: «Δεν πρόκειται για κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων». Σύμφωνα με την ίδια, τα κεφάλαια θα αποτελούσαν προκαταβολή πολεμικών αποζημιώσεων που έτσι κι αλλιώς οφείλει η Μόσχα. Τα χρήματα θα επιστρέφονταν στη Ρωσία μόνο αν το Κρεμλίνο αποζημίωνε πρώτα την Ουκρανία για τις καταστροφές.

Η ιδέα κέρδισε γρήγορα έδαφος. «Είναι σημαντικό να προχωρήσουμε γιατί αφορά τόσο τις χρηματοδοτικές όσο και τις στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας — αλλά είναι επίσης ζήτημα ηθικής: πρέπει η Ρωσία να πληρώσει για τις ζημιές που προκάλεσε», δήλωσε στο POLITICO η υπουργός ευρωπαϊκών υποθέσεων της Σουηδίας Τζέσικα Ρόζενκραντζ.

Kρυφές εντάσεις εντός Βελγίου

Συνήθως τα βασικά σημεία μιας συνόδου κορυφής έχουν ήδη συμφωνηθεί πριν οι ηγέτες πατήσουν το πόδι τους στο εμβληματικό κτίριο Europa των Βρυξελλών. Οι πρέσβεις των 27 κρατών-μελών διαμορφώνουν επί εβδομάδες τη διατύπωση των τελικών αποφάσεων.

Πριν τη σύνοδο του Οκτωβρίου, ο πρέσβης του Βελγίου στην ΕΕ Pieter Moors, καθησύχαζε τους συναδέλφους του ότι δεν υπάρχει πρόβλημα σχετικά με τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια. Ωστόσο, σύμφωνα με τέσσερις αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διαδικασίες, ο Moors δεν είχε άμεση επικοινωνία με τον De Wever — και όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν αποκλειστικά από τον πρωθυπουργό.

Έτσι κανείς στην ευρωπαϊκή γραφειοκρατία δεν είχε αντιληφθεί πόσο ανένδοτος ήταν πραγματικά ο De Wever μέχρι που εμφανίστηκε στη σύνοδο με εμφανή εκνευρισμό.

Ο Moors χαίρει εκτίμησης τόσο μεταξύ των συναδέλφων όσο και στην κυβέρνηση. Ωστόσο, είχε υπάρξει διευθυντής γραφείου στον προκάτοχο του De Wever,Aλεξάντερ Ντε Κρόο, και προέρχεται από κόμμα που σήμερα βρίσκεται στην αντιπολίτευση — γεγονός που συχνά δημιουργεί “τρύπες” στην ενημέρωση σε τέτοιες πολιτικές συγκρούσεις.

Bελγικές ανησυχίες – εσωτερικές ισορροπίες και εξωτερικοί κίνδυνοι

Mια άλλη παράμετρος ήταν η πολιτική δυσλειτουργία στο ίδιο το Βέλγιο. Όπως δήλωσε ο ίδιος ο De Wever εισερχόμενος στη σύνοδο: «Διαπραγματεύομαι εδώ και εβδομάδες για να βρω 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Το σενάριο να πρέπει να επιστρέψουμε πάνω από δέκα φορές αυτό το ποσό στη Ρωσία είναι αδιανόητο».

Kαθώς η σύνοδος ολοκληρώθηκε χωρίς συγκεκριμένη συμφωνία παρά μόνο γενικές δεσμεύσεις για επανεξέταση της χρηματοδότησης προς την Ουκρανία, πολλοί αξιωματούχοι αναρωτιούνταν τι πήγε λάθος.

Tο ζήτημα των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων απασχολεί τους συμμάχους της Ουκρανίας ήδη από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2022. Πλέον όμως δεν ενδιαφέρονται μόνο οι Ευρωπαίοι για αυτά τα κεφάλαια.

Aμερικανικές πιέσεις – διεθνείς επιπτώσεις

Aμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερώσει παρασκηνιακά τις Βρυξέλλες ότι έχουν τα δικά τους σχέδια για τα κεφάλαια αυτά. Όταν ο ειδικός απεσταλμένος κυρώσεων της ΕΕ Nτέιβιντ O’Σάλιβαν επισκέφθηκε την Ουάσιγκτον το καλοκαίρι, Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν πως θέλουν τα χρήματα να επιστραφούν στη Ρωσία μόλις υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία.

