Σπύρος Σιδέρης

Από τη στιγμή που οι φατρίες της συριακής αντιπολίτευσης ανέλαβαν τον έλεγχο της χώρας, αναφορές που αποδίδονται σε «πηγές» άρχισαν να μιλούν για ένα ρωσικό φορτηγό αεροπλάνο που έφυγε από τη συριακή αεροπορική βάση Χμέιμιμ προς την ανατολική Λιβύη, εκτός από την «δημιουργία μιας αερογέφυρας για την πτήση στρατιωτικών φορτηγών αεροσκαφών για τη μεταφορά αμυντικών μέσων εκεί». Αυτό ώθησε αρκετούς Λίβυους να θέσουν το ερώτημα: μήπως όντως η ανατολική Λιβύη έλαβε ρωσικά όπλα που μεταφέρθηκαν από τη Συρία;

Οι ρωσικές δυνάμεις είναι παρούσες στη Λιβύη από το 2019 με τη μορφή «μισθοφόρων», που συνδέονται με τη ρωσική στρατιωτική ιδιωτική εταιρεία «Βάγκνερ», για την υποστήριξη των δυνάμεων του Εθνικού Στρατού, αλλά η παρουσία αυτή αυξήθηκε στη συνέχεια, σύμφωνα με διεθνείς εκθέσεις, και υπάρχει πλέον ανοιχτή συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών.

• Η είδηση της μεταφοράς ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού στη Ράτζμα της ανατολικής Λιβύης, προπύργιο του Χάφταρ, επιβεβαιώθηκε ή διαψεύστηκε από άλλους με φόντο τον πολιτικό διχασμό της Λιβύης. Επιπλέον, η ατμόσφαιρα μεταξύ Τρίπολης και Μόσχας έχει χαλάσει λόγω της σύλληψης ενός Ρώσου πολίτη στην Τρίπολη την περασμένη εβδομάδα.

Λίβυος στρατιωτικός αναλυτής μίλησε σε αραβικά μέσα ενημέρωσης για «αποδείξεις μεταφοράς ρωσικού υλικού και στρατιωτικών αεροσκαφών στην ανατολική Λιβύη» και εξέφρασε τον φόβο του για «αυξανόμενη ρωσική παρουσία» στη χώρα του για πολλούς λόγους.

• Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μόσχα μετέφερε 1.800 μαχητές στην ανατολική Λιβύη τον Ιούλιο του 2024, σύμφωνα με το περιοδικό «African Defence Platform», το οποίο εκδίδεται από τη Διοίκηση Αφρικής των ΗΠΑ (AFRICOM) και το οποίο αναφέρει ότι η Μόσχα «ελπίζει να καταστήσει την ανατολική Λιβύη βάση για την επέκταση της επιρροής της σε άλλα μέρη της ηπείρου».

Πολιτικές δυνάμεις και στρατιωτικές προσωπικότητες πιστές στην ανατολική Λιβύη υποβάθμισαν τις αναφορές για μεταφορά ρωσικού υλικού στην περιοχή τους, χαρακτηρίζοντάς τες «ανυπόστατες φήμες», σημειώνοντας ότι ο Χάφταρ έχει δηλώσει σχέσεις με τη Ρωσία και ότι υπάρχουν αμοιβαίες επισκέψεις από τον αρχηγό του επιτελείου των μονάδων ασφαλείας της γενικής διοίκησης του στρατού, υποστράτηγο Χαλίντ Χαλίφα Χάφταρ.

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, ένας Σύρος αξιωματούχος ασφαλείας που βρισκόταν έξω από τη ρωσική αεροπορική βάση Χμέιμιμ στη Λατάκεια δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters ότι ένα ρωσικό φορτηγό αεροπλάνο είχε φύγει από τη βάση με προορισμό τη Λιβύη.

• «Αναμένεται να απογειωθούν και άλλα ρωσικά αεροπλάνα τις επόμενες ημέρες», δήλωσε στο Reuters ο αξιωματούχος που βρίσκεται στην πύλη της βάσης, δήλωση την οποία χλεύασε ένας πρώην πρεσβευτής της Λιβύης, ρωτώντας: «Πώς μπορεί ένας αξιωματούχος ασφαλείας που κάθεται μπροστά από τη βάση να γνωρίζει τον προορισμό των πτήσεων;».

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην ανατολική Λιβύη και της συνάντησής του με τον Χάφταρ, ο Ρώσος αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Γιουνουσμπέκ Γιεβκέροφ συζητά συνήθως τρόπους συνεργασίας στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού, καθώς και την ενίσχυση των κοινών προσπαθειών για την επίτευξη ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο ιταλικός ιστότοπος Itamil Radar εντόπισε έναν αριθμό ρωσικών στρατιωτικών φορτηγών αεροσκαφών Ilyushin-76TD να πραγματοποιούν εναλλασσόμενες πτήσεις μεταξύ της Ρωσίας και της αεροπορικής βάσης Καντίμ κοντά στη Βεγγάζη.

• Ωστόσο, πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες πιστές στην ανατολική Λιβύη αρνήθηκαν να σχολιάσουν τις αναφορές σχετικά με τη μεταφορά ρωσικού υλικού και υπερασπίστηκαν το δικαίωμα του Εθνικού Στρατού, ο οποίος, όπως είπαν, ελέγχει την πλειονότητα του λιβυκού εδάφους, να «συνάπτει στρατιωτικές σχέσεις με οποιαδήποτε χώρα».

Ο Τούρκος ακαδημαϊκός και πολιτικός ερευνητής Μουχανάντ Χαφέζογλου πιστεύει ότι «είναι λογικό για τη Ρωσία να πάει στη Λιβύη για να διατηρήσει την παρουσία της σε θερμά νερά, ειδικά από τη στιγμή που θα διατηρήσει μια συμβολική παρουσία στη Συρία, ειδικά στις ακτές».

Ο ίδιος δήλωσε στο Asharq Al-Awsat ότι η Μόσχα «θα εντείνει αυτή την παρουσία για να αντισταθμίσει την απώλεια της επιρροής της στη Συρία. Αυτό θα έχει άμεσο αντίκτυπο στους παράγοντες του φακέλου της Λιβύης αργότερα, είτε μεταξύ της Τουρκίας, είτε μεταξύ της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών».

• Η Λιβύη είναι διαιρεμένη μεταξύ δύο κυβερνήσεων. Η πρώτη στην Τρίπολη και η δεύτερη στα ανατολικά, με τους Λίβυους να ανησυχούν όλο και περισσότερο για το μέλλον της χώρας τους υπό το φως των πολιτικών αλλαγών και των διεθνών υπολογισμών, τους οποίους θεωρούν ότι παρεμβαίνουν στη Λιβύη με σκοπό να συμβάλουν στη χάραξη του μελλοντικού της χάρτη.

Οι φόβοι αυτοί μεταφράστηκαν ως την πιθανότητα μιας τριμερούς συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει τη Ρωσία να κάνει ένα βήμα πίσω στη Συρία για να κάνει δύο βήματα μπροστά στη Λιβύη, αναλαμβάνοντας τον ρόλο που είχε στη Συρία πριν από μια δεκαετία.

Κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Μόσχα συνήθως ζητά να μην αποτελέσει η Λιβύη «αρένα για ξεκαθάρισμα διεθνών λογαριασμών». Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Συμβουλίου στα μέσα της εβδομάδας, ο βοηθός αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Ντμίτρι Πολιάνσκι, προειδοποίησε κατά της «διεθνούς παρέμβασης στη Λιβύη», λέγοντας ότι «θα μπορούσε να οδηγήσει σε αρνητικές επιπτώσεις».

• Δεν είναι άγνωστη η επιθυμία της Ρωσίας για παρουσία της στη Λιβύη και τη χρήση της Λιβύης ως αγωγού των επιδιώξεων της στην Αφρική, όμως οι σχέσεις μεταξύ των αρχών της Τρίπολης και της Μόσχας διαταράχθηκαν ξαφνικά και απροσδόκητα στις 12 Δεκεμβρίου, αφού ανακοινώθηκε ότι ένας Ρώσος πολίτης συνελήφθη στη Λιβύη.

Το υπουργείο Εξωτερικών της κυβέρνησης της ενότητας δήλωσε ότι «εμπλέκεται σε δραστηριότητες που βλάπτουν τη δημόσια τάξη και αποσκοπούν στη διαφθορά της λιβυκής νεολαίας, ενώ παράλληλα έχει διασυνδέσεις με ξένες ένοπλες ομάδες που δραστηριοποιούνται στην Αφρική».

Η σύλληψη ώθησε τη ρωσική πρεσβεία στη Λιβύη να προειδοποιήσει τους πολίτες της να μην επισκεφθούν τη Λιβύη, ιδίως το δυτικό τμήμα της χώρας, λέγοντας ότι η στρατιωτική και πολιτική κατάσταση στη χώρα «παραμένει πολύ τεταμένη».

Το Ιράν από την πλευρά του «θα μπορούσε να προετοιμαστεί για ένα περαιτέρω βήμα» στη στρατιωτική του βοήθεια στη Ρωσία, δήλωσε επίσης ο Τζον Κίρμπι, ο εκπρόσωπος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, κάνοντας λόγο για πιθανή παράδοση ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων που ο ρωσικός στρατός θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να πλήξει την Ουκρανία.

