Με  προϋπολογισμό 1.350.000 ευρώ, εντάχθηκε στο Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Νοτίου Αιγαίου 2021-2025 και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Το μνημείο, με ιδιαίτερη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία, μετά τη διάσωση και ανάδειξή του, θα αποδοθεί για επανάχρηση στην τοπική κοινωνία και στους επισκέπτες του νησιού. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα, μ’ έναν επιπλέον υπερυψωμένο όροφο, στο κέντρο της κύριας όψης του. Πιστό αντίγραφο του αρχικού κτηρίου αποτελεί το παρακείμενο οίκημα, της ίδιας οικογένειας, με σημερινή χρήση βρεφονηπιακού σταθμού.

Το οίκημα χτισμένο, λίγο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, ήταν προικώο της Αικατερίνης Πελεκάνου, συζύγου του Νικόλαου Βουβάλη, ο οποίος και το ανακαίνισε το 1894. Το κτίσμα, σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, παρουσιάζει μοναδικά μορφολογικά και διακοσμητικά χαρακτηριστικά, πρωτόγνωρα σε ιδιωτικό κτίσμα του νησιού, με νεοκλασικά στοιχεία ανάμικτα με λαϊκά, με ιδιαίτερους αντιπροσωπευτικούς χώρους στο ισόγειο και αυξημένους ιδιωτικούς χώρους στον όροφο, υποδηλώνοντας το κύρος και την εξέχουσα θέση του ιδιοκτήτη στην κοινωνικοοικονομική δομή του νησιού.

Μενδώνη: Αναδεικνύουμε την πολιτιστική κληρονομιά νησιών του Αιγαίου

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Στρατηγική προτεραιότητα για το Υπουργείο Πολιτισμού αποτελεί η προστασία και η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των νησιών του Αιγαίου».

Ανέφερε, πως διαχρονικά, «η αιγαιακή πολυνησία έχει υπάρξει κοιτίδα και σταυροδρόμι πολιτισμών, διαμορφώνοντας μια μοναδική ταυτότητα, την οποία οφείλουμε να διαφυλάττουμε και να αναδεικνύουμε. Στην Κάλυμνο, τόπο με ιδιαίτερο ιστορικό και αρχιτεκτονικό αποτύπωμα, η μνήμη, η παράδοση και η νεότερη πολιτιστική κληρονομιά συνυπάρχουν δημιουργικά. Το Αρχοντικό Βουβάλη, χαρακτηρισμένο από το 1972 ως έργο τέχνης, ενταγμένο στον κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο της Πόθιας, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της νεοκλασικής νησιώτικης αστικής αρχιτεκτονικής, που ήκμασε στην Κάλυμνο, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα».

Η ιστορία της οικογένειας Βουβάλη και τα σφουγγάρια

Όπως είπε, «το επιβλητικό διώροφο κτήριο, συνδυάζοντας νεοκλασικά και άλλα ιδιαίτερα μορφολογικά στοιχεία, συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική και κοινωνική άνθηση της Καλύμνου τη συγκεκριμένη περίοδο και με την ιστορία της οικογένειας Βουβάλη, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην πρόοδο και την ανάπτυξη του νησιού, μέσω του εμπορίου σφουγγαριών».

Με την ολοκλήρωση του έργου της αποκατάστασης και της ανάδειξης του Αρχοντικού, διασώζουμε ένα εμβληματικό μνημείο. Ταυτόχρονα δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για την επανέκθεση της αυθεντικής οικοσκευής, με κειμήλια που βρίσκονται στο εσωτερικό του Αρχοντικού αντίκες, έπιπλα εποχής και στοιχεία που αντανακλούν την αστική ζωή της εποχής. Επενδύουμε σε ένα έργο που προστατεύει τη νεότερη πολιτιστική κληρονομιά της Καλύμνου, αποδίδοντας συγχρόνως ένα ζωντανό μνημείο στους κατοίκους και στους επισκέπτες της, ανέφερε,

Το Αρχοντικό παρουσιάζει τέσσερις οικοδομικές φάσεις

Η πρώτη φάση του Αρχοντικού χρονολογείται στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα. Ήταν μικρότερο σε διαστάσεις, με σχεδόν τετράγωνη κάτοψη, ακολουθώντας την τυπολογία των διώροφων διπλών σπιτιών του νησιού.

Στο ισόγειο, δεξιά του διαδρόμου βρισκόταν το «καθημερινό», χώρος σε χρήση όλη την ημέρα, και στο βάθος υπήρχε ο «κρέββατος» που χρησίμευε για τον ύπνο. Αριστερά του διαδρόμου βρίσκονταν δύο δωμάτια, το σημερινό «Γραφείο Βουβάλη» και η κουζίνα, που επικοινωνούσε με το υπόγειο των αποθηκευτικών χώρων.

Τα υπνοδωμάτια και η επίσημη «σάλα» βρίσκονταν στον όροφο με τον κεντρικό διάδρομο να λειτουργεί ως στοιχείο κατανομής τους. Η β’ οικοδομική φάση πραγματοποιήθηκε το 1894, υπό την επίβλεψη του Κερκυραίου αρχιτέκτονα Αλεξάνδρου Ανδρέη.

Τότε πραγματοποιήθηκε η σημαντικότερη μετατροπή του οικήματος. Στην εκτεταμένη ανακαίνιση διατηρήθηκε η βασική λειτουργική οργάνωση της κατοικίας, ενώ ανασχεδιάστηκε ριζικά η αρχιτεκτονική της έκφραση, συνδυάζοντας στοιχεία κλασικισμού, αναγέννησης και νεομπαρόκ με τοπικά παραδοσιακά χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, στοιχεία νεοκλασικά και λαϊκά

Η μνημειακή κύρια όψη, οι μαρμάρινοι εξώστες, τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα, τα ξύλινα διακοσμητικά στοιχεία και η ιδιαίτερη εσωτερική διαρρύθμιση συνθέτουν ένα αρχιτεκτονικό σύνολο υψηλής αισθητικής και ιστορικής αξίας.

Πρόκειται για τη φάση κατά την οποία το διώροφο «τρίπτυχο σπίτι του Πελεκάνου» θα μετατραπεί στο «Αρχοντικό Βουβάλη» ήτοι, στο κτίσμα που βλέπουμε σήμερα – όπως εξήγησε – με την εξωτερική μορφή και εσωτερική διάρθρωση και διακόσμηση των χώρων του, προσαρμοσμένων στις απαιτήσεις που επέβαλλαν την αύξηση των ίδιων των χώρων, παράλληλα με τη μεγαλοπρεπή εμφάνισή τους, και την αναζήτηση ενός νέου ύφους στην αρχιτεκτονική μορφή του κτηρίου. Η ριζική επέκταση και ανακαίνιση του Αρχοντικού δεν υπαγορεύτηκε από λειτουργικές ανάγκες ή την επιδίωξη κοινωνικής προβολής του ιδιοκτήτη της, αλλά συνδέθηκε με ένα σημαντικό εθνικό γεγονός: Την επικείμενη επίσκεψη και φιλοξενία του Ελευθερίου Βενιζέλου στην οικία της οικογένειας Βουβάλη, στην υπό οθωμανική κυριαρχία, Κάλυμνο. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες επεμβάσεις, ώστε το αρχοντικό να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της υποδοχής και της αξιοπρεπούς φιλοξενίας του διακεκριμένου επισκέπτη.

Ακολούθησαν δύο ακόμα οικοδομικές φάσεις. Η τρίτη περιελάμβανε την προσθήκη υπνοδωματίου στον δεύτερο όροφο, ενώ η τέταρτη, το 1938, αφορούσε στην κατασκευή βοηθητικών κτισμάτων με αποθήκη, κουζίνα, χώρους υγιεινής και φωτογραφικό θάλαμο, ολοκληρώνοντας τη σημερινή μορφή του συγκροτήματος.

Μετά τον θάνατό της Αικατερίνης Πελεκάνου, το 1956, το Αρχοντικό περιήλθε στη δικαιοδοσία του μοναστηριακού «Ιδρύματος Ελέους», το οποίο, στη συνέχεια, το δώρισε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, υπό τον όρο να λειτουργήσει ως Μουσείο. Ακολούθησαν εργασίες συντήρησης και επισκευής από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Το 1981 ολοκληρώθηκε η μετατροπή του Αρχοντικού σε Μουσείο, με όσα αντικείμενα της οικογενείας είχαν απομείνει. Το 2013 υπέστη σοβαρές ζημιές από κεραυνό και πλημμύρα, γεγονός που οδήγησε στη διακοπή της λειτουργίας του.

Το έργο αποκατάστασης στο μνημείο

Σήμερα, το έργο της αποκατάστασης αποσκοπεί στη δομική θωράκιση του μνημείου, στη διατήρηση της αυθεντικότητας και την ανάδειξη του, με γνώμονα τις αρχές του Χάρτη της Βενετίας και τον μελλοντικό του ρόλο ως τμήμα του μουσειακού συνόλου της Καλύμνου. Οι προτεινόμενες επεμβάσεις περιλαμβάνουν την αποκατάσταση των λιθοδομών, τη συντήρηση του ξύλινου και μεταλλικού φέροντος οργανισμού, την αντιμετώπιση της υγρασίας και των φθορών, την προστασία και ανάδειξη όλων των μορφολογικών και διακοσμητικών στοιχείων, καθώς και τον εκσυγχρονισμό των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και συστημάτων πυροπροστασίας. Παράλληλα, η λειτουργική αναδιοργάνωση του περιβάλλοντος χώρου και η οργανική σύνδεση του αρχοντικού με το γειτονικό Αρχαιολογικό Μουσείο δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την πλήρη επανάχρηση του μνημείου, διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια προστασία και τη δυναμική ένταξή του, στην πολιτιστική ζωή της Καλύμνου.

Αποκατάσταση και του διάκοσμου

Παράλληλα, αποκαθίστανται και τα ιστορικά, αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά στοιχεία του Αρχοντικού Βουβάλη. Οι εργασίες περιλαμβάνουν τη συντήρηση των εξωτερικών και εσωτερικών επιχρισμάτων, του ζωγραφικού διακόσμου, των τοιχογραφιών και των ιστορικών χάρτινων ταπετσαριών, καθώς και των ξύλινων, μεταλλικών, λίθινων, κεραμικών και τσιμεντένιων στοιχείων, των βικτωριανών τζακιών και του λοιπού κτηριακού διακόσμου. Οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν καθαρισμούς, στερεώσεις, απομάκρυνση ασύμβατων μεταγενέστερων προσθηκών, συμπληρώσεις με συμβατά υλικά, αισθητική αποκατάσταση και μέτρα προστασίας κατά τη διάρκεια των αναστηλωτικών εργασιών, διασφαλίζοντας τη μέγιστη δυνατή διατήρηση του αυθεντικού υλικού και τη μακροχρόνια προστασία του μνημείου.

Ο Νίκος Μπελαβίλας αναφέρει ότι έδωσε στο ChatGPT «θέματα» για δύο μαθήματα της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών και το ChatGPT απάντησε σε σχεδόν μηδενικό χρόνο και μάλιστα πήρε «Άριστα».

«Σε ερωτήσεις κρίσεως, το ChatGPT γράφει σίγουρα «Άριστα». Πέτυχε επίσης η δοκιμή σε ερώτηση σύγκρισης αρχιτεκτονικών ρευμάτων του 20ου αιώνα. Φαίνεται ότι γραπτές δικτυακές εξετάσεις σε θεωρητικά μαθήματα είναι αδύνατον να υπάρξουν. Η άγνοια του Υπουργείου Παιδείας είναι πρωτοφανής», σημειώνει ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ.

Ο Νίκος Μπελαβίλας σημειώνει ότι ανεξάρτητα αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, για το αν οι φοιτητικές καταλήψεις είναι νόμιμες ή παράνομες, «κάποιος πρέπει να ενημερώσει το Υπουργείο Παιδείας ότι οι δικτυακές εξετάσεις πλέον είναι διαβλητές».

