Ο Ελον Μασκ θεωρεί ότι έχει δικαίωμα η άποψή του να είναι βαρύνουσα για τα γερμανικά πολιτικά πράγματα λόγω των «σημαντικών επενδύσεων» που έχει κάνει στην Γερμανία. Στο άρθρο του αναπτύσσει το post το οποίο ανήρτησε την περασμένη εβδομάδα στο Χ υποστηρίζοντας ότι «μόνο η AfD μπορεί να σώσει την Γερμανία».

«Ο ισχυρισμός ότι η AfD είναι εξτρεμιστική δύναμη της άκρας δεξιάς είναι ξεκάθαρα εσφαλμένη, δεδομένου ότι η Αλις Βάιντελ, η ηγέτις του κόμματος, έχει ομόφυλη συμβία από την Σρι Λάνκα! Αυτό εσάς σας θυμίζει Χίτλερ; Ελάτε τώρα!», γράφει ο Μασκ.

Λίγη ώρα μετά την δημοσίευση του άρθρου, η αρχισυντάκτις του opinion section Eva Marie Kogel έγραψε στο Χ ότι υπέβαλε την παραίτησή της.

Ich habe immer gerne das Meinungsressort von WELT und WAMS geleitet. Heute ist in der Welt am Sonntag ein Text von Elon Musk erschienen. Ich habe gestern nach Andruck meine Kündigung eingereicht. https://t.co/Ss1FNGiwAL

— Eva Marie Kogel (@emkogel) December 28, 2024

«Η δημοκρατία και η δημοσιογραφία ευδοκιμούν στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης. Αυτό περιλαμβάνει την αντιμετώπιση πολωτικών απόψεων και την δημοσιογραφική τους διαχείριση», δήλωσαν στο Reuters ο διευθυντής Jan Philipp Burgard και ο εκδότης Ulf Poschardt της εφημερίδας του ομίλου Axel Springer που αναλαμβάνουν καθήκοντα την 1 Ιανουαρίου και επικαλούνται τα 340 σχόλια που συγκέντρωσε το άρθρο του Ιλον Μασκ λίγες ώρες μετά την δημοσίευσή του.

«Η διάγνωση του Μασκ είναι ορθή, αλλά η θεραπευτική του προσέγγιση ότι μόνο η AfD μπορεί να σώσει την Γερμανία, είναι θανάσιμα εσφαλμένη», απάντησε κάτω από το άρθρο ο Jan Philipp Burgard ανάγοντας σε νόμιμο συνομιλητή τον Μασκ και αναφερόμενος στην θέση της Εναλλακτικής για την Γερμανία υπέρ της εξόδου της Γερμανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση και υπέρ της προσέγγισης με την Ρωσία και του κατευνασμού της Κίνας.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Στο περιβάλλον  αυτό  στο  οποίο  δεσπόζουν  οι  εσωτερικές  αντιφάσεις  στην  οικονομική  και  κοινωνική  πολιτική  και   η  απουσία  δημόσιων  παρεμβάσεων  και  πολιτικών  θα συντελεσθεί η  επιστροφή  στους  δημοσιονομικούς  κανόνες,  με  την  καθοδήγηση  της  Ευρωπαϊκής  Επιτροπής  της  ελληνικής  οικονομίας, μετά το τέλος  της  περιόδου  αναστολής  της  ενισχυμένης  εποπτείας (ρήτρα διαφυγής), σηματοδοτώντας  την  απαίτηση της Επιτροπής για επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων  2%  του  ΑΕΠ  για  το 2024.

• Πιο  συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις προτάσεις (Απρίλιος  2023) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  οι  τιμές  αναφοράς  3%  και  60%  του  ΑΕΠ  για το έλλειμμα  και το χρέος  θα  παραμείνουν  αμετάβλητες. Μάλιστα από πρόσφατη έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος (Ιούλιος 2024), επισημαίνεται ότι για να επανέλθει το χρέος στο 60% του ΑΕΠ, όπως  ήταν το 1974, θα χρειαστούν 40 χρόνια.

Η προοπτική  αυτή  συνάδει  και  με την  πρόσφατη αναλογιστική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα  στην  οποία  εκτιμάται μεταξύ άλλων,  ότι  ο  μέσος   ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ την περίοδο 2023-2070  θα είναι ίσος με μόλις 1,1%. Στις  συνθήκες  αυτές  η  περαιτέρω   κυριαρχία των  αγορών  και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών θα  εντείνουν  τις ανισότητες  και  θα επιταχύνουν  τη  μετατροπή  της κοινωνικής πολιτικής   σε μια επιδοματική πολιτική  που θα καλύπτει το ελάχιστο επίπεδο  του ορίου της φτώχειας.

Έτσι  η  συρρίκνωση  της  κοινωνικής  πολιτικής  παράλληλα  με τη  διεύρυνση   της   επιδοματικής  πολιτικής   μεταφέρουν  τον  κίνδυνο των αγορών και της γήρανσης του πληθυσμού  από την ευθύνη του κράτους στους ίδιους τους συνταξιούχους.  Στην κατεύθυνση   αυτή  πολιτικές που θα διευρύνουν  περαιτέρω  τις ανισότητες   αποκαλούνται  λανθασμένα  μεταρρυθμίσεις  και προσδοκούν  ματαίως  τη  συμβολή τους, κατά τα επόμενα  χρόνια, στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας μας.

• Χαρακτηριστική  περίπτωση  στην Ελλάδα  αποτελεί  η δημιουργία (Ν.4826/2021) του  Ταμείου  Επικουρικής  Κεφαλαιοποιητικής  Ασφάλισης (ΤΕΚΑ),  η οποία παρουσιάστηκε ως μεταρρύθμιση που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη  της  ελληνικής  οικονομίας.

Όμως στην πραγματικότητα θα  αυξήσει  το χρέος αφού η  ασκούμενη  πολιτική  επέλεξε  ο κρατικός  προϋπολογισμός  να αναλάβει το κόστος μετάβασης ύψους 78 δις  ευρώ  και να μην αναλάβει το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού που για την επικουρική ασφάλιση εκτιμάται  συνολικά σε 15 δις ευρώ  την περίοδο 2020 – 2070. Στο διάγραμμα  αποτυπώνεται  η επιβάρυνση   της  αποπληρωμής του δημόσιου χρέους που προκαλείται από το κόστος μετάβασης της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής ασφάλισης.

Επίσης, η   ασκούμενη  πολιτική  επέλεξε  με την δημιουργία του ΤΕΚΑ να αναλάβει  πιθανές οικονομικές απώλειες που θα δημιουργηθούν από την αποτυχία των αγορών σε πιθανές μελλοντικές κρίσεις των αγορών, αναφέροντας στον Ν.4826/2021 ίδρυσης του ΤΕΚΑ ότι το κράτος θα εξασφαλίσει τουλάχιστον τις εισφορές των ασφαλισμένων αναπροσαρμοσμένες με τον πληθωρισμό.

• Δηλαδή, το κράτος  επέλεξε  να αναλάβει το κόστος αποτυχίας των αγορών, το οποίο δεν έχει αποτιμηθεί στις  σχετικές  μελέτες,  και όχι το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού.

Με άλλα λόγια  η ασκούμενη πολιτική  επέλεξε  την ιδιωτικοποίηση των κερδών και την κοινωνικοποίηση των πιθανών αποτυχιών των αγορών, αφού από την διαχείριση των εισφορών των ασφαλισμένων  θα ωφεληθούν  οι μεγάλες εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων. Στην ίδια κατεύθυνση   βρίσκονται  και «οι μεταρρυθμίσεις»  στην υγεία και την παιδεία με την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων και την ιδιωτικοποίηση της υγείας προκειμένου  να μεταφερθούν  μέρος των υπηρεσιών τους  σε ιδιωτικές  εταιρείες.

Ταυτόχρονα   δημιουργείται μια  σοβαρή  αντίφαση  η  οποία  συνίσταται  στο  γεγονός  από την μια  πλευρά   να παρουσιάζεται η κοινωνική πολιτική ως το εργαλείο για την άμβλυνση των ανισοτήτων και από την άλλη πλευρά  να εφαρμόζονται πολιτικές οι οποίες χαρακτηρίζονται ως μεταρρυθμίσεις και  βρίσκονται  στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή στην διεύρυνση  των ανισοτήτων, δεδομένου  ότι για παράδειγμα  οι  προαναφερόμενες  ιδιωτικοποιήσεις  και η κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης  διευρύνουν  περαιτέρω  τις  ανισότητες  μεταξύ  των πολιτών  και μεταξύ  των συνταξιούχων.

• Τούτων  δοθέντων, το ερώτημα που αναδεικνύεται είναι γιατί ενώ το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται συνεχώς, σύμφωνα με έκθεση του ΔΝΤ, στις ΗΠΑ, την Κίνα, την Γαλλία, την Ιταλία οι ανισότητες παγκοσμίως αυξάνονται.

Η  απάντηση  αυτού  του  ερωτήματος  έρχεται  από  το  γεγονός  ότι  ο καπιταλισμός και η ελεύθερη αγορά βασίζονται στην συνεχή αύξηση των κερδών και για να υπάρχει συνεχής αύξηση των κερδών  απαιτείται οι αγορές να τροφοδοτούνται συνεχώς με νέα κεφάλαια. Έτσι, το χρέος των χωρών αυξάνεται συνεχώς χωρίς να αυξάνεται και η ευημερία των πολιτών. Με  άλλα  λόγια  διατηρείται  η εύρυθμη λειτουργία των αγορών και η ανισοκατανομή του παραγόμενου πλούτου.

• Στην κατεύθυνση αυτή παρατηρείται το τελευταίο καιρό, μια συνεχής προτροπή, από διάφορους παράγοντες  και  θεσμούς  προς τους ασφαλισμένους, αύξησης της  αποταμίευσης  μέσω ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, προτροπή που έχει διατυπωθεί  και  από  τον επικεφαλή της Blackrock.

Οι αποταμιεύσεις των εισφορών των εργαζομένων είναι η μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης των αγορών, το ζήτημα είναι  ότι στην περίπτωση απωλειών οι αγορές και οι διαχειριστές αποποιούνται κάθε ευθύνης και οι κρατικοί προϋπολογισμοί και οι φορολογούμενοι καλούνται να εισφέρουν επιπλέον χρηματοδότηση για την επαναρύθμιση τους, όπως συνέβη το 2008 με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

*Ομ. Καθηγητή Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

«Μισός αιώνας από τη Μεταπολίτευση, είναι χρόνος ικανός για μια σοβαρή αποτίμηση. Με τη σημείωση εκ των προτέρων, ότι η αναδρομή στο παρελθόν και πολύ περισσότερο η «αναδρομή στο μέλλον», φωτίζονται, συνειδητά ή μη, από συγκεκριμένη πολιτική και ιδεολογική γωνία.

Αναμφίβολα, η Μεταπολίτευση αποτέλεσε μια καθοριστική τομή, στη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας. Και σήμερα που κλείνουμε μισό αιώνα, χρόνο ικανό για συμπεράσματα, είναι νομίζω μια καλή αφορμή για συλλογικό προβληματισμό, κριτική και αυτοκριτική, αναδρομή σε όσα πετύχαμε, στα λάθη αλλά και στις ευκαιρίες που χάσαμε.

Το πιο μεγάλο της επίτευγμα της Μεταπολίτευσης, είναι κάτι που συνήθως όταν το έχουμε το υποτιμούμε. Το ότι οδήγησε σε μια μακρά περίοδο σταθερότητας, πολιτικής ομαλότητας, ειρηνικής εναλλαγής στην πολιτική εξουσία με την ψήφο του λαού, που ποτέ άλλοτε δεν έζησε η πατρίδα μας από την ίδρυση του ελληνικού κράτους.

Η νομιμοποίηση της πολιτικής δράσης των ηττημένων του εμφυλίου, η κατάργηση των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων και των κάθε είδους διακρίσεων, οι ελεύθερες εκλογές, η κατάργηση του θρόνου, άνοιξαν το δρόμο στην ικανοποίηση του προδικτατορικού λαϊκού αιτήματος για γνήσιο κοινοβουλευτισμό, χωρίς απροσχημάτιστα αντιδημοκρατικές επεμβάσεις.  Έστω όχι απόλυτα, αφού προφανώς οι εξωτερικές παρεμβάσεις, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, δεν έλειψαν και είναι ένα ζήτημα αν στο σημερινό κόσμο θα μπορούσαν να λείψουν σε μια χώρα, που όπως η Ελλάδα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην γεωπολιτικά εύθραυστη περιοχή μας. Ωστόσο, μπήκε οριστικά τέλος -κι αυτό δεν είναι καθόλου λίγο- στην εξωθεσμική ωμότητα του μετεμφυλιακού συστήματος εξουσίας και των ανακτόρων, που οδήγησε για δεκαετίες σε πολιτικά και ανθρώπινα δράματα.

Και αυτό οφείλουμε να το επισημάνουμε, γιατί αυτή η εξέλιξη δεν ήταν αυτονόητη, ούτε επιφανειακή, αν και είχε στοιχεία συμβιβασμού που δεν ικανοποίησαν τις πιο ριζοσπαστικές αντιδικτατορικές δυνάμεις. Αξίζει όμως η σύγκριση με την αντίστοιχη στιγμή μετάβασης στη Χιλή, όπου η πολιτική αλλαγή έγινε υπό την αιγίδα του δικτατορικού καθεστώτος, χωρίς το στοιχείο της κάθαρσης, με αποτέλεσμα να παραμείνει για πάρα πολλά χρόνια ατελής. Και ο βασικός λόγος, που στην Ελλάδα είχαμε μια μετάβαση ρήξης με το παλιό καθεστώς, είναι το γεγονός ότι η μεταπολίτευση θεμελιώθηκε επάνω στα καταστατικά τραύματα της τραγωδίας της Κύπρου, αλλά και της εξέγερσης και σφαγής του Πολυτεχνείου.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε διόλου τον κρίσιμο ρόλο πολιτικών προσώπων και ιδιαίτερα του Κωνσταντίνου Καραμανλή, δηλαδή την αποφασιστική και  ευέλικτη πολιτική διαχείριση εκ μέρους τους, που από τα πάνω επέβαλαν μια ουσιαστική πολιτική και πολιτειακή μετάβαση, δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να υποτιμούμε το ρόλο του λαϊκού παράγοντα. Το κλίμα της περιόδου, είναι απολύτως βέβαιο ότι διαμορφώθηκε τόσο από το Πολυτεχνείο, όσο και από την τραγωδία της Κύπρου. Και ήταν ένα κλίμα τόσο εκρηκτικό, που οποιαδήποτε προσπάθεια μετάβασης χωρίς τομές με το δικτατορικό καθεστώς, αλλά και με το μετεμφυλιακό καθεστώς που οδήγησε στη δικτατορία, θα ήταν καταδικασμένη αργά ή γρήγορα να έρθει αντιμέτωπη με τη λαϊκή οργή. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, που η μεταπολίτευση έφερε μια πλημμυρίδα δημοκρατίας, συμμετοχής και ενεργοποίησης των πολιτών στα κοινά, σε όλα τα επίπεδα. Από τα πολιτικά κόμματα και τις διαδηλώσεις, μέχρι τα συνδικάτα και την πολιτισμική δημιουργία. Το σύνθημα Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία, νομίζω αποδίδει εύστοχα αυτό ακριβώς το κλίμα, που για χρόνια επηρέαζε τις πολιτικές αποφάσεις και εξελίξεις.

Από την άποψη αυτή, είναι αληθές ότι η μεταπολίτευση είχε τη σφραγίδα των ιδεών της ευρύτερης Αριστεράς. Και το ωστικό κύμα τους ήταν αυτό ακριβώς που οδήγησε στο δεύτερο μεγάλο σταθμό, μετά το 1974:  Στο 1981.

1981, η μεγάλη αλλαγή

Το 1981 ολοκληρώθηκε το μετέωρο βήμα της μεταπολίτευσης. Οι ηττημένοι του εμφυλίου και μεγάλα τμήματα του πληθυσμού που παρέμεναν αποκλεισμένα από τη πολιτική ζωή, έγιναν ορατά και απέκτησαν δικαιώματα. Αναγνωρίσθηκε η Εθνική Αντίσταση. Θεσμοθετήθηκαν συνδικαλιστικές ελευθερίες. Ανασυγκροτήθηκε το κοινωνικό κράτος. Ιδρύθηκε το ΕΣΥ. Εκσυγχρονίστηκε το οικογενειακό δίκαιο. Καταργήθηκε η έδρα στα πανεπιστήμια. Ενισχύθηκε η δημόσια Παιδεία.

Με την πολιτική αλλαγή του 81, η χώρα είχε μπροστά της μια μεγάλη ευκαιρία, όχι μόνο να αφήσει οριστικά πίσω της το σκοτεινό εμφυλιοπολεμικό παρελθόν, αλλά και να κάνει βήματα στη προοπτική ενός στέρεου και βιώσιμου εκσυγχρονισμού. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε την πολιτική ευφυία και την αδιαμφισβήτητη ικανότητα, να εκφράσει το μεγάλο λαϊκό κύμα της αλλαγής, αλλά και την τύχη, να κυβερνά τα πρώτα χρόνια ουσιαστικά δίχως αντίπαλο, και σε μια περίοδο θετικού οικονομικού κύκλου για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Γεγονός που του έδινε τη δυνατότητα να συνδυάσει μεγάλες θεσμικές τομές, με σημαντικές πρωτοβουλίες στήριξης της κοινωνικής πλειοψηφίας και αναδιανομής προς όφελος της μεσαίας τάξης και των λαϊκών στρωμάτων.

Και κατάφερε πράγματι μεγάλες θεσμικές τομές. Ενίσχυσε το εισόδημα της μεσαίας τάξης και των – όπως ο ίδιος τους χαρακτήρισε- μη προνομιούχων Ελλήνων. Ενέταξε στην οικονομία και το πολιτικό γίγνεσθαι μεγάλο μέρος Ελλήνων, που ήταν αποκομμένοι, λόγω είτε της ταξικής, είτε της πολιτικής τους καταγωγής. Έδωσε νέα υπόσταση, έκταση και βάθος στο κοινωνικό κράτος. Αλλά αυτό που δεν επιχείρησε και δεν κατάφερε, ήταν να θέσει τις βάσεις για την αλλαγή του παραγωγικού υποδείγματος.

Η χώρα συνέχισε στην πεπατημένη της δεκαετίας του εξήντα, που αργά ή γρήγορα άρχισε να εξαντλείται. Με ατμομηχανή της ανάπτυξής της, την αντιπαροχή και τις κατασκευές. Και με έναν πρωτογενή τομέα, που μετά την ένταξη στην Ε.Ε, άρχισε να εθίζεται στη λογική των αποσυνδεμένων από την παραγωγή ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, που ευνόησαν τελικά την παραοικονομία και την καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων, αντί να επενδυθούν στην παραγωγική ανασυγκρότηση και ανανέωση της χώρας.

Παρόλα αυτά όμως, όσα συνέβησαν τη δεκαετία του 80 είχαν θετικό πρόσημο, έστω με αστερίσκους. Όσα ακολούθησαν από το 90 και μετά, ήταν αυτά που έθεσαν σε διακινδύνευση τη μεταπολιτευτική συνθήκη της κοινωνικής σταθερότητας. Άνοιξαν το δρόμο σε μια οδυνηρή χρεοκοπία και για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, στο γενικευμένο αίσθημα ότι οι επόμενες γενιές θα ζήσουν χειρότερα από τις προηγούμενες. Ενώ εξέθρεψαν την πολιτική και θεσμική αναξιοπιστία, που αποτελεί χαρακτηριστικό της χώρας και της δημοκρατίας μας μέχρι σήμερα.

Οικονομία, η μεγάλη χαμένη ευκαιρία

Σήμερα, πενήντα χρόνια μετά, μπορούμε χωρίς καμιά αμφιβολία να πούμε, ότι το πιο προβληματικό πεδίο του απολογισμού της μεταπολίτευσης, με βαρύτατες κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις, είναι αυτό της οικονομίας. Αν κάνουμε μια απλή αναδρομή στα μεγέθη της οικονομικής μας ανάπτυξης, θα δούμε ότι ο μέσος ετήσιος ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης των 50 αυτών χρόνων, δεν ξεπέρασε το 1,3%. Αδύναμος, απογοητευτικός και αθροιστικά πολύ χαμηλότερος από το μεταπολεμικό ρυθμό. Γεγονός που αποδεικνύει, ότι το μεταπολεμικό υπόδειγμα ανάπτυξης εξαντλήθηκε χωρίς να αντικατασταθεί από ένα νέο και βιώσιμο.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η χώρα να μείνει πίσω από μια σειρά ευρωπαϊκές χώρες, που την αντίστοιχη περίοδο αξιοποίησαν καλύτερα τις ευκαιρίες ανάπτυξης και ευημερίας που τους δόθηκαν. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός, ότι το  1974 το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδας ήταν υψηλότερο, από αυτό της Ισπανίας, της Πορτογαλίας ακόμα και της Ιρλανδίας. Πολύ πριν την κρίση που οδήγησε στην επιτροπεία και τα μνημόνια, ήταν ήδη χαμηλότερο από αυτά της Ισπανίας και της Ιρλανδίας. Σήμερα είναι κατώτερο όχι μόνο από της Πορτογαλίας, αλλά το κατώτερο στην ευρωζώνη. Και ανταγωνιζόμαστε μόνο με χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ.

Ταυτόχρονα, οι χρόνιες παθογένειες του πελατειακού κράτους, της εκτεταμένης διαφθοράς, των αδύναμων θεσμών διογκώθηκαν, και αποτέλεσαν τις κύριες αιτίες για τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον πόλεμο. Με αποτέλεσμα σήμερα η χώρα μας να έχει τη μοναδική οικονομία της Ευρώπης, της οποίας οι πολίτες έχουν χάσει τόσο μεγάλο μέρος της αγοραστικής τους δύναμης από τις αρχές του 21^ου αιώνα.

Με την έννοια αυτή, η μεταπολίτευση μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως μία μεγάλη χαμένη ευκαιρία. Μπήκαμε στην Ευρώπη, αλλά δε γίναμε Ευρώπη. Η πραγματική σύγκλιση δεν ήρθε ποτέ.

Ποιος ευθύνεται για τη χρεοκοπία;

Πολλοί είπαν ότι οδηγηθήκαμε στη μεγάλη κρίση και τη χρεοκοπία το 2009, εξαιτίας της αποτυχίας της μεταπολίτευσης, των αξιών και της κουλτούρας της.

Θέλησαν να μεταβιβάσουν την ευθύνη από το πολιτικό σύστημα και τις κυβερνήσεις του, στους πολίτες που έμαθαν να διεκδικούν μια καλύτερη ζωή και να έχουν υψηλότερες προσδοκίες. Ήθελαν, είπαν, να ζουν πάνω από τις δυνατότητές τους. Άρα, αν υπάρχει ευθύνη, αυτή είναι συλλογική, γιατί «μαζί τα φάγαμε».

Πρόκειται για μια σκόπιμη και άτεχνη απόπειρα μετάθεσης ευθυνών από το πολιτικό προσωπικό και τα κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα και την οδήγησαν στη χρεοκοπία, στους πολίτες που ψήφισαν και στήριξαν αυτό το πολιτικό προσωπικό κι αυτά τα κόμματα. Οι λαοί έχουν αναμφίβολα ευθύνη για τις επιλογές τους, αλλά τις επιλογές που κάθε φορά «μπαίνουν στο τραπέζι» τις διαμορφώνουν οι πολιτικές δυνάμεις και κυρίως αυτές που βρίσκονται σε θέσεις κυβερνητικής ευθύνης.

Η αλήθεια, λοιπόν, δεν είναι ότι οι αξίες της Μεταπολίτευσης οδήγησαν στη χρεοκοπία. Το αντίθετο: Στη χρεοκοπία οδηγηθήκαμε εξαιτίας της σταδιακής εγκατάλειψης των αξιών της Μεταπολίτευσης. Οι αιτίες της κρίσης έγκεινται στο γεγονός ότι, με ευθύνη κυρίως των δύο κομμάτων που κυβέρνησαν τη χώρα τα 45 από τα 50 αυτά χρόνια και καθ’ όλη τη διάρκεια πριν τη κρίση, οικοδομήθηκε ένα κράτος πελατειακό, πλαδαρό, σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένο και κυρίως αναποτελεσματικό.

Και δεν προδόθηκαν μόνο οι αξίες της Μεταπολίτευσης. Τα δύο κόμματα του μεγάλου και εξόχως ανταγωνιστικού, μέχρι το 2009, δικομματισμού εγκατέλειψαν στην πορεία ακόμη και τις δικές τους ιδεολογικές και πολιτικές αρχές. Έπαψαν να είναι κόμματα με συνεκτική ιδεολογία και σαφείς διαφορές. Στο όνομα του ανταγωνισμού τους για την εξουσία, ήταν σε θέση να υποσχεθούν και να κάνουν οτιδήποτε μπορούσε να προσελκύσει ψηφοφόρους. Το αποτέλεσμα ήταν να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία τους και να αποτελέσουν στην ουσία τα δύο πρόσωπα της ίδιας πολιτικής αντίληψης και πρακτικής.

Από το 1990 και μετά, πρώτο το ΠΑΣΟΚ μετατοπίστηκε σταδιακά από τον πυρήνα του σοσιαλδημοκρατικού του αφηγήματος. Αν η καρδιά του σοσιαλδημοκρατικού αφηγήματος βρίσκεται στο περίφημο πρόγραμμα της Ερφούρτης, του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, που έθεσε ως στόχο ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος πρόνοιας για την εργατική τάξη, με πόρους από την αναδιανομή του εισοδήματος που ένα προοδευτικό φορολογικό σύστημα με αποκλειστικά άμεσους φόρους θα διασφαλίζει, τότε σίγουρα δεν αποτελεί υπερβολή η παραπάνω παραδοχή. Καθώς η χώρα ακόμη και τα χρόνια της επίπλαστης ευημερίας, των μεγαλεπήβολων στόχων, της Ολυμπιάδας και της χρηματιστηριακής ευφορίας, είχε μια οικονομία που στηριζόταν σε πήλινα πόδια, αφού είχε από καιρό πάψει να παράγει αλλά και να εξασφαλίζει επαρκή δημόσια έσοδα.

Από την άλλη και η ΝΔ μετατοπίστηκε αισθητά από την παραδοσιακή συντηρητική της ταυτότητα, που είχε ως χαρακτηριστικό τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση. Αυτό γίνεται φανερό αν αναλογιστούμε ότι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε διακριθεί από την επιμονή του στη διατήρηση δημοσιονομικών πλεονασμάτων τη περίοδο 53-63, ώστε μέσω αυτών να έχει δημοσιονομικό χώρο για δημόσιες επενδύσεις, αλλά και αργότερα την περίοδο 74-80, όταν διαχειρίστηκε με σχετική επιτυχία δυο πετρελαϊκές κρίσεις.

Η Αριστερά, την περίοδο του μεγάλου και ανταγωνιστικού δικομματισμού, δεν είχε κυβερνητικές ευθύνες. Θα ήταν άδικο να της αποδοθεί ευθύνη για το πελατειακό κράτος και τη διόγκωσή του. Για τις χιλιάδες των προσλήψεων στις ΔΕΚΟ που γίνονταν μέχρι να θεσμοθετηθεί ο ΑΣΕΠ, με κριτήριο το πράσινο ή το γαλάζιο κομματικό διαβατήριο. Ωστόσο, αν της αναλογεί μια ευθύνη, είναι ότι και αυτή στο λόγο και τις διεκδικήσεις της έδειχνε να παραγνωρίζει εντελώς τους κινδύνους των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Και ιδιαίτερα την περίοδο πριν την κρίση φάνηκε να υιοθετεί το λανθασμένο αφήγημα της δήθεν θωρακισμένης οικονομίας.

Η οικονομία τελικά όχι μόνο δεν ήταν θωρακισμένη αλλά ήταν, όπως αποδείχθηκε, εξαιρετικά ευάλωτη. Αυτό αποτυπωνόταν ξεκάθαρα στην επιδείνωση των δίδυμων ελλειμάτων -του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και του δημοσιονομικού ισοζυγίου, από το 2004 και μετά. Οι εισαγωγές ήταν πολύ μεγαλύτερες από τις εξαγωγές. Και οι δαπάνες μεγαλύτερες από τα έσοδα. Αυτές ήταν οι δύο βασικές αιτίες που οδήγησαν στην οικονομική κρίση.

Την οικονομική κρίση όμως συνόδεψε και η κοινωνική κρίση. Η ραγδαία διεύρυνση των ανισοτήτων και η διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου της μεταπολίτευσης έγινε προφανώς με εμφατικό τρόπο την περίοδο των μνημονίων. Οι πρώτες ρωγμές ωστόσο στην εξίσωση της ευημερίας, φάνηκαν πολύ νωρίτερα. Με τη σταδιακή μεταβολή του ρόλου του κράτους στην οικονομία. Με τη μεταφορά στις Βρυξέλες της νομισματικής πολιτικής. Με τη σταδιακή συρρίκνωση δαπανών για την Υγεία, την Παιδεία, την κοινωνική ασφάλιση. Με τη μεταβολή της ισορροπίας ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό. Η δυναμική των αγορών και όχι το κράτος, άρχισε πια να αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα στην εξέλιξη της κοινωνικής ευημερίας. Οι θέσεις εργασίας που προσφέρονταν στους νέους άρχισαν να είναι επισφαλείς και χαμηλότερων απολαβών, σε σύγκριση με τις προηγούμενες περιόδους. Ενώ το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα της Ελλάδας, η ιδιοκατοίκηση, άρχισε να σχετίζεται περισσότερο με την κληρονομιά παρά με τη δυνατότητα των νέων να αγοράσουν την πρώτη τους κατοικία.  Έτσι, για πρώτη φορά, πολύ πριν τη χρεοκοπία, άρχισε να εδραιώνεται η πεποίθηση ότι σπάει η κοινωνική εξίσωση ευημερίας που χαρακτήρισε το πρώτο μισό της μεταπολίτευσης. Και κέρδιζε έδαφος η αίσθηση ότι τα νέα παιδιά θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.

Το κρίσιμο 2015

Στη σύντομη ανασκόπηση της Μεταπολίτευσης, το 2015 έχει προφανώς ιδιαίτερη θέση, διότι αποτέλεσε μια κρίσιμη, χωρίς υπερβολή, οριακή χρονιά για τη χώρα. Ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε τη διακυβέρνηση μετά από δύο διαδοχικά και αποτυχημένα προγράμματα διάσωσης, που έδιναν προτεραιότητα στη βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή και όχι σε αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Με τη χώρα να έχει χάσει ως τότε, σε μόλις 4 χρόνια, το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της. Με τα δημόσια ταμεία χωρίς αποθέματα όχι μόνο για να αποπληρωθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των τόκων και των χρεολυσίων, αλλά ούτε καν οι συντάξεις. Με σοβαρά συμπτώματα  ανθρωπιστικής κρίσης σε σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Και με την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας εξαντλημένη από τη λιτότητα και εξαγριωμένη με το πολιτικό σύστημα.

«Δαμόκλειος σπάθη» πάνω από τη χώρα το 2015 δεν ήταν μόνο η πιθανότητα εξόδου της από την ευρωζώνη, αλλά και η πιθανότητα πλήρους κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος και κατ’ επέκταση μια ανεξέλεγκτη χρεοκοπία με ανυπολόγιστες οικονομικές, αλλά και κοινωνικές συνέπειες.

Το πολιτικό σύστημα και τα δύο μέχρι τότε κυβερνητικά κόμματα, που είχαν και την κύρια ευθύνη για τους χειρισμούς που οδήγησαν τη χώρα στη κρίση, την άφησαν τελικά αβοήθητη να πνιγεί από την οικονομική ασφυξία, στα χέρια όμως μιας νέας κυβέρνησης, της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ. Κάποιοι μάλιστα, αδιαφορώντας για τις συνέπειες στη χώρα, επένδυσαν στην οικονομική ασφυξία και στη προοπτική της χρεοκοπίας, ευελπιστώντας ότι έτσι θα κλείσει βίαια αλλά και σύντομα η «αριστερή παρένθεση.

Δεν υπάρχει βέβαια αμφιβολία, ότι σε συνθήκες ασφυκτικής πίεσης μέσα κι έξω από τη χώρα, oι «παιδικές ασθένειες» που κουβαλούσε μαζί του ο ΣΥΡΙΖΑ όταν ανέλαβε τη διακυβέρνηση, δεν ήταν ο καλύτερος πολιτικός σύμβουλος. Η πολλές φορές υπερβολική ρητορική, η επιλογή να μπει ο πήχης ψηλά, δίνοντας την εντύπωση μιας περίπου εύκολης λύσης στα σύνθετα προβλήματα που αντιμετώπιζε η χώρα, η εδραία τότε πεποίθηση ότι το δίκιο της Ελλάδας είναι τόσο εξόφθαλμο ώστε δεν μπορεί παρά να επικρατήσει, οδήγησαν σε κινήσεις που αποδείχτηκαν τουλάχιστον αναποτελεσματικές, και σε κάποιο βαθμό παρόξυναν την απροκάλυπτη εχθρότητα της συντηρητικής Ευρώπης για την Ελλάδα και τη νέα της κυβέρνηση. Το μάθημα από το πρώτο εξάμηνο ήταν σκληρό. Οι καλές προθέσεις και η αποφασιστικότητα από μόνες τους δεν αρκούν, οφείλουν να συνοδεύονται από το ρεαλισμό και τη σωστή εκτίμηση του συσχετισμού των δυνάμεων προκειμένου να αποδώσουν.

Το 2015, η Αριστερά μέσω του ΣΥΡΙΖΑ ήρθε για πρώτη φορά στη διακυβέρνηση της χώρας με ένα αφήγημα απελευθερωτικό, λυτρωτικό κατά κάποιο τρόπο, για την έξοδο από την κρίση, που ήταν όμως από κάποιες απόψεις απλοϊκό και έμοιαζε να υποβαθμίζει τις πραγματικές ευθύνες και αιτίες της κρίσης. Ένα αφήγημα που επέρριπτε τις ευθύνες περισσότερο στους Ευρωπαίους εταίρους και λιγότερο στις ελληνικές κυβερνήσεις.

Από την άλλη όμως, ο ΣΥΡΙΖΑ, όσο και αν την πρώτη περίοδο δεν διέθετε εμπειρία στην άσκηση εξουσίας, ενώ στο εσωτερικό του υπήρχαν και δυνάμεις που ανοιχτά ζητούσαν τη ρήξη με την ΕΕ και το ευρώ ή φλέρταραν με τη ρητορική του λαϊκισμού, εν τέλει αποτέλεσε τη διέξοδο για τη διατήρηση της χώρας στα πλαίσια της δημοκρατικής κανονικότητας. Μετέτρεψε σε πολιτικό ρεύμα τη λαϊκή οργή και αγανάκτηση που διαφορετικά θα παρέμεναν «τυφλές» και το πιθανότερο είναι να είχαμε οδηγηθεί στην επέλαση ενός ακραίου κύματος αντιπολιτικής, με τη σφραγίδα του εθνικισμού και του ακροδεξιού αντιευρωπαϊσμού.

Ο  ΣΥΡΙΖΑ, λοιπόν, με όλες τις υπερβολές του εκείνη την εποχή, το πλεόνασμα ενθουσιασμού και το έλλειμα ρεαλισμού, αλλά και με τη γρήγορη και βίαιη ωρίμανσή του, μετέπειτα, υπήρξε το αναγκαίο δημοκρατικό ανάχωμα στο κύμα της ακροδεξιάς και της αντιπολιτικής. Απέτρεψε μια κοινωνική και πολιτική τραγωδία με ανυπολόγιστες συνέπειες. Και στο τέλος της ημέρας, το μεγάλο κατόρθωμά του είναι η έξοδος από την κρίση με την ελληνική κοινωνία όχι μόνο όρθια αλλά και σχεδόν στο σύνολό της πια συνειδητοποιημένη ότι η πιθανότητα μιας άτακτης χρεοκοπίας δεν ήταν ένα κόλπο ή μια μπλόφα, αλλά υπαρκτό εναλλακτικό σχέδιο των πιο συντηρητικών δυνάμεων στην Ευρώπη, που για τους δικούς τους λόγους είχαν ρίξει όλο τους το πολιτικό βάρος στη περίπτωση της Ελλάδας.

Η κορύφωση της κρίσης με το δημοψήφισμα τον Ιούλη του 15 δημιούργησε μια άνευ προηγουμένου δραματοποίηση, που έδωσε όμως τη δυνατότητα σε όλες τις πλευρές να κάνουν ένα βήμα πίσω. Στην ηγεσία της ΕΕ να αναμετρηθεί με τις ηθικές και πολιτικές της ευθύνες από μια πιθανή άτακτη χρεοκοπία χώρας του ευρώ και από την -για πρώτη φορά- αμφισβήτηση στην πράξη της συνοχής της ευρωζώνης. Αυτή η κορύφωση έκανε τελικά εφικτό να αμβλυνθούν οι αντιρρήσεις σειράς χωρών και να τεθεί επιτέλους πάνω στο τραπέζι ένα πρόγραμμα με επαρκή χρηματοδότηση, αρχή μέση και τέλος. Ένα πρόγραμμα που  μπορούσε να καλύψει όλες τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας, κυρίως όμως ένα πρόγραμμα με ορίζοντα την αναγκαία αναδιάρθρωση του χρέους που ήταν το κλειδί για την επάνοδο της Ελλάδας στις αγορές. Και βεβαίως ένα πρόγραμμα με μία διαφορετική λογική, με ηπιότερη δημοσιονομική προσαρμογή, που έφερνε πρώτα τις μεταρρυθμίσεις και μετά τη προσαρμογή.

Από την άλλη, και για την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν καθόλου εύκολο να αποδεχτεί πριν τη κορύφωση του δημοψηφίσματος μια πολιτική έστω και ηπιότερης δημοσιονομικής προσαρμογής. Όσο όμως δεν υπήρχε καν στο τραπέζι διάδρομος εξόδου, έστω και δύσκολος, έστω και ανηφορικός, ήταν απολύτως παράλογος ο όποιος συμβιβασμός. Γιατί θα ήταν δίχως αντίκρισμα, δίχως διέξοδο. Αυτό για πρώτη φορά άλλαξε μετά τις δραματικές εξελίξεις του Ιούλη. Με δυο λόγια, αυτό που κάποιοι ονόμασαν υποτιμητικά «κωλοτούμπα», ήταν τελικά ο δύσκολος ελιγμός που απομάκρυνε όμως το καράβι από τα βράχια ή ακριβέστερα, ήταν η  σωτηρία της χώρας από την άτακτη χρεοκοπία.  Και αν δεν υπήρχαν δυνάμεις στη πλευρά των δανειστών με πολιτικές εμμονές, που επιχείρησαν πολλές φορές να τορπιλίσουν τόσο την προοπτική συμφωνίας, τον Ιούλη του 15, όσο και την επιτυχή υλοποίηση του προγράμματος από το 15 μέχρι το 18, σίγουρα η έξοδος από τη κρίση θα γινόταν με πολύ λιγότερες αναταράξεις και κοινωνικές συνέπειες.

Σε κάθε περίπτωση όμως η καθαρή έξοδος από τα μνημόνια, η επιστροφή στην ανάπτυξη και η βιώσιμη ρύθμιση του χρέους, είναι η μεγάλη επιτυχία της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ. Μια επιτυχία που στη θέση της θα ήταν μια τραγωδία χωρίς το συμβιβασμό μετά το δημοψήφισμα. Μια επιτυχία που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο ότι θα επιτευχθεί, αν στα τρία χρόνια που ακολούθησαν δεν υπήρχε απόλυτη στοχοπροσήλωση και υψηλό αίσθημα εθνικής ευθύνης. Αν δηλαδή η εθνική ευθύνη δεν υπερτερούσε πάντα, σε όλες τις δύσκολες αποφάσεις, από το φόβο του πολιτικού κόστους. Στάση που αποτυπώθηκε άλλωστε και στο έτερο μεγάλο επίτευγμα της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, στη Συμφωνία των Πρεσπών, με την οποία διευθετήθηκε με αμοιβαία αποδεκτό τρόπο, μια μεγάλη και χρόνια διαφορά με τους βόρειους γείτονές μας. Μια Συμφωνία που με βάση τις εξελίξεις στο Ουκρανικό είναι βέβαιο ότι απέτρεψε ισχυρότατες πιέσεις και δυσμενείς εξελίξεις για τη χώρα μας, πιθανότητα την ίδια την ένταξη των γειτόνων μας στο ΝΑΤΟ με την τότε συνταγματική τους ονομασία, δηλαδή Δημοκρατία της Μακεδονίας. Και που στις μέρες μας, μετά την επικράτηση των ακραίων εθνικιστών στη Βόρεια Μακεδονία, ακόμη και οι εν Ελλάδι επικριτές της, αναγκάζονται να υιοθετήσουν την ορθότητά της, αφού πια διαρκώς επικαλούνται την αναγκαιότητα της εφαρμογής της.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη και η μαύρη κηλίδα της δημοκρατίας

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να γευτεί τους καρπούς των προσπαθειών της. Αντίθετα, μόλις αυτοί άρχισαν να ωριμάζουν, μια άλλη κυβέρνηση τους γεύτηκε. Παρά το υψηλό ποσοστό του 32% που διατήρησε στην ήττα της το 2019, δεν αποτέλεσε εξαίρεση στον κανόνα. Όποια κυβέρνηση κερδίζει ένα δύσκολο πόλεμο, συνήθως χάνει τις εκλογές.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ήταν όχι μόνο η πρώτη μεταμνημονιακή κυβέρνηση, μετά από σχεδόν δέκα χρόνια, αλλά η πρώτη μετά την είσοδο της χώρας στην ΟΝΕ, που όχι μόνο δεν είχε καμία δημοσιονομική δέσμευση, αλλά χάρη στη ρήτρα διαφυγής από το Σύμφωνο Σταθερότητας που επέφερε η πανδημία, είχε τη δυνατότητα να δαπανήσει δίχως περιορισμούς για την αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης. Αλλά και να αντλήσει πόρους από το νεοσύστατο ευρωπαϊκό  Ταμείο Ανθεκτικότητας και Ανάπτυξης. Αυτό της έδωσε τη δυνατότητα να δαπανήσει, σύμφωνα με τις δικές της εκτιμήσεις, πάνω από 60 δις ευρώ σε τέσσερα χρόνια. Η αντίθεση λοιπόν ανάμεσα στη κυβέρνηση της ΝΔ και αυτή του ΣΥΡΙΖΑ ήταν κάτι παραπάνω από προφανής. Η μια είχε την υποχρέωση να μαζέψει 40 δις για να βγει η χώρα από την κρίση χρέους και άλλη είχε τη δυνατότητα να μοιράσει πάνω από 60 δις σε αντίστοιχο χρονικό διάστημα.

Η οικονομία μετά την πανδημία πέρασε εκ νέου σε περίοδο ανάπτυξης και μάλιστα υψηλότερης από το μέσο όρο των χωρών της ευρωζώνης, αλλά σε συνθήκες ωστόσο πολύ υψηλού πληθωρισμού και συρρίκνωσης της αγοραστικής δύναμης και του πραγματικού μέσου μισθού. Την ίδια στιγμή οι γνωστές μακροοικονομικές ανισορροπίες που μας οδήγησαν στη κρίση, έκαναν εκ νέου την εμφάνισή τους. Πρώτον, το έλλειμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Δεύτερον, το επενδυτικό κενό, αφού οι επενδύσεις υπολείπονται εμφανώς του μέσου όρου των χωρών της ευρωζώνης, ενώ είναι μειωμένες ως ποσοστό του ΑΕΠ σχεδόν στο μισό από ότι πριν την κρίση.  Ανισορροπίες που καταδεικνύουν ότι το παραγωγικό υπόδειγμα της ελληνικής οικονομίας εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές διαρθρωτικές ανεπάρκειες.

Ωστόσο ο μεγάλος ασθενής τη περίοδο της διακυβέρνησης Μητσοτάκη δεν είναι η οικονομία αλλά η θεσμική λειτουργία της Δημοκρατίας. Ασφυκτικός έλεγχος των Μέσων Ενημέρωσης με διάφορους τρόπους, από τους οποίους ο εντιμότερος η κατά το δοκούν χρηματοδότησή τους με κρατικό χρήμα και με μοναδικό κριτήριο τη στάση τους απέναντι στην  κυβέρνηση. Υποβάθμιση του ρόλου και χειραγώγηση των Ανεξάρτητων Αρχών. Ανεξέλεγκτη διαφθορά. Πάρτι δισεκατομμυρίων με απευθείας αναθέσεις και κλειστούς διαγωνισμούς. Και μια Δικαιοσύνη που ατροφεί και ασθμαίνει, με τη χώρα μας να είναι τελευταία στην αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος σε όλη την Ευρωζώνη.

Σύμφωνα με έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κατά τη διετία 21-22 ο συνολικός προϋπολογισμός των συμβάσεων δια απευθείας ανάθεσης άγγιξε τα 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ, λίγο περισσότερο δηλαδή από το 2% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF) για το 2022, σε συνολικά 180 χώρες, η χώρα που αναφέρεται διεθνώς ως η γενέτειρα της δημοκρατίας έπεσε κάθετα, μέσα σε έναν μόλις χρόνο, από την 70ή στην 107η θέση. Παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, αδιαφανής κατανομή δημόσιου χρήματος, καταχρηστικές αγωγές SLAPP, μαρτυρίες δημοσιογράφων για τη συστηματική λογοκρισία αλλά και την αυτολογοκρισία και, φυσικά, η  ανεξιχνίαστη δολοφονία του αστυνομικού ρεπόρτερ Γιώργου Καραϊβάζ, οδήγησαν τη χώρα μας σε επονείδιστη θέση.

Την ίδια στιγμή ένα πρωτοφανές σε έκταση σκάνδαλο παράνομων παρακολουθήσεων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων με πρωταγωνιστή τον ανιψιό του πρωθυπουργού και προσωπάρχη του Μεγάρου Μαξίμου, έφερε για πρώτη φορά μετά τη μεταπολίτευση στα όριά της τη θεσμική υπόσταση της Γ’ ελληνικής Δημοκρατίας. Το μισό πολιτικό σύστημα, υπουργοί, δημοσιογράφοι, πολιτικοί αρχηγοί οικονομικοί παράγοντες και η ηγεσία των Ενόπλων δυνάμεων υπό παρακολούθηση από το επιτελείο του πρωθυπουργού.

Η χώρα μας καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για παραβιάσεις στο Κράτος Δικαίου και την ελευθερία του Τύπου. Το χειρότερο όμως είναι ότι στην Ελλάδα «δεν άνοιξε μύτη». Όλα συνεχίζονται κανονικά. Δύο χρόνια μετά, καμία ευθύνη, καμία ποινική δίωξη δεν ασκήθηκε από τη Δικαιοσύνη. Η μόνη της ισχυρή παρέμβαση ήταν αυτή απέναντι στην, από το Σύνταγμα αρμόδια, ανεξάρτητη αρχή, την ΑΔΑΕ, και τον έντιμο λειτουργό και επικεφαλής της, προκειμένου να μην ολοκληρώσει το έργο της και να μην αποκαλύψει τα πειστήρια του εγκλήματος. Καμία ένσταση δε, δεν εγέρθηκε και από τη πλειοψηφία των παρακολουθούμενων. Επιβλήθηκε η «κανονικότητα» της σιωπής και της συγκάλυψης. Με τους παρακολουθούμενους υπουργούς και οικονομικούς παράγοντες να συνεχίζουν με λιγότερη αξιοπρέπεια μεν, αλλά με το ίδιο σθένος, να υπηρετούν τη κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η οποία στα ερωτήματα και τις ενστάσεις που διατυπώνονταν, όποτε απαντούσε αρκούνταν στην αλαζονική επισήμανση ότι το θέμα έληξε οριστικά με την ευρεία νίκη της στις εθνικές εκλογές του 23.

Οι υποκλοπές όμως παραμένουν ένα σκάνδαλο που ντροπιάζει τη χώρα διεθνώς. Ένας μεγάλος λεκές στο επίσημο φόρεμα της εορτάζουσας φέτος Δημοκρατίας μας. Γιορτάζουμε τα 50 χρόνια με αδρανοποιημένο κοινοβουλευτικό έλεγχο, ελλιπή δημοσιογραφικό έλεγχο, λυμφατική και απειλούμενη λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών και Δικαιοσύνη που συχνά αναζητείται μάταια. Η τραγωδία των Τεμπών και όσα ακολούθησαν μέχρι σήμερα βεβαιώνουν με τον πιο δραματικό τρόπο του λόγου το ασφαλές. Η Δημοκρατία μας στα χέρια της κυβέρνησης Μητσοτάκη, πάσχει.

Μπορεί να μην έχουμε φτάσει ακόμη στο σημείο να την αποκαλούμε καχεκτική, όρο που χρησιμοποίησε ο Ηλίας Νικολακόπουλος για να περιγράψει την περίοδο του 50 και του 60, μπορούμε ωστόσο με βεβαιότητα να ισχυριστούμε ότι η Δημοκρατία μας πάσχει από φαινόμενα εκφυλιστικά.

Η πρωτοφανής αποχή στις πρόσφατες ευρωπαϊκές εκλογές που άγγιξε το 60%,  ήρθε να επιβεβαιώσει τους παραπάνω φόβους. Οι πολίτες γυρίζουν τη πλάτη στο σύνολο του πολιτικού συστήματος. Το έλλειμα αξιοπιστίας μεταφράζεται σε έλλειμα εμπιστοσύνης και συμμετοχής. Οι προσδοκίες χαμηλότερες από ποτέ και η απογοήτευση υψηλότερη από ποτέ, σε ένα σύστημα που για πρώτη φορά στα πενήντα χρόνια έχει πάψει να ισορροπεί, καθώς ο κατακερματισμός των προοδευτικών δυνάμεων στην αντιπολίτευση αφήνει την κυβέρνηση ουσιαστικά δίχως αντιπολιτευτικό πόλο. Από την πλημμυρίδα συμμετοχής στα κοινά και στις εκλογικές διαδικασίες της αρχής της μεταπολίτευσης, την υπερπολιτικοποίηση και τον πολωμένο δικομματισμό, φτάσαμε σήμερα στην αδιαφορία, την αποχή και σε ένα ανισόρροπο σύστημα ενός κόμματος εξουσίας, δίχως ισχυρή αντιπολίτευση.

Βιώνουμε την εποχή μιας κουρασμένης και με έλλειμα ισορροπίας, μιας Πάσχουσας Δημοκρατίας. Και η υψηλή αποχή, οι χαμηλές προσδοκίες, το έλλειμα εμπιστοσύνης η απουσία θεσμικών αντίβαρων στον έλεγχο της εξουσίας, αποτελούν εν τέλει σοβαρή δημοκρατική υποχώρηση. Και αυτή η υποχώρηση εγκυμονεί ένα ακόμη πιο σοβαρό κίνδυνο για τη χώρα και για την κοινωνία μας. Το χώρο που εγκαταλείπει η Δημοκρατία να τον καταλάβει το βίαιο, αντιδραστικό, κύμα της εθνικιστικής, ρατσιστικής, ομοφοβικής, φασιστικής, άκρας Δεξιάς. Τα σημάδια είναι ήδη ορατά και η διαχείριση αυτού του κινδύνου με όρους μικροκομματικής αβλεψίας και εκμετάλλευσης από το κυρίαρχο κεντροδεξιό κόμμα της ΝΔ, αδυνατίζει περαιτέρω τις δημοκρατικές άμυνες. Η διαμόρφωση ισχυρού πόλου στα δεξιά της ΝΔ δεν «κανονικοποιεί» μόνο τον ακροδεξιό πολιτικό λόγο, αλλά οδηγεί και την ίδια τη ΝΔ να τον υιοθετεί, υπό το φόβο των εκλογικών απωλειών. Και την ίδια στιγμή η απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών,  οι επιδείξεις βίας ακροδεξιών ταγμάτων εφόδου, ο εκτεταμένος «κανονικός ρατσισμός» και οι αγριότητες εναντίον μεταναστών, αλλά και ατόμων της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, δεν είναι καλοί οιωνοί. Η δημοκρατική πλειοψηφία, ανεξαρτήτως κομματικής ένταξης, δεν μπορεί να μη λαμβάνει υπόψη αυτόν τον κίνδυνο. Οι εξελίξεις στην Ευρώπη μας προειδοποιούν με δραματικό τρόπο. Η δημοκρατική πλειοψηφία, ανεξαρτήτως κομματικής ένταξης, τα κόμματα πρωτίστως της δημοκρατικής αντιπολίτευσης, οι κοινωνικές συλλογικότητες, θα πρέπει να εντάξουν την αντιμετώπισή του στις πρωτοβουλίες και τη δράση τους. Πριν είναι αργά.

Αντί επιλόγου

Το συμπέρασμα από τη σύντομη αυτή ανάλυση είναι ότι, 50 χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, η χώρα αναμφίβολα κέρδισε μια μακρά περίοδο σταθερότητας. Έχασε όμως την ευκαιρία μια βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Την ευκαιρία οικοδόμησης ενός βιώσιμου παραγωγικού υποδείγματος. Και σήμερα δείχνει να χάνει και την ποιότητα της δημοκρατικής λειτουργίας, που διαβρώνεται από έντονα εκφυλιστικά φαινόμενα. Και απειλείται από τη διόγκωση ενός ανεξέλεγκτου κύματος αντιπολιτικής.

Η μεγάλη οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας αποτελεί παρελθόν, αλλά η οικονομία παραμένει πολυτραυματισμένη. Η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη έχει διευρυνθεί δραματικά. Τόσο σε ότι αφορά το κατά κεφαλήν εισόδημα, όσο όμως και σε ότι αφορά τη ποιότητα της Δημοκρατίας, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, της Δικαιοσύνης, του Κράτους Δικαίου.

Μια από της σημαντικότερες στιγμές της μεταπολίτευσης, η ένταξη στην Ενωμένη Ευρώπη, παραμένει μετέωρη: Είμαστε στην Ευρώπη, αλλά απομακρυνόμαστε από το σκληρό της πυρήνα. Μείναμε, αλλά δεν γίναμε Ευρώπη.

Πεποίθηση μου είναι πως ο στόχος της πραγματικής σύγκλισης, τόσο στην οικονομία και το κατά κεφαλήν εισόδημα, όσο και στο ευρωπαϊκό κεκτημένο της ευνομούμενης θεσμικής λειτουργίας, με ισχυρά θεσμικά αντίβαρα στην εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία, αποτελούν τα βασικότερα προτάγματα της επόμενης δεκαετίας. Τον νέο συλλογικό, εθνικό μας στόχο.

Η επίτευξη αυτού του στόχου όμως, προϋποθέτει την ανάκτηση της ισορροπίας του πολιτικού συστήματος, την ανάκτηση των προσδοκιών των πολιτών, την απόκρουση του ακροδεξιού λαϊκισμού, και κυρίως την ανάκτηση της πίστης και της ελπίδας ότι συλλογικά μπορούμε να διεκδικήσουμε ένα καλύτερο αύριο για τη χώρα και κυρίως για τις επόμενες γενιές που θα ζήσουν σε αυτήν.»

Πηγή: intsipras.gr

Του Γιώργου Κατρούγκαλου, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου Ανεξάρτητος Εμπειρογνώμονας ΗΕ, Πρώην Υπουργός Εξωτερικών

Η στάση της της ΝΔ απέναντι στις Πρέσπες αντικειμενικά ευνόησε την άνοδο των εθνικιστικών δυνάμεων και στις δύο πλευρές των συνόρων. Δεν αξιοποίησε τη δυναμική της Συμφωνίας, η οποία ενταφίασε νομικά τον αλυτρωτισμό των ακραίων κύκλων της γειτονικής χώρας (βλ. ιδίως το άρθρο 4  παρ. 3 και την τροποποίηση του άρθρου 49 του Συντάγματος). Η λύση της σύνθετης ονομασίας, παρά την ακραία αντίθετη δημαγωγία της ΝΔ, συμμετρική με αυτή του VMRO, αποτελούσε μια κοινά αποδεκτή λύση και, ως προς την Ελλάδα, την πάγια εθνική γραμμή, όπως είχε διαμορφωθεί από το 2004 και αποτυπωνόταν έκτοτε σε όλες τις προγραμματικές κυβερνητικές δηλώσεις. Προς τιμήν της, το ότι η Συμφωνία απετέλεσε επιτυχία ως προς την ονομασία, αποδέχθηκε πρόσφατα δημόσια και η κυρία Μπακογιάννη.

Ο κ. Μητσοτάκης έχει σοβαρότατη προσωπική ευθύνη για την υπονόμευση της. Η πριν τις εκλογές του 2019 ανοχή και έμμεση ενθάρρυνση στα «φυντάνια» που φώναζαν στις συγκεντρώσεις «στα όπλα, στα όπλα, να πάρουμε τα Σκόπια» ή έδειχναν τα οπίσθια τους στις κάμερες, δημιούργησε στη βόρεια Ελλάδα ένα ακροδεξιό Φρανκεστάιν. Το ότι θα πληρώσει εκλογικό κόστος στις επικείμενες εκλογές για τα επίχειρα του τυχοδιωκτισμού του δεν πρέπει να αποτελεί παρηγοριά για κανένα δημοκρατικό πολίτη.  Η ενίσχυση της ακροδεξιάς δεν εγκυμονεί τίποτα καλό για τον τόπο.

Από την άλλη μεριά, κατά την  περίοδο της αποσταθεροποίησης της Κυβέρνησης Ζάεφ, της μόνης πολιτικής δύναμης που είχε το πολιτικό σθένος να αποδεχθεί την αλλαγή της συνταγματικής ονομασίας της χώρας, όταν το VMRO-DPMNE ξεκάθαρα απειλούσε ότι  θα επαναφέρει σκέτο το όνομα «Μακεδονία» και τον αλυτρωτισμό, ο Κ. Μητσοτάκης δεν έστειλε  σαφές μήνυμα στήριξης της Συμφωνίας, την οποία και ο ίδιος υπονόμευε.

• Δύο κοινοβουλευτικές ερωτήσεις είχα καταθέσει για να καταγγείλω την ουσιαστική κατάργηση των επιτροπών για τα σχολικά βιβλία και τα εμπορικά σήματα, που είχε ως αποτέλεσμα να παραμένουν στοιχεία αλυτρωτισμού στα βιβλία της γειτονικής χώρας και να μην προστατεύονται τα προϊόντα μας από την Μακεδονία.

Σε απάντηση ο πρωθυπουργός κόμπαζε ότι οι απειλές των ομοϊδεατών του στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα δικαιώνουν, τάχα, την επαμφοτερίζουσα δική του τακτική της μη πλήρους εφαρμογής της. Δεν κύρωσε στη Βουλή τα Μνημόνια, που προστατεύουν τα εθνικά μας συμφέροντα, προβλέποντας ότι ελληνικά αεροπλάνα θα προστατεύουν τον εναέριο χώρο της γείτονος και όχι τουρκικά, όπως είναι ο διακαής πόθος της Άγκυρας. Οι πρόσφατες εξελίξεις ευνοούν αντικειμενικά τις βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς της.

Το μέλλον προοιωνίζεται δυσοίωνο. Μπορεί ο προαλειφόμενος για πρωθυπουργός κ. Μίτσκοσκι να μην καταγγείλει τη Συμφωνία, επειδή γνωρίζει ότι κάτι τέτοιο θα βάλει ταφόπετρα στις ευρωπαϊκές προοπτικές της χώρας του, επανειλημμένα όμως δήλωσε κατά την διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι δεν θα χρησιμοποιεί το πρόθεμα «Βόρεια», παρά τη συνταγματική επιταγή. Η κυβέρνηση πρέπει να ξεφύγει από το λήθαργο της και να αντιδράσει άμεσα και ενεργητικά με τα όπλα που δίνουν οι Πρέσπες. Αυτές, αντίθετα με τη (μη) λύση της διπλής ονομασίας που διαπραγματευόταν η ΝΔ, επιβάλλουν ως διεθνή υποχρέωση τη χρήση του συνταγματικού ονόματος, παντού (erga omnes) στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, στο ΝΑΤΟ, στον ΟΗΕ στους άλλους διεθνείς οργανισμούς και στις διμερείς σχέσεις (άρθρο 1 παρ. 3). Πέραν από τις πρόνοιες που περιέχει η Συμφωνία στο άρθρο 19, η κυβέρνηση οφείλει να ενεργοποιήσει τις προβλέψεις του άρθρου 1 και του άρθρου 20 παρ. 8 που δεσμεύουν την Βόρεια Μακεδονία ως προς τη συμμετοχή της σε διεθνείς, πολυμερείς ή περιφερειακούς θεσμούς ή Οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ.

Κριτήριο του πατριωτισμού είναι πάντοτε η πράξη.

Την περασμένη εβδομάδα, ο οίκος αξιολόγησης S&P ήταν ο τελευταίος που έπλεξε το εγκώμιο της χώρας, καθώς αναθεώρησε τις προοπτικές της χώρας σε “θετικές”. Αυτό συνέβη στο πλαίσιο της ανάληψης από τις ελληνικές αρχές “μιας ευρείας κλίμακας ατζέντας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της αντιμετώπισης μακροχρόνιων σημείων συμφόρησης”, η οποία ενίσχυσε την ανάπτυξη πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης και είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Οι θετικές προοπτικές αντανακλούν την προσδοκία μας ότι το αυστηρό δημοσιονομικό καθεστώς θα συνεχίσει να ωθεί τη μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους, ενώ η ανάπτυξη θα συνεχίσει να ξεπερνά τις αντίστοιχες της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

• Πράγματι, τα νέα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat τη Δευτέρα έδειξαν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 10,8 ποσοστιαίες μονάδες στο 162% το 2023.

Η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2% το 2023, ξεπερνώντας τη συρρίκνωση της Γερμανίας κατά 0,3%. Από το 2019, πριν από την πανδημία, η χώρα αναπτύχθηκε με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από τον αντίστοιχο της ευρωζώνης. Την περασμένη εβδομάδα το ΔΝΤ δήλωσε ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% και φέτος και θα συνεχίσει να ξεπερνά τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της νομισματικής ένωσης για τα επόμενα δύο χρόνια.

Οι ισχυροί αριθμοί του τουρισμού – οι οποίοι συμβαδίζουν με τη βελτίωση της αγοράς εργασίας και την ανάκαμψη της κατανάλωσης – βοηθούν. Το ίδιο και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη, όπως η αύξηση της ψηφιακής πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες, η επιτάχυνση των δικαστικών αποφάσεων και η βελτίωση της διαφάνειας και των δημόσιων οικονομικών.

Όπως δήλωσε στη FTAV ο οικονομολόγος της BNP Paribas Guillaume Derrien:

Η ανανεωμένη πολιτική σταθερότητα και η απότομη δημοσιονομική εξυγίανση καθιστούν την Ελλάδα πολύ πιο ελκυστική χώρα για επενδύσεις από ό,τι στο παρελθόν.

Ωστόσο … Η τελευταία ανάκαμψη έχει μόλις ελαφρώς ανεβάσει το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ τα τελευταία δύο χρόνια – και όχι αρκετά για να τους βγάλει από τη θέση τους ως τους φτωχότερους ανθρώπους στην ευρωζώνη.

Αυτό είναι κάτι σχετικά νέο για την Ελλάδα, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν παρόμοιο με αυτό του μέσου όρου της ΕΕ μέχρι το 2009. Έκτοτε, σε 10 χώρες το βιοτικό επίπεδο αυξήθηκε πάνω από αυτό της Ελλάδας, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα στην ΕΕ μετά τη Βουλγαρία και η φτωχότερη στο μπλοκ του κοινού νομίσματος

Με το χάσμα με τη Βουλγαρία να μειώνεται απότομα, δεν είναι παράλογο να περιμένουμε ότι η Ελλάδα θα γίνει σύντομα η φτωχότερη χώρα της ΕΕ.

Πώς συμβιβάζονται αυτές οι αντίθετες ιστορίες ισχυρής ανάκαμψης και φτώχειας;

Η απάντηση βρίσκεται στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της λιτότητας που ακολούθησε την κρίση του 2010. Οι ελληνικές δαπάνες περικόπηκαν και οι φόροι αυξήθηκαν για να εξασφαλιστεί η διάσωση από το ΔΝΤ και την ΕΕ, συμπιέζοντας τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και κατεδαφίζοντας την οικονομία. Η έκταση της οικονομικής ζημίας ήταν εξαιρετική για καιρό ειρήνης.

Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε σχεδόν κατά 30% από την κορυφή έως κάτω. Το 2016, οι καταναλωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 24% σε σχέση με το 2007, οι κρατικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 20% και οι επενδύσεις κατέρρευσαν κατά 65%. Την ίδια περίοδο, η μεταποιητική δραστηριότητα μειώθηκε σχεδόν στο μισό, το λιανικό εμπόριο και η επαγγελματική δραστηριότητα συρρικνώθηκαν κατά σχεδόν το ένα τρίτο. Η ανεργία εκτοξεύθηκε σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, σχεδόν στο 30%.

• Ως αποτέλεσμα, η ελληνική οικονομία είναι σήμερα περίπου 19% μικρότερη από ό,τι το 2007 – παρά την ισχυρή ανάκαμψη της χώρας μετά την πανδημία – ενώ η οικονομία της ΕΕ στο σύνολό της έχει αυξηθεί κατά 17%.

Το οικονομικό πλήγμα είναι σχεδόν πρωτοφανές στη σύγχρονη εποχή, συγκρίσιμο μόνο με τη Μεγάλη Ύφεση των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1930, σημειώνει ο Γιώργος Λαγαρίας επικεφαλής οικονομολόγος της Mazars Wealth Management.

Οι πραγματικοί μισθοί μειώνονταν σταθερά μέχρι το 2022, την τελευταία διαθέσιμη τιμή στη βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ, και είναι μειωμένοι κατά 30% σε σχέση με τα προ της χρηματοπιστωτικής κρίσης επίπεδα, αφήνοντας τη χώρα με έναν από τους χαμηλότερους μέσους μισθούς μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Ο κατασκευαστικός τομέας – σημαντικός μοχλός ανάπτυξης πριν από την κρίση – έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Οι επενδύσεις σε κατοικίες, οι οποίες αντιπροσώπευαν πάνω από το 10% του ΑΕΠ στο αποκορύφωμα της φούσκας του 2008, έχουν έκτοτε κατρακυλήσει στο 2% του ΑΕΠ, το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης. Όπως λέει ο Derrien της BNP: ” Η Ελλάδα έχει πλέον ένα λιγότερο ανισόρροπο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης -κάτι που είναι θετικό- αλλά η πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας δεν έχει ακόμη εξισορροπηθεί πλήρως από την επέκταση σε νέους τομείς.

Υπάρχουν επίσης ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της χώρας. Ο κ. Λαγκάριας υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη με περιορισμένη μόχλευση* -που είναι η περίπτωση της Ελλάδας- θα παραμείνει υποτονική και προβλέπει ότι θα χρειαστούν πολλά χρόνια “επίμονων μεταρρυθμίσεων” για να επιστρέψει η Ελλάδα στο σημείο που βρισκόταν το 2007. Οι χαμηλές επενδύσεις και η υποτονική παραγωγικότητα συνεχίζουν επίσης να περιορίζουν το οικονομικό δυναμικό της Ελλάδας, σύμφωνα με τον Derrien. Στην τελευταία του έκθεση για τη χώρα, το ΔΝΤ αναφέρει επίσης την κλιματική αλλαγή ως κίνδυνο – καθώς το 90% των τουριστικών υποδομών της χώρας και το 80% των βιομηχανικών δραστηριοτήτων βρίσκονται σε περιοχές που εκτίθενται σε υψηλούς κλιματικούς κινδύνους – και τα ολοένα και πιο θλιβερά δημογραφικά στοιχεία. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν σε χαμηλό εννέα δεκαετιών το 2022, επιδεινώνοντας τη γήρανση και τη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας, καθώς πολλοί νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα κάθε χρόνο.

Συνολικά, η οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας θα πρέπει να πανηγυριστεί, αλλά θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας αξιοσημείωτης οικονομικής κρίσης που την έχει αφήσει σε μια τρύπα από την οποία μπορεί να χρειαστεί μια ολόκληρη γενιά για να βγει.

*Η μόχλευση είναι ένα επενδυτικό μοντέλο σύμφωνα με το οποίο απαιτείται από τον επενδυτή να καταβάλει μόνο ένα μέρος της συνολικής αξίας της θέσης που επιθυμεί να λάβει. Ο πάροχος του προϊόντος υπό μόχλευση είναι εκείνος που δανείζει το υπόλοιπο ποσό.

«Του αφαιρέθηκε η ζωή», είπε η χήρα του δημοσίου υπαλλήλου, μια ανώτατη εισαγγελέας, σε μια τελετή μνήμης τον Νοέμβριο, σε μια πικρή κίνηση προς τις πολιτικές ελίτ της χώρας.

• Ο Pilnacek, ένας βαρετός δημόσιος υπάλληλος που θεωρείτο ως ένα από τα καλύτερα νομικά μυαλά της χώρας του, είχε περάσει τα προηγούμενα χρόνια πολεμώντας μια σειρά από ισχυρισμούς ότι είχε διαρρεύσει προνομιακές πληροφορίες στους πολιτικούς του φίλους και στον Τύπο και είχε προσπαθήσει να ακυρώσει μια σαρωτική έρευνα διαφθοράς γύρω από Αγορά μαχητικών αεροσκαφών από τη Βιέννη.

Στον απόηχο του θανάτου του, ωστόσο, φαινόταν ότι δεν ήταν η ένοχη συνείδησή του που τον έσπρωξε στο χείλος του γκρεμού, αλλά η άρνηση να κάμψει τις αρχές του στη θέληση του Αυστριακού Λαϊκού Κόμματος (ÖVP), ενός προπύργιου της χώρας που αποτελεί μέρος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης χωρίς διακοπή από το 1987. Ένα μήνα μετά την εύρεση του πτώματός του, εμφανίστηκε μια κρυφή ηχογράφηση του Pilnacek, στην οποία ακουγόταν να περιγράφει πώς ανώτεροι πολιτικοί στο ÖVP, το κόμμα του πρώην καγκελαρίου Sebastian Kurz, τον πίεσαν να “θάψει” έρευνες για πολιτική διαφθορά.

«Οι υπουργοί του ÖVP ήρθαν σε μένα ακόμα και μετά από έρευνα στα κεντρικά γραφεία του κόμματος και με ρώτησαν γιατί δεν θα το κλείσω», ακούγεται να λέει στην ηχογράφηση ο Πίλνατσεκ, ένας κοσμικός άνθρωπος που του άρεσε ένα καλό κουτσομπολιό. «Πάντα τους έλεγα: Δεν μπορώ να το κάνω, δεν θα το κάνω, δεν θέλω να το κάνω». Αντιμετωπίζοντας τα δικά του νομικά προβλήματα και νιώθοντας άδικα κατηγορούμενος, είχε στραφεί σε αυτούς τους ίδιους πολιτικούς για βοήθεια – μόνο για να τον απορρίψουν επειδή ο αναστατωμένος δημόσιος υπάλληλος δεν ήταν αποτελεσματικός στο να σταματήσει τις άλλες έρευνες. Όταν ρώτησα αν θα έκαναν κάτι για να με στηρίξουν, η απάντηση ήταν: «Ποτέ δεν ήσουν πραγματικά μαζί μας», λέει ο Πιλνάτσεκ στην κασέτα, η οποία ηχογραφήθηκε εν αγνοία του σε ένα εστιατόριο της Βιέννης λίγους μήνες πριν από το θάνατό του.

• Ακόμη και για μια κοινωνία που καλύπτεται από δεκαετίες πολιτικού σκανδάλου και διαφθοράς, το επεισόδιο ήταν συγκλονιστικό, προκαλώντας ηχηρές εκκλήσεις για λογαριασμό. Θα πρέπει να περιμένει. Για πολλούς Αυστριακούς ψηφοφόρους, το μεγαλύτερο σοκ γύρω από την υπόθεση ήταν η αντίδραση του ÖVP στις αποκαλύψεις. Αντί να διαλύσουν την κυβέρνηση και να προκαλέσουν νέες εκλογές, οι ηγέτες του κεντροδεξιού κόμματος πέρασαν στην επίθεση, κατηγορώντας τους πολιτικούς τους εχθρούς για ίντριγκα και χρησιμοποιώντας «μεθόδους KGB» για να υπονομεύσουν το κόμμα. «Δεν είναι αποδεκτό για τη χώρα μας να μετατραπεί σε κράτος τσιφλίκι», προειδοποίησε ο Γενικός Γραμματέας του ÖVP, Christian Stocker.

Στην πραγματικότητα, ήταν μια παραχώρηση στους αντιπάλους του, ειδικά στην ακροδεξιά. Στην προσπάθειά του να ποδηγετήσει τους Αυστριακούς στη κατεύθυνση της συνωμοσίας, ο Στόκερ κατέφευγε στις πολύ λαϊκιστικές τακτικές που το κόμμα του επέμενε για χρόνια ότι ήταν κάτω από αυτό.

• ΚΑΘΩΣ Η ΕΥΡΩΠΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΕΤΟΣ ΤΗΣ, βρίσκεται σε έναν ακόμη γύρο ψυχολογικής αναζήτησης σχετικά με τους λόγους πίσω από την άνοδο της ακροδεξιάς και άλλων δυνάμεων κατά του κατεστημένου.

Υπάρχουν βέβαια διάφοροι παράγοντες. Ανάλογα με το κόμμα και τη χώρα, κυμαίνονται από μια απότομη αύξηση της μετανάστευσης έως τη δυσαρέσκεια για το πώς τα κατεστημένα κόμματα διαχειρίστηκαν την πανδημία μέχρι την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ουκρανία και τις ανησυχίες για τον πόλεμο στη Γάζα.

Αλλά υπάρχει ένας άλλος ισχυρός οδηγός που συζητείται πολύ λιγότερο συχνά: ένα κύμα σκανδάλων διαφθοράς που έχει κατακλύσει το πολιτικό κατεστημένο της Ευρώπης τα τελευταία χρόνια, παρέχοντας άφθονο ίχνος στα ακροδεξιά κόμματα που θεωρούν «το σύστημα» ως απελπιστικά στραβό και σχεδιασμένο για να βλάψει το «κανονικό».

• Ενώ τα περισσότερα ακροδεξιά κόμματα έχουν τα δικά τους προβλήματα με τη διαφθορά και τη δωροδοκία, οι ψηφοφόροι τείνουν να είναι πιο επιεικής για τα εγκλήματά τους, συχνά επειδή θεωρούν ολόκληρη την πολιτική τάξη αναξιόπιστη και έλκονται από τις συχνά ριζοσπαστικές (αν και μη ρεαλιστικές) συνταγές των κομμάτων. για την επίλυση πολιτικών προβλημάτων.

Η Αυστρία — η έδρα του Κόμματος της Ελευθερίας (FPÖ), μιας ομάδας που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1950 από έναν πρώην στρατηγό των SS — είναι έτοιμη να δει την πιο δραματική στροφή προς τα δεξιά. Η υπόθεση Pilnacek σηματοδοτεί μόλις το τελευταίο σε μια σειρά σκανδάλων που αποκάλυψαν τη συστημική διαφθορά στο κυβερνών ÖVP, ενισχύοντας το FPÖ, το οποίο απολαμβάνει ένα άνετο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις για περισσότερο από ένα χρόνο.

Με τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο και μια εθνική δημοσκόπηση που αναμένεται το φθινόπωρο, η άνοδος του ακροδεξιού κόμματος θα μπορούσε να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην πολιτική της Ευρώπης. Η Αυστρία, λόγω της ιστορίας της και της θέσης της στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, έχει χρησιμεύσει συχνά ως έδαφος αποδείξεων για πολιτικά κινήματα. Εδώ, για παράδειγμα, γεννήθηκαν τόσο ο πολιτικός αντισημιτισμός που ενέπνευσε τον Αδόλφο Χίτλερ όσο και το σιωνιστικό κίνημα του Theodor Herzl. Πιο πρόσφατα, λειτούργησε ως εργαστήριο για την αντιμεταναστευτική ακροδεξιά, η οποία υπό το FPÖ είναι έτοιμη να καταγράψει μία από τις μεγαλύτερες νίκες της μέχρι σήμερα.

Ο ηγέτης του κόμματος Χέρμπερτ Κικλ — ένας ακροδεξιός ιδεολόγος που έχει ορκιστεί να σταματήσει τόσο την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ όσο και τις κυρώσεις που έχει επιβάλει το μπλοκ στη Ρωσία— ενδέχεται σύντομα να συμμετάσχει στο Συμβούλιο μαζί με τον bête noire της ΕΕ, τον Ούγγρο Βίκτορ Όρμπαν, τον οποίο περιέγραψε ο Κικλ ως πρότυπο. Σε μια κατάμεστη συγκέντρωση κοντά στην πόλη Γκρατς της νότιας Αυστρίας το περασμένο Σαββατοκύριακο, ο Kickl κάλεσε για μια «ΕΕ των πατρίδων», δεσμευόμενος να «υπερασπιστεί τα συμφέροντα της Αυστρίας» μαζί με συμμάχους όπως ο Ούγγρος ηγέτης.

«Ο τεχνικός όρος σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι «βέτο», είπε ο Kickl στο ενθουσιώδες πλήθος, το οποίο καθόταν σε μεγάλα τραπέζια της μπυραρίας πίνοντας κούπες lager. Ο Kickl ανέβηκε στη σκηνή μέσα σε μια καταιγίδα πυροτεχνημάτων καθώς στο βάθος έπαιζε η θεματική μουσική από την ταινία «Hercules». Καθ’ όλη τη διάρκεια της ωριαίας ομιλίας του, τα μέλη του κοινού, πολλά από τα οποία φορούσαν lederhosen και άλλες παραδοσιακές αλπικές ενδυμασίες, διέκοψαν τις παρατηρήσεις του με δυνατές ψαλμωδίες “Herbert, Herbert!” «Δεν μπορούν να μας σταματήσουν», είπε ο Kickl κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της εκπομπής, απορρίπτοντας τον Karl Nehammer, τον σημερινό καγκελάριο του ÖVP, ως «νεκρό που περπατά».

Το ÖVP του Nehammer βρίσκεται επί του παρόντος στην τρίτη θέση πίσω από το FPÖ και τους Σοσιαλδημοκράτες (SPÖ) και η προσωπική του βαθμολογία είναι η χαμηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ για καγκελάριο, με περισσότερο από το 60 τοις εκατό των ερωτηθέντων σε πρόσφατη δημοσκόπηση να δηλώνουν ότι δεν τον εμπιστεύονται.

• Για να είμαστε δίκαιοι, είναι ο δεύτερος άνθρωπος που κληρονόμησε τη θέση μετά την παραίτηση του Kurz το 2021 και είχε περιορισμένη πολιτική εμπειρία. Οι πρόσφατες εκστρατείες από τους δημιουργούς της εικόνας του για να τονώσουν τη θέση του, όπως μια για τις αρετές της κατανάλωσης σνίτσελ, έχουν πέσει στο έδαφος. Η φήμη του υπονομεύτηκε περαιτέρω τον Σεπτέμβριο μετά τη δημοσίευση ενός βίντεο από μια μικρή συγκέντρωση πάρτι στο Σάλτσμπουργκ, όπου πρότεινε στους φτωχούς ανθρώπους να πάνε στα McDonald’s αν θέλουν ένα ζεστό γεύμα για τα παιδιά τους.

Η δυναμική του Kickl έχει δημιουργήσει μεγαλύτερη ανησυχία για την Ευρώπη:

Μια μεγάλη νίκη του FPÖ θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τη στήριξη για το γερμανικό αδελφό του κόμμα, την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), που βρίσκεται ήδη στη δεύτερη θέση, με ποσοστό άνω του 20%.

Η Διαφθορά

Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΗΡΧΑΝ ΠΑΝΤΑ, αλλά το θέμα έχει αποκτήσει νέα επικαιρότητα καθώς σκάνδαλα συγκλόνισαν πολλά από τα κάποτε κυρίαρχα κεντρώα κόμματα της Ευρώπης από τη Γαλλία μέχρι την Ιταλία και την Ελλάδα, ωθώντας ορισμένα στο χείλος της εξαφάνισης. Μετά από χρόνια ερευνών και διώξεων για τη διαφθορά που εμπλέκουν τον πρώην πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί και άλλες ηγετικές προσωπικότητες, για παράδειγμα, η κάποτε κυρίαρχη κεντροδεξιά της Γαλλίας τελείωσε με λιγότερο από 5 τοις εκατό των ψήφων στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών το 2022.

Στην Ισπανία, το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP) εξακολουθεί να υποφέρει από μια σαρωτική υπόθεση διαφθοράς που οδήγησε στην καταδίκη 29 ατόμων, μεταξύ των οποίων και ανώτερα στελέχη του κόμματος, το 2018. Το πρόβλημα είναι ακόμη χειρότερο στην Κεντρική Ευρώπη, όπου μια κουλτούρα διαφθοράς μεταξύ του πολιτικού ρεύματος σε χώρες όπως η Τσεχική Δημοκρατία έχει τροφοδοτήσει την άνοδο λαϊκιστών όπως ο Andrej Babiš, ο οποίος κέρδισε την εξουσία με μια υπόσχεση να καθαρίσει το σύστημα μόνο το 2017 να αντιμετωπίσει ο ίδιος έρευνα για καταγγελίες απάτης.

Και στις Βρυξέλλες, η υπόθεση του Qatargate cash-for-influence έχει συγκλονίσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με το μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς που έπληξε τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα εδώ και δεκαετίες. Σε αντίθεση με τα ακροδεξιά κόμματα, τα οποία συχνά αναπηδούν από το σκάνδαλο υπό τη νέα ηγεσία με τη δύναμη της ριζοσπαστικής ρητορικής τους, τα κυρίαρχα κόμματα περνούν πιο δύσκολα – σε μεγάλο βαθμό επειδή συχνά δεν είναι σαφές τι πρεσβεύουν.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά μπλοκ της Ευρώπης εξυπηρετούσαν ξεχωριστές πελατεία: την επαγγελματική και την εργατική τάξη, συνήθως με ισχυρούς δεσμούς με άλλες ομάδες συμφερόντων, όπως αγρότες και εκκλησίες. Αυτές τις μέρες, ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των μπλοκ είναι συχνά δύσκολο να διακριθούν. Καθώς η προτίμηση των ψηφοφόρων συχνά επηρεάζεται περισσότερο από την προσωπικότητα παρά από την ουσία, η πίστη στα κόμματα έχει ξεφτίσει. Όσον αφορά τη διαφθορά, η Αυστρία – μια χώρα σχεδόν 9 εκατομμυρίων κατοίκων που βρίσκεται στο κέντρο της ηπείρου – ξεχωρίζει: Τα σκάνδαλά της είναι κυριολεκτικά το υλικό των σειρών του Netflix. Τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά κόμματα της χώρας (ÖVP και SPÖ) κυριαρχούν στην πολιτική της χώρας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, αυτή η επιτυχία δημιούργησε ένα σύστημα πελατείας και πατρωνίας, το οποίο βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης μετά από μια σειρά από έρευνες και δικαστικές δίκες.

Στη δεκαετία του 1970, η υπόθεση Lucona περιελάμβανε ένα σχέδιο που σχεδιάστηκε από έναν πολιτικά συνδεδεμένο ιδιοκτήτη καφέ, ονόματι Udo Proksch. Το σχέδιό του περιελάμβανε την ανατίναξη ενός τάνκερ που είχε αγοράσει για να εισπράξει την ασφάλεια. Έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν στην έκρηξη κοντά στις Μαλδίβες το 1977 βυθίζοντας το δεξαμενόπλοιο. Μεταγενέστερες έρευνες για τους πολιτικούς δεσμούς του Proksch οδήγησαν στην παραίτηση 16 αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου του αυστριακού κοινοβουλίου, το οποίο σύμφωνα με το σύνταγμα θεωρείται ως το δεύτερο υψηλότερο αξίωμα, και του υπουργού Εσωτερικών. Το επεισόδιο αργότερα έγινε ταινία.

Η λεγόμενη υπόθεση Noricum στη δεκαετία του 1980 περιελάμβανε την παράνομη πώληση εκατοντάδων οβιδοβόλων από έναν αυστριακό κατασκευαστή όπλων τόσο στο Ιράν όσο και στο Ιράκ, τα οποία είχαν εμπλακεί σε πόλεμο το ένα εναντίον του άλλου εκείνη την εποχή. Επίσης, αποκάλυψε στενούς δεσμούς μεταξύ των πολιτικών και παράνομα επιχειρηματικά συμφέροντα. Η εκκαθάριση ήταν πιο απλή, επειδή οι ίδιοι πολιτικοί στο επίκεντρο της υπόθεσης είχαν ήδη εμπλακεί στο σκάνδαλο Lucona. Πιο πρόσφατα, οι ερευνητές διερεύνησαν ισχυρισμούς ότι οι λομπίστες του Eurofighter πλήρωσαν περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ σε Αυστριακούς πολιτικούς σε αντάλλαγμα για την παραγγελία μαχητικών αεροσκαφών ύψους 2 δισεκατομμυρίων ευρώ της χώρας το 2003.

Το 2019, ο Pilnacek είπε στους συναδέλφους του σε μια συνάντηση ότι θα «έκανε τα στραβά μάτια». αν έκλεισαν αθόρυβα την έρευνα, με το επιχείρημα ότι δεν ήταν κερδισμένη. Αυτό πυροδότησε μια έρευνα εναντίον του για εικαζόμενη κατάχρηση του αξιώματός του, η οποία αργότερα αναβλήθηκε. Μετά από έρευνα που διήρκεσε περισσότερο από μια δεκαετία, οι εισαγγελείς κατέθεσαν κατηγορίες τον Ιούνιο εναντίον δύο στελεχών που εμπλέκονται στη συμφωνία του Eurofighter, με την κατηγορία ξέπλυμα χρήματος.

Ωστόσο, οι πιθανότητες για καταδίκες είναι σκοτεινές. Παρά τα άφθονα στοιχεία ότι οι λομπίστες πλήρωναν δωροδοκίες, οι μόνες καταδίκες στην υπόθεση μέχρι στιγμής ήταν πέρα ​​από τα σύνορα στη Γερμανία.

Ανατροπή

ΕΙΝΑΙ ΕΙΡΩΝΙΚΟ, ΔΕΔΟΜΕΝΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΤΟΥ KICKL ΣΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΔΙΑΦΘΟΡΑ, ότι το αυστριακό σκάνδαλο για να νικήσει όλα τα σκάνδαλα (που ενέπνευσε τόσο μια μίνι σειρά όσο και ένα ξεχωριστό ντοκιμαντέρ) δεν αφορούσε ένα από τα κεντρώα κόμματα του κατεστημένου αλλά το ίδιο το FPÖ. Πήρε το όνομά του από το ισπανικό νησί Ίμπιζα, ήταν το αποτέλεσμα μια έρευνας το 2017 από έναν ιδιωτικό ερευνητή και τη γυναίκα σύντροφό του, η οποία υποδυόταν την ανιψιά ενός Ρώσου ολιγάρχη.

Μαζί, παρέσυραν τον Heinz-Christian Strache, τότε αρχηγό του FPÖ, και έναν συνεργάτη του σε μια βίλα στο νησί. Είχαν εξοπλίσει το σπίτι με κρυφές κάμερες. Κατά τη διάρκεια μιας μακράς βραδιάς που τροφοδοτήθηκε από μια ατελείωτη προσφορά τσιγάρων και βότκας αναμεμειγμένης με Red Bull, ο Στράχε — που εκείνη την εποχή δεν ήταν στην κυβέρνηση — προσφέρθηκε να ανταλλάξει επιρροή για οικονομική υποστήριξη.

Μέχρι τη στιγμή που διέρρευσε το βίντεο της συνάντησης στα μέσα του 2019, ο Στράχε ήταν αντικαγκελάριος σε μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Κουρτς του ÖVP. Η υπόθεση πυροδότησε μια άνευ προηγουμένου πολιτική κρίση, προκαλώντας την κατάρρευση της κυβέρνησης και νέες εκλογές που άφησαν το FPÖ αποδυναμωμένο και στην αντιπολίτευση. Εκ των υστέρων, ήταν μια τυχερή εξέλιξη για το πάρτι.

Ενώ το ÖVP του Kurz τα πήγε καλά στις εκλογές καθώς το FPÖ βυθίστηκε, η αναταραχή των ερευνών γύρω από την Ίμπιζα κατέληξε να παγιδεύσει και το κέντρο δεξιά. Μια κρύπτη αποκαλυπτικών μηνυμάτων κειμένου που ανακαλύφθηκε στο τηλέφωνο ενός βοηθού του Κουρτς εξέθεσε το πρόσωπο του αγοριού της καγκελαρίου ως μυθοπλασία. Αντί για τον εκσυγχρονιστή που ισχυριζόταν ότι ήταν ο καγκελάριος, ο Κουρτς αποκαλύφθηκε ως πολιτικός της παλιάς σχολής, πρόθυμος να κάνει ό,τι χρειαζόταν για να εξασφαλίσει την εξουσία του. Αντιμέτωπος με ποινικές έρευνες για εικαζόμενες ψευδείς δηλώσεις στο κοινοβούλιο και χρήση κρατικών πόρων για να πληρώσει για παραποιημένες δημοσκοπήσεις, ο Kurz αναγκάστηκε να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 2021 και επί του παρόντος δικάζεται.

Ο Kickl, εν τω μεταξύ, ανέλαβε το FPÖ και χρησιμοποίησε τον χρόνο του στην αντιπολίτευση για να επανατοποθετήσει το κόμμα τόσο ως μάστιγα της διαφθοράς που ενσάρκωσε κάποτε όσο και ως πρότυπο ακροδεξιάς ιδεολογίας: κατά των μεταναστών, κατά του κατεστημένου, κατά της ΕΕ και αντι-υποστήριξη για την Ουκρανία στον πόλεμο της εναντίον της Ρωσίας. Η ανατροπή του κόμματός του δείχνει ότι οι ψηφοφόροι μπορεί να είναι πρόθυμοι να κοιτάξουν πέρα ​​από την προηγούμενη διαφθορά εάν ένα κόμμα έχει ένα συναρπαστικό μήνυμα και έναν ηγέτη που το ενσαρκώνει. Αν και τα ποσοστά αποδοχής του Kickl δεν είναι υψηλά, οι άνθρωποι τον παίρνουν στα σοβαρά.

Σε αντίθεση με τον Strache, έναν εκπαιδευμένο οδοντοτεχνικό που καλλιέργησε την εικόνα του playboy, ο Kickl είναι μια αυστηρή παρουσία με πάθος για το τρίαθλο και άλλα extreme sports που τρώει για πρωινό αλεύρι βρώμης χωρίς ζάχαρη με ξινόγαλο. Αφού σπούδασε φιλοσοφία και πολιτικές επιστήμες (και ολοκλήρωσε πτυχία σε κανένα από τα δύο), ο Kickl δραστηριοποιήθηκε στο Freedom Party τη δεκαετία του 1990 ως βοηθός του Jörg Haider, του τότε ηγέτη του κόμματος που πρωτοστάτησε σε πολλές από τις ακροδεξιές στρατηγικές, συμπεριλαμβανομένης της εστίασης σε μετανάστευσης, που έχουν κάνει τα μέρη υπολογίσιμη δύναμη σε όλη την Ευρώπη. Χαρισματικό σύμβολο για πολλούς στην Αυστρία, ο Χάιντερ, ο οποίος πέθανε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα το 2008, οδήγησε το Κόμμα της Ελευθερίας στην κυβέρνηση το 2000 ως μικρότερος εταίρος του ÖVP, προκαλώντας οργή σε όλη την Ευρώπη και το διπλωματικό μποϊκοτάζ από τους εταίρους της Αυστρίας στην ΕΕ.

• Για το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής του σταδιοδρομίας, ο Kickl εργάστηκε στα παρασκήνια ως σύμβουλος και ομιλητής. Του πιστώνεται ότι επινόησε πολλά από τα πιο αξιομνημόνευτα —και αμφιλεγόμενα— συνθήματα του κόμματος, όπως «Πούμεριν, όχι μουεζίν». Το Pummerin είναι το παρατσούκλι της τεράστιας καμπάνας στον καθεδρικό ναό του Αγίου Στεφάνου στη Βιέννη. Αρχικά χυτεύτηκε από τουρκικά κανόνια που καταλήφθηκαν κατά τη διάρκεια μιας οθωμανικής πολιορκίας της πόλης τον 17ο αιώνα.

Μερικές από τις άλλες γραμμές του Kickl δεν ήταν απλώς προσβλητικές, αλλά καθαρά ρατσιστικές. Σε μια ομιλία του 2001 που έγραψε για τον Χάιντερ, έγραψε τη φράση: «Δεν ξέρω πώς κάποιος με το όνομα Άριελ μπορεί να είναι τόσο βρώμικος», μια αντισημιτική αναφορά στον Άριελ Μουζικάντ, τον τότε ηγέτη της εβραϊκής κοινότητας της Αυστρίας. Το “Ariel” είναι επίσης μάρκα απορρυπαντικού. Παρά τη διαδεδομένη καταδίκη της ρητορικής του Kickl (κατά τη διάρκεια μιας σύντομης θητείας ως υπουργός Εσωτερικών το 2018, ζήτησε να «συγκεντρωθούν οι αιτούντες άσυλο σε ένα μέρος» και άλλαξε το όνομα μιας εγκατάστασης εγγραφής ασύλου σε «κέντρο απέλασης») η θέση του μέσα στο κόμμα μόνο βελτιώθηκε . Σε μια προσπάθεια να απευθυνθεί σε ένα ευρύτερο κοινό, έχει επίσης αμβλύνει μερικούς από τους ρατσιστικούς του τόνους – λίγο. Πρόσφατα άρχισε να εκστρατεύει με το πανό «Volkskanzler», ή αλλιώς ο λαϊκός καγκελάριος. Αν και μπορεί να ακούγεται αβλαβές, ήταν επίσης ένα παρατσούκλι που χρησιμοποιούσε ο Χίτλερ. «Είναι στο δρόμο προς την επιτυχία», είπε ο Άντον Πελίνκα, ο δόκιμος της αυστριακής πολιτικής επιστήμης. «Το περιεχόμενο αυτών που λέει είναι τόσο ακραίο όσο ποτέ, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα παρουσιάζει είναι πιο μετριοπαθής».

Αυτή η πιο ήπια προσέγγιση βοήθησε το FPÖ σχεδόν να διπλασιάσει την υποστήριξή του από τις τελευταίες εκλογές του 2019. Το κόμμα σημείωσε επίσης ισχυρά κέρδη σε μια σειρά περιφερειακών εκλογών, εντάσσοντας την πολιτειακή κυβέρνηση μαζί με το ÖVP ως μικρότερο εταίρο, μια διαδικασία που βοήθησε στην περαιτέρω ομαλοποίηση την ακραία πολιτική του ατζέντα. Αντίθετα, η ÖVP βρίσκεται σε άμυνα.

Η υποστήριξη του κόμματος μειώθηκε σε περίπου 20%, από το υψηλό μετά την Ίμπιτζια πάνω από 37 τοις εκατό και η απώλεια περιφερειακής υποστήριξης το ανάγκασε σε συνασπισμό με το FPÖ.

Υπόθεση Πιλνάτσεκ

ΤΟ ΔΡΑΜΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΕΙ τον ΚΟΥΡΤΣ ΔΕΝ ΒΟΗΘΗΣΕ. Τώρα, σύμβουλος επιχειρήσεων, ο πρώην καγκελάριος υπέστη πρόσφατα άλλο ένα πλήγμα μετά την αποκάλυψη της σχέσης του με τον Ρενέ Μπένκο, έναν αυστριακό μεγιστάνα ακίνητων περιουσιών. Ο Benko, του οποίου η αυτοκρατορία αναγκάστηκε να χρεοκοπήσει τις τελευταίες εβδομάδες στη μεγαλύτερη αφερεγγυότητα στην αυστριακή ιστορία, χρησιμοποίησε τον Kurz για να προσελκύσει επενδυτές από τη Μέση Ανατολή, συμφωνώντας να πληρώσει τον πρώην πολιτικό σε αντάλλαγμα. Και υπάρχει ο ρόλος του Kurz στην υπόθεση Pilnacek.

• Το πρωί που ανακαλύφθηκε το σώμα του πρώην αξιωματούχου, ο Κουρτς διέκοψε την κατάθεσή του στο δικαστήριο για να εκφράσει τον σοκ του, λέγοντας ότι του είχε μιλήσει το προηγούμενο βράδυ για την υπόθεσή του. «Είδα πώς του φέρθηκαν τα τελευταία χρόνια και είδα τι του έκανε», είπε στους δημοσιογράφους αργότερα εκείνη την ημέρα.

Ωστόσο, ο Kurz δεν αναφερόταν στη μεταχείριση του Pilnacek από το κόμμα του, αλλά στην καταδίωξη του εισαγγελέα διαφθοράς εναντίον του. Άθελά του πυροδότησε την αποκάλυψη των όσων είπε ο Pilnacek στο εστιατόριο. Η ηχογράφηση έγινε από τον Christian Mattura, έναν πρώην πολιτικό, ο οποίος δειπνούσε με τον Pilnacek και αποφάσισε να μαγνητοσκοπήσει κρυφά τη συνομιλία όταν το θέμα στράφηκε στο ÖVP.

• Αργότερα υποστήριξε ότι δεν είχε σκοπό να δημοσιοποιήσει τον ήχο μέχρι να ακούσει τα σχόλια του Κουρτς, τα οποία θεώρησε ως υποκρισία και ως ωμή προσπάθεια να χρησιμοποιήσει το τραγικό τέλος του Πιλνάτσεκ για να επιτεθεί στους εισαγγελείς. Ο Kurz αρνήθηκε να σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Πιο επιζήμιος για το ÖVP, ωστόσο, είναι ο ρόλος του κοινοβουλευτικού προέδρου του, Βόλφγκανγκ Σόμποτκα. Στην ηχογράφηση, ο Πιλνάτσεκ δέχθηκε με δάχτυλο τον Σομπότκα, πρώην υπουργό Εσωτερικών και μακροχρόνιο δυναμικό του ÖVP, επειδή τον πίεσε να τερματίσει μια σειρά από έρευνες για το κόμμα. «Σε κάθε συνομιλία, ο Σομπότκα έλεγε, «αποτύχατε, δεν κλείσατε»», είπε ο Πιλνάτσεκ στη μυστική ηχογράφηση. «Αλλά δεν ήταν δυνατό και δεν θα το έκανα. Ζούμε σε μια χώρα νόμων».

• Ο Σομπότκα αρνήθηκε τους ισχυρισμούς, λέγοντας ότι δεν συζήτησε ποτέ με τον Πιλνάτσεκ τις εν εξελίξει έρευνες, γεγονός που είπε ότι ο ίδιος ο αξιωματούχος επιβεβαίωσε σε κατάθεση στο κοινοβούλιο. Ο Sobotka είπε ότι θα συνεχίσει να ασκεί το αξίωμά του «σύμφωνα με το νόμο».

Ο Kickl έχασε λίγες ευκαιρίες για να εκμεταλλευτεί το σκάνδαλο, ζητώντας την άμεση παραίτηση του Sobotka, λέγοντάς του απευθείας στο κοινοβούλιο: «Δεν είσαι ο πρόεδρός μας». «Μπαίνω στον πειρασμό να πω ότι σε σύγκριση με εσάς, ο Στράχε ήταν άνθρωπος τιμής», είπε ο Kickl κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, αναφερόμενος στη γρήγορη παραίτηση του προκατόχου του μετά τη δημοσιοποίηση του βίντεο της Ibiza.

«Τουλάχιστον ήξερε τι να κάνει όταν ήρθε αντιμέτωπος με τις κατηγορίες». Ο Σομπότκα φαίνεται να έχει την πρόθεση να περιμένει να ξεσπάσουν τα πράγματα, μια τακτική που έχει λειτουργήσει στο παρελθόν. Το 2020, προέκυψε ότι η Novomatic, ένας αυστριακός όμιλος καζίνο στο επίκεντρο των ερευνών της Ibiza, είχε δωρίσει 8.000 ευρώ σε μια ορχήστρα δωματίου στη γενέτειρα του Sobotka, Waidhofen an der Ybbs. Ο διευθυντής της ορχήστρας; Βόλφγκανγκ Σομπότκα.

Αμφισβητεί οποιαδήποτε σχέση με τη δωρεά. Η συγγένεια του πολιτικού με την κλασική μουσική τον ενέπνευσε επίσης να νοικιάσει ένα επιχρυσωμένο πιάνο με ουρά Bösendorfer για το κοινοβούλιο αξίας 3.000 ευρώ το μήνα. Το γραφείο του υπερασπίστηκε την κίνηση, υποστηρίζοντας ότι «η τέχνη και ο πολιτισμός αποτελούν κορυφαία προτεραιότητα στην Αυστρία».

Ωστόσο, το κοινό δεν το αγόραζε, και ο Σομπότκα τελικά υποχώρησε υπό πίεση να ανταλλάξει το πιάνο με ένα τυπικό μαύρο μοντέλο. Η διόρθωση της ζημιάς στη φήμη ήταν πιο δύσκολη. Περίπου το 80 τοις εκατό των ψηφοφόρων δεν τον εμπιστεύονται, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, η οποία κατατάσσει τη Σομπότκα στην τελευταία θέση μεταξύ όλων των Αυστριακών πολιτικών. Ο Sobotka δεν απάντησε σε σχόλιο για αυτό το άρθρο. Μέχρι στιγμής, ο Sobotka έχει αρνηθεί να παραιτηθεί, παραδίδοντας ένα δώρο που συνεχίζει να δίνει στον Kickl, για τον οποίο ο Sobotka χρησιμεύει ως Έκθεμα Α στην απαγγελία όλων όσων είναι λάθος με τα άλλα πολιτικά κόμματα. Ο Kickl καταλαβαίνει ότι — δεδομένου του προβάδισμού του στις δημοσκοπήσεις — χρειάζεται μόνο να περιμένει. «Η τρέλα θα τελειώσει σύντομα», υποσχέθηκε στους πιστούς του κόμματός του στο Γκρατς. «Η σωτηρία πλησιάζει».

Ο αντίκτυπος της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας είναι σημαντικός. Σύμφωνα με την McKinsey, χωρίς γενετική τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση αναμένεται να αναλάβει περίπου το 21,5% των ωρών εργασίας στην οικονομία των ΗΠΑ έως το 2030. Με τη συμπερίληψη της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, αυτή η πρόβλεψη εκτοξεύεται στο 29,5%.

Είναι λοιπόν γεγονός ότι -όπως αναφέρει στο άρθρο του στο libre ο Γιώργος Ατσαλάκης, Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης- η έλευση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης και η ενσωμάτωσή της στις διαδικασίες αυτοματοποίησης αναδιαμορφώνει την παγκόσμια οικονομία και τη δυναμική του εργατικού δυναμικού με ποικίλους τρόπους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Του Όθωνα Ηλιόπουλου, Βουλευτή Επικρατεία του ΣΥΡΙΖΑ, Αν. Καθηγητή Ιατρικής Harvard Medical School

Ο ΣΥΡΙΖΑ του σήμερα και του αύριο βρίσκεται σε μία κρίση, που κατά την γνώμη μου θα ήταν τραγικό λάθος να την αφήσει ανεκμετάλλευτη. Είναι μια χρυσή ευκαιρία να ανανεωθεί σαν κόμμα. Τα μέλη του και η κοινοβουλευτική του ομάδα νοιώθουν μουδιασμένοι μετά την ήττα. Είναι φυσικό αλλά ας τελειώνουμε γρήγορα με αυτή την αίσθηση.

Το δίκιο δεν εξαρτάται από τους αριθμούς και για να παραμείνουμε κόμμα εξουσίας πρέπει να έχουμε την ψυχολογία κόμματος εξουσίας.

Το ότι χάσαμε μια μάχη δεν σημαίνει ότι έληξε ο πόλεμος. Γιατί πόλεμο έχουμε: μία σκληρά νεοφιλελεύθερη αντίληψη, συνεπικουρούμενη από μία υπερσυντηρητική και μία ναζιστική δεξιά θα εφαρμόσουν τους κανόνες του κατασκοπευτικού καπιταλισμού για να βγάλουν από την μύγα ξύγκι και να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη των επιχειρήσεων που εκφράζουν. Στο ιδεολογικό επίπεδο αυτό θα παρουσιαστεί πάλι σαν «σταθερότητα», «ανάπτυξη», «αριστεία», και θα μπαλωθεί με ένα κοινωνικό κράτος βασισμένο στα pass.

Την απατηλή αυτή εικόνα πρέπει να αποδομήσουμε εξηγώντας την στον κόσμο και να αντιπροτείνουμε το δικό μας πρόγραμμα για ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος. Πόσοι συμπολίτες μας ξέρουν ότι το σύστημα υγείας της ΝΔ έχει αποτύχει παντού στον κόσμο (συμπεριλαμβανομένης και της Αμερικής) και ότι το σύστημα που ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει εφαρμόζεται στα πιο πολλά αναπτυγμένα κράτη και προσεγγίζει κατά πολύ το σύστημα της Γερμανίας!

Μήπως να ρωτήσουμε τον κ. Μητσοτάκη και τον κ. Χρυσοχοΐδη αν τους αρέσει το ΕΣΥ της Γερμανίας ή να το απορρίψουν και να το καταδικάσουν;

Ακούω τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ αυτές τις μέρες να αναρωτιούνται αν το μήνυμα μας ήταν πολύ αριστερό για να κερδίσουμε το κέντρο ή πολύ δεξιό για να κερδίσουμε την αριστερά. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο ψευτοδίλημμα κατά την άποψη μου.

Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο είναι πραγματικά το πρόγραμμα μας, πόσο ρεαλιστικό και πόσο αποτελεσματικό και από ποιο επιτελείο πλαισιώνεται. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το προεκλογικό μας μήνυμα ήταν στο κέντρο του προβληματισμού του κόσμου;

Περιλάμβανε το πρόγραμμα μας τις αγωνίες του κόσμου και αν ναι ποιου κόσμου: Τον μικρομεσαίων που απειλήθηκαν από την ατυχή δήλωση Κατρούγκαλου, των αγροτών που απέρριψαν την πρόταση ΣΥΡΙΖΑ παταγωδώς ή των νέων παιδιών που προτίμησαν σε δυσανάλογο ποσοστό να ψηφίσουν ΝΔ και ακροδεξιά; Ξέρουμε πως σκέφτονται οι πολίτες συγκεκριμένων επαγγελματικών ή ηλικιακών ομάδων; Θα σας δώσω εγώ την απάντηση για μη κουράζεστε: όχι, δεν έχουμε ιδέα. Αυτή είναι η έλλειψη επαφής με την κοινωνία.

• Στις μέρες της ηλεκτρονικής επικοινωνίας η καταγραφή της γνώμης και των αντιδράσεων του κόσμου επιτυγχάνεται με πολλαπλούς τρόπους: με σοβαρή έρευνα αγοράς και γνώμης (όχι με δημοσκοπήσεις), με αναλύσεις ηλεκτρονικών προτιμήσεων και (πολύ σημαντικό) με την κομματική παρουσία και συμμετοχή στην ζωή των χώρων εργασίας. Τα δύο πρώτα απαιτούν ένα επαγγελματικό επικοινωνιακό επιτελείο ειδικευμένο σε πολιτικές καταγραφές.

Ο τρίτος τρόπος για να έχουμε «επαφή με την κοινωνία» είναι να υπάρχει κομματικός μηχανισμός που αφουγκράζεται τον παλμό των χώρων δουλειάς και τον συνθέτει και μεταφέρει στους χώρους αυτούς τις προτάσεις του κόμματος. Τέτοιος κομματικός μηχανισμός δεν υπήρξε από το 2019 και μετά. Το 2015 με 2019 το κόμμα επαναπαύτηκε στην ύπαρξη κυβερνητικού λόγου και το 2019 με 2023 στην λάμψη του χαρισματικού ηγέτη του και σωτήρα. Ο Αλέξης σαν σύγχρονος παίκτης του μαγεμένου αυλού θα οδηγούσε τα ποντίκια εκτός πόλης και θα έκανε και πάλι το θαύμα του 2015. Με την μόνη ατυχία ότι το μήνυμα μας και το μήνυμα του Αλέξη πέρναγαν μέσα από τα κανάλια που ήθελαν να εκδικηθούν την αριστερά που τόλμησε και έβαλαν σαν στόχο να ψεύδονται καθημερινά. Ψέματα χυδαία, ασύστολα, καθημερινά, που ποτέ καμιά άλλη κυβέρνηση ή δημοσιογραφία δεν τόλμησε μεταπολιτευτικά. Δυο τύχες έχει το κάθε μήνυμα. Είτε θα το εξηγήσουμε εμείς ή ο αντίπαλος μας!

Ας αφήσουμε την αριστερή αυτομαστίγωση, την μεταφορά ευθυνών και τα ψευτοδιλήμματα. Το ότι ο Αλέξης δεν είναι ποια πρόεδρος μας τρομάζει. Καιρός για ενηλικίωση.

Όπως έλεγε ένας ηγέτης κάποτε, τί να κάνουμε;

1. Να ξεκαθαρίσουμε το μήνυμα μας με κριτήριο τις απαιτήσεις της σύγχρονης αριστεράς που καταλαβαίνει ότι ο κόσμος αλλάζει και όχι με ποσό αριστερό ή δεξιό είναι.  Να μιλήσουμε για την οικονομία, την ασφάλεια, το κράτος δικαίου, την προστασία, την κλιματική κρίση, την υπαρξιακή κρίση των νέων, όλα αυτά σε ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

2. Να ξαναλειτουργήσει το κόμμα από την βάση σαν πραγματικό κόμμα στους χώρους δουλειάς. Ένα από τα ποιο οργανωμένα κόμματα στην μεταπολίτευση ήταν το ΠΑΣΟΚ και ας είχε ηγέτη.

3. Να οργανώσουμε ένα επαγγελματικό επιτελείο έρευνας κοινής γνώμης και τακτικής διασποράς του μηνύματός μας και μια στρατηγική μερικής επανάκτησης μέσων επικοινωνίας. Ο κόσμος σήμερα διαβάζει ποιο πολύ sites και βλέπει τηλεόραση παρά διαβάζει εφημερίδες.

• Η αριστερά δε μπορεί να νικηθεί γιατί εκφράζει τα συμφέροντα και την έγνοια για την παιδεία, υγεία και κοινωνική ασφάλεια του κόσμου, που είναι ακριβώς οι ανάγκες που μετάλλαξαν την ιστορία. Αλλά όπου δεν πέτυχε να οδηγήσει και ηγηθεί σε στιγμές κρίσης σαν αυτή που ζούμε την αντικατέστησε ο εθνικοσοσιαλισμός.

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

«Ένα βαρύ πένθος σκεπάζει τη χώρα και τις καρδιές μας. Το ναυάγιο της Πύλου ήρθε με τον μοναδικό τρόπο που έχουν οι τραγωδίες να μας φέρει μπροστά στην ανάγκη να θυμηθούμε και να παλέψουμε για το αυτονόητο: κάθε ζωή έχει αξία.

Αυτή τη στιγμή προέχει το να μάθουμε τις ακριβείς συνθήκες που οδήγησαν στο πρωτοφανές αυτό ναυάγιο κόντρα σε κάθε απόπειρα συγκάλυψης και αποπροσανατολισμού. Η χώρα μας οφείλει, στον εαυτό της και στους πολίτες της πάνω από όλα, να απαντήσει με σαφήνεια για το πώς χάθηκαν εκατοντάδες ζωές νέων και ανυπεράσπιστων ανθρώπων.

Δεσμεύομαι ότι θα πράξουμε ό,τι είναι δυνατό προς αυτήν την κατεύθυνση. Οπως κάναμε από την πρώτη στιγμή στο λιμάνι της Καλαμάτας. Αλλά αυτό δεν φτάνει. Η Πύλος απαιτεί κάτι πιο ριζικό: να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αλλάξει η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο προσφυγικό και να καταρρεύσει η πολιτική του φόβου στην οποία επένδυσε η ελληνική κυβέρνηση ανάμεσα στο 2019 και στο 2023.

Τίποτα από αυτά δεν είναι εύκολο. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιλέξει να μετατρέψει το σύνθετο ζήτημα των προσφυγικών ροών σε μια υπόθεση όπου το κύριο ζητούμενο είναι η οχύρωση της και η μετατροπή συγκεκριμένων χωρών, όπως η Ελλάδα, σε φυλακές όπου εγκλωβίζονται οι τυχεροί εκείνοι που καταφέρνουν να φτάσουν μέχρι εδώ. Η στρατηγική αυτή συνδυάζεται με την ανάδυση μιας αντιδραστικής αντίληψης που περιφρονεί το διεθνές δίκαιο στο όνομα μιας ψευδεπίγραφης ασφάλειας. Ψευδεπίγραφη γιατί δεν εξασφαλίζει τίποτα. Αντίθετα, γεννά ανθρώπινες τραγωδίες και ταυτόχρονα σέρνει τις ευρωπαϊκές κοινωνίες στη δίνη της ανασφάλειας.

• Στο έδαφος αυτό, ο μετανάστης και ο πρόσφυγας δεν είναι άνθρωποι. Εκπροσωπούν μια «απειλή». Είναι «εισβολείς». Και η αντανακλαστική αντίδραση απέναντι στους εισβολείς είναι η εθνική περιχαράκωση. Τα αποτελέσματα αυτής της αντίδρασης και αυτής της πολιτικής τα βλέπουμε μπροστά μας: στην περιφρόνηση της ανθρώπινης ζωής και στην ενίσχυση της Άκρας Δεξιάς που βλέπει ότι η ατζέντα του φόβου διαποτίζει το πολιτικό σύστημα.

Στην Ελλάδα, η παράταξη που έχει διαχρονικά επενδύσει στον φόβο είναι αυτή της Νέας Δημοκρατίας. Υπάρχει ένα νήμα εδώ. Από το 2015, η Ν.Δ. επιδίδεται σε διαδοχικές εκστρατείες που έχουν στο επίκεντρό τους την πρόκληση της ανασφάλειας στους πολίτες. Το έκανε απέναντι στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, όταν ταύτισε την προσπάθεια να βγούμε από τα μνημόνια με την καταστροφή της χώρας. Το έκανε πριν από τις εκλογές του 2019, όταν, προκειμένου να αρνηθεί την επίλυση ενός εθνικού θέματος -του Μακεδονικού-, επιστράτευσε φοβικά σύνδρομα για την απώλεια της εθνικής μας συνείδησης. Το έκανε στα χρόνια της κυβέρνησής της. Από τις υποκλοπές μέχρι την πρόσφατη στοχοποίηση της μειονότητας στη Θράκη, η συνταγή είναι ίδια: η σημαία του εθνικού κινδύνου ανοίγει τον δρόμο για την περιφρόνηση των κανόνων, τη ρητορική της τρομοκράτησης, τις αυταρχικές και αλαζονικές πρακτικές της απενοχοποιημένης Δεξιάς.

Δεν υπάρχει, όμως, κανένα πεδίο που να συγκρίνεται με το προσφυγικό. Εκεί, η Νέα Δημοκρατία συστηματικά εργάστηκε, για να εμπεδωθεί ο φόβος σε κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας. Δεν δίστασε να συκοφαντήσει τη χώρα μας που έδωσε έναν τιτάνιο αγώνα, το 2015, για την επιτυχή διαχείριση του προσφυγικού ρεύματος, σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ενσωμάτωσε στις γραμμές της πολιτικά στελέχη, όπως ο κύριος Πλεύρης, που δήλωνε υπέρμαχος μίας πολιτικής που θα άφηνε νεκρούς στα σύνορά μας, αδιαφορώντας για τις όποιες συνέπειες. Μετέτρεψε τον φράχτη στον Έβρο σε νέο εθνικό σύμβολο, ενώ ήταν ορατό στον καθέναν ότι η αποτρεπτική του ικανότητα ήταν περιορισμένη και η παρουσία του οδηγεί τους απελπισμένους σε όλο και πιο παράτολμες διαδρομές. Επιτέθηκε σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, καταστρατήγησε το διεθνές δίκαιο, ενθάρρυνε τον κυνισμό και τη μισανθρωπία, μετέτρεψε τη χώρα μας από πρότυπο διαχείρισης σε μακάβριο πρωτοσέλιδο, όπου το γαλάζιο της θάλασσας σκιάζεται από τα νεκρά σώματα των ανθρώπων.

Ξέρουμε ότι πολλοί και πολλές, συμπολίτες μας, ανησυχούν για το προσφυγικό. Και η δική μας δουλειά είναι να σπάσουμε το κέλυφος του φόβου, ανοίγοντας μια προγραμματική συζήτηση για την ουσία του θέματος. Αυτό έκανε ιστορικά η Αριστερά στον τόπο μας. Και αυτός είναι ο πυρήνας του κόμματός μας, του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Δεν επιλέξαμε τον εύκολο αναχωρητισμό της ιδεολογικής καθαρότητας ή τη γοητεία των ακαδημαϊκών σχεδίων, που δεν έχουν αντίκρισμα στην πραγματική ζωή. Η επιτυχία μας και η σχέση εμπιστοσύνης μας με την ελληνική κοινωνία βασίστηκε στην επιλογή μας να δίνουμε τη μάχη εκεί που εν τέλει έχει σημασία: στο πεδίο της πραγματικής ζωής. Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. σήμερα είναι η παράταξη που έχει και τη βούληση, το σχέδιο και τη φιλοδοξία να έχουμε μια νέα πολιτική αντιμετώπισης του προσφυγικού ζητήματος. Όχι ως αφηρημένη έκθεση ιδεών, αλλά ως επίσημη πολιτική του ελληνικού κράτους.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, όπως υπόσχεται η Νέα Δημοκρατία. Και η Πύλος είναι η πιο εμφατική υπόμνηση για το πού οδηγεί ο πολιτικός κυνισμός που φυτεύει φράγματα, αλλά θερίζει ναυάγια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε εγκλωβισμένοι στη διαχείριση μιας καταστροφικής πολιτικής. Είναι αναγκαίο και εφικτό η χώρα μας να πρωταγωνιστήσει για την αναθεώρηση του Δουβλίνου-2 στην κατεύθυνση ενός νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, το οποίο θα κατανέμει την ευθύνη σε όλα τα κράτη-μέλη και θα εξασφαλίζει νόμιμες οδούς κίνησης και ελέγχου των μεταναστών και των προσφύγων. Αλλά, στον δρόμο προς εκεί, η χώρα μας οφείλει να πράττει αυτό που επιβάλλει το διεθνές δίκαιο και ο πολιτισμός μας: να διασώζει τους ανθρώπους που φτάνουν στην πόρτα μας και στη συνέχεια να προχωρά στις προβλεπόμενες διαδικασίες για το μέλλον τους. Αυτό το μέλλον αφορά και εμάς.

Η Ελλάδα στο παρελθόν, κόντρα στις κραυγές και στις δυσοίωνες προβλέψεις, υποδέχτηκε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που η παρουσία τους ανανέωσε και ανανεώνει την κοινωνία μας. Και εντάχθηκαν στο κοινωνικό ιστό. Έγιναν καλύτεροι Έλληνες από πολλούς άλλους και πολλοί από αυτούς μας έκαναν και μας κάνουν περήφανους καθημερινά. Αυτό μπορεί να συμβεί και τώρα. Φτάνει να έχουμε ένα εθνικό σχέδιο και ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος που θα δημιουργεί αυτοπεποίθηση και σιγουριά στους Έλληνες πολίτες. Έτσι θα νικήσουμε την ανασφάλεια, έτσι θα αντιμετωπίσουμε τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού. Έτσι θα δημιουργήσουμε τη δίκαιη κοινωνία που μας αξίζει.

Αναγνωρίζω ότι πολλοί και πολλές αριστεροί και προοδευτικοί πολίτες έχουν επιφυλάξεις για επιμέρους επιλογές μας. Την ίδια στιγμή, όμως, ξέρουν ότι δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Η Νέα Δημοκρατία επένδυσε στον φόβο και σήμερα, υποκριτικά, μιλά για μια ανείπωτη τραγωδία. Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. έδωσε, το 2015, μια μεγάλη μάχη, όταν η χώρα μας ήταν στην πιο δύσκολη στιγμή της, με μοναδικό κριτήριο το δικαίωμα των ανθρώπων, όλων των ανθρώπων, στη ζωή και στο δικαίωμα για ένα καλύτερο μέλλον. Όχι μόνο στο προσφυγικό. Παντού.

Στη μεγάλη εικόνα, αυτή που εν τέλει έχει σημασία, βρεθήκαμε σταθερά στο πλευρό των καταπιεσμένων, μιλήσαμε για αυτούς που δεν έχουν φωνή, στηρίξαμε εκείνους που είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη. Δεν τα κάναμε όλα τέλεια. Αλλά, όπως έχει εύστοχα πει ο Λούλα, «καλύτερα μια Αριστερά που κάνει ό,τι μπορεί, παρά μια Δεξιά που κάνει ό,τι θέλει». Αυτό είναι το στοίχημα της επόμενης περιόδου, με πρώτο σταθμό την εκλογική αναμέτρηση που έχουμε μπροστά μας. Θα έχουμε μια κυβέρνηση που θα κάνει ό,τι μπορεί για να μην υπάρχει η επόμενη Πύλος ή θα έχουμε μια κυβέρνηση που θα κάνει τον φόβο καθεστώς, αδιαφορώντας για τις συνέπειες; Εμείς έχουμε διαλέξει πλευρά. Και καλώ κάθε προοδευτικό και αριστερό πολίτη να κάνει το ίδιο. Να σπάσουμε, όλοι μαζί, το καθεστώς του φόβου».

Το πρωτοσέλιδο της Εφημερίδας των Συντακτών:

Του Νίκου Δένδια, υποψήφιος Βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στον Νότιο Τομέα της Β΄ Αθηνών (Β3)

Είναι αυτονόητο ότι η Νέα Δημοκρατία δεν ζητά “λευκή επιταγή” από το “αφεντικό μας”, όπως συνηθίζω να λέω, τον ελληνικό λαό, καθώς ακόμα και μια μεγάλη εκλογική νίκη δεν απαλλάσσει οιαδήποτε Κυβέρνηση από τη συνταγματική υποχρέωσή της να λογοδοτεί θεσμικά  για τα πεπραγμένα της στη Βουλή των Ελλήνων και στους πολίτες.

Κίνδυνοι συνεπώς για το  πολίτευμα δεν υφίστανται  από μια υποτιθέμενη “παντοδυναμία” του κόμματός μας, όπως  υποστηρίζει η αντιπολίτευση.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ιδίως, αντί να αναλώνεται σε άστοχες υπερβολές, επισείοντας τον “μπαμπούλα” μιας “παντοδυναμίας” είναι προτιμότερο να κάνει την αυτοκριτική του και να συνειδητοποιήσει τους λόγους για τους οποίους οι ψηφοφόροι τoν αποδοκίμασαν εμπράκτως στις 21 Μαΐου.

Βεβαίως, στην πορεία προς τη νέα κάλπη δεν επιτρέπεται από πλευράς του κόμματός μας οιοσδήποτε εφησυχασμός. Οφείλουμε να πορευθούμε προς τη νέα κάλπη, με τον  ίδιο τρόπο που ήδη πράττουμε, έχοντας συνειδητοποιήσει ότι το πρωί της 25ης Ιουνίου αυτή θα είναι άδεια.

Στόχος μας άλλωστε οφείλει να είναι,  ενόψει της νέας εκλογικής αναμέτρησης, να πείσουμε και πολίτες που για διάφορους λόγους δεν μας ψήφισαν στις 21 Μαΐου ότι η χώρα χρειάζεται μία ισχυρή εντολή διακυβέρνησης στις 25 Ιουνίου και όχι μία παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας,  εν μέσω μάλιστα σημαντικών εξελίξεων στην ευρύτερη γειτονιά μας.

Μια ισχυρή εντολή διακυβέρνησης αντί για μια περίοδο αβεβαιότητας, θα είναι μία επιπλέον εγγύηση ότι η Ελλάδα μπορεί να παρακολουθεί τις εξελίξεις αυτές με αυτοπεποίθηση. Να υπενθυμίσω άλλωστε ότι ειδικά όσον αφορά την Τουρκία έχουμε κάνει το καθήκον μας, έχουμε διευρύνει τις συμμαχίες μας, έχουμε ενισχύσει την αποτρεπτική ισχύ της χώρας, τις ένοπλες δυνάμεις μας και έχουμε καταθέσει και τις απόψεις μας για το τι είδους διάλογο μπορούμε να κάνουμε, με βάση πάντοτε το Διεθνές Δίκαιο και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, με στόχο την επίλυση της μοναδικής μας διαφοράς: την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

• Στόχος επίσης μιας νέας Κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, οφείλει να είναι, με ισχυρή και ανανεωμένη λαϊκή εντολή πλέον, η αντιμετώπιση των προβλημάτων των πολιτών σε κρίσιμους τομείς για το επίπεδο της διαβίωσής τους, όπως η εισαγόμενη ακρίβεια σε συγκεκριμένα είδη ή οι επιπτώσεις από μια συνεχιζόμενη αύξηση των επιτοκίων.

Οδηγός μας σε κάθε περίπτωση, με βάση την ιδεολογία του κοινωνικού φιλελευθερισμού την οποία πρεσβεύουμε, είναι ο συνδυασμός της οικονομικής ανάπτυξης με την κοινωνική συνοχή, με έμφαση σε μεταρρυθμίσεις που θα έχουν αντίκτυπο στην βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών, αλλά και με ενδιαφέρον για τις λαϊκές τάξεις. Η Νέα Δημοκρατία, όπως συνηθίζω να υπενθυμίζω, είναι ένα πραγματικά λαϊκό κόμμα. Είμαι βέβαιος ότι θα το αποδείξει στην πράξη και κατά την επόμενη διακυβέρνησή της.