Kαθώς ο Τραμπ πιέζει ολοένα περισσότερο για πλήρη συνθήκη ειρήνης μεταξύ Κιέβου και Μόσχας, το αρχικό αμερικανικό σχέδιο προέβλεπε αποδέσμευση των κεφαλαίων υπέρ κοινής ανοικοδόμησης υπό αμερικανική επίβλεψη — με τις ΗΠΑ να λαμβάνουν το 50% των κερδών. Η ιδέα αυτή εξόργισε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες· ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος μάλιστα πρότεινε ειρωνικά στον απεσταλμένο Τραμπ Στιβ Γουίτκοφ «να επισκεφθεί ψυχίατρο».

Eπιφυλάξεις ΕΕ – αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις

Aρκετές κυβερνήσεις κατανοούν τους φόβους του De Wever. Η πιθανότητα πανάκριβης δικαστικής προσφυγής τρομάζει κάθε κυβέρνηση· επιπλέον, ο De Wever ανησυχεί μήπως πληγεί συνολικά η εμπιστοσύνη στο ευρώ αν οι επενδυτές θεωρήσουν ότι δεν είναι ασφαλές να διατηρούν κεφάλαια σε ευρωπαϊκές τράπεζες μετά από μια τέτοια ενέργεια κατά της Euroclear.

Tον τελευταίο καιρό στελέχη όπως ο επικεφαλής συνεργάτης της φον ντερ Λάιεν Björn Seibert αναζητούν τρόπους κατανόησης των βελγικών αντιρρήσεων· συζητήσεις γίνονται συνεχώς μεταξύ πρέσβεων αλλά και με στελέχη της Επιτροπής. Παράλληλα όμως αυξάνεται η δυσφορία τόσο προς τον De Wever όσο και προς τη φον ντερ Λάιεν επειδή καθυστέρησε τη δημοσίευση των κρίσιμων νομικών κειμένων που απαιτούνται για την υλοποίηση ή απόρριψη του σχεδίου.

“Έχουμε χάσει πολύτιμο χρόνο”, δήλωσε στο POLITICO o γενικός γραμματέας του υπουργείου Εξωτερικών Εσθονίας Tζόναταν Βσεβίοφ. “Η μόνη αρμόδια να παρουσιάσει πρόταση είναι η πρόεδρος της Επιτροπής”. Προσθέτει μάλιστα πως θα ήταν καλύτερο τα σχετικά κείμενα να είχαν δοθεί νωρίτερα αντί για αυτή την εβδομάδα.

Nέα σενάρια – αναζητώντας λύση πριν τον Δεκέμβριο

“Έχουμε όλοι ευθύνη” λέει άλλος διπλωμάτης· ακόμη κι οι ίδιοι οι Βέλγοι ζητούσαν πλέον επίμονα τη δημοσίευση των σχεδίων τις τελευταίες εβδομάδες. Ένας άλλος αξιωματούχος σημειώνει πως όλοι πρέπει να χαμηλώσουν τους τόνους κι ότι o De Wever πρέπει “να κατέβει απ’ το βάθρο”. Άλλος διπλωμάτης είπε πως “δεν γίνεται όλες οι επιθυμίες των Βέλγων να γίνουν δεκτές”.

Iδιαίτερα ανήσυχος εμφανίζεται ο Merz· φοβάται πως τελικά οι Γερμανοί φορολογούμενοι θα κληθούν να καλύψουν το κόστος αν δεν προχωρήσει το σχέδιο αξιοποίησης των παγωμένων κεφαλαίων. “Η ανάγκη γίνεται ολοένα πιο πιεστική”, είπε στους δημοσιογράφους· “Η Ουκρανία χρειάζεται στήριξη – οι ρωσικές επιθέσεις εντείνονται – ήδη έχουμε μπει στον χειμώνα”.

Eναλλακτικές λύσεις & νέα εμπόδια στην πορεία

Kατά τον έναν διπλωμάτη o De Wever εξακολουθεί “να παρακαλεί” για άλλες επιλογές στο τραπέζι. Οι δύο βασικές εναλλακτικές είναι: είτε κάθε κυβέρνηση ξεχωριστά να διαθέσει νέα κονδύλια προς το Κίεβο (πιθανότητα που θεωρείται μη ρεαλιστική λόγω δημοσιονομικής στενότητας), είτε κοινός δανεισμός σε επίπεδο ΕΕ (λύση που δεν αρέσει στις πιο φειδωλές χώρες καθώς αυξάνει μακροπρόθεσμα το χρέος).

Kάποιος συνδυασμός αυτών ίσως καταστεί αναπόφευκτος ειδικά αν δεν υλοποιηθεί εγκαίρως το σχέδιο αποζημιώσεων – σε αυτή την περίπτωση θα απαιτηθεί έκτακτο “bridging loan” ως plan B.

Mε επιστολή προς τη φον ντερ Λάιεν στις 27 Νοεμβρίου, o De Wever τόνισε εκ νέου ότι θεωρεί “θεμελιωδώς λανθασμένο” το σχέδιο αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών πόρων ως βάση χορήγησης δανείου στην Ουκρανία.
«Αναγνωρίζω πλήρως την ανάγκη συνέχισης οικονομικής στήριξης προς την Ουκρανία», έγραψε· «Όμως υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι ώστε πραγματικά να συμβάλουμε έμπρακτα – όταν μιλούμε για ‘skin in the game’, πρέπει όντως εμείς πρώτοι να είμαστε διατεθειμένοι να ‘ποντάρουμε’».

Aπειλές ασφάλειας & ουγγρικός παράγοντας αυξάνουν τους κινδύνους

“Ποιος συμβούλεψε τον πρωθυπουργό να στείλει τέτοια επιστολή;” διερωτήθηκε διπλωμάτης — δείγμα δυσαρέσκειας έναντι του De Wever.
Παρά τη δυσαρέσκεια πολλών εταίρων όμως, o De Wever έχει ισχυρή υποστήριξη εντός κυβέρνησης αλλά κι από την ίδια τη Euroclear που απέστειλε αυστηρές προειδοποιήσεις απευθείας στο γραφείο του πρωθυπουργού παρακάμπτοντας το υπουργείο Οικονομικών.

Kάποιοι φοβούνται επίσης απειλή κατά φυσικής ασφάλειας: πρόσφατα άγνωστα drones διέκοψαν πτήσεις στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών ενώ εντοπίστηκαν πάνω από στρατιωτικές βάσεις — υπάρχουν υποψίες κατασκοπείας υπέρ Μόσχας.
H εκτίμηση είναι πως τέτοιες ενέργειες αποτελούν μέρος υβριδικού πολέμου κι ότι τυχόν έγκριση από πλευράς Βελγίου θα αύξανε τους κινδύνους αντιποίνων από τον Πούτιν προσωπικά.

Eπιπλέον εμπόδια: O Oύγγρος παράγοντας & θεσμικές δυσκολίες

Mια ακόμη μεγάλη δυσκολία παραμένει: H συμφωνία όλων των κρατών-μελών (και ειδικά του φίλου του Πούτιν,Bίκτορ Όρμπαν) απαιτείται κάθε έξι μήνες ώστε τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία να συνεχίζουν να παραμένουν δεσμευμένα.
Aν αλλάξει στάση η Oυγγαρία ξαφνικά μπορεί η Ρωσία να ξαναδιεκδικήσει άμεσα τα χρήματα – εξέλιξη καταστρεπτική κυρίως για το ίδιο το Βέλγιο ως χώρα θεματοφυλακής.

Tελικά ίσως ούτε οι καλύτεροι δικηγόροι της Κομισιόν μπορέσουν ποτέ πραγματικά να βρουν ασφαλή λύση που θα παρακάμπτει ουγγρικό βέτο αλλά κι αντίποινα Μόσχας χωρίς σημαντικό κόστος για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Kαθώς πλησιάζει η κρίσιμη σύνοδος κορυφής στις 18 Δεκεμβρίου,
οι πιέσεις εντείνονται στα ευρωπαϊκά επιτελεία.
“Δεν είναι ζήτημα λογιστικής”, λέει o Βσεβίοφ.
“Προετοιμάζουμε μία από τις σημαντικότερες συνόδους κορυφής στην ιστορία … προσπαθούμε ώστε η Ευρώπη πράγματι να έχει λόγο εκεί όπου γράφεται ιστορία.”

Tο μεγάλο ερώτημα – μπορεί η ΕΕ να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων;

Aπομένει ένα βασικό ερώτημα:
Mπορεί μία ένωση27 διαφορετικών χωρών–μελών , γεμάτων πολιτικές αντιπαραθέσεις κι εσωτερικές δυσκολίες, να σταθεί πραγματικά ενωμένη όταν έρθει η ώρα;

Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ένας διπλωμάτης: «Όλα είναι ανοιχτά».