Η επιστροφή των εννέα αρχαίων αγγείων αποτελεί ένα νέο, σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση μιας μακρόχρονης υπόθεσης αρχαιοκαπηλίας, αναδεικνύοντας την αδιάλειπτη και σταθερή προσπάθεια της Ελλάδας να προστατεύει και να επαναφέρει τα πολιτιστικά της αγαθά στον τόπο προέλευσής τους. Οι αρχαιότητες, οι οποίες είχαν κλαπεί από το Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, μεταξύ των ετών 1970-1992,  επιστρέφουν στην πατρίδα μας, μετά από πολυετή προσπάθεια, η οποία ξεκίνησε το 2008. Τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, με συστηματική και τεκμηριωμένη εργασία, απέδειξαν ότι τα εννέα αγγεία προέρχονται από ανασκαφή, στην Αργολίδα. 

Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη τόνισε: «Σήμερα, ο φύλακας των Ατρειδών μπορεί να ανάψει τη φρυκτωρία των Μυκηνών για την επιστροφή των αγγείων, στην πατρίδα τους. Σήμερα, η παραλαβή των εννέα αγγείων είναι μέρα δικαίωσης για την Ελλάδα και το Υπουργείο Πολιτισμού, γεμίζοντάς μας χαρά, συγκίνηση, υπερηφάνεια και βαθιά ανακούφιση. Τώρα, εδώ, στη Βουδαπέστη και στο Μουσείο Καλών Τεχνών, κλείνει ένα ζήτημα που έμεινε ανοιχτό για, σχεδόν, δύο δεκαετίες. Ένας κύκλος που άνοιξε με την κλοπή και την παράνομη απομάκρυνση αρχαιοτήτων, από τον φυσικό τους χώρο, σήμερα κλείνει με την επιστροφή τους, εκεί όπου πραγματικά ανήκουν, στην Ελλάδα, στην αργολική γη. Από το 2008, όταν οι ελληνικές αρχές ενημερώθηκαν, για πρώτη φορά, από την ουγγρική πλευρά για την παρουσία των αγγείων στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης μέχρι τη σημερινή τελετή, χρειάστηκε να εργαστούμε με επιμονή, υπομονή, επιστημονική ακρίβεια και διπλωματική προσήλωση. Σε κάθε ερώτημα, σε κάθε αμφισβήτηση, η Ελλάδα στάθηκε αταλάντευτη στις αρχές της, με επιστημονική γνώση και τεκμήρια, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και με πίστη ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εμπόρευμα».

Αναφερόμενη στον ιδιαίτερο χαρακτήρα των αντικειμένων που επιστρέφουν και θα εκτεθούν στο ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, η Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι «κάθε αντικείμενο που σήμερα επιστρέφει στον τόπο του και θα εκτεθεί στο μουσείο, δεν είναι απλώς μια αρχαιότητα που επαναπατρίζεται. Είναι ένα στοιχείο του DNA  του λαού, μια ψηφίδα της εθνικής και της συλλογικής ταυτότητάς μας. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας μας που αποκαθίσταται. Είναι μια νίκη του διεθνούς δικαίου και της συνεργασίας των λαών. Η επιστροφή αυτών των αγγείων καταδεικνύει τη βούληση της Ελλάδας να υπερασπίζεται την πολιτιστική της κληρονομιά με την ίδια επιμονή, την ίδια υπομονή, την ίδια μαχητικότητα, τις ίδιες αρχές, την ίδια μεθοδικότητα για κάθε μία αρχαιότητα η οποία είναι μοναδική. Μόνον μέσα από συντονισμένη διεθνή δράση μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την παγκόσμια μάστιγα της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών, γιατί το έγκλημα της αρχαιοκαπηλίας, εις βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, συνδέεται άμεσα και με την τρομοκρατία».

Οι διαπραγματεύσεις, που κατά περιόδους παρουσίασαν στασιμότητα και μεγάλες  δυσχέρειες, ενεργοποιήθηκαν, με αυξανόμενη ένταση, τα τελευταία 6 χρόνια, και μέσω της διπλωματικής οδού. Τελεσφόρησαν με τη συμφωνία του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας, του Υπουργείου Πολιτισμού της Ουγγαρίας και του Μουσείου Καλών Τεχνών με την παράδοση των εννέα αγγείων. Η Υπουργός Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «παραμένει ενεργή η διαδικασία της διεκδίκησης από την Ελλάδα δεκατριών ακόμη, αρχαιοτήτων που φαίνεται να  προέρχονται από το ίδιο σύνολο. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι πεδίο αντιπαράθεσης.  Είναι πεδίο συνεργασίας. Είναι κοινή ευθύνη των λαών να την προστατεύουν και να την παραδίδουν στις επόμενες γενιές με βάση τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε λίγους μήνες, στο τέλος Ιουνίου, το Υπουργείο Πολιτισμού ολοκληρώνει το έργο της πλήρους ανακαίνισης του Αρχαιολογικού Μουσείου του Άργους, με την επέκτασή του και την επανέκθεσή του, και το αποδίδει στους πολίτες και τους επισκέπτες της Αργολίδας. Εκεί θα βρουν την οριστική τους θέση τα εννέα αγγεία με καταγεγραμμένη την περιπέτειά τους, αναμένοντας και τ’ αδέλφια τους».