Ο Κίρμπι δήλωσε επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρακολουθούν την κατάσταση μεταξύ του Ιράν και της Ρωσίας και θα λάβουν τα κατάλληλα μέτρα όποτε είναι απαραίτητο.

Ο ηλικίας 53 ετών Ντμίτρι Ούτκιν, το παρατσούκλι του οποίου «Βάγκνερ» δόθηκε στην μισθοφορική οργάνωση, κηδεύθηκε στην περιοχή Μίτισι, στα περίχωρα της Μόσχας, σε μια τελετή που έγινε με την περιφρούρηση της ρωσικής στρατονομίας, σύμφωνα με το δημοφιλές διαδικτυακό ειδησεογραφικό κανάλι «Σοτ».

Ο Πρίγκόζιν κηδεύθηκε την Τρίτη σε μία επίσης διακριτική τελετή στην γενέτειρα του στην Αγία Πετρούπολη που ήταν σε πλήρη αντίθεση με την θορυβώδη και αθυρόστομη παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Ούτκιν, προτού βοηθήσει στην ίδρυση της «Βάγκνερ» ως το σκιώδες δεξί χέρι του Πριγκόζιν, είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός στις ειδικές δυνάμεις των μυστικών υπηρεσιών του στρατού (GRU) όπου είχε φθάσει στο βαθμό του αντισυνταγματάρχη.

Dmitri Utkin, „mâna dreaptă a lui Prigojin”, a fost înmormântat în mare secret lângă Moscova

Citiți aici: https://t.co/FbLbkix5dW#ştiri #știriexterne #stirirusia #evgheniprigojin

— Libertatea (@libertatea) August 31, 2023

Αγωνίσθηκε για λογαριασμό της ‘Βάγνερ’ για να εξασφαλίσει την υποστήριξη της Μόσχας στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Συρία και την Ουκρανία και είχε φωτογραφηθεί το 2016 στο Κρεμλίνο με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Στα τέλη Ιουνίου, πηγή δήλωσε στο Reuters ότι ο Ούτκιν ηγήθηκε της ένοπλης φάλαγγας των στασιαστών της «Βάγκνερ» που κατευθύνθηκαν προς την Μόσχα για να υποστηρίζουν την αξίωση του Πριγκόζιν ότι η στρατιωτική ηγεσία πρέπει να παραιτηθεί μετά τις αποτυχίες της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», όπως αποκαλεί η Μόσχα τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η βραχύβια αυτή στάση των μισθοφόρων της «Βάγκνερ» ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Πούτιν από τότε που ανήλθε στην εξουσία το 1999, ο οποίος κατηγόρησε τους πρωτεργάτες της για «προδοσία» και «πισώπλατο χτύπημα».

Ο Ούτκιν, ο Πριγκόζιν και ο επικεφαλής της επιμελητειακής υποστήριξης της «Βάγκνερ» Βαλέρι Τσεκάλοφ, ήταν μεταξύ των 10 ατόμων που σκοτώθηκαν όταν το ιδιωτικό αεροσκάφος Embraer Legacy 600 έκανε βουτιά την ώρα που πετούσε βόρεια της Μόσχας στις 23 Αυγούστου.

Πολλοί επικριτές του Πούτιν έχουν πεθάνει κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες στην διάρκεια των 23 ετών της διακυβέρνησης του, ή γλύτωσαν οριακά τον θάνατο.

Dmitri Utkin was buried today at Pantheon of the Defenders of the Fatherland in Moscow region, Russia’s largest war memorial. Large police presence. Buried alongside people like Mikhail Kalashnikov. https://t.co/Cb8lnuep9L pic.twitter.com/Ocwgpj1gjg

— Jack Margolin (@Jack_Mrgln) August 31, 2023

Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι θα διερευνηθούν όλα τα πιθανά αίτια της συντριβής, συμπεριλαμβανομένου του σεναρίου της εγκληματικής ενέργειας. Απέρριψε ως «απόλυτο ψέμα» τον ισχυρισμό ότι ο Πούτιν διέταξε τον θάνατο του Πριγκόζιν και των ανδρών του.

Αφού η ανταρσία έληξε με μια συμφωνία, ο Ούτκιν είχε πει σε ομιλία του προς τους μαχητές της «Βάγκνερ» : «Αυτό δεν είναι το τέλος. Αυτό είναι μόνο η αρχή του μεγαλύτερου έργου στον κόσμο που θα πραγματοποιηθεί πολύ σύντομα», προσθέτοντας στα αγγλικά την φράση: «Και καλώς ήρθατε στην κόλαση!».