Δείτε τα θέματα που έδωσε ο καθηγητής της Αρχιτεκτονικής στο GhatGPT και πως απάντησε η “τεχνητή νοημοσύνη”:

Σχετικό είναι και το άρθρο του Αντρέα Παναγόπουλου:

Το αφιέρωμα περιλαμβάνει δράσεις και εκδηλώσεις βασισμένες στο εμβληματικό έργο «Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ» (εκδόσεις Polaris) του πολιτικού και θεατρικού συγγραφέα Μίλτου Λιδωρίκη. Οι τέσσερεις σε αριθμό περιηγήσεις- ξεναγήσεις στην Αθήνα, με δωρεάν συμμετοχή, θα πραγματοποιηθούν σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, υπό την επιστημονική επιμέλεια και καθοδήγηση του αρχιτέκτονα Παναγιώτη Τουρνικιώτη. Αποτελούν μία περιήγηση στην Αθήνα της Μπελ Επόκ όπως την έζησε ο Μίλτος Λιδωρίκης, ένα ταξίδι στην ατμόσφαιρα της εποχής που περιέγραψε με ζωντάνια και ενθουσιασμό ο θεατρικός συγγραφέας και πολιτικός της εποχής εκείνης.

Με ορμητήριο το πατρικό του σπίτι, στην οδό Πανεπιστημίου, ο Μίλτος Λιδωρίκης μάς μεταφέρει στους δρόμους, τα καφενεία και τα κοσμικά σαλόνια μια πόλης που ξεχειλίζει από ζωή και απλώνεται από την Αιόλου και την Ομόνοια ως το Σύνταγμα. Σε αυτά τα γεωγραφικά όρια θα περπατήσουν όλοι οι συμμετέχοντες, αναζητώντας τα ίχνη του περασμένου χρόνου στα κτήρια που έχουν απομείνει και σε ένα-δύο σαλόνια που έχουν κρατήσει ζωντανή την πολύχρωμη ατμόσφαιρα.

Ημερομηνίες διεξαγωγής των ξεναγήσεων:

Πέμπτη 15 Ιουνίου, 17:00-19:00

Δευτέρα 19 Ιουνίου, 17:00-19:00

Τετάρτη 21 Ιουνίου, 11:00-13:00

Τετάρτη 28 Ιουνίου, 17:00-19:00

Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις είναι δωρεάν, ενώ είναι απαραίτητη η κράτηση θέσης ηλεκτρονικά στο https://opandaxenagiseis.gr/ από την Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023. Μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων/ ξενάγηση: 50 άτομα

Διάρκεια έκθεσης φωτογραφίας: 7/6 – 10/9/2023

Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Παρασκευή 11:00 – 19:00

Σάββατο – Κυριακή 10:00 – 15:00, Δευτέρα κλειστά

Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα Δήμου Αθηναίων:

Ηρακλειδών 66 και Θεσσαλονίκης – Θησείο, στάση Μετρό Κεραμεικός. Τ: 210 3414466

Το αφιέρωμα στην εποχή της Μπελ Επόκ περιλαμβάνει επίσης έκθεση φωτογραφίας στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» Δήμου Αθηναίων, σε συνεργασία με τις “Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού” που εγκαινιάστηκε από τον δήμαρχο Αθηναίων Κώστα Μπακογιάννη την περασμένη εβδομάδα, ενώ προηγήθηκε η υλοποίηση πέντε εφαρμοσμένων εργαστηρίων κινουμένων σχεδίων με θέμα την Αθήνα της Μπελ Επόκ στα Κέντρα Δημιουργικής Μάθησης Δήμου Αθηναίων από το ANIMASYROS Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων, όπου αξιοποιήθηκε η μακρά εμπειρία του στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για ετερόκλητα κοινά, καθώς και το ευρύ δίκτυό του από καταξιωμένους ανιμέιτορ.

Εθελοντικά, μηχανικοί του νησιού ξεκίνησαν πριν από αρκετό καιρό την καταγραφή των επικίνδυνων κτιρίων και ερειπίων και με την ολοκλήρωση της έρευνας ανακοίνωσαν στους κατοίκους της Ερμούπολης πως το 10% των ιδιοκτησιών εμπεριέχουν επικίνδυνο κτίριο. Από τις περίπου 5000 ιδιοκτησίες εντοπίστηκαν 482 κτίρια με πολύ σοβαρές φθορές, εκ των οποίων τα 211 είναι άκρως επικίνδυνα με χαρακτηριστικό «κόκκινο» χρώμα.

