Tο ΝΑΤΟ κατηγόρησε σήμερα, Τρίτη, τη Ρωσία για την παραβίαση του εναέριου χώρου της Εσθονίας και δήλωσε ότι θα χρησιμοποιήσει «όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά και μη στρατιωτικά εργαλεία για να αμυνθεί», καθώς αντιμετωπίζει «ολοένα και πιο ανεύθυνη συμπεριφορά» από τη Μόσχα.

«Η δέσμευσή μας στο Αρθρο 5 είναι ακλόνητη», προστίθεται στην ανακοίνωση.

«Η δέσμευση για κοινή άμυνα είναι ακλόνητη», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.

Οι πρόσφατες ενέργειες της Ρωσίας -συμπεριλαμβανομένων των εισβολών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στον πολωνικό και τον ρουμανικό εναέριο χώρο και της παραβίασης του εσθονικού εναέριου χώρου με αεριωθούμενα- ήταν είτε σκόπιμες είτε «κατάφωρη ανικανότητα», ανέφερε, ακόμη, ο Ρούτε.

«Θα αξιολογούμε πάντα τον κίνδυνο, είτε πρόκειται για άμεση απειλή για τη συνολική μας άμυνα, τη στάση μας και (…) θα ενεργούμε πάντα αναλόγως, αλλά σε αυτήν την περίπτωση δεν υπήρξε αξιολόγηση άμεσης απειλής», σημείωσε αναφερόμενος στην Εσθονία.

«Η Ρωσία φέρει την πλήρη ευθύνη για αυτές τις ενέργειες, οι οποίες είναι κλιμακούμενες, ενέχουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών και θέτουν σε κίνδυνο ζωές. Πρέπει να σταματήσουν», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο της Συμμαχίας.

«Η Ρωσία δεν πρέπει να έχει αμφιβολία: Το ΝΑΤΟ και οι σύμμαχοί του θα χρησιμοποιήσουν, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά και μη στρατιωτικά εργαλεία για να αμυνθούν και να αποτρέψουν όλες τις απειλές από όλες τις κατευθύνσεις», ανέφερε η δήλωση.

«Θα συνεχίσουμε να αντιδρούμε με τον τρόπο που έχουμε επιλέξει, στον χρόνο που θέλουμε και στον τομέα της επιλογής μας», πρόσθεσε. «Η δέσμευσή μας στο Αρθρο 5 είναι ακλόνητη», προστίθεται.

Η συνεδρίαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου σήμερα, Τρίτη, που αποτελείται από πρεσβευτές από τις 32 χώρες-μέλη της Συμμαχίας, συγκλήθηκε από την Εσθονία βάσει του Αρθρου 4 της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ.

Το άρθρο αναφέρει ότι οι σύμμαχοι θα «συμβουλεύονται οποτεδήποτε, κατά τη γνώμη οποιουδήποτε από αυτούς, απειλούνται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλεια» ενός μέλους.

Είναι μόλις η ένατη φορά στην 76χρονη ιστορία του που το ΝΑΤΟ έχει επικαλεστεί το άρθρο – και δύο από αυτές τις περιπτώσεις συνέβησαν αυτό τον μήνα σε απάντηση στα επεισόδια στην Πολωνία και την Εσθονία.

«Οι σύμμαχοι δεν θα αποθαρρυνθούν από αυτές και από άλλες ανεύθυνες πράξεις της Ρωσίας και θα υποστηρίξουν την Ουκρανία, της οποίας η ασφάλεια συμβάλλει στη δική μας, κατά την άσκηση του εγγενούς δικαιώματός της στην αυτοάμυνα ενάντια στον βάναυσο και απρόκλητο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας», ανέφερε η δήλωση του ΝΑΤΟ.

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΝΑΤΟ

Το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο συνεδρίασε σήμερα το πρωί, κατόπιν αιτήματος της Εσθονίας και σύμφωνα με το Αρθρο 4 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, προκειμένου να διαβουλευθεί και να καταδικάσει απερίφραστα την επικίνδυνη παραβίαση του εσθονικού εναέριου χώρου από τη Ρωσία στις 19 Σεπτεμβρίου.

Ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής στην Ευρώπη (SACEUR) ενημέρωσε το Συμβούλιο για το περιστατικό, κατά το οποίο τρία οπλισμένα ρωσικά αεροσκάφη MiG-31 παραβίασαν τον εναέριο χώρο της Εσθονίας για περισσότερα από δέκα λεπτά. Η αντίδραση του ΝΑΤΟ ήταν άμεση και αποφασιστική. Συμμαχικά αεροσκάφη απογειώθηκαν για αναχαίτιση και τα συνόδευσαν εκτός του εσθονικού εναέριου χώρου.

Η παραβίαση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο αυξανόμενα ανεύθυνης ρωσικής συμπεριφοράς. Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε δύο εβδομάδες που το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο συνεδριάζει βάσει του Αρθρου 4. Στις 10 Σεπτεμβρίου, το Συμβούλιο πραγματοποίησε διαβουλεύσεις μετά τη μαζική παραβίαση του πολωνικού εναέριου χώρου από ρωσικά drones. Πολλοί άλλοι Σύμμαχοι –μεταξύ των οποίων η Φινλανδία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Νορβηγία και η Ρουμανία– έχουν επίσης πρόσφατα βιώσει παραβιάσεις του εναέριου χώρου τους από τη Ρωσία. Εκφράζουμε την πλήρη αλληλεγγύη μας προς όλους τους Συμμάχους των οποίων ο εναέριος χώρος έχει παραβιαστεί.

Η Ρωσία φέρει την πλήρη ευθύνη για αυτές τις ενέργειες, οι οποίες είναι κλιμακούμενες, εμπεριέχουν κίνδυνο λανθασμένου υπολογισμού και θέτουν ζωές σε κίνδυνο. Αυτές πρέπει να σταματήσουν.

Η απάντηση του ΝΑΤΟ στις απερίσκεπτες ενέργειες της Ρωσίας θα συνεχίσει να είναι ισχυρή. Στις 12 Σεπτεμβρίου, ξεκινήσαμε την άσκηση «Eastern Sentry» για να ενισχύσουμε τη θέση του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα. Θα ενισχύσουμε τις δυνατότητές μας και θα θωρακίσουμε τις θέσεις άμυνάς μας, μεταξύ άλλων μέσω αποτελεσματικής αντιαεροπορικής άμυνας.

Η Ρωσία δεν θα πρέπει να έχει καμία αμφιβολία: το ΝΑΤΟ και οι Σύμμαχοι θα χρησιμοποιήσουν, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, όλα τα αναγκαία στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους και να αποτρέψουν κάθε απειλή από κάθε κατεύθυνση. Θα συνεχίσουμε να απαντούμε στον χρόνο, στον τομέα και με τον τρόπο που εμείς θα επιλέγουμε. Η δέσμευσή μας στο Αρθρο 5 είναι ακλόνητη.

Οι Σύμμαχοι δεν θα αποθαρρυνθούν από αυτές και άλλες ανεύθυνες πράξεις της Ρωσίας ως προς τις διαρκείς δεσμεύσεις τους να στηρίξουν την Ουκρανία, της οποίας η ασφάλεια συμβάλλει στη δική μας, στην άσκηση του εγγενούς δικαιώματός της στην αυτοάμυνα απέναντι στον βάναυσο και απρόκλητο πόλεμο επιθετικότητας της Ρωσίας.

Με πληροφορίες από Reuters

Σε συνέντευξη Τύπου που θα παραχωρήσει την Τετάρτη, ο Αμερικανός πρόεδρος σκοπεύει να αναφερθεί τόσο στις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν και την εύθραυστη εκεχειρία με το Ισραήλ—για την οποία αποδίδει τα εύσημα στον εαυτό του—όσο και στη συμφωνία των μελών του ΝΑΤΟ για ιστορική αύξηση των αμυντικών δαπανών, μια δέσμευση που προωθήθηκε κυρίως με δική του πίεση, σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου.

Όπως κατέστησε σαφές ο Τραμπ στις δηλώσεις του την Τρίτη, η δική του αντίληψη για τη διατλαντική συμμαχία διαφέρει από εκείνη των προκατόχων του που θεωρούσαν το Άρθρο 5 απαραβίαστο. Όταν ρωτήθηκε στο προεδρικό αεροσκάφος αν δεσμεύεται σε αυτή τη βασική αρχή του ΝΑΤΟ—ότι επίθεση σε ένα μέλος ισοδυναμεί με επίθεση σε όλα—ο Τραμπ ήταν ασαφής: «Εξαρτάται από τον ορισμό σας», απάντησε. «Υπάρχουν πολλοί ορισμοί για το Άρθρο 5».

Δεύτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου διευκρίνισε ότι ο πρόεδρος αναφερόταν στη διφορούμενη φύση της εφαρμογής του Άρθρου 5 και στο πώς οι περιστάσεις θα καθορίσουν τι θα απαιτηθεί από τους συμμάχους για την υπεράσπιση μιας χώρας-μέλους σε περίπτωση επίθεσης.

Η στάση Τραμπ για τις αμυντικές δαπάνες

Ο Τραμπ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι ενδεχομένως να υπερασπιστεί μόνο χώρες που ανταποκρίνονται στους οικονομικούς στόχους του ΝΑΤΟ. Όταν πιέστηκε πάνω στο θέμα την Τρίτη, απάντησε: «Δεσμεύομαι να είμαι φίλος τους. Ξέρετε, έχω γίνει φίλος με πολλούς από αυτούς τους ηγέτες. Και δεσμεύομαι να τους βοηθήσω». Πρόσθεσε: «Δεσμεύομαι να σώζω ζωές. Δεσμεύομαι στην ασφάλεια», χωρίς να γίνει πιο συγκεκριμένος.

Το βράδυ της Τρίτης, ο Τραμπ εμφανίστηκε χαμογελαστός στην οικογενειακή φωτογραφία μαζί με άλλους ηγέτες, στο δείπνο υποδοχής που παρέθεσε η βασιλική οικογένεια της Ολλανδίας στο Paleis Huis ten Bosch. Στην ομάδα βρισκόταν και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον οποίο αναμένεται να συναντήσει ο Τραμπ την Τετάρτη μεταξύ της κύριας συνεδρίασης της Συνόδου και της τελικής συνέντευξης Τύπου.

Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου ήρθαν λίγες ώρες μετά την παρέμβαση του γενικού γραμματέα Μαρκ Ρούτε, ο οποίος επέπληξε όσους εξακολουθούν να αμφισβητούν τη δέσμευση της Αμερικής στη συμμαχία επί προεδρίας Τραμπ. Προέτρεψε τους Ευρωπαίους να «σταματήσουν να ανησυχούν τόσο», δεδομένης της συνεισφοράς των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα. «Είναι εδώ, είναι μαζί μας», τόνισε ο Ρούτε.

Αβεβαιότητα για τη στάση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ

Παρά τη φετινή σύνοδο που σχεδιάστηκε ώστε να κατευνάσει τον Τραμπ με τη συμφωνία για αυξημένες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, τα ερωτήματα παραμένουν. Ευρωπαίος αξιωματούχος δήλωσε: «Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ φαίνεται να μοιράζονται τον στόχο της αναδιανομής βαρών στη συμμαχία. Αλλά με τον Τραμπ υπάρχει πάντα αβεβαιότητα για το πόσο πραγματικά θα σταθούν οι ΗΠΑ δίπλα μας όταν χρειαστεί».

Πηγή ανησυχίας αποτελεί η συνεχιζόμενη αναθεώρηση της παρουσίας των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη από το Πεντάγωνο, γεγονός που προκαλεί νευρικότητα στα μέλη του ΝΑΤΟ σχετικά με ενδεχόμενες μετακινήσεις στρατευμάτων τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των φόβων σχετίζεται με τις θέσεις που εκφράζει ο πρόεδρος, όπως η σύγκριση της συμμαχίας με μια εταιρεία σε κρίση που αυτός βοήθησε να ανακάμψει.

«Το ΝΑΤΟ ήταν χρεωκοπημένο», δήλωσε ο Τραμπ, σημειώνοντας ότι μόλις «επτά από τις 28» χώρες πλήρωναν τις συνδρομές τους τότε. Το 2014 τα μέλη συμφώνησαν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ έως το 2024. Αν και ο Τραμπ σωστά αναφέρει πως μόνο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 η πλειονότητα ξεπέρασε το όριο αυτό, η δέσμευση δεν ήταν ποτέ δεσμευτική ή προϋπόθεση συμμετοχής.

Νέα στρατηγική και σχέσεις με τη Ρωσία

Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Τραμπ έχει εναρμονιστεί περισσότερο με τους συμμάχους λόγω της άρνησης της Ρωσίας να αποδεχθεί τις προσπάθειές του για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η νέα δέσμευση των κρατών-μελών για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, αποτελεί υλοποίηση πάγιας πολιτικής προτεραιότητας του ίδιου από το 2016.

Καθώς οι προσπάθειές του να πείσει τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν απέτυχαν, ο Τραμπ έχει στραφεί πλέον περισσότερο προς τους Ευρωπαίους σχετικά με το πρόσθετο κόστος άμυνας. Όπως σχολιάζει ο Ίαν Μπρέμερ, πρόεδρος της Eurasia Group: «Πλέον καταβάλλουν μεγαλύτερη προσπάθεια στον διάλογο με την Ευρώπη για τις επιπλέον αμυντικές δαπάνες—μια σημαντική μετατόπιση σε σχέση με λίγους μήνες πριν».

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμμαχία, όπως είχε απειλήσει στη Σύνοδο των Βρυξελλών το 2018 αν δεν αυξάνονταν οι ευρωπαϊκές δαπάνες. Ωστόσο, εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία στους Ευρωπαίους ηγέτες επειδή δεν συμβουλεύεται τους εταίρους όπως έκαναν οι προκάτοχοί του. Όπως σημείωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου: «Δεν πρέπει να το περιμένουν αυτό πλέον—θα είναι αποφασιστικός και θα πράξει ό,τι θεωρεί καλύτερο για την Αμερική».

Επιθέσεις στο Ιράν και διαφωνίες για τα όρια ευθύνης

Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, ο Τραμπ δεν ενημέρωσε επαρκώς τους Ευρωπαίους πριν εγκρίνει τα πλήγματα των βομβαρδιστικών B-2 κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Ιράν το περασμένο Σάββατο. Είχε ωστόσο αφήσει ενδείξεις στη Σύνοδο G7 στον Καