Παράλληλα, ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε ότι οι διακοπές στις υπηρεσίες διαδικτύου στη Ρωσία ήταν απαραίτητες για λόγους ασφαλείας.

Ο Πούτιν ανέφερε ότι η λειτουργία των σημαντικών διαδικτυακών υπηρεσιών πρέπει να διασφαλιστεί.

Οι Αρχές διέκοψαν το ίντερνετ στο κινητά στη Μόσχα για σχεδόν τρεις εβδομάδες τον περασμένο μήνα και το μπλοκάρουν τακτικά σε άλλες περιοχές, επικαλούμενες τον κίνδυνο χρήσης του από ουκρανικά drones για την καθοδήγηση επιθέσεων.

Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) είναι υπεύθυνη για την εσωτερική ασφάλεια.

Για τον λόγο αυτό, η Μαρία Ζαχάροβα ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα επεκτείνει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, τονίζοντας ότι οι συγκεκριμένες εξελίξεις «αυξάνουν την πιθανότητα μίας στρατιωτικής σύγκρουσης».

Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, επεσήμανε ωστόσο, ότι η Μόσχα θα κάνει ό,τι μπορεί, προκειμένου να διατηρήσει την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή, αφήνοντας ωστόσο όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Η Ρωσία καταδίκασε επίσης το πλήγμα κοντά στον πυρηνικό σταθμό της Μπουσέρ στο Ιράν, το οποίο σημειώθηκε μία ημέρα νωρίτερα και, όπως ανέφερε, βρισκόταν μόλις λίγα μέτρα μακριά από ενεργειακή μονάδα, καλώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να σταματήσουν τις επιθέσεις κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

«Θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αποτρέψουμε τυχόν επίθεση και, ναι, αν χρειαστεί θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε, να κάνουμε ό,τι χρειάζεται για να προστατεύσουμε τον λαό μας, τις αξίες μας και τον τρόπο ζωής μας και, ως Ευρώπη, να σταθούμε στα δικά μας πόδια », δήλωσε επιβεβαιώνοντας το ευρωπαικό αφήγημα των ημερών για τη δημιουργία μιας ισχυρής Ευρώπης αμυντικά. 

Παράλληλα, αποκάλυψε ότι το  Ηνωμένο Βασίλειο θα αναπτύξει φέτος μια ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρων του στον Βόρειο Ατλαντικό και τον Απώτατο Βορρά, στο πλαίσιο μιας αποστολής ασφαλείας μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, ανακοίνωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός.

«Μπορώ να ανακοινώσω σήμερα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα αναπτύξει την ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρων του στον Βόρειο Ατλαντικό και τον Απώτατο

Βορρά φέτος, με επίκεντρο το αεροπλανοφόρο HMS Prince of Wales, που θα επιχειρεί μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και άλλους συμμάχους του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο ηγέτης των Εργατικών στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την ανακοίνωση «μια ισχυρή επίδειξη της δέσμευσής μας στην ευρωατλαντική ασφάλεια».

Ο Ρώσος πρόεδρος επισήμανε ότι, παρότι η Μόσχα ηγείται επί δεκαετίες στην ανάπτυξη, την εξερεύνηση και τις υποδομές της Αρκτικής, πλέον παρατηρείται έντονη κινητικότητα και από χώρες που βρίσκονται εκτός του παραδοσιακού αρκτικού πλαισίου.

Ο Πούτιν έκανε τις δηλώσεις αυτές κατά τη διάρκεια συνάντησής του με φοιτητές του Ινστιτούτου Φυσικής και Τεχνολογίας της Μόσχας (Φιζτέχ), στο πλαίσιο συζήτησης για τη διεθνή στρατηγική σημασία της περιοχής.

«Όπως όλοι γνωρίζουμε σήμερα, όχι μόνο οι χώρες της Αρκτικής, αλλά και πολλές άλλες χώρες σε όλο τον κόσμο δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για όσα συμβαίνουν στην Αρκτική», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο TASS, οι φοιτητές αντέδρασαν με χαμόγελα και συγκρατημένα γέλια, έχοντας κατά νου και τις πρόσφατες διεθνείς συζητήσεις γύρω από τη Γροιλανδία. Ο Ρώσος πρόεδρος σχολίασε άμεσα την αντίδρασή τους, λέγοντας: «Χαμογελάτε, γελάτε, όμως στην πραγματικότητα, από τη μία πλευρά το θέμα είναι ενδιαφέρον και ίσως μοιάζει διασκεδαστικό, από την άλλη όμως είναι εξαιρετικά σημαντικό».

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πούτιν υπογράμμισε τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Ρωσίας, δηλώνοντας ότι «επί πολλές δεκαετίες, η Ρωσία υπήρξε αναμφίβολα ηγέτιδα δύναμη στην ανάπτυξη της Αρκτικής».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην τεχνολογική υπεροχή της χώρας του, σημειώνοντας: «Κατασκευάζουμε παγοθραυστικά που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο», τονίζοντας ότι καμία άλλη χώρα δεν διαθέτει αντίστοιχη ισχύ στον συγκεκριμένο τομέα και ότι η Μόσχα σκοπεύει να ενισχύσει περαιτέρω αυτή την υπεροχή.

Ο Ρώσος πρόεδρος δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Αρκτική, επισημαίνοντας ότι «ορισμένοι ειδικοί μιλούν για την υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ άλλοι θεωρούν πως έχουμε ήδη φτάσει στο αποκορύφωμά της και κινούμαστε προς την αντίστροφη πορεία».