«Βρεθήκαμε με εκατοντάδες επικίνδυνα και ερείπια εντός Ερμούπολης. Δεν γνωρίζω εάν υπάρχει άλλη πόλη στην Ελλάδα, τόσο μεγάλης κλίμακας, με τέτοιο ποσοστό ερειπίων κι επικίνδυνων κτισμάτων», ανέφερε στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο πρόεδρος του Συλλόγου Μελετητών Μηχανικών Νομού Κυκλάδων Μηνάς Μπουγιούρης.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο, επικίνδυνα είναι τα κτίρια που έχουν ελλιπή ή και καθόλου συντήρηση, όπως επίσης και τα κτίρια που έχει παρέλθει ο χρόνος ζωής τους. «Η καταγραφή μας δείχνει με εύγλωττο τρόπο ότι υφίσταται κτίρια ευάλωτα, στο κέντρο της πόλης, ακόμη και στις πιο μικρές δράσεις σεισμού, ανεμοπίεσης ή και θερμοκρασιακών μεταβολών», είπε χαρακτηριστικά.

Τόνισε δε πως επικίνδυνα είναι αρκετά νεώτερα κτίρια των τελευταίων δεκαετιών, που παρουσιάζουν πρόβλημα οξείδωσης σιδήρου οπλισμού ή και ενανθράκωσης σκυροδέματος, ειδικά οι εξώστες αυτών, αλλά και τα οικόπεδα που δεν καθαρίζονται και έχουν μετατραπεί σε εστίες μόλυνσης.

Τα αποτελέσματα της καταγραφής, αλλά και προτάσεις για να ανασχεθεί η κατάσταση παραδόθηκαν στη δημοτική αρχή της Σύρου και -μεταξύ άλλων- ζητείται αλλαγή του πλαισίου αδειοδότησης διαδικασίας, χρηματοδοτικά προγράμματα, γραφείο συνεχούς ενασχόλησης και προώθησης προτάσεων εκ μέρους του δήμου ή και της Περιφέρειας, φοροαπαλλαγές, διευκολύνσεις από την πλευρά του δήμου.

Διαδικτυακή καμπάνια για να σωθούν τα διατηρητέα

Σε μία προσπάθεια να γίνει γνωστό το πρόβλημα και να διασωθεί ένας μεγάλος αριθμός κτιρίων ο οικονομολόγος Χάρης Βεκρής δημιούργησε τη σελίδα στο Facebook, με τον τίτλο «Τα νεοκλασικά της Σύρου εκπέμπουν SOS» που ήδη μετράει 4000 μέλη.

Με αφορμή τη μελέτη των μηχανικών που «σκάναραν» την Ερμούπολη, ο κ. Βεκρής ανέφερε πως «τώρα ξέρουμε σε τι κατάσταση είναι κάθε κτίριο στην πόλη. Είμαστε μία μεγάλη δύναμη τεχνοκρατών και πολιτών, από κάτω προς τα πάνω, που θέλει τόσο πολύ να διατηρήσει αυτόν τον πλούτο του νησιού, τον οποίο βρήκαμε από τις προηγούμενες γενιές».

Ο λόγος που ο κ. Βεκρής οδηγήθηκε στη δημιουργία της συγκεκριμένης σελίδας ήταν όταν αντιλήφθηκε πως στη γειτονιά του είχε τέσσερα κτίρια διατηρητέα, αλλά ερείπια και επικίνδυνα, από τα οποία έπεσαν ένας τοίχος και ένα κομμάτι από μπαλκόνι.

Το αισιόδοξο της υπόθεσης είναι ότι υπάρχουν αρκετοί ενδιαφερόμενοι να τα αγοράσουν, ωστόσο για την αποκατάσταση τους απαιτείται επίσπευση των διαδικασιών. «Από τα τέσσερα αυτά κτίρια τα δύο έχουν πουληθεί και βρίσκονται στη διαδικασία αδειοδότησης από το υπουργείο Πολιτισμού. Το θέμα είναι να εκδίδονται γρήγορα οι άδειες για να προλαβαίνουν να φτιάχνονται και όχι να καταρρεύσουν, να χαθούν τα κτίρια και να κινδυνεύσουν και άνθρωποι που θα περνούν από κάτω. Πιστεύω ότι το ενδιαφέρον έχει μεγαλώσει για την αγορά διατηρητέων στο νησί, αλλά πρέπει να βρεθεί λύση για γρηγορότερη αδειοδότηση», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Βεκρής.