Στόχος της εκδήλωσης που διοργάνωσε το υπουργείο Πολιτισμού στην Εθνική Πινακοθήκη είναι καλύτερη προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας, και ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην ομιλία του επισήμανε ότι ο Πολιτισμός μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, με στόχο η Ελλάδα να εξελιχθεί σε προορισμό και τους 12 μήνες του χρόνου».

Ο πρωθυπουργός αναφερόμενος στην εκδήλωση έκανε λόγο για μια ξεχωριστή ημέρα για τον ελληνικό πολιτισμό, και χαρακτήρισε το έργο ως ένα έργο εθνικής σημασίας που αξιοποιεί την τεχνολογία ως κεντρική πύλη εισόδου στον ελληνικό πολιτισμό.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε επίσης «εμβληματικό το έργο» το οποίο όπως είπε αξιοποιεί την τελευταία λέξη της τεχνολογίας, αφού δίνει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να περιηγούνται και να κατανοούν το παρελθόν με σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία. Ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι η επίσκεψη στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία μετατρέπονται πλέον σε μια ολοκληρωμένη εμπειρία, με ειδικές υπηρεσίες για άτομα με αναπηρία, καθώς και ψηφιακούς ξεναγούς σε οκτώ διαφορετικές γλώσσες, ενώ σημείωσε ότι σύντομα θα προστεθεί και η διεθνής νοηματική γλώσσα.

Στη συνέχεια εξήρε τη συνεισφορά και τον ρόλο του Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο -όπως τόνισε- διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση κατά τα χρόνια της πανδημίας, και επισήμανε ότι σήμερα που ολοκληρώθηκε το έργο, είναι ορατά τα αποτελέσματά σε όλους.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε επίσης ότι η χώρα μας διαθέτει μοναδικό πολιτιστικό πλούτο και η ψηφιακή εφαρμογή που τον αναδεικνύει οφείλει να είναι εξίσου μοναδική, και έκανε ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σύνδεση του πολιτιστικού αποθέματος με τον τουρισμό και κατ’ επέκταση με την ανάπτυξη και σημείωσε ότι πλέον θα είναι περισσότεροι οι τουρίστες που θα έρχονται στη χώρα μας για να γνωρίσουν τον ελληνικό πολιτισμό αφού το νέο ψηφιακό οικοσύστημα αναβαθμίζει ουσιαστικά την εμπειρία των επισκεπτών σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Το «Hellenic Heritage» δίνει τη δυνατότητα να αναδειχθεί ο πολιτισμός και να αυξηθεί η επισκεψιμότητα σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους σημείωσε καταλήγοντας ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Συγκεκριμένα, το ΥΠΠΟ πληροφορεί:«Όπως έχει ήδη ανακοινωθεί από την ΕΦΑ Πόλης Αθηνών και από τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, λόγω της πρόβλεψης υψηλών θερμοκρασιών, όλοι οι αρχαιολογικοί χώροι θα είναι κλειστοί από τις 12 το μεσημέρι ως τις 5 το απόγευμα».

Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ αναφέρει τα εξής:

“Σε συνέχεια του από 13-06-2024 Δελτίου Τύπου για την λειτουργία αρχαιολογικών χώρων λόγω καύσωνα σας γνωρίζουμε ότι σήμερα Παρασκευή 14-06-2024 οι μείζονος σημασίας και επισκεψιμότητας αρχαιολογικοί χώροι, θα παραμείνουν ανοιχτοί σύμφωνα με το καθορισμένο ωράριό τους.

Τροποποιούνται:

Οι αρχαιολογικοί χώροι αρμοδιότητας Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου οι οποίοι θα λειτουργήσουν ως εξής:

Ο αρχ/κός χώρος της Κνωσού θα παραμείνει κλειστός από 13.00 έως 17.00. Όσοι επισκέπτες έχουν ήδη εκδώσει εισιτήριο για το συγκεκριμένο διάστημα θα μπορούν να εισέλθουν με το εισιτήριό τους μεταξύ 17.00 και 20.00.

Για περισσότερες πληροφορίες στο τηλ 2810231940.

Κλειστοί από 13.00 έως 17.00 θα παραμείνουν και οι χώροι που αναφέρονται παρακάτω, στην περίπτωση που η κατά τόπο θερμοκρασία υπερβεί τους 40 βαθμούς.

Οι επισκέπτες θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά στα τηλέφωνα των χώρων:

-Αρχαιολογικός Χώρος Φαιστού (τηλέφωνο πληροφοριών: 2892042315)

-Αρχαιολογικός Χώρος Μαλίων (τηλέφωνο πληροφοριών: 2897031597)

-Αρχαιολογικός Χώρος Αγίας Τριάδας (τηλέφωνο πληροφοριών: 2892031144)

-Αρχαιολογικός Χώρος Ματάλων (τηλέφωνο πληροφοριών: 2892045630)

-Αρχαιολογικός Χώρος Γόρτυνας (τηλέφωνο πληροφοριών: 2892091564)

– Αρχαιολογική Συλλογή Αρχανών (τηλέφωνο πληροφοριών: 2810 752712)

-Αρχαιολογικός Χώρος Τυλίσου (τηλέφωνο πληροφοριών: 2810831498)

-Αρχαιολογικός Χώρος Νίρου (τηλέφωνο πληροφοριών: 6977613869)

Οι αρχαιολογικοί χώροι αρμοδιότητας Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων θα λειτουργήσουν ως εξής:

– Αρχαία Θήρα: 8.30-14.00

– Κατακόμβες Μήλου: 8.30-13.00

– Αρχαιολογικός χώρος Σαγκρίου Νάξου: 08.30-12.00.

– Αρχαιολογικός χώρος Υρίων Νάξου: 08.30-13.00″

Οι τάφοι είναι από τους πιο πολυτελείς της Μεσογείου από την Εποχή του Χαλκού. Tα λείψανα και τα κτερίσματα παραπέμπουν σε βασιλείς και μέλη της κυβερνώσας ελίτ της περιοχής, όπως αναφέρει δημοσίευμα του γερμανικού επιστημονικού περιοδικού «Wissenschaft».

Ήδη από το 1897, οι αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει στην περιοχή, η οποία βρίσκεται κοντά στο σημερινό αεροδρόμιο της Λάρνακας, τα πρώτα ίχνη ενός πολιτισμού της Εποχής του Χαλκού και ξεκίνησαν τις ανασκαφές. Από το 1970, οι ερευνητικές ομάδες ανακαλύπτουν όλο και περισσότερα τμήματα πόλης της Εποχής του Χαλκού χρησιμοποιώντας νέες μεθόδους. Τα ευρήματά τους δείχνουν ότι η περιοχή εκτεινόταν σε 50 εκτάρια από το 1630 έως το 1150 π.Χ. και περιελάμβανε συνοικίες με κατοικίες αρχόντων αλλά και εργαστήρια χαλκού. Αντικείμενα από την Αίγυπτο, τις Μυκήνες, τη μινωική Κρήτη, τη Σαρδηνία και τη Μεσοποταμία δείχνουν, επίσης, ότι οι κάτοικοί της είχαν εκτεταμένες πολιτιστικές και οικονομικές σχέσεις. Από τα αγγεία και συγκεκριμένα κοσμήματα, τα οποία βρέθηκαν, προκύπτει, επίσης, ότι πρέπει να υπήρχε ειδική σχέση με την Τίρυνθα.

Το 2016, μία ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής τον Πέτερ Φίσερ, καθηγητή του πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, ανακάλυψε ένα νεκροταφείο της Εποχής του Χαλκού μπροστά στο τζαμί Χαλά Σουλτάν, με εν μέρει πλούσια διακοσμημένους τάφους. Μέλη της άρχουσας ελίτ θάφτηκαν σε υπόγειους θαλάμους, μαζί με τα κοσμήματά τους και τα εισαγόμενα είδη πολυτελείας. Με τη βοήθεια μετρήσεων μαγνητομέτρου, οι ερευνητές ανακάλυψαν τώρα εκεί άλλους, ακόμη πλουσιότερους τάφου. «Συγκρίναμε τα σημεία όπου βρέθηκαν σπασμένα κεραμικά θραύσματα με τον χάρτη του μαγνητομέτρου και εμφανίστηκαν πολλές μεγάλες κοιλότητες περίπου δύο μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης», όπως αναφέρει ο Φίσερ στη σχετική επιστημονική ανακοίνωση (Södeberg Expedition 2023).

Όταν οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν αυτά τα σημεία, ανακάλυψαν τρεις ταφικούς θαλάμους, μήκους περίπου τεσσάρων έως πέντε μέτρων, στους οποίους βρήκαν αρκετούς καλοδιατηρημένους σκελετούς. Περιείχαν, επίσης, έναν τεράστιο αριθμό κτερισμάτων, ο οποίος ξεπερνά κατά πολύ σε ποσότητα και ποιότητα τα ούτως ή άλλως πλούσια ευρήματα των παλαιότερα ευρεθέντων τάφων. «Βρήκαμε περισσότερα από 500 άθικτα τεχνουργήματα μόνο σε δύο από αυτούς τους ταφικούς θαλάμους. Πολλά από αυτά τα αντικείμενα είναι κατασκευασμένα από πολύτιμα μέταλλα, πολύτιμους λίθους, ελεφαντόδοντο ή είναι κεραμικά υψηλής ποιότητας», σημειώνει, επίσης, ο Σουηδός επικεφαλής των ερευνών. Στους τάφους βρέθηκαν, ακόμη, πολύτιμα χάλκινα όπλα διακοσμημένα με ελεφαντόδοντο και μία σφραγίδα από αιματίτη με χρυσό πλαίσιο.

Μεταξύ των νεκρών ήταν μία γυναίκα που περιβάλλεται από δεκάδες κεραμικά αγγεία, κοσμήματα και έναν στρογγυλό μπρούτζινο καθρέφτη. Μαζί της στον τάφο βρίσκονταν τα οστά ενός παιδιού, περίπου ενός έτους, που είχε θαφτεί με ένα κεραμικό παιχνίδι. «Κάποιοι άλλοι, άνδρες και γυναίκες, έφεραν διαδήματα και περιδέραια με μενταγιόν εξαιρετικής ποιότητας. Η τεχνοτροπία και το υλικό των μενταγιόν υποδηλώνουν ότι κατασκευάστηκαν στην Αίγυπτο το δεύτερο μισό της 18ης δυναστείας, πιθανώς την εποχή του Ακενατόν και της συζύγου του, Νεφερτίτης, και του Τουταγχαμών», σύμφωνα με την ανακοίνωση. Τα διαδήματα είναι διακοσμημένα με ανάγλυφες εικόνες ταύρων, γαζελών, λιονταριών και λουλουδιών.

«Δεδομένου του πλούτου αυτών των ταφικών αντικειμένων, είναι εύλογη η υπόθεση ότι επρόκειτο για βασιλικούς τάφους, παρ’ όλο που δεν γνωρίζουμε ακόμη τι μορφή διακυβέρνησης είχε η πόλη εκείνη την εποχή, αλλά όσοι θάφτηκαν εδώ ήταν αναμφίβολα μέρος της κυβερνώσας ελίτ», κατά τον Φίσερ. Υπέρ αυτής της άποψης συνηγορεί, επίσης, το γεγονός ότι πολλά από τα πολύτιμα κτερίσματα προέρχονται από άλλους πολιτισμούς της περιοχής της Μεσογείου. Προφανώς ήταν εισαγόμενα πολυτελή είδη και τιμαλφή. Αυτά περιλαμβάνουν χρυσό και ελεφαντόδοντο από την Αίγυπτο, μπλε λάπις λάζουλι (λαζουρίτης) από το Αφγανιστάν, κόκκινη καρνεόλι από την Ινδία και γαλαζοπράσινο ορυκτό τυρκουάζ από το Σινά. Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνεται και κεχριμπάρι από την περιοχή της Βαλτικής.

Όπως εξηγούν οι αρχαιολόγοι, αυτή η ελίτ μπορούσε να ανταποκριθεί οικονομικά σε τέτοιες πολυτελείς εισαγωγές επειδή είχε γίνει πλούσια εξάγοντας χαλκό από το γειτονικό όρος Τρόοδος: «Ο χαλκός ήταν ένα σημαντικό εμπόρευμα εκείνη την εποχή, επειδή χρησιμοποιήθηκε σε συνδυασμό με τον κασσίτερο για την παραγωγή του σκληρότερου κράματος χαλκού, ο οποίος έδωσε το όνομά του στην Εποχή του Χαλκού».

Συγκεκριμένα, η Γενική Γραμματεία Πολιτισμού ενημερώνει ότι λόγω καύσωνα οι ώρες λειτουργίας των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων τροποποιούνται κατά τις μεσημβρινές ώρες, με τελευταία είσοδο στις 12:00 και επανέναρξη λειτουργίας στις 17:30.

«Σε περίπτωση που υπάρξει μεταβολή των καιρικών συνθηκών, το υπουργείο Πολιτισμού θα επανέλθει με νέα ανακοίνωση» συνεχίζει η ενημέρωση τονίζοντας ότι «οι Εφορείες Αρχαιοτήτων θα μεριμνήσουν για την ενημέρωση όλων των υπαλλήλων τους και για τη λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των καθηκόντων των εργαζομένων και τις συνθήκες του τόπου παροχής εργασίας τους. Ενδεικτικά, επισημαίνεται ότι για τις εργασίες σε εξωτερικούς χώρους, επιβάλλεται η διαμόρφωση σκιερού μέρους για τα διαλείμματα και ο προγραμματισμός των εργασιών, ώστε να γίνονται στις ώρες, που η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη».

Οι οδηγίες προς τις Εφορείες Αρχαιοτήτων

Παράλληλα, επικαιροποιήθηκαν οι οδηγίες προς τις Εφορείες Αρχαιοτήτων να μεριμνήσουν άμεσα για τα ακόλουθα:

Λειτουργικό έλεγχο των υφιστάμενων συστημάτων ενεργητικής πυροπροστασίας, όπως μόνιμα υδροδοτικά πυροσβεστικά δίκτυα, πυροσβεστήρες, συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης και πυρανίχνευσης.

Διασφάλιση απρόσκοπτης επικοινωνίας με την κατά τόπους αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία και ορισμό, στον βαθμό που δεν έχει ήδη πραγματοποιηθεί, συνδέσμων διεπαφής, για όλο το 24ωρο.

Ενημέρωση, σε καθημερινή βάση, από τους Ημερήσιους Χάρτες Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς (civilprotection.gov.gr) για τον βαθμό επικινδυνότητας εκδήλωσης πυρκαγιάς, στις περιοχές που βρίσκονται τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι, αρμοδιότητάς τους.

Διεξαγωγή επαναληπτικών καθαρισμών, εφ’ όσον απαιτείται, εντός των περιφραγμένων αρχαιολογικών χώρων και απομάκρυνση τυχόν υπολειμμάτων φυτικής καύσιμης ύλης και λοιπών καυστών υλικών.

Διαβροχή εδαφών τις ημέρες με υψηλές θερμοκρασίες, εντός των αρχαιολογικών χώρων, με προτεραιότητα στις περιοχές περιμετρικά των μνημείων και των ξύλινων κατασκευών φροντίζοντας, παράλληλα, και για την επάρκεια ύδατος στα συστήματα πυρόσβεσης.

Ετοιμότητα του προσωπικού των Υπηρεσιών για ενδεχόμενη ανάγκη εφαρμογής των σχεδίων απομάκρυνσης των επισκεπτών.