Κλείνοντας, ξεκαθάρισε ότι τα ρωσικά σχέδια για την Αρκτική παραμένουν αμετάβλητα. «Ό,τι κι αν συμβαίνει, θα συνεχίσουμε να εξερευνούμε και να αναπτύσσουμε αυτή την περιοχή, γιατί σχεδόν το μισό έδαφος της Ρωσίας βρίσκεται στο βόρειο τμήμα, στην Αρκτική», υπογράμμισε.

Ο Βανς δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον «θα συνεχίσει να προσπαθεί να διασφαλίσει τον έλεγχο αυτής της χερσαίας μάζας», αναφερόμενος στη Γροιλανδία, κατά τη διάρκεια δηλώσεών του, σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για την αμερικανική πρόσβαση στο νησί.

Η δήλωση του Βανς ήρθε ως απάντηση σε ερώτηση δημοσιογράφου για το πώς αντιλαμβάνεται το πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας που θα αφορά τη Γροιλανδία. Αν και δεν απάντησε ευθέως για τις λεπτομέρειες ενός πιθανού deal, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ επέμεινε στη στρατηγική και αμυντική σημασία της περιοχής για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.

«Θα χρειαστούμε τον έλεγχο της Αρκτικής για να μπορέσουμε να καταρρίψουμε έναν πύραυλο. Ολόκληρο το σύστημα αντιπυραυλικής άμυνάς μας εξαρτάται από αυτήν την αρκτική ασφάλεια», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Βανς, υπογραμμίζοντας ότι η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας θεωρείται κρίσιμη για την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση πυραυλικών απειλών.

Αναφερόμενος στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, ο Βανς σημείωσε ότι «οι διαπραγματεύσεις με το ΝΑΤΟ εξελίσσονται καλά», χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο ή το χρονοδιάγραμμα των συνομιλιών. Η αναφορά αυτή αφήνει να εννοηθεί ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας συζητείται και στο πλαίσιο της ευρύτερης διατλαντικής συνεργασίας και των συλλογικών αμυντικών σχεδιασμών.

Από την πλευρά της η Κοπεγχάγη εκτίμησε ότι ο Ρούτε δεν μπορεί να διαπραγματευθεί για τη Γροιλανδία εξ ονόματος της Δανίας, ενώ πηγή με γνώση του θέματος σημείωσε ότι ΗΠΑ και Δανία θα επαναδιαπραγματευθούν την αμυντική τους συμφωνία του 1951 αναφορικά με το νησί της Αρκτικής.

Σε συνέντευξή του στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός ο Ρούτε δήλωσε ότι τώρα οι διοικητές του ΝΑΤΟ πρέπει να εξετάσουν τις λεπτομέρειες των επιπλέον απαιτήσεων ασφαλείας και πρόσθεσε ότι οι χώρες μέλη της Συμμαχίας που δεν έχουν εδάφη στην περιοχή της Αρκτικής είναι βέβαιο ότι θα θέλουν να συμβάλουν στην προσπάθεια.

«Θα συναντηθούμε στο ΝΑΤΟ με τους ανώτερους διοικητές μας για να μελετήσουμε τι χρειάζεται», σημείωσε. «Δεν έχω αμφιβολία ότι μπορούμε να το κάνουμε αρκετά γρήγορα. Σίγουρα ελπίζω το 2026, αλλά ελπίζω ακόμη και στις αρχές του 2026».

Ο Ρούτε είπε εξάλλου στο Reuters ότι δεν συζήτησε με τον Αμερικανό πρόεδρο την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της Γροιλανδίας, ενώ πρόσθεσε ότι συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις αναφορικά με το νησί της Αρκτικής θα συνεχιστούν μεταξύ των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ τόνισε ότι η ενίσχυση της παρουσίας της Συμμαχίας στο νησί δεν θα αφαιρέσει πόρους από την υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Όταν ρωτήθηκε αν οι σύμμαχοι του Τραμπ στο ΝΑΤΟ μπορούν να βασιστούν στα λόγια του Αμερικανού προέδρου, ο Ρούτε απάντησε : «Μπορείς πάντα να βασίζεσαι στα λόγια του Τραμπ».

Νωρίτερα σήμερα ο Ρούτε είχε δηλώσει ότι «είχαμε μια πολύ καλή συζήτηση» με τον Τραμπ για τους τρόπους με τους οποίους οι σύμμαχοι εντός του ΝΑΤΟ μπορούν να εργαστούν από κοινού για να την ασφάλεια των επτά χωρών της Αρκτικής έναντι της Ρωσίας και της Κίνας.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ αναφέρθηκε στις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Δανία, την Ισλανδία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία.

Σύμφωνα με τον ίδιο, περαιτέρω συζητήσεις θα συνεχίσουν τη δουλειά που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα στην Ουάσινγκτον κατά τη συνάντηση αντιπροσωπειών από τη Δανία και τη Γροιλανδία με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Στόχος είναι «να διασφαλίσουμε, κυρίως σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, ότι θα φροντίσουμε πως οι Κινέζοι και οι Ρώσοι δεν θα αποκτήσουν πρόσβαση στην οικονομία της Γροιλανδίας ή στρατιωτικά στη Γροιλανδία», σημείωσε ο Ρούτε.

Από την πλευρά της η Άλισον Χαρτ, εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, διευκρίνισε ότι «ο γενικός γραμματέας δεν πρότεινε κανέναν συμβιβασμό αναφορικά με την κυριαρχία» της Δανίας.

