Σπύρος Σιδέρης

Η ιρακινή πρωτεύουσα δεν είναι απλώς μια πόλη που παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις στην περιοχή. Τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε έναν χώρο όπου τέμνονται τα συμφέροντα της Τεχεράνης, της Ουάσιγκτον, του Ισραήλ, αλλά και μιας σειράς τοπικών και παρακρατικών δρώντων που λειτουργούν στο ενδιάμεσο.

Έτσι, ενώ ο δημόσιος λόγος επικεντρώνεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις εντός ή γύρω από το ιρανικό έδαφος, η πραγματική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη: ο πόλεμος επεκτείνεται και αναπαράγεται σε ένα δευτερεύον αλλά στρατηγικά κρίσιμο πεδίο, εκεί όπου οι ισορροπίες είναι πιο εύθραυστες και οι διαχωριστικές γραμμές πολύ λιγότερο καθαρές.

Η Βαγδάτη ως εναλλακτικό κέντρο επιχειρήσεων

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Βαγδάτη φαίνεται να αποκτά έναν νέο ρόλο: όχι μόνο ως περιφερειακός σταθμός συνεννόησης και επιρροής, αλλά και ως πιθανός επιχειρησιακός κόμβος για την ιρανική στρατηγική. Οι πληροφορίες που κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η Τεχεράνη, υπό την πίεση των εξελίξεων και των πληγμάτων που δέχθηκε, αναζήτησε εναλλακτικούς χώρους για την οργάνωση επιχειρήσεων, τη διατήρηση επαφών και τη διαχείριση δικτύων φιλικών δυνάμεων στην περιοχή.

Η επιλογή του Ιράκ και ειδικότερα της Βαγδάτης δεν είναι τυχαία. Το Ιράν διαθέτει εκεί βαθιά ερείσματα, όχι μόνο μέσω πολιτικών συμμάχων, αλλά και μέσω παραστρατιωτικών σχηματισμών, δικτύων ασφαλείας και ένοπλων ομάδων που κινούνται στο όριο μεταξύ κρατικής νομιμότητας και αυτόνομης ισχύος. Αυτή η πραγματικότητα επιτρέπει στην Τεχεράνη να δρα σε ένα περιβάλλον που δεν της είναι ξένο, να διατηρεί ανοικτούς διαύλους συντονισμού και, εφόσον απαιτηθεί, να μεταφέρει μέρος της αναμέτρησης εκτός του άμεσου ιρανικού θεάτρου.

Ο πόλεμος των δικτύων και όχι των συνόρων

Η πιο ουσιαστική μεταβολή που καταγράφεται στη σημερινή φάση της κρίσης είναι ότι ο πόλεμος δεν διεξάγεται πλέον αποκλειστικά ανάμεσα σε κράτη με καθορισμένα σύνορα, σαφείς διοικήσεις και ευδιάκριτες ζώνες ευθύνης. Διεξάγεται ολοένα περισσότερο μέσω δικτύων, πληρεξούσιων σχηματισμών, παραστρατιωτικών μηχανισμών και ένοπλων οργανώσεων που λειτουργούν ως προέκταση κρατικής ισχύος, χωρίς να φέρουν πάντοτε την επίσημη υπογραφή του κράτους που τις καθοδηγεί.

Στο ιρακινό έδαφος αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές. Οι επιθέσεις με drones, οι στοχευμένες επιχειρήσεις κατά αμερικανικών στόχων ή συμφερόντων και η κινητικότητα ένοπλων οργανώσεων που συνδέονται πολιτικά ή επιχειρησιακά με το Ιράν συνθέτουν ένα περιβάλλον ασύμμετρου πολέμου. Πρόκειται για μια μορφή αναμέτρησης στην οποία η ευθύνη παραμένει συχνά σκόπιμα θολή και η διάκριση ανάμεσα στο τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη.

Αυτό είναι και το πιο επικίνδυνο στοιχείο. Όταν ο πόλεμος διεξάγεται μέσα από τέτοια σχήματα, οι δυνατότητες αποκλιμάκωσης περιορίζονται, καθώς κανείς δεν ελέγχει απολύτως το σύνολο του πεδίου. Το αποτέλεσμα είναι μια κατάσταση μόνιμης αστάθειας, στην οποία η Βαγδάτη μετατρέπεται όχι απλώς σε τόπο παρακολούθησης των εξελίξεων, αλλά σε ενεργό χώρο παραγωγής τους.

Το Ιράκ ανάμεσα σε δύο πιέσεις

Το ίδιο το Ιράκ βρίσκεται σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση. Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες και να αποφύγει μια κατά μέτωπο σύγκρουση που θα έθετε σε κίνδυνο τη διεθνή του στήριξη. Από την άλλη, καλείται να διαχειριστεί στο εσωτερικό του την παρουσία και την επιρροή φιλοϊρανικών οργανώσεων που διαθέτουν πραγματική ισχύ, πολιτική κάλυψη και βαθιά κοινωνικά ή στρατιωτικά ερείσματα.

Αυτή η διπλή πίεση περιορίζει δραστικά την ελευθερία κινήσεων της κυβέρνησης στη Βαγδάτη. Το ιρακινό κράτος εμφανίζεται συχνά ως ένας μηχανισμός που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικά στρατόπεδα, χωρίς όμως να διαθέτει την απόλυτη δυνατότητα επιβολής της βούλησής του. Αυτό είναι που καθιστά το Ιράκ όχι απλώς ευάλωτο, αλλά έναν πραγματικό αδύναμο κρίκο της περιφερειακής εξίσωσης.

Η εικόνα αυτή ενισχύει την αίσθηση ότι η χώρα λειτουργεί ως γεωπολιτική ενδιάμεση ζώνη, ως χώρος όπου συγκρούονται βούληση, επιρροή και στρατηγικές επιδιώξεις τρίτων δυνάμεων. Με αυτή την έννοια, η Βαγδάτη μετατρέπεται σε κάτι πολύ περισσότερο από μια πρωτεύουσα υπό πίεση: γίνεται ένα ρήγμα μέσα στον ίδιο τον περιφερειακό συσχετισμό.

Η κλιμάκωση που δεν καταγράφεται πάντα στον χάρτη

Η κλιμάκωση που παρατηρείται τις τελευταίες ημέρες αποδεικνύει ότι αυτή η διάσταση του πολέμου δεν είναι θεωρητική. Οι επιθέσεις σε στόχους ασφαλείας, οι επιχειρήσεις κατά εγκαταστάσεων που σχετίζονται με υπηρεσίες πληροφοριών και η αυξανόμενη ένταση γύρω από αμερικανικές παρουσίες στο ιρακινό έδαφος δείχνουν ότι το μέτωπο έχει ήδη διευρυνθεί. Δεν πρόκειται ακόμη για έναν ανοιχτό περιφερειακό πόλεμο με την κλασική έννοια, αλλά για μια διαδικασία σταδιακής διάχυσης της σύγκρουσης.

Αυτή η διάχυση αποτυπώνεται και στη μεταβολή της καθημερινότητας μέσα στην ίδια τη Βαγδάτη. Τα αυξημένα μέτρα ασφαλείας, οι αποκλεισμοί περιοχών, η κινητικότητα δυνάμεων ασφαλείας και η αίσθηση ότι η πόλη βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση επιτήρησης αποτελούν ενδείξεις ότι το παρασκήνιο έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει το προσκήνιο. Η Βαγδάτη, με άλλα λόγια, δεν είναι απλώς τόπος διέλευσης μηνυμάτων και σχεδίων. Είναι ήδη μέρος της ενεργού γεωγραφίας του πολέμου.

Η στρατηγική της Τεχεράνης: μεταφορά, διάχυση, επιβίωση

Πίσω από αυτή τη μεθοδολογία διακρίνεται μια ευρύτερη ιρανική λογική. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι σε μια αμιγώς συμβατική σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ανώτερη στρατιωτική ισχύ. Αυτό που επιδιώκει, λοιπόν, δεν είναι να απαντήσει συμμετρικά, αλλά να διασπάσει το πεδίο, να δημιουργήσει πολλαπλά μέτωπα πίεσης και να καταστήσει τη σύγκρουση πιο ακριβή, πιο σύνθετη και πιο δύσκολα ελέγξιμη για τους αντιπάλους της.

Η παρουσία και η επιρροή της στο Ιράκ εξυπηρετούν ακριβώς αυτή τη στρατηγική. Της επιτρέπουν να διατηρεί επιχειρησιακή συνέχεια, να μην περιορίζεται γεωγραφικά και να μεταφέρει μέρος της αναμέτρησης σε ένα περιβάλλον πιο θολό, όπου η ισχύς δεν μετριέται μόνο με όρους αεροπορικής υπεροχής, αλλά και με όρους διείσδυσης, ευελιξίας και ελέγχου των τοπικών ισορροπιών.

Η αόρατη πρωτεύουσα ενός παράλληλου πολέμου

Αν υπάρχει ένα ουσιαστικό συμπέρασμα από τη σημερινή φάση της κρίσης, είναι ότι ο πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν θα κριθεί αποκλειστικά στα πεδία των βομβαρδισμών ή στις δηλώσεις των ηγεσιών. Θα κριθεί επίσης στον βαθμό που κάθε πλευρά μπορεί να ελέγξει δίκτυα, να διαχειριστεί πληροφορίες, να διατηρήσει συμμάχους και να επηρεάσει χώρες-ενδιάμεσους κρίκους, όπως το Ιράκ.

Σε αυτό ακριβώς το επίπεδο, η Βαγδάτη αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους της αναμέτρησης. Όχι ως πρωτεύουσα ενός κράτους που αποφασίζει μόνο του την πορεία των εξελίξεων, αλλά ως το σημείο όπου συμπυκνώνονται οι αόρατες γραμμές του πολέμου. Εκεί όπου δεν φαίνονται καθαρά τα μέτωπα, αλλά διαμορφώνεται η πραγματική δυναμική της σύγκρουσης.

Γι’ αυτό και η Βαγδάτη μπορεί πλέον να ιδωθεί ως η αόρατη πρωτεύουσα αυτού του πολέμου: ο χώρος όπου συγκρούονται όχι μόνο στρατοί και κρατικές βουλήσεις, αλλά μηχανισμοί επιρροής, μυστικές υπηρεσίες, ένοπλα δίκτυα και στρατηγικές επιβίωσης. Και σε τέτοιους πολέμους, συχνά το πιο καθοριστικό δεν είναι αυτό που φαίνεται, αλλά αυτό που κινείται στη σκιά.

Εάν «η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο δεν απαντήσουν θετικά στο αίτημα αυτό, θα αναλάβουμε άλλες δράσεις τις οποίες θα ανακοινώσουμε αργότερα», προειδοποίησε με μήνυμά του στην πλατφόρμα X (πρώην Twitter) ο επιδραστικός σιίτης ηγέτης.

Στο Ιράκ, η υποστήριξη του παλαιστινιακού ζητήματος λαμβάνει μεγάλη συναίνεση και υπερβαίνει τις πολιτικές διαφορές. Όπως ο Ιρανός γείτονάς της, μεγάλος εχθρός του ισραηλινού κράτους, η Βαγδάτη δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ.

Ο Ιρακινός πρωθυπουργός Μοχάμεντ Σία αλ-Σουντάνι κατακρίνει τη «σιωνιστική κατοχή» από την έναρξη των ισραηλινών βομβαρδισμών στη Γάζα, τους οποίους αποκαλεί «γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού».

Στο Ιράκ, όπως σε πολλές ακόμη αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, διαδηλώσεις πραγματοποιούνται κάθε Παρασκευή για να καταγγείλουν τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς και να υποστηρίξουν τους Παλαιστίνιους.
Επίσης, εδώ και μια εβδομάδα, οι αμερικανικές δυνάμεις και οι σύμμαχοί τους που έχουν αναπτυχθεί στο Ιράκ αποτελούν τον στόχο επιθέσεων, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε -για τις περισσότερες μεταξύ αυτών- η οργάνωση «Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ» στα κανάλια στο Telegram που συνδέονται με τις ισχυρές φιλοϊρανικές ιρακινές παρατάξεις.
Την Πέμπτη, 26/10, το Πεντάγωνο μέτρησε τουλάχιστον 16 επιθέσεις στο Ιράκ και στη Συρία δείχνοντας τις «πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν».

Η ιρακινή κυβέρνηση υποστηρίζεται από φιλοϊρανικά κόμματα διατηρώντας στενές σχέσεις με την Τεχεράνη. Ωστόσο πρέπει να διατηρήσει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, καθώς 2.500 αμερικανοί στρατιώτες έχουν αναπτυχθεί στο Ιράκ.

Τη Δευτέρα η Βαγδάτη καταδίκασε τις «απαράδεκτες» επιθέσεις εναντίον των Αμερικανών στρατιωτών και διαβεβαίωσε ότι θα διενεργήσει έρευνα.

Απέναντι στις εντάσεις αυτές, η Ουάσινγκτον έδωσε εντολή την περασμένη Παρασκευή για την απομάκρυνση του «μη απολύτως απαραίτητου προσωπικού» της από την πρεσβεία της στη Βαγδάτη, η οποία βρίσκεται στην Πράσινη Ζώνη, τον αυστηρά φρουρούμενο τομέα της ιρακινής πρωτεύουσας, και του προξενείου της στην Αρμπίλ, στο Ιρακινό Κουρδιστάν.

Οι αξιωματούχοι αυτοί είπαν ότι οι ρουκέτες εκτοξεύτηκαν από μια περιοχή κοντά στο αεροδρόμιο και δεν υπάρχουν αναφορές για ζημιές ή τραυματίες προς το παρόν.

Μέχρι στιγμής καμία οργάνωση δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για την επίθεση.

Πηγή: ΑΜΠΕ

Η έκρηξη παγιδευμένου αυτοκινήτου στη Σαντρ Σίτι, πυκνοκατοικημένη ανατολική συνοικία της Βαγδάτης, προπύργιο των σιιτών, είχε αποτέλεσμα 4 άνθρωποι να σκοτωθούν και 17 να τραυματιστούν, όπως ανέφεραν πηγές προσκείμενες στην αστυνομία και γιατροί. Ο στρατός του Ιράκ έδωσε διαφορετικό απολογισμό την ίδια ημέρα, ανακοινώνοντας πως η έκρηξη στοίχισε τη ζωή σε έναν πολίτη και προκάλεσε τον τραυματισμό άλλων 12, ενώ απανθράκωσε αυτοκίνητα.

Το ΙΚ υποστήριξε χθες πως η έκρηξη ήταν ενέργεια «αποσπάσματος στρατιωτών του χαλιφάτου», με στόχο σιίτες και ότι είχε αποτέλεσμα να σκοτωθούν ή να τραυματιστούν 20 άνθρωποι. Η σουνιτική εξτρεμιστική οργάνωση θεωρεί τους σιίτες – που αποτελούν την πλειοψηφία των πολιτών του Ιράκ – αιρετικούς.

Ο ισχυρισμός της τρομοκρατικής οργάνωσης δεν ήταν δυνατό να επαληθευτεί από ανεξάρτητες πηγές. Προχθές, ιρακινοί αξιωματούχοι, μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο, είχαν αμφισβητήσει πως επρόκειτο για «τρομοκρατική» ενέργεια, (φράση που χρησιμοποιούν όταν αναφέρονται στους τζιχαντιστές του ΙΚ), εκτιμώντας πως επρόκειτο για ατύχημα στη διάρκεια μεταφοράς εκρηκτικών για λογαριασμό κάποια σιιτικής παραστρατιωτικής οργάνωσης.

Τον Ιανουάριο, το ΙΚ είχε αναλάβει την ευθύνη για δίδυμη επίθεση βομβιστών-καμικάζι που είχε στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 32 ανθρώπους στην κεντρική Βαγδάτη. Επρόκειτο για την πιο πολυαίμακτη τρομοκρατική ενέργεια στην πόλη έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια.

Το 2017 η τότε κυβέρνηση του Ιράκ ανακήρυσσε τη «νίκη» της επί του Ισλαμικού Κράτους, αφού ανέκτησε όλα τα εδάφη που κατέλαβαν με σαρωτική, κεραυνοβόλα έφοδό τους οι τζιχαντιστές το 2014. Ωστόσο, πυρήνες του Ισλαμικού Κράτους παραμένουν ενεργοί και εξαπολύουν σποραδικά επιθέσεις.

Οι σειρήνες ήχησαν, ενώ το αντιπυραυλικό σύστημα της αμερικανικής πρεσβείας ετέθη σε λειτουργία αποκρούοντας την μία από τις ρουκέτες.

Δεν υπήρξαν θύματα.

Η καλά οχυρωμένη Πράσινη Ζώνη της ιρακινής πρωτεύουσάς φιλοξενεί κυβερνητικά κτίρια και διπλωματικές αποστολές.

Πηγή: ΑΜΠΕ