Αναβολή, κατά περίπτωση, πολιτιστικών εκδηλώσεων, τροποποίηση του ωραρίου λειτουργίας ή και διακοπή της λειτουργίας των αρχαιολογικών χώρων τις ημέρες με υψηλή επικινδυνότητα για εκδήλωση πυρκαγιάς ή/και με ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες, που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των εργαζομένων και των επισκεπτών.

Εποπτεία του προσωπικού φύλαξης, σε περίπτωση αδιαθεσίας των επισκεπτών, λόγω υψηλής θερμικής καταπόνησης, ειδικά όσων ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, και παροχή σχετικών οδηγιών κατά την είσοδο των επισκεπτών, δημιουργία χώρων με σκίαση, αξιοποίηση κλιματιζόμενων χώρων κτλ.

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συστάσεις του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, αναφορικά με τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων από τη θερμική καταπόνηση υπό συνθήκες καύσωνα (https://ypergasias.gov.gr/metra-gia-tin-prostasia-apo-ti-thermiki-kataponisi-ton-ergazomenon-ypo-synthikes-kafsona/).

«Σήμερα, υπάρχει μια δυναμική στον Πειραιά, καθώς η κυβέρνηση επενδύει ουσιαστικά στην πόλη», σημείωσε, στην ομιλία της, η κ. Μενδώνη, αναφερόμενη στο «εξαιρετικά σημαντικό απόθεμα» που διαθέτει ο Πειραιάς και τονίζοντας ότι «απτό παράδειγμα είναι τα ευρήματα του μετρό, εξαιτίας του οποίου πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη αρχαιολογική ανασκαφική έρευνα που έχει γίνει ποτέ στον Πειραιά και μάλιστα στον αστικό ιστό του.

Από το έργο αυτό -όπως συμβαίνει πάντα στα δημόσια έργα υποδομής που υλοποιούνται στην πατρίδα μας- προήλθαν πολλά, εξέχοντα και ποικίλων εποχών ευρήματα, τα οποία, με τη συνεργασία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και της Αττικό Μετρό, το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού διά της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιά θα παρουσιάσει στον μουσειακό χώρο της ξύλινης αποθήκης», επεσήμανε η υπουργός.

Επίσης, η κ. Μενδώνη πληροφόρησε ότι προχωρεί η ίδρυση του Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων στο κτίριο του Σιλό, στο λιμάνι. «Βρισκόμαστε στη διαδικασία της δημοπράτησης, ενώ η χρηματοδότηση του έργου, προϋπολογισμού περίπου 90 εκατ. ευρώ, έχει εξασφαλιστεί από το Ταμείο Ανάκαμψης», υπογράμμισε και πρόσθεσε: «Το έργο της ανάπλασης του παραλιακού μετώπου, με έντονο πολιτιστικό χαρακτήρα λόγω του κονωνείου τείχους, και αυτό δρομολογείται από τον Δήμο Πειραιά».

Η έκθεση «Φαληρόθεν», που πραγματοποιείται με την επιμέλεια της προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιά Στέλλας Χρυσουλάκη και τη συνεργασία των αρχαιολόγων Ιωάννη Παππά, Δώρας Ευαγγέλου, Αλεξάνδρας Συρογιάννη, Αικατερίνης Παναγοπούλου και Ανδρομάχης Καπετανοπούλου, αρθρώνεται σε 4 ενότητες: Οι πρώτες δύο έχουν κύριο άξονα τα αττικά έθιμα ταφής κατά την πρώιμη και ύστερη αρχαϊκή περίοδο. Εστιάζουν στα αντικείμενα που συνόδευαν τον νεκρό, αλλά και σε αυτά που αποτέλεσαν μέρος της τελετουργίας για τη φροντίδα του στο τελευταίο ταξίδι. Η τρίτη ενότητα είναι αφιερωμένη στην πρωτοαττική κεραμική, ενώ η τέταρτη ενότητα παρουσιάζει τρεις ταφές που έχουν εξεταστεί από την άποψη της βιοαρχαιολογίας. Δηλαδή, παρουσιάζει την ταυτότητα των ανθρώπων που έχουν ταφεί και αφηγείται στοιχεία από την ιστορία της ζωή τους.

Η φετινή θεματική, λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, έχει δύο άξονες:

1. Την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς (υλικής και άυλης) και ειδικότερα την ευαισθητοποίηση γύρω από τεχνικές και υλικά αποκατάστασης παλαιότερων εποχών, τη σημασία της συνέχειας και ανάδειξης παραδόσεων και δεξιοτήτων, τόσο σε τοπικό/εθνικό επίπεδο, όσο και εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, την επισήμανση καλών πρακτικών από το παρελθόν που μας επιτρέπουν να απολαμβάνουμε τους ιστορικούς χώρους σήμερα, καθώς και τη χρήση νέων τεχνολογιών και ψηφιακών εργαλείων για τη διατήρηση των παραπάνω παραμέτρων της πολιτιστικής κληρονομιάς.

2. Την υιοθέτηση πρακτικών και τη χρήση βιώσιμων πόρων και υλικών (κατά τη διοργάνωση των εκδηλώσεων του φετινού εορτασμού) που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθιστώντας έτσι τους ιστορικούς τόπους και τα μνημεία προσβάσιμα στις σημερινές και μελλοντικές γενιές. Το τελευταίο μπορεί να επιτευχθεί με τη διασύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη διατήρηση του τοπίου και της βιοποικιλότητας μέσα από μια κριτική ματιά των μέχρι σήμερα πρακτικών.

Ο φετινός εορτασμός των ΕΗΠΚ θα διαρκέσει από 23 έως 25 Σεπτεμβρίου 2022 με την πλειοψηφία των προγραμματιζόμενων εκδηλώσεων να είναι με φυσική παρουσία του κοινού, ενώ υπάρχουν και κάποιες ψηφιακές δράσεις που μπορεί να προβάλλονται σε πραγματικό αλλά και μη χρόνο, και οι οποίες εκτός από τα ηλεκτρονικά μέσα των φορέων τους (ιστοσελίδες, σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.λπ), θα φιλοξενηθούν και στη σελίδα των ΕΗΠΚ στο Facebook https://www.facebook.com/EHDaysGR/

και στο Instagram

Το Σαββατοκύριακο του εορτασμού 24 και 25 Σεπτεμβρίου 2022 η είσοδος στους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και τα μνημεία του κράτους είναι ελεύθερη.

Για περισσότερες πληροφορίες στο www.culture.gov.gr

στο facebook: @EHDaysGR, https://www.facebook.com/EHDaysGR/# και

στο Instagram: ehpk_greece, https://www.instagram.com/ehpk_greece/

Λίγο αργότερα θα γιορταστεί επιτόπια από το ΥΠΠΟΑ και την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού -επίσημο εκπρόσωπο της Europa Nostra στην Ελλάδα- η βράβευση του έργου αναστήλωσης του μνημείου από την Εφορεία Αρχαιοτήτων (ΕΦΑ) Κυκλάδων με το Βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς/ Europa Nostra Award 2022. Τις εκδηλώσεις θα τιμήσει με την παρουσία της η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου.

Τη μελέτη αποκατάστασης του μνημείου ανέλαβε το επιστημονικό προσωπικό της ΕΦΑ Κυκλάδων, εγχείρημα που υποστηρίχθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, καθώς και από το Ίδρυμα Α. & Μ. Μαρτίνου με τη χρηματοδότηση της στατικής και γεωτεχνικής μελέτης. Το συνολικό έργο αποκατάστασης χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. Ο Δημήτρης Αθανασούλης, διευθυντής της ΕΦΑ Κυκλάδων, που είχε την ιδέα της αποκατάστασης και ο οποίος, μαζί με το προσωπικό της Εφορείας, έφεραν σε πέρας ένα ιδιαίτερα απαιτητικό έργο σε ένα μνημείο το οποίο παρέμενε κλειστό επί δεκαετίες, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Όλα τα αναστηλωτικά έργα που πραγματοποιούμε στην ΕΦΑ Κυκλάδων τα παρακολουθώ προσωπικά, ωστόσο με την Επισκοπή έχω συνδεθεί ακόμα πιο στενά γιατί ήταν η πρώτη πρόταση για την αναστήλωση ενός έργου στις Κυκλάδες που έκανα μόλις ανέλαβα την Εφορεία. Γνώριζα το μνημείο και τη σημασία του από τη δεκαετία του 1990, έτσι με το που ανέλαβα την ΕΦΑ Κυκλάδων, μολονότι δεν υπήρχαν μελέτες, αποφασίσαμε να προτάξουμε την αναστήλωσή του. Εκτός από την ιστορική και αρχαιολογική αξία που έχει ένα μνημείο που στέκεται όρθιο για 1.800 χρόνια, η Επισκοπή έχει ειδική σημασία λόγω της διαχρονικής της σχέσης με τους Σικινιώτες, καθώς αποτελούσε το σύμβολο της κοινότητάς τους. Όταν άλλαξε η χρήση του και από αρχαίο μαυσωλείο έγινε εκκλησία, οι ντόπιοι μεριμνούσαν διαρκώς για την συντήρησή του ανά τους αιώνες προκειμένου να μην καταρρεύσει. Έτσι δημιουργήθηκε αυτό το καταπληκτικό παλίμψηστο», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευθυντής της ΕΦΑ Κυκλάδων.

Όπως εξήγησε ο Δ. Αθανασούλης, «τα τελευταία 60 χρόνια το μνημείο ήταν κλειστό λόγω ετοιμορροπίας με αποτέλεσμα όχι μόνο ένα σπουδαίο μνημείο να μην είναι προσιτό στο κοινό, αλλά και η κοινότητα της Σικίνου να έχει απολέσει το σημείο αναφοράς της, το έμβλημα της ταυτότητάς της. Τα πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου δεν γίνονταν πια εκεί για σχεδόν 60 χρόνια! Για μένα το πιο σημαντικό είναι ότι η ΕΦΑ Κυκλάδων κατάφερε να αποδώσει σε ένα νησί της άγονης γραμμής ένα μνημείο με τεράστιο συμβολικό φορτίο για τους κατοίκους του», συμπλήρωσε ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Αλλά και επιστημονικά, η αποκατάστασή του είχε ιδιαίτερη σημασία. «Αφενός γιατί τα ίδιο το αναστηλωτικό έργο ήταν μια μεγάλη πρόκληση λόγω της απομακρυσμένης θέσης του μνημείου και της ετοιμορροπίας του. Αφετέρου, επειδή οι επεμβάσεις στην Επισκοπή μάς πρόσφεραν πολύτιμες αρχαιολογικές πληροφορίες για την ιστορία του μνημείου που είναι ένα παλίμψηστο της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, της Σικίνου και του αρχιπελάγους γενικότερα. Ήταν ένα σύνθετο έργο, γι’ αυτό και είναι ιδιαίτερα μεγάλη η χαρά όλης της ομάδας που εργάστηκε στο έργο το οποίο ολοκληρώθηκε επιτυχώς, κερδίζοντας, δίκαια νομίζω, το βραβείο της Europa Nostra», τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δ. Αθανασούλης, ο οποίος παρακολούθησε και διηύθυνε το έργο, μεταβαίνοντας διαρκώς στο δυσπρόσιτο νησί τα τελευταία πέντε χρόνια.