Αντιδράσεις από την Κοπεγχάγη

Ο Ρούτε δεν μπορεί να διαπραγματεύεται εξ ονόματος της Δανίας και της Γροιλανδίας για την κυριαρχία του νησιού της Αρκτικής, απάντησε η δανέζικη κυβέρνηση.

«Η θέση της Δανίας και της Γροιλανδίας είναι ίδιες και καμία διαπραγμάτευση δεν έγινε χθες με το ΝΑΤΟ αναφορικά με το ζήτημα της κυριαρχίας μας», υπογράμμισε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν μιλώντας στη δανέζικη τηλεόραση.

«Είναι αυτονόητο ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με ζητήματα που αφορούν τη Δανία και τη Γροιλανδία», είχε τονίσει λίγο νωρίτερα σε ανακοίνωσή της.

«Ο Ρούτε φυσικά δεν μπορεί να διαπραγματευτεί μια συμφωνία εκ μέρους της Δανίας ή της Γροιλανδίας, αλλά έχω την εντύπωση ότι εργάστηκε πιστά για τη συνοχή του ΝΑΤΟ», τόνισε από την πλευρά του ο Δανός υπουργός Άμυνας Τρελς Λουντ Πούλσεν στο X.

«Έχουμε μια ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή. Δεν θα παραδώσουμε την κυριαρχία μας επί περιοχών του βασιλείου», τόνισε ο υπουργός.

Την ίδια ώρα πηγή που έχει γνώση του περιεχόμενου της συνομιλίας που είχαν ο Τραμπ με τον Ρούτε χθες δήλωσε σήμερα στο AFP ότι ΗΠΑ και Δανία θα επαναδιαπραγματευθούν την αμυντική τους συμφωνία του 1951 αναφορικά με τη Γροιλανδία.

Η ασφάλεια της Αρκτικής θα ενισχυθεί και οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ θα συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, σημείωσε η πηγή, ενώ πρόσθεσε ότι στις χθεσινές συνομιλίες δεν έγινε αναφορά στην ιδέα δημιουργίας αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ.

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι η Αρκτική πρέπει να αποτελέσει, όλο και περισσότερο, προτεραιότητα του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι η Ατλαντική Συμμαχία πρέπει να αδράξει την ευκαιρία να αναπτύξει, στην περιοχή, μια συντονισμένη παρουσία, ικανή να προλάβει εντάσεις, να προστατέψει τη σταθερότητα και να απαντήσει σε αναμείξεις άλλων παικτών», υπογράμμισε η Μελόνι.

Ο δε αρχηγός της ιταλικής διπλωματίας πρόσθεσε ότι η χώρα του ετοιμάζει επιχειρηματική αποστολή αφιερωμένη στην Αρκτική. «Είμαστε παρατηρητές του Αρκτικού Συμβουλίου, αλλά έχουμε και ενεργό δράση. Κάτι που σημαίνει ότι εργαζόμαστε με εποικοδομητικό τρόπο, σε βιομηχανικό επίπεδο. Δεν μπορούμε να μην λάβουμε υπόψη τη σημασία των πρώτων υλών, η Αρκτική είναι γεμάτη πρώτες ύλες», τόνισε ο Αντόνιο Ταγιάνι.

«Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν σοβαρά τη Γροιλανδία και δεν είναι “εκκεντρική συζήτηση” από τη νέα κυβέρνηση Τραμπ», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η Ρωσία ανησυχεί ότι «οι χώρες του ΝΑΤΟ γενικά ορίζουν όλο και περισσότερο τον Άπω Βορρά ως εφαλτήριο για πιθανές συγκρούσεις», είπε, και η Ρωσία παρακολουθεί την κατάσταση και ετοιμάζει την κατάλληλη απάντηση.

«Είναι προφανές ότι ο ρόλος και η σημασία της Αρκτικής τόσο για τη Ρωσία όσο και για ολόκληρο τον κόσμο αυξάνεται. Δυστυχώς όμως εντείνεται και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός, ο αγώνας για θέσεις σε αυτή την περιοχή», είπε.

Ο Πούτιν, ο οποίος θέλει να ενισχύσει το εμπόριο μέσω της Βόρειας Θάλασσας (NSR) και μέσω των υδάτων της Αρκτικής καθώς η Ρωσία μετατοπίζει το εμπόριο προς την Ασία και μακριά από την Ευρώπη λόγω των δυτικών κυρώσεων, είπε ότι η Ρωσία δεν απείλησε ποτέ κανέναν στην Αρκτική, αλλά ήταν έτοιμη να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.

Ο Πούτιν ζήτησε την επέκταση των βόρειων λιμανιών της Ρωσίας και την κατασκευή εμπορικού στόλου στην Αρκτική, με την υποστήριξη παγοθραυστικών νέας γενιάς, συμπεριλαμβανομένων και πυρηνικών.

Ωστόσο, είπε ότι οι εγχώριες δυνατότητες της Ρωσίας είναι ανεπαρκείς για αυτό αυτή τη στιγμή και ότι θα απαιτούσε επίσης την αγορά πλοίων και την αλληλεπίδραση με ξένους ναυπηγούς.

Θεόκριτος Αργυριάδης

Ο εκλεγμένος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει πυροδοτήσει διπλωματική διαμάχη υποδηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία για λόγους «εθνικής ασφάλειας» και αρνούμενοι να αποκλείσουν οριστικά το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής βίας για να το πράξουν. Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι καινούργιο. Το εξέφρασε για πρώτη φορά το 2019, αλλά ποτέ δεν εξελίχθηκε σε καμία ενέργεια.

