Η συζήτηση διαρθρώνεται σε τέσσερις άξονες: ανθεκτικότητα των δημοκρατιών, υβριδικές απειλές (κυβερνοεπιθέσεις, παραπληροφόρηση, ξένη παρέμβαση), συνδεσιμότητα στις μεταφορές, την ενέργεια και τον ψηφιακό τομέα, και οικονομική ασφάλεια στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης. Στο πάνελ συνδεσιμότητας/πράσινης μετάβασης συμπροεδρεύουν ο Πετέρι Όρπο από τη Φινλανδία και ο Έντι Ράμα από την Αλβανία, ενώ ο Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης συντονίζει διαδραστικό πάνελ «ευρωπαϊκής συνοχής» με τους ηγέτες Γαλλίας, Ιταλίας και Ηνωμένου Βασιλείου.

Την Ελλάδα εκπροσωπεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, συνοδευόμενος από τον υφυπουργό Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη, τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στην ΕΕ Πρέσβη Ιωάννη Βράιλα και τον Πρέσβη της Ελλάδας στην Αρμενία Χρήστο Σοφιανόπουλο. Πριν από την έναρξη των εργασιών, ο κ. Τασούλας κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο της Αρμενικής Γενοκτονίας (Τσιτσερνακαμπέρντ) και αναφέρθηκε σε δήλωσή του στους «βαθείς ιστορικούς δεσμούς Ελλάδας–Αρμενίας» και στην κοινή προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες και το διεθνές δίκαιο, υπενθυμίζοντας τα «παρόμοια δραματικά βιώματα» των δύο λαών.

Ουκρανία και άμυνα

Η εμβληματικότερη παρουσία είναι αυτή του Ουκρανού Προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος αναμένει συντονισμό για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού δανείου των 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο. Ο Βρετανός Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε ότι το Λονδίνο εισέρχεται σε διαπραγματεύσεις με την ΕΕ για συμμετοχή στο εν λόγω δάνειο, με παράλληλο άνοιγμα και σε βρετανικές αμυντικές εταιρείες. Παρόντες είναι ακόμη ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης Αλέν Μπερσέ και ο Γενικός Γραμματέας του ΟΑΣΕ Φεριντούν Σινιρλίογλου.

Καναδικό «ντεμπούτο» και οι μεγάλες απουσίες

Πρώτη φορά συμμετέχει ηγέτης μη ευρωπαϊκής χώρας σε συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας. Πρόκεται για τον Πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, που αξιωματούχος της ΕΕ παρομοίασε, με χιούμορ, με την περίπτωση της Αυστραλίας στη Eurovision. Μια προσωρινή πρόσκληση που μπορεί να γίνει μόνιμη συνήθεια. 

Η εικόνα ωστόσο σκιάζεται από τρεις σημαντικές απουσίες. Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, τελικά συνδέθηκε με την ολομέλεια μέσω βίντεο, σύμφωνα με το πρακτορείο Trend του Μπακού, ενώ ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν παρευρέθηκε. Η Άγκυρα εκπροσωπείται από τον Αντιπρόεδρο Τζεβντέτ Γιλμάζ. Σπάνια εικόνα και η απουσία του Καγκελάριου της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, που επικαλέστηκε «άλλες υποχρεώσεις». Η Γερμανία εκπροσωπείται de facto από τον Εμμανουέλ Μακρόν.

Στο περιθώριο, ο Γάλλος Πρόεδρος πραγματοποιεί επισκέψεις στο Τσιτσερνακαμπέρντ, στο Ματεναντάραν και στο Γκιουμρί (μνήμη του σεισμού του 1988), κλείνοντας με τη συναυλία «Μουσική Γέφυρα: Αρμενία–Γαλλία». 

Η Πρόεδρος της Βουλγαρίας Ιλιάνα Γιότοβα υπέγραψε με τον κ. Πασινιάν διακήρυξη στρατηγικής εταιρικής σχέσης. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, αξιωματούχοι της ΕΕ εξέφρασαν δυσαρέσκεια για την επιμονή του Ερεβάν να αποκλειστούν εντελώς οι ερωτήσεις δημοσιογράφων μετά τις δηλώσεις, ενδεχομένως λόγω των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών στην Αρμενία, στις 7ης Ιουνίου.

Η σκιά της Μόσχας και η αυριανή διμερής

Η όλη σκηνοθεσία -μια ΕΠΚ στο Γερεβάν, πέντε ημέρες πριν την 9η Μαΐου στη Μόσχα, σε χώρα που έχει «παγώσει» τη συμμετοχή της στον Οργανισμός Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO) από το 2024- διαβάζεται και ως μήνυμα προς τη Ρωσία. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν προειδοποίησε τον Απρίλιο τον κ. Πασινιάν πως δεν είναι δυνατή η ταυτόχρονη συμμετοχή σε τελωνειακή ένωση με την ΕΕ και την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση. 

Αύριο, Τρίτη, οι κ.κ. Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα εκπροσωπήσουν την Ένωση στην πρώτη διμερή Σύνοδο ΕΕ-Αρμενίας, με βασικό αναμενόμενο αποτέλεσμα την εκκίνηση Εταιρικής Σχέσης Συνδεσιμότητας (μεταφορές, ενέργεια, ψηφιακά). Στο τραπέζι θα τεθεί η εφαρμογή της κοινής δήλωσης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν της 8ης Αυγούστου 2025 στον Λευκό Οίκο και η οδός TRIPP («Trump Route for International Peace and Prosperity») που θα διασχίζει την αρμενική επικράτεια. Η επόμενη Σύνοδος της ΕΠΚ θα φιλοξενηθεί τον Νοέμβριο του 2026 στην Ιρλανδία, καθώς η χώρα θα έχει την Προεδρία στο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2026.

Πηγή: ΕΡΤ

«Η ένταξη σε μια τελωνειακή ένωση τόσο με την ΕΕ όσο και με την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση είναι αδύνατη. Είναι απλούστατα αδύνατη εξ ορισμού», τόνισε ο Πούτιν στον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν κατά τη συνάντησή τους στο Κρεμλίνο.

«Κατανοούμε πως κάθε χώρα επιδιώκει να αποκομίσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη από τη συνεργασία της με άλλες χώρες. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να είναι σαφές, ειλικρινές και συμφωνημένο εξαρχής», συμπλήρωσε.

Η Αρμενία, πρώην σοβιετική δημοκρατία του Καυκάσου με περίπου 2,7 εκατομμύρια κατοίκους, εντάχθηκε το 2015 στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, μια συμμαχία όπου η Ρωσία έχει ηγετικό ρόλο.

Την τελευταία διετία, όμως, το Γερεβάν δείχνει έλλειψη εμπιστοσύνης στη Μόσχα, ιστορική σύμμαχο που το προμηθεύει εδώ και καιρό με όπλα και εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική βάση στο έδαφος της Αρμενίας.

Η Αρμενία επέκρινε το Κρεμλίνο επειδή δεν την στήριξε σε διενέξεις με το Αζερμπαϊτζάν, ιδίως κατά τη διάρκεια των ένοπλων συγκρούσεων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020 και το 2023.

Την άνοιξη του 2025, το αρμενικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο για έναρξη διαπραγματεύσεων ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναφερόμενος στις βουλευτικές εκλογές που θα διεξαχθούν τον Ιούνιο στην Αρμενία, ο Πούτιν είπε στον Πασινιάν πως ευελπιστεί ότι «φιλορωσικά» κόμματα θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία.

Η συμφωνία επιτεύχθηκε στην Ουάσινγκτον την περασμένη Παρασκευή, στη συνάντηση του Αζέρου προέδρου Ιλχάμ Αλίεφ και του Αρμένιου πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Το κείμενο της συμφωνίας, που δημοσιεύθηκε από τα υπουργεία Εξωτερικών και των δύο χωρών, έχει 9 σημεία και αναφέρει ότι το Γερεβάν και το Μπακού θα παραιτηθούν από όλες τις αξιώσεις στην επικράτεια της μίας και της άλλης, δεν θα κάνουν χρήση βίας η μία εναντίον της άλλης και θα δεσμευτούν να σέβονται το διεθνές δίκαιο.

«Αυτή η συμφωνία αποτελεί μια σταθερή βάση για την εγκαθίδρυση μιας αξιόπιστης και διαρκούς ειρήνης, αποτέλεσμα μιας συμφωνίας μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν που αντικατοπτρίζει τα ισορροπημένα συμφέροντα των δύο χωρών», έγραψε ο Πασινιάν στο Facebook.

Η Αρμενία, με τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού της να είναι χριστιανοί, και το Αζερμπαϊτζάν, με την πλειοψηφία του πληθυσμού της να είναι μουσουλμάνοι, αναμετρήθηκαν σε δύο πολέμους για τα σύνορά τους και για το καθεστώς των εθνοτικών θυλάκων που βρίσκονται στα αντίστοιχα εδάφη τους.

Οι δύο πρώην σοβιετικές δημοκρατίες προσπαθούν εδώ και χρόνια να καταλήξουν σε μια ειρηνευτική συμφωνία, αλλά οι συνομιλίες δεν κατέληγαν σε κάποιο αποτέλεσμα. Την Παρασκευή, οι ηγέτες τους δεσμεύτηκαν στην Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τον Τραμπ, να «σταματήσουν οριστικά» την εδαφική τους διένεξη.

«Οι πράκτορες των δυνάμεων της τάξης απέτρεψαν ένα σκοτεινό, μεγάλης κλίμακας σχέδιο του ‘εγκληματία ολιγάρχη κληρικού’ να αποσταθεροποιήσει τη Δημοκρατία της Αρμενίας και να καταλάβει την εξουσία», έγραψε ο Πασινιάν στο Telegram.

Σύμφωνα με την επιτροπή έρευνας της Αρμενίας, ο αρχιεπίσκοπος και αντιφρονών Μπαγκράτ Γκαλστανιάν εμπλέκεται σε αυτή την απόπειρα πραξικοπήματος.

Πέρυσι ο Γκαλστανιάν είχε τεθεί επικεφαλής ενός κινήματος διαμαρτυρίας το οποίο κατηγορούσε τον Πασινιάν ότι εκχώρησε εδάφη στο Αζερμπαϊτζάν.

Σύμφωνα με την επιτροπή έρευνας, ο Μπαγκράτ Γκαλστανιάν «με την προηγούμενη συγκατάθεση αρκετών μελών του κινήματος απέκτησε τα μέσα και τα εργαλεία που ήταν απαραίτητα για την πραγματοποίηση τρομοκρατικών ενεργειών και την κατάληψη της εξουσίας».

Έρευνες βρίσκονται «σε εξέλιξη» στα σπίτια του αρχιεπισκόπου και περίπου τριάντα συνεργατών του, πρόσθεσε η ίδια πηγή.

Ο βουλευτής Γκάρνικ Ντανιελιάν, στενός συνεργάτης του αρχιεπισκόπου, κατήγγειλε μιλώντας σε δημοσιογράφους τις ενέργειες αυτές, τις οποίες χαρακτήρισε αντάξιες ενός «δικτατορικού καθεστώτος» και απέρριψε τις κατηγορίες εναντίον του κληρικού.

Την Παρασκευή η αστυνομία της Αρμενίας συνέλαβε μέλη της αντιπολίτευσης, μεταξύ των οποίων κάποια που ανήκουν στο κίνημα του αρχιεπισκόπου, σύμφωνα με οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κόμματα της αντιπολίτευσης, την ώρα που ο Πασινιάν πραγματοποιούσε ιστορική επίσκεψη στην Τουρκία.

Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης η Αρμενία έχει πολεμήσει επανειλημμένα με το Αζερμπαϊτζάν για τον έλεγχο του Καραμπάχ, μιας περιοχής που αναγνωρίζεται διεθνώς ότι ανήκει στο Αζερμπαϊτζάν αλλά οι κάτοικοι της οποίας είναι στην πλειονότητά τους Αρμένιοι.

Το Μπακού ανακατέλαβε εν μέρει τον έλεγχο του θύλακα σε έναν πόλεμο το φθινόπωρο του 2020. Τον Σεπτέμβριο του 2023 έπειτα από μια στρατιωτική επιχείρηση αστραπή, το Καραμπάχ πέρασε πλήρως στον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν, ενώ τον θύλακα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν περισσότεροι από 100.000 Αρμένιοι.

Οι σχέσεις του Πασινιάν με την ισχυρή ηγεσία της Αρμένικης Αποστολικής Εκκλησίας, στην οποία ανήκει ο Γκαλστανιάν, έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.

Στις αρχές Ιουνίου ο Αρμένιος πρωθυπουργός είχε ζητήσει από τους πιστούς της εκκλησίας αυτής να ανατρέψουν τον επικεφαλής της, τον Γκαρεγκίν Β’ ο οποίος τον επέκρινε επανειλημμένα για τον τρόπο που διαχειρίστηκε την κρίση στο Καραμπάχ.

Από την πλευρά του ο Γκαρεγκίν Β’ ζήτησε την παραίτηση του Πασινιάν μετά τις στρατιωτικές ήττες της Αρμενίας από το Αζερμπαϊτζάν.

Ευρωπαίοι ηγέτες είναι «εγκληματίες κατά του αρμενικού λαού, χύνουν το αίμα του αρμενικού λαού», είπε μία από τις διοργανώτριες της διαδήλωσης, η Ταλίνι Ταχντιάν, μιλώντας στους χιλιάδες διαδηλωτές, πολλοί από αυτοί νέους, που έφτασαν στη βελγική πρωτεύουσα από τη Γαλλία, από άλλες περιοχές του Βελγίου, την Ολλανδία και τη Γερμανία.

Περίπου 50 λεωφορεία μετέφεραν διαδηλωτές από το Ιλ ντε Φρανς, όπου ζει μέρος της αρμενικής κοινότητας στη Γαλλία, μια από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη.

Συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Σουμάν, στην καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Συναισθηματικά φορτισμένοι και οργισμένοι, πολλοί από τους διαδηλωτές κατήγγειλαν την ενοχή, σύμφωνα με τους ίδιους, της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία έκλεισε τα μάτια μπροστά στο δράμα των Αρμενίων ώστε να πάρει ως αντάλλαγμα αέριο από το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο αγοράζει το ευρωπαϊκό μπλοκ για να αντισταθμίσει εν μέρει την απώλεια ρωσικού φυσικού αερίου.

«Ξεπουλήσατε 2000 χρόνια αρμενικού πολιτισμού για αζέρικο αέριο», έγραφε ένα πλακάτ που κρατούσε ένας διαδηλωτής.

Για να καταδικάσουν τη συνενοχή της ΕΕ και τη σύμπραξη της με το Μπακού, ένα άλλο πλακάτ είχε μια φωτογραφία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ανταλλάζει χειραψία με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ.

Οι Αρμένιοι αυτονομιστές, οι οποίοι ήλεγχαν το Ναγκόρνο Καραμπάχ επί τρεις δεκαετίες, συνθηκολόγησαν και συμφώνησαν να καταθέσουν τα όπλα την προπερασμένη εβδομάδα, μετά από μια αστραπιαία επίθεση του αζέρικου στρατού για την ανακατάληψη αυτής της περιοχής.

Μέσα σε μια εβδομάδα ο θύλακας ερήμωσε σχεδόν εξ ολοκλήρου από τους κατοίκους του, καθώς περισσότεροι από 100.000 πρόσφυγες κατέφυγαν στην Αρμενία υπό το φόβο αντιποίνων από το Αζερμπαϊτζάν.

«Δώστε πίσω αυτό που μας ανήκει!», είπε μια νεαρή διαδηλώτρια, η Ανίτα Κερβακιάν, 21 ετών, από την Ολλανδία.

«Έχω πολλούς φίλους στο Καραμπάχ, έφυγαν όλοι, όλοι», είπε μια Αρμένισσα από τη Γαλλία, η Καρίν Ναραζγιάν, 40 ετών, η οποία ταξίδεψε από το Παρίσι.

Ο πρόεδρος της αρμένικης κοινότητας του Βελγίου, Κάρεν Ταντεβοσιγιάν μιλώντας στο πλήθος των διαδηλωτών εξέφρασε την πικρία του για την απάντηση που έδωσαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στα αιτήματα των Αρμενίων.

«Περίπου 50 οργανώσεις έστειλαν επιστολή στις 17 Ιουλίου» προς τον επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοζέπ Μπορέλ.

«Λαμβάνουμε υπόψη τα προτεινόμενα μέτρα», ήταν η απάντηση που έλαβαν στις 14 Αυγούστου, σύμφωνα με τον Ταντεβοσιγιάν. «Και όταν αυτοί καλούν σε διάλογο, είναι μόνο λόγια!», είπε, ζητώντας κυρώσεις κατά του Αζερμπαϊτζάν.

«Και αν δεν υπάρξουν κυρώσεις, τότε θα είναι πραγματικά συνένοχοι», πρόσθεσε, με το πλήθος να τον καταχειροκροτεί ανεμίζοντας σημαίες της Αρμενίας.

Στην έναρξη της διαδήλωσης, περίπου 50 παιδιά τραγούδησαν τον ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έπειτα τον εθνικό ύμνο της Αρμενίας.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, οι διαδηλωτές ήταν περίπου 10.000, ενώ σύμφωνα με την αστυνομία των Βρυξελλών περίπου 3.000. Ωστόσο η αστυνομία διευκρίνισε ότι ο υπολογισμός αυτός βασιζόταν σε μια εκτίμηση που έγινε στην αρχή της διαδήλωσης.

Ανάμεσα στους διαδηλωτές βρέθηκε και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας Μπερνάρ Κουσνέρ, για να υποστηρίξει την αρμενική υπόθεση.

Η Ευρώπη «πρέπει να συμμετάσχει στην επιτήρηση, ή ακόη και στην προστασία των συνόρων της Αρμενίας. Η διατήρηση ή η επιτίρηση, η προστασία των συνόρων της Αρμενίας είναι πολύ σημαντική τώρα», τόνισε σε ερώτηση του Γαλλικού Πρακτορείου.

Όσο για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, το οποίο οι Αρμένιοι αποκαλούν Αρτσάχ, «αυτό δυστυχώς δεν υπάρχει πια», πρόσθεσε ο πρώην επικεφαλής της γαλλικής διπλωματίας.

«Εκφράζουμε τη σοβαρή μας ανησυχία για την κατάσταση», δήλωσε το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωση. «Καλούμε τις πλευρές να επιστρέψουν άμεσα στις ισχύουσες συμφωνίες», που επιτεύχθηκαν το 2020 με τη μεσολάβηση της Ρωσίας, ανέφερε η ανακοίνωση.

Παράλληλα, το Κρεμλίνο δήλωσε σήμερα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική στη συμφωνία κατάπαυσης πυρός του 2020 μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η Ρωσία εργάζεται προκειμένου να υπάρξουν συνομιλίες μεταξύ του Μπακού και του Γερεβάν για τον διάδρομο Λατσίν. «Η Ρωσία συνεχίζει τις επαφές, η κατάσταση είναι πραγματικά δύσκολη», δήλωσε ο Πεσκόφ σε δημοσιογράφους.