Το μνημείο της Επισκοπής Σικίνου, ενός από τα μικρότερα νησιά των Κυκλάδων, είναι ένα μαυσωλείο των ρωμαϊκών χρόνων που ανοικοδομήθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. και διατηρήθηκε μέχρι σήμερα σχεδόν ακέραιο λόγω της μετατροπής του σε βυζαντινό ναό με αδιάλειπτη χρήση. Το αρχαίο οικοδόμημα συνδυάζεται με διαδοχικές επεμβάσεις κατά τον μεσαίωνα και τα νεώτερα χρόνια, προσφέροντας ένα μοναδικό παλίμψηστο ιστορικών περιόδων που σπάνια διασώζεται σε άλλες περιπτώσεις αρχαίων μνημείων. Η αρχαιολογική έρευνα που έλαβε χώρα κατά την αναστήλωση του μνημείου εμπλούτισε τις γνώσεις μας για τα ταφικά μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και για τη βυζαντινή ναοδομία στις Κυκλάδες. Κατά τις εργασίες αποκατάστασης της Επισκοπής αποκαλύφθηκαν πολύτιμα τεκμήρια του παρελθόντος, όπως επιγραφές και σπαράγματα ρωμαϊκών και βυζαντινών τοιχογραφιών, για τη διατήρηση των οποίων εγκαταστάθηκε σύστημα παρακολούθησης μικροκλίματος. Το σημαντικότερο εύρημα ήταν η ερμητικά σφραγισμένη, ασύλητη ταφή μιας γυναίκας της ανώτερης τάξης, με το όνομα «Νεικώ», με ευρήματα που πρόδιδαν δεισιδαιμονίες και νεκροφοβικές αντιλήψεις.

Σοβαρά πληγωμένο από καταστροφικούς σεισμούς και ανθρώπινες παρεμβάσεις ανά τους αιώνες, το μνημείο εγκαταλείφθηκε τον 20ό αιώνα. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων το 2016 αποφάσισε την αποκατάστασή του και την επαναλειτουργία του για το κοινό. Όπως είχε τονίσει η Κριτική Επιτροπή Απονομής του Βραβείου Europa Nostra, «αυτό το έργο συνδύασε την μεθοδική έρευνα με την σχολαστική συντήρηση που είχαν ως αποτέλεσμα την υψηλής ποιότητας αποκατάσταση του μνημείου. Το μνημείο της Επισκοπής αποτελεί εξαιρετικό πολιτιστικό τοπόσημο για το οποίο είναι ιδιαίτερα υπερήφανη η μικρή νησιωτική κοινότητα. Κατά τις εργασίες αποκατάστασης του μνημείου επιδιώχθηκε η κατά το δυνατόν επανάχρηση αυθεντικών αρχιτεκτονικών μελών, όπως επίσης ενσωματώθηκαν λίθοι που περισυλλέχθηκαν από τον περιβάλλοντα χώρο του. Ο συνδυασμός αρχιτεκτονικών στοιχείων ενός μαυσωλείου της ρωμαϊκής εποχής με αυτά ενός βυζαντινού ναού δημιουργούν ένα μοναδικό μνημείο που είναι απλά καθηλωτικό».

Στον απαράμιλλο αρχαιολογικό χώρο της Επισκοπής Σικίνου θα υπάρχει μόνιμος φύλακας. Κάθε Δεκαπενταύγουστο θα αναβιώνει το μεγάλο πανηγύρι των Σικινιωτών για την Παναγία, ενώ θα πραγματοποιούνται πολιτιστικές δραστηριότητες σε συνεργασία με την ΕΦΑ Κυκλάδων.

Το Ρωμαϊκό Ωδείο

Στο Ρωμαϊκό Ωδείο, που ανεγέρθηκε στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ., δηλαδή την εποχή της μεγάλης ακμής της πόλης, έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες, οι οποίες έχουν συνολικό προϋπολογισμό 800.000 ευρώ.

Οι εργασίες χρηματοδοτούνται από το επιχειρησιακό πρόγραμμα της Περιφέρειας, «Δυτική Ελλάδα 2014-2020», ενώ υλοποιούνται με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας.

Όπως επισημαίνεται στην απόφαση για την ένταξη του έργου στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, «η σημερινή μορφή του Ρωμαϊκού Ωδείου χαρακτηρίζεται από σημαντική απώλεια αυθεντικού υλικού, την εκτεταμένη αναμαρμάρωση και τις συμπληρώσεις των τοιχοδομών του».