Στο πλαίσιο της τελετής, υπογράφηκε Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Ουγγαρίας, το οποίο θα ενισχύσει το πλαίσιο  της συνεργασίας των δύο χωρών. Όπως τόνισε η Υπουργός: «Η σημερινή ημέρα ανοίγει νέα πεδία στην επιστημονική έρευνα, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στην προώθηση των πολιτιστικών ανταλλαγών, ενώ παράλληλα διασφαλίζει τη συστηματική συνέχιση της συνεργασίας μας για την τεκμηρίωση της προέλευσης και των υπολοίπων 13 αγγείων που διεκδικεί η Ελλάδα από το Μουσείο Καλών Τεχνών. Θέλω να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν στη σημερινή έκβαση: Τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, το προσωπικό του Μουσείου Καλών Τεχνών για τη συνεργασία τους, τους επιστήμονες, τους διπλωμάτες».

Από την πλευρά της η Υφυπουργός Πολιτισμού και Καινοτομίας της Ουγγαρίας Anita Kiss-Hegyi δήλωσε: «Η σημασία του ελληνικού πολιτισμού υπερβαίνει κατά πολύ τα εθνικά του όρια, καθώς αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Εμάς, τους Ούγγρους, μας συνδέουν με τον ελληνικό κόσμο σχέσεις που εκτείνονται σε βάθος άνω των χιλίων ετών – από την επιστημονική παράδοση και την εκπαίδευση έως τις εκκλησιαστικές και πολιτιστικές σχέσεις. Η κοινή αυτή κληρονομιά παραμένει ζωντανή και συνεχίζει να εμπλουτίζεται μέσα από τις σύγχρονες συνεργασίες. Η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών δεν αποτελεί, συνεπώς, απλώς διευθέτηση ενός ζητήματος του παρελθόντος, αλλά και ένα βήμα προς το μέλλον. Η υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης δημιουργεί νέες δυνατότητες για περαιτέρω κοινές έρευνες, για την εμβάθυνση των πολιτιστικών σχέσεων και για ακόμη στενότερη συνεργασία μεταξύ των θεσμών των δύο χωρών στον τομέα της ανάδειξης, προστασίας και προβολής της πολιτιστικής κληρονομιάς».

Στην τελετή παράδοσης παρευρέθηκαν ο Πρέσβης της Ελλάδας στην Ουγγαρία Μανόλης Αποστολάκης, ο Επίσκοπος Απάμειας κ. Παΐσιος, η Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Εξωτερικών Πρέσβης Κατερίνα Κόικα, η Διευθύντρια Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βασιλική Παπαγεωργίου, ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης Laszlo Baan, ο Διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου της Ουγγαρίας Νίκος Φωκάς, η Πρόεδρος της αυτοδιοίκησης Ελλήνων της Βουδαπέστης Ζωή Θώμου  και στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ απέρριψε τις αιτήσεις με τις 2560 και 2561/2022 αποφάσεις, οι οποίες δημοσιεύθηκαν σήμερα.

Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, «για μία ακόμη φορά, με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, δικαιώνονται οι επιλογές και η πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού για το θέμα του Σταθμού Βενιζέλου. Το έργο προχωρεί απρόσκοπτα, εντός των χρονοδιαγραμμάτων. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα αποδώσει στους Θεσσαλονικείς το έργο ολοκληρωμένο στο τέλος του 2023 με πέντε σταθμούς -μουσεία, αλλά και με τον μεγαλύτερο διεθνώς αρχαιολογικό χώρο ενταγμένο σε ένα μείζον τεχνικό έργο».

Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε τα εξής:

• Ομόφωνα επιβεβαίωσε τη νομολογία του, ότι η αρχαιολογική νομοθεσία επιτρέπει τη μετακίνηση ακίνητου μνημείου, προκειμένου να κατασκευαστούν αμυντικά ή άλλα έργα ζωτικής σημασίας για το κοινωνικό σύνολο και ομόφωνα επανέλαβε, για ακόμη μια φορά, ότι οι εν λόγω εξαιρετικές προϋποθέσεις συντρέχουν στην περίπτωση του μετρό της Θεσσαλονίκης,
• Ομόφωνα έκρινε ότι αιτιολογείται νόμιμα η έγκριση της μελέτης απόσπασης και επαναφοράς, η υλοποίηση της οποίας ελέγχεται από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες και ότι νομίμως θεωρήθηκε ότι η μελέτη αυτή έπρεπε να εξειδικευθεί σε επόμενα στάδια, όπως και πράγματι συνέβη,
• Ομόφωνα έκρινε ότι οι ισχυρισμοί περί κατατεμαχισμού και αποδόμησης των αρχαιοτήτων δεν επιβεβαιώνονται ούτε από την εγκριθείσα μελέτη, ούτε από τον όλο φάκελο,
• Με μειοψηφία τριών μελών, έκρινε ότι η διάρθρωση της μελέτης σε τεύχη (δημοπράτησης, σκοπιμότητας κ.λπ.), είναι περιττή σε αρχαιολογικές εργασίες που εντάσσονται σε ευρύτερα έργα ή σχέδια που χρηματοδοτούνται από άλλους δημόσιους ή επενδυτικούς φορείς, καθώς τα έργα αυτά υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση με ευρείες διατυπώσεις δημοσιότητας και διαβούλευση με το κοινό, οι δε σχετικές αρχαιολογικές μελέτες και εργασίες υπόκεινται στον έλεγχο και την έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού και των υπηρεσιών του, σύμφωνα με την νομοθεσία»