Το αν ο Τραμπ έχει ή όχι πραγματικά σχέδια αυτή τη φορά για να προωθήσει οποιαδήποτε προσπάθεια απόκτησης της Γροιλανδίας δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο. Όμως, δεδομένων των επανειλημμένων δηλώσεων του και της επίκλησης της εθνικής ασφάλειας, αξίζει να εξεταστεί ποια στρατηγική αξία μπορεί να έχει στην πραγματικότητα η Γροιλανδία από την προοπτική των γεωπολιτικών προτεραιοτήτων των ΗΠΑ.

Το μακροχρόνιο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την Γροιλανδία

Η Γροιλανδία είναι τεράστια και έχει σημαντικό αναξιοποίητο ορυκτό πλούτο. Ωστόσο, αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποκτήσουν το νησί, μια αυτόνομη εξαρτώμενη από τη Δανία περιοχή.

• 1867: Τότε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ William Seward έθεσε την ιδέα της  προσάρτησης της Γροιλανδίας, μαζί με την Ισλανδία.
• 1910: Ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Δανία, Maurice Francis Egans, έκανε στη δανέζικη κυβέρνηση μια πρόταση: να ανταλλάξει τη Γροιλανδία με τις Ολλανδικές Αντίλλες και το νησί των Φιλιππίνων Μιντανάο.
• 1946: Τότε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ James Byrnes παρουσίασε την πρώτη προσφορά για την αγορά του νησιού έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό – αξίας περίπου 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων (1,3 δισεκατομμυρίων λιρών) σήμερα.
• 2019: Ο Τραμπ έδειξε για πρώτη φορά ενδιαφέρον για την αγορά της Γροιλανδίας – η οποία απορρίφθηκε γρήγορα από την πρωθυπουργό της Δανίας Mette Frederiksen, η οποία περιέγραψε την πρόταση ως «παράλογη».

Ο Τραμπ φοβάται το ενδιαφέρον της Κίνας

Το ενδιαφέρον της Κίνας για τη Γροιλανδία εκτείνεται τουλάχιστον πριν από μια δεκαετία.

Το 2015, ο υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών της Γροιλανδίας Vittus Qujaukitsoq επισκέφθηκε την Κίνα για να συζητήσει πιθανές επενδύσεις σε ορυχεία, υδροηλεκτρική ενέργεια, λιμάνια και άλλα έργα υποδομής. Μια εταιρεία, η China Communications Construction Company, υπέβαλε προσφορά για την κατασκευή δύο αεροδρομίων, το ένα στην πρωτεύουσα Nuuk και το άλλο στο Ilulissat.

Μια άλλη κινεζική εταιρεία, η General Nice Group, προσφέρθηκε να αγοράσει μια εγκαταλελειμμένη ναυτική βάση της Δανίας στη βορειοανατολική Γροιλανδία, ενώ η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών ζήτησε να κατασκευάσει ένα μόνιμο ερευνητικό κέντρο και έναν επίγειο δορυφορικό σταθμό κοντά στο Nuuk.

Τίποτα από αυτά δεν έγινε αποδεκτό από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, η οποία άσκησε πίεση στη Δανία να πείσει την κυβέρνηση της Γροιλανδίας ότι μια σημαντική, επίσημη κινεζική παρουσία στο νησί ήταν ανεπιθύμητη. Οι Δανοί και οι Γροιλανδοί συμμορφώθηκαν, αποκρούοντας τις κινεζικές προσπάθειες να επενδύσουν σε έργα που βασίζονται στη Γροιλανδία.

Η κυβέρνηση Τραμπ, συγκεκριμένα, θεωρούσε το ενδιαφέρον της Κίνας για τη Γροιλανδία ως κάτι που κρύβει εμπορικά και στρατιωτικά κίνητρα, ανησυχίες που συνεχίστηκαν υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν με τη πρόσφατη πίεση σε άλλη αυστραλιανή εξορυκτική εταιρεία να μην πουλήσει κανένα από τα περιουσιακά της στοιχεία στη Γροιλανδία σε κινεζικές εταιρείες.

Γεωπολιτική της Αρκτικής

Η Γροιλανδία βρίσκεται γεωγραφικά μεταξύ της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής και του Βορειοδυτικού Περάσματος, δύο ναυτιλιακών οδών της Αρκτικής των οποίων η σημασία αυξάνεται καθώς ο θαλάσσιος πάγος συρρικνώνεται. Περίπου το 2050, μια Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή είναι πιθανό να ανοίξει μέσω του κεντρικού Αρκτικού Ωκεανού, περνώντας τις ανατολικές ακτές της Γροιλανδίας. Επιπλέον, το νησί αποτελεί τη βάση για την αξίωση κυριαρχίας της Δανίας στον Βόρειο Πόλο – αξίωση που αμφισβητείται από τη Ρωσία και τον Καναδά.

Ενώ το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει καμία εθνική κυριαρχία στα διεθνή ύδατα, αυτό έχει κάνει ελάχιστα για να τερματίσει τη διπλωματική διελκυστίνδα για τον πόλο. Το θέμα δεν είναι καθόλου ασήμαντο: η κυριαρχία θα έδινε σε μια χώρα πρόσβαση σε δυνητικά σημαντικούς πόρους πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων γαιών, καθώς και ανώτερη επιστημονική και στρατιωτική πρόσβαση στη μελλοντική Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή.

Ωστόσο, αυτή η διαμάχη για την ιδιοκτησία του Βόρειου Πόλου είναι μόνο ένα μέρος του γεωπολιτικού αγώνα για υπεράκτια επικράτεια στην περιοχή. Η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της τεράστιας παράκτιας περιοχής της Ρωσίας αντιμετωπίστηκε από τις στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στη βόρεια Σκανδιναβία, ενώ οι κινήσεις της Κίνας στην Αρκτική, με τη βοήθεια της Μόσχας, οδήγησαν στην έναρξη πολλών ερευνητικών σταθμών που υποστηρίζονται από παγοθραυστικά και συμφωνίες για ερευνητικά και εμπορικά έργα.

Η κυβέρνηση της Κίνας έχει επίσης ισχυριστεί ότι έχει δικαιώματα στην περιοχή, για τη ναυσιπλοΐα, την αλιεία, τις υπερπτήσεις, τις επενδύσεις σε έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου και πολλά άλλα.

Η ιστορία της Γροιλανδίας – Αποτελούσε μέρος μιας “ηπερηπείρου”

Λεπτομερείς επιχειρήσεις χαρτογράφησης και εξερευνήσεις που πραγματοποιήθηκαν για περισσότερο από έναν αιώνα έχουν αποκαλύψει στοιχεία σημαντικών ορυκτών πόρων στη Γροιλανδία – συμπεριλαμβανομένων στοιχείων σπάνιων γαιών και ορυκτών που χρησιμοποιούνται για τεχνολογίες πράσινης ενέργειας, καθώς και αποθέματα ορυκτών καυσίμων.

Όμως – παρά τον αχαλίνωτο ενθουσιασμό που επικρατεί γύρω από τον θησαυρό της Γροιλανδίας – η διαδικασία εύρεσης, εξόρυξης και μεταφοράς ορυκτών καυσίμων είναι μια πολυεπίπεδη, πολυεθνική και πολύχρονη πρόκληση.

Στους περισσότερους χάρτες, η Γροιλανδία φαίνεται τεράστια. Στην πραγματικότητα, η Γροιλανδία είναι περίπου 770.000 τετραγωνικά μίλια – περίπου όσο το μέγεθος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Στην τεράστια χερσαία μάζα της Γροιλανδία εμπεριέχεται λεπτομερής τεκμηρίωση της ιστορίας της Γης. Σε όλο τον πλανήτη, οι ουλές και οι “υπογραφές” τεράστιων διαστημάτων χρόνου καταγράφονται στη γεωλογία. Εκτοξεύοντας ηφαιστειακές εκρήξεις και αργή ψύξη μάγματος, γιγάντιες ηπειρωτικές συγκρούσεις και ρήγματα που μοιάζουν με τάφοι που τελικά ανοίγουν νέους ωκεανούς.

«Η ιστορία της Γροιλανδίας πηγαίνει τόσο πίσω, όσο η ιστορία σχεδόν οπουδήποτε στον κόσμο», εξηγεί η Kathryn Goodenough, γεωλόγος του British Geological Survey. Επισημαίνει ότι η Γροιλανδία, κάποτε, ήταν μέρος μιας μεγαλύτερης ηπείρου που θα περιλάμβανε μέρος της βόρειας Ευρώπης και μέρος της Βόρειας Αμερικής σήμερα. Πριν από περίπου 500 εκατομμύρια χρόνια, η Γροιλανδία ήταν μέρος μιας ”υπερηπείρου”, σφηνωμένη μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής.

Όμως η Γη πάντα εξελίσσεται. Πριν από περίπου 60 με 65 εκατομμύρια χρόνια, η “υπερήπειρος” άρχισε να αποσυντίθεται, δημιουργώντας ένα ρήγμα που τελικά άνοιξε, φτιάχνοντας τον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό.

Η Γροιλανδία χωρίστηκε από την Ευρώπη, παρασύρθηκε προς τα δυτικά και ταξίδεψε ακόμη και πάνω από το ισλανδικό hotspot – ένα μέρος όπου λιωμένη λάβα από βαθιά κάτω από τον φλοιό της Γης αναβλύζει, συμβάλλοντας στην ηφαιστειακή δραστηριότητα που σχημάτισε το νησί της Ισλανδίας. Σήμερα, η Γροιλανδία φιλοξενεί τα πάντα, από τους βράχους του υπογείου του Προκάμβριου έως τα ιζήματα των παγετώνων – όλα αυτά θα μπορούσαν να περιέχουν μια σειρά από πολύτιμους πόρους.

Ο υπόγειος παράδεισος του νησιού – Σπάνιος ορυκτός πλούτος

Πέραν των ορυκτών πόρων, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η Γροιλανδία έχει τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Από τη δεκαετία του 1970, εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου προσπάθησαν να βρουν αρχαίες δεξαμενές στα ανοικτά των ακτών της Γροιλανδίας, αλλά οι προσπάθειές τους αποδείχθηκαν άκαρπες. Ωστόσο, η γεωλογία της υφαλοκρηπίδας της Γροιλανδίας δείχνει ομοιότητες με άλλες τοποθεσίες ορυκτών καυσίμων στην Αρκτική.

Η Γροιλανδία μοιάζει με ένα αυγό κρέμας Cadbury, με ένα εξωτερικό, σκληρό περίγραμμα που περικλείει ένα εσωτερικό από λευκή… “βλέννα”. Το μεγαλύτερο μέρος του νησιού καλύπτεται από αργά κινούμενο πάγο που αποστραγγίζεται προς την ακτογραμμή μέσω ορισμένων παγετώνων εξόδου. Μόνο περίπου το 20% του νησιού είναι απαλλαγμένο από πάγο, αποτελούμενο από τραχιά βουνά, γκρεμούς διαμορφωμένους από φιόρδ και περιστασιακά κάποια πόλη με πολύχρωμα σπίτια.

«Η εξερεύνηση της Γροιλανδίας, ιδιαίτερα του  βορειοανατολικού τμήματος, ήταν ένα καυτό θέμα πριν από 120-130 χρόνια», λέει ο Thomas Find Kokfelt, ανώτερος ερευνητής στο Γεωλογικό Ινστιτούτο της Δανίας και της Γροιλανδίας (GEUS). Ανακαλύφθηκαν διάφορα ορυκτά και άρχισαν να αναδύονται ορυχεία.

Το 1850, ο ορυκτός κρυόλιθος, ο «πάγος που δεν λιώνει ποτέ», λόγω του εξαιρετικά υψηλού σημείου τήξης του, βρέθηκε στη νοτιοδυτική Γροιλανδία. Οι άποικοι ξεκίνησαν την εξόρυξη κρυόλιθου αφού έμαθαν τη χρήση του στην παρασκευή μαγειρικής σόδας. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το ορυχείο Ivittuut προμήθευε τις Συμμαχικές δυνάμεις με κρυόλιθο – ένα σημαντικό ορυκτό στην παραγωγή αλουμινίου που χρησιμοποιείται στα αεροπλάνα.

Η γεωλογική χαρτογράφηση στη Γροιλανδία ξεκίνησε σοβαρά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά από 20 χρόνια πεζοπορίας κατά μήκος της ακτογραμμής, έγινε σαφές ότι η χαρτογράφηση ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα. «Αν διαιρέσεις όλες τις περιοχές της Γροιλανδίας που είναι απαλλαγμένες από πάγο, μπορείς πιθανότατα να τις χωρέσεις σε 200 φύλλα χάρτη κλίμακας 1:100.000», λέει ο Find Kokfelt. Όταν οι γεωλόγοι έκαναν τα μαθηματικά, συνειδητοποίησαν ότι θα χρειάζονταν 200 χρόνια για να ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση με τον τρέχοντα ρυθμό. Στράφηκαν σε μια προσπάθεια με πιο χονδροειδή ανάλυση και ολοκλήρωσαν τους αρχικούς γεωλογικούς χάρτες της Γροιλανδίας στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Από τότε, το GEUS βελτιώνει τους χάρτες, μεγεθύνοντας σε καλύτερη ανάλυση. Μέχρι σήμερα, οι γεωλόγοι έχουν ολοκληρώσει 55 χάρτες σε πιο λεπτομερή κλίμακα. Έχουν επίσης εμβαθύνει σε προσπάθειες χαρτογράφησης κάτω από τον πάγο. Πρόσφατα, το Find Kokfelt συνεργάστηκε με γεωφυσικούς για να δημιουργήσει έναν χάρτη γεωλογικών επαρχιών, περιοχών μεγάλης κλίμακας με διακριτικά χαρακτηριστικά, κάτω από το στρώμα πάγου. Αυτές οι επαρχίες υποδηλώνουν επίσης ποια ορυκτά μπορεί να υπάρχουν. Αλλά όπως και οι αρχικοί γεωλογικοί χάρτες, το Find Kokfelt σπεύδει να αναφέρει ότι οι επαρχιακοί χάρτες θα βελτιωθούν περαιτέρω με περισσότερα δεδομένα.

Τα κρίσιμα ορυκτά είναι τα υλικά που κρατούν την παγκόσμια οικονομία σε λειτουργία, ωστόσο γίνονται όλο και πιο δύσκολο να βρεθούν. Είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια – οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ζήτηση για ορυκτές και μεταλλικές πηγές θα μπορούσε να τετραπλασιαστεί έως το 2040, προκειμένου να καλύψει τη ζήτηση για ενεργειακές τεχνολογίες. Τα πάντα, από μπαταρίες για ηλεκτρικά οχήματα μέχρι ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά απαιτούν κρίσιμα ορυκτά.

Ενώ πολλά από αυτά τα ορυκτά εξορύσσονται σε μέρη όπως η Κίνα και η Αφρική, υπάρχουν αρκετοί λόγοι για να εξετάσουμε νέες τοποθεσίες εξόρυξης, συμπεριλαμβανομένων της γεωπολιτικής, των μεταφορών και της πρόσβασης καθώς και της οικονομίας. Η Anne Merrild, επικεφαλής βιωσιμότητας και σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο του Aalborg της Δανίας, επισημαίνει ότι καθώς τα ορυχεία σε άλλες περιοχές αρχίζουν να στεγνώνουν, «τα κοιτάσματα στην Αρκτική γίνονται πιο ενδιαφέροντα».

Ορυκτός πλούτος ναι, αλλά αν δεν μπορεί να εξαχθεί δεν αποτελεί απλά μια… φούσκα;

Ενώ τα κρίσιμα μέταλλα πιθανόν να υπάρχουν στη Γροιλανδία, δεν είναι σαφές αν η εξόρυξη είναι οικονομικά βιώσιμη. Εκεί μπαίνει η εξερεύνηση. «Η εξερεύνηση ορυκτών είναι από τις πιο προκλητικές και επικίνδυνες επιχειρήσεις που σχετίζονται με την εξόρυξη», λέει ο Simon Jowitt, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Οικονομικής Γεωλογίας Ralph J. Roberts στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα. Σημειώνει ότι για κάθε 100 έργα εξερεύνησης ορυκτών, μόνο ένα από αυτά μπορεί να μετατραπεί σε ορυχείο.

Εάν οι προσπάθειες εξερεύνησης αποκαλύψουν τις δυνατότητες ενός ορυχείου, κατά μέσο όρο, μπορεί να χρειαστούν περίπου 10 χρόνια για να περάσει από την ανακάλυψη στην παραγωγή, λέει ο Jowitt. “Όλα εξαρτώνται από το πού βρίσκεστε, ποια είναι η υποδομή, ποιες άδειες και άλλα πράγματα πρέπει να κάνετε για να βεβαιωθείτε ότι θα κάνετε εξόρυξη με ευσυνείδητο τρόπο.”

Η Γροιλανδία έχει μια αξιοσημείωτη έλλειψη υποδομής – όταν βγείτε από τις πόλεις, δεν υπάρχουν δρόμοι ή σιδηρόδρομοι μέσω της επαρχίας . “Η μετακίνηση δεν είναι εύκολη — δεν μπορείς να οδηγήσεις πάνω από το έδαφος στη Γροιλανδία”, λέει ο Jowitt. Τα ταξίδια γίνονται με πλοίο ή αεροπορικώς, όχι με αυτοκίνητο. Η έλλειψη εγκατεστημένης υποδομής, σημειώνει ο Jowitt, θα μπορούσε να αποδειχθεί πρόκληση για τις εξορυκτικές δραστηριότητες.

Η επεξεργασία ορυκτών μπορεί επίσης να είναι μια δύσκολη προσπάθεια. Σε αντίθεση με ένα ορυκτό όπως ο χρυσός, το οποίο βρίσκεται στη φυσική του κατάσταση μέσα σε ένα βράχο, τα στοιχεία σπάνιων γαιών είναι κλειδωμένα μέσα σε ένα άλλο περίπλοκο ορυκτό, εξηγεί ο Goodenough. «Αυτά τα κοιτάσματα είναι πολύ, πολύ δύσκολο να επεξεργαστούν και μερικές φορές συνδέονται στενά με ουράνιο ή με άλλα στοιχεία που μπορεί να μην θέλετε να εξορύξετε».

Πράγματι, εάν ένα ορυκτό είναι κλειδωμένο σε συνδυασμό με ραδιενεργά ορυκτά, το ορυχείο θα μπορούσε να σταματήσει πριν από την επεξεργασία ενός μόνο γραμμαρίου. Το 2021, η Γροιλανδία ψήφισε νόμο που περιόριζε την ποσότητα ουρανίου στους εξορυχθέντες πόρους και δράση που πάγωσε την ανάπτυξη ενός ορυχείου σπάνιων γαιών στη Νότια Γροιλανδία.

Το σημερινό κοινοβούλιο αντικατοπτρίζει τις ανησυχίες των Γροιλανδών για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της εξόρυξης. Τρία κληρονομημένα ορυχεία στη Γροιλανδία προκάλεσαν αξιοσημείωτη περιβαλλοντική ζημιά, ειδικά στο νερό γύρω από το νησί. Η Anne Merrild εξηγεί ότι στην εξόρυξη, τα σκουπίδια από τη διαδικασία χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: απόβλητα πετρώματα και απορρίμματα. «Τα απορρίμματα είναι τα πιο μολυσμένα υπολείμματα, ενώ τα απόβλητα πετρώματα θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή», λέει. Εξαιτίας αυτής της οπτικής, τα απορρίμματα βράχων ρίχνονταν κατά μήκος ποταμών και ακτών. Ωστόσο, τα απορρίμματα βράχων δεν ήταν αδρανή.

“Το επίπεδο των βαρέων μετάλλων ήταν πολύ υψηλό σε ορισμένα από τα απόβλητα πετρώματα”, λέει η Anne Merrild. Οι επιστήμονες βρήκαν υψηλά επίπεδα μετάλλων σε όλα είδη, από αράχνες μέχρι λειχήνες, ψάρια και όστρακα κοντά στα ορυχεία.

Οι χαμηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή αλατότητα γύρω από τη Γροιλανδία έκαναν την περιβαλλοντική ανάκαμψη οδυνηρά αργή, και τα αποτελέσματα μπορούν ακόμα να ανιχνευθούν 50 χρόνια αργότερα, λέει η Anne Merrild. «Η ζημιά στο νερό βλάπτει πραγματικά το σύνολο των τροφίμων των Γροιλανδών και την ευκαιρία τους να έχουν βιοπορισμό βασισμένο στην αλιεία και το κυνήγι».

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει δραστικά την Αρκτική, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται σχεδόν τέσσερις φορές πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Νέες εκτιμήσεις δείχνουν ότι το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας χάνει 30 εκατομμύρια τόνους πάγου την ώρα. Ενώ η υποχώρηση του πάγου στην ενδοχώρα θα αποκαλύψει περισσότερους θαμμένους βράχους, η Merrild σημειώνει ότι η τήξη δεν είναι κινητήριος παράγοντας για το αυξημένο ενδιαφέρον για εξερεύνηση. Άλλωστε, η τήξη των παγετώνων διαρκεί πολύ.

Η έκταση του πάγου της Αρκτικής θάλασσας μειώνεται τις τελευταίες πέντε δεκαετίες. Αυτή η πτυχή της κλιματικής αλλαγής παρουσιάζει μια παράξενη διχοτόμηση για τη Γροιλανδία – ένα θερμαινόμενο κλίμα σημαίνει αλλαγές στα οικοσυστήματα, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και διαταραχή των θαλάσσιων ρευμάτων. Σημαίνει, όμως, επίσης ότι ανοίγουν τα περάσματα του Αρκτικού Ωκεανού, δημιουργώντας ευκολότερη μεταφορά κρίσιμων ορυκτών που χρησιμοποιούνται στις τεχνολογίες πράσινης ενέργειας – κάτι που ελπίζουμε ότι θα επιβραδύνει την κλιματική αλλαγή.

Τι θέλουν οι Γροιλανδοί

Η Merrild, η οποία μεγάλωσε στη Γροιλανδία και συνέχισε να εργάζεται εκεί σε διάφορα έργα, σημειώνει ότι ενώ οι Γροιλανδοί δεν είναι αντίθετοι με τις εξορυκτικές δραστηριότητες, έχουν κάποιες ανησυχίες. Μια ανησυχία είναι η ίδια η γη. Στη Γροιλανδία, η κυβέρνηση κατέχει και διαχειρίζεται τη γη για τους κατοίκους. «Με αυτή την έννοια, όλοι κατέχουν τη γη και κανείς δεν κατέχει τη γη», εξηγεί η Anne Merrild. Ως αποτέλεσμα, τα κλειστά, ιδιωτικά ορυχεία αποτελούν πολιτισμική ανωμαλία, και οι άδειες ή οι περιορισμοί πρόσβασης πρέπει να διαχειρίζονται προσεκτικά.

Για να ενισχύσει τη συνεργασία με διεθνείς εταιρείες και να αποφύγει τα λάθη, η Merrild λέει ότι οι Γροιλανδοί θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία εξόρυξης από την αρχή μέχρι το τέλος. «Οι άνθρωποι βλέπουν [την εξόρυξη] ως ευκαιρία, αλλά θα ήθελαν πολύ να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη, να είναι συνιδιοκτήτες και να συμμετέχουν στον σχεδιασμό του έργου», λέει.

Το νησί φιλοξενεί σχεδόν 60.000 ανθρώπους – το 90% εκ των οποίων είναι αυτόχθονες Ινουίτ – πολλοί από τους οποίους αντιμετωπίζουν τα σχέδια ξένων εθνών στην επικράτειά τους με σκεπτικισμό.

Αξίζει να σημειώσουμε πως το 2008, η Γροιλανδία ψήφισε να επιδιώξει την εθνική της ανεξαρτησία. Το νησί λαμβάνει ετήσια επιδότηση 500 εκατομμυρίων ευρώ (513 εκατομμυρίων δολαρίων) από τη Δανία, και για να ενισχύσει την οικονομική του ανεξαρτησία, έχει ζητήσει ξένες επενδύσεις.

Είναι η Γροιλανδία έτοιμη να γίνει η επόμενη Άγρια Δύση; Αν ρωτήσουμε τον Ντόναλντ Τραμπ είναι σίγουρο πως θα απαντήσει γρήγορα και άμεσα: YES. Ωστόσο, η Πρωθυπουργός της Δανίας, Mette Frederiksen, δηλώνει σε κάθε ευκαιρία και σε υψηλούς τόνους πως η Γροιλανδία «δεν είναι προς πώληση». Το τι θα γίνει στο τέλος σίγουρα δεν μπορεί να το προβλέψει κανείς. Ο Τραμπ έχει αποδείξει πως είναι τόσο απρόβλεπτος που όσο τάχιστα μπορεί να αποσύρει το ενδιαφέρον του για την εξαγορά του νησιού, άλλο τόσο μπορεί να κλιμακώσει την ένταση που αυτή την στιγμή βρίσκεται μόνο σε διπλωματικό επίπεδο. 

Η πιο εντυπωσιακή θερμοκρασία ρεκόρ για το 2020 καταγράφηκε στην περιοχή της Γιακουτίας, δήλωσε ο Βίλφαντ αναφέροντας ότι στην πόλη Βερχογιάνσκ καταγράφηκε μια πρωτοφανής για την πολική αυτή περιοχή θερμοκρασία.

«Ένα από τα πιο σημαντικά ρεκόρ θερμοκρασίας καταγράφηκε στην πόλη Βερχoγιάνσκ, όπου ο υδράργυρος έφθασε στους 38 βαθμούς Κελσίου. Το ρεκόρ αυτό καταγράφηκε στις 17 Ιουνίου. Στις παρακείμενες πολικές περιοχές έκανε την παρουσία του ένας ισχυρός αντικυκλώνας, χαρακτηριστικά του οποίου ήταν τα θερμά καθοδικά ρεύματα αέρος. Δηλαδή ο ουρανός είναι καθαρός και ο ήλιος δεν δύει. Η συνεχής επομένως θέρμανση της επιφάνειας είχε ως αποτέλεσμα, το έδαφος να θερμανθεί σε τέτοιο βαθμό που διοχέτευε την θερμότητα στην ατμόσφαιρα και έτσι η θερμοκρασία έφθασε σε τιμές ρεκόρ», δήλωσε ο Βίλφαντ.

Είναι μια ασυνήθιστη θερμοκρασία, όπως ασυνήθιστη ήταν και μια θερμοκρασία που είχε καταγραφεί τα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά ήταν θερμοκρασία ψύχους που είχε αγγίξει τους -67,7 Κελσίου υπό το μηδέν.

Ο επικεφαλής της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας της Ρωσίας αναφέρθηκε και στις πυρκαγιές που σημειώνονται στις πολικές αυτές περιοχές της Ρωσίας το τελευταίο διάστημα αλλά και στον Καναδά και στην Αλάσκα, λέγοντας ότι αιτία των ευρείας έκτασης αυτών πυρκαγιών είναι οι σταθεροί αντικυκλώνες που εξελίσσονται στην περιοχή, οι οποίοι προκαλούν υψηλές θερμοκρασίες κάνοντας τα δάση ευάλωτα στις πυρκαγιές.