Όσον αφορά στις εργασίες, προβλέπεται η μερική αποκατάσταση τοιχοδομιών, η ανακατασκευή του θόλου του σκηνικού οικοδομήματος και των κλιμάκων που οδηγούν από αυτό προς το κοίλο, η συμπλήρωση των κλιμάκων στα vomitoria (προσβάσεις στο κοίλο), ώστε να γίνουν λειτουργικά.

Παράλληλα, θα γίνει η αποκατάσταση των τριών τελευταίων σειρών του άνω κοίλου και η συντήρηση της μαρμάρινης επένδυσης του κοίλου.

Ακόμη, προβλέπεται η κατά τόπους αποκατάσταση του μαρμάρινου μανδύα βάσης με νέο μάρμαρο, καθώς και εργασίες αποκατάστασης της στάθμης του εδάφους περιμετρικά εξωτερικά του μνημείου, που όπως εκτιμάται, θα επιτρέψει την ασφαλή πρόσβαση των επισκεπτών από τον περιβάλλοντα χώρο.

Επίσης, θα τοποθετηθεί ενημερωτική πινακίδα και οπτικός χάρτης, ενώ θα δημιουργηθούν δίγλωσσα ενημερωτικά έντυπα.

Με την ολοκλήρωση του έργου στα τέλη του 2023, θα παραδοθεί στο κοινό, όπως αναφέρεται στην πράξη ένταξης, ένα μνημείο πλήρως αποκατεστημένο και προσβάσιμο με ασφάλεια κατά την πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Μάλιστα, σύμφωνα με την περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, «με την ολοκλήρωση του έργου θα σταματήσει η φθορά του μνημείου, θα αποκατασταθεί η αρχική γεωμετρία του, θα διορθωθούν οι αβλεψίες της αναστήλωσής του κατά τη δεκαετία του 1960 και θα επανενταχθεί στον πολιτιστικό χάρτη της Πάτρας, η οποία θα αποκτήσει έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο».

Οικοδομήθηκε πριν από το 161 μ.Χ.

Σύμφωνα με τον κόμβο «Οδυσσέας» του υπουργείου Πολιτισμού, το Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας, οικοδομήθηκε λίγο νωρίτερα από το Ωδείο του Ηρώδου του Αττικού, το γνωστό ως Ηρώδειο, δηλαδή πριν από το 161 μ.Χ., και είναι μικρότερο σε διαστάσεις από εκείνο.

Το κοίλο έχει τέσσερις κερκίδες εδωλίων κάτω του διαζώματος και επτά άνω.

Ο έξω ψηλός τοίχος της σκηνής έχει πέντε εισόδους προς την σκηνή και τα παρασκήνια. Το προσκήνιο είναι προσιτό από δύο κτιστές σκάλες, μία δεξιά και μία αριστερά. Η ορχήστρα είναι πλακόστρωτη και χωρίζεται με ημικυκλικό θωράκιο από το κοίλο.

Μέχρι το 1889, οπότε καθαρίστηκε, ήταν εντελώς καλυμμένο με χώματα. Επισκευή και αναμαρμάρωση του μνημείου έγινε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στο μεταξύ, με την ολοκλήρωση των εργασιών ανάπλασης της άνω πόλης, όπου βρίσκεται και το Ρωμαϊκό Ωδείο, αναμένεται να αναδειχθεί η συγκεκριμένη ιστορική περιοχή της Πάτρας, συμβάλλοντας ταυτόχρονα και στην τοπική ανάπτυξη.

Το δημοτικό θέατρο «ΑΠΟΛΛΩΝ»

Ένα ακόμα εμβληματικό κτίριο της Πάτρας που θα συντηρηθεί και θα αποκατασταθεί είναι το δημοτικό θέατρο «Απόλλων», που κατασκευάστηκε το 1872 σε σχέδια του Γερμανού αρχιτέκτονα, Ερνέστου Τσίλλερ. Το δημοτικό θέατρο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της Πάτρας την πλατεία Γεωργίου και είναι μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου, ενώ αποτελεί ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα κλειστά θέατρα των νεώτερων χρόνων στην Ελλάδα.

Μετά την υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας και Δήμου Πατρέων για την αποκατάσταση του θεάτρου, το υπουργείο Πολιτισμού, που θα εκτελέσει το έργο, προχώρησε πριν από λίγες ημέρες, σύμφωνα με τον δήμο, στην επιλογή του αναδόχου για την «Μελέτη αποκατάστασης θεάτρου «Απόλλων», με την λειτουργική επανάχρησή του», προϋπολογισμού 1.761.650,57 ευρώ.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου είναι 12.791.176,71 ευρώ και χρηματοδοτείται από το επιχειρησιακό πρόγραμμα, «Δυτική Ελλάδα 2014 -2020».

Σκοπός του έργου είναι η αποκατάσταση και η επαναλειτουργία του θεάτρου επιφάνειας περίπου 2.133 τ.μ., κυρίως ως ενεργή θεατρική σκηνή της πόλης και δευτερευόντως ως χώρος συναυλιών ή μουσική σκηνή. Οι επεμβάσεις, σύμφωνα με τον δήμο, θα πραγματοποιηθούν με γνώμονα τον σεβασμό στην ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του θεάτρου, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο που προστατεύεται.

Στις επεμβάσεις αποκατάστασης, οι οποίες αναμένεται να ολοκληρωθούν στα τέλη του 2023, περιλαμβάνεται η συντήρηση του θεάτρου, η τυχόν ενίσχυση του φέροντος οργανισμού και ο εκσυγχρονισμός του, με σύγχρονα συστήματα πυρασφάλειας, φωτισμού, ήχου, ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, σκηνή, νέα καθίσματα, επενδύσεις, κλπ για τη φιλοξενία θεατρικών παραστάσεων.

Για την πορεία των εργασιών αποκατάστασης στο Αρχαίο Θέατρο Λάρισας, η Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Βρισκόμαστε για ακόμη μια φορά εδώ γιατί θέλουμε να παρακολουθούμε από κοντά και στενά, την πορεία αποκατάστασης του Αρχαίου Θεάτρου.

Ήταν ένα έργο, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν σχεδόν όραμα για την πόλη. Με σύστημα και επιμονή σιγά σιγά αυτό το όραμα έχει γίνει πραγματικότητα, χάρη στη στενή συνεργασία της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Υπουργείου Πολιτισμού και στην εργώδη προσπάθεια της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων. Το έργο είναι σε εξαιρετικά καλό σημείο και εξελίσσεται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Από εκεί που ήταν σχεδόν ένας ερειπιώνας στο κέντρο της πόλης, αυτή τη στιγμή έχει αποκτήσει τη γεωμετρία του, αποκαθίσταται σύμφωνα με τις αρχές της επιστήμης και της δεοντολογίας και σύντομα το μνημείο μαζί με την ιστορία του θα αποδοθεί στην πόλη. Σκοπός μας είναι τα μνημεία να αποδίδονται στους πολίτες διότι πιστεύουμε ότι πέρα από τη φροντίδα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και την πρόνοια της νομοθεσίας, προστατεύονται όταν οι πολίτες τα αγαπούν και τα σέβονται».

Ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κώστας Αγοραστός, δήλωσε: «Για πρώτη φορά η αποκατάσταση του Αρχαίου Θεάτρου προσεγγίζεται ολιστικά και με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης των έργων. Υπουργείο Πολιτισμού και Περιφέρεια συνεργάζονται με συνέπεια, υπευθυνότητα και χρονοδιάγραμμα. Πιστεύουμε ότι ο πολιτισμός είναι ένα βαθιά αναπτυξιακό εργαλείο. Αλλάζουμε τη Λάρισα και αποδίδουμε στον κόσμο μνημεία στα οποία διεισδύουν οι επιθυμίες των ανθρώπων, και αυτό είναι το μεγαλείο της συνεργασίας».

Το έργο της αποκατάστασης του Αρχαίου Θεάτρου Λάρισας, προϋπολογισμού 6.800.000 ευρώ, έχει χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης το τέλος του 2023. Μετά την ολοκλήρωση των έργων αντιστήριξης και τοποθέτησης των διάσπαρτων εδωλίων, οι εργασίες βρίσκονται στο στάδιο της σταδιακής τοποθέτησης των καινούριων εδωλίων και της αποκατάστασης της σκηνής.

Η Λίνα Μενδώνη, ανέφερε, επίσης, ότι το Αρχαίο Θέατρο δεν είναι το μόνο μνημείο στον προγραμματισμό του Υπουργείου καθώς στρατηγική του Υπουργείου και της Περιφέρειας είναι η ανάδειξη σημαντικών μνημείων της πόλης που εκπροσωπούν όλες τις χρονικές περιόδους, όπως το Μπεζεστένι, το Γενί Τζαμί, η Συναγωγή, ο Άγιος Νικόλαος, στα οποία βρίσκονται σε εξέλιξη επεμβάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης. Ειδικά για το Μπεζεστένι, η Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το Μπεζεστένι αποτελεί ένα από το σύνολο των μνημείων που τεκμηριώνουν την μακρά ιστορία της Λάρισας. Με τα σημαντικά ευρήματα που ήλθαν στο φως, το Μπεζεστένι εμπλουτίστηκε ιστορικά. Συγχρόνως αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα ότι οι αρχαιότητες που αποκαλύπτονται στο πλαίσιο ενός έργου, δεν είναι ανασταλτικός παράγοντας. Όταν υπάρχει καλή συνεργασία, μπορούν να προσδώσουν σημαντικότατη προστιθέμενη αξία. Το Μπεζεστένι μαζί με το Αρχαίο Θέατρο, τις γύρω παρεμβάσεις που έχουν γίνει κι εκείνες που προγραμματίζονται, η Λάρισα αποκτά ένα εξαιρετικά σημαντικό πολιτιστικό πόλο, που συγχρόνως έναν εξαιρετικά δυναμικό αναπτυξιακό πόρο».

Στην αυτοψία της στα μνημεία της πόλης της Λάρισας, την Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού συνόδευαν ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κώστας Αγοραστός, ο αναπληρωτής Δημάρχου Λαρισαίων, Αντιδήμαρχος Γιώργος Σούλτης, η βουλευτής Λάρισας Στέλλα Μπίζιου, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας Σταυρούλα Σδρόλια, στελέχη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας και της Περιφέρειας Θεσσαλίας, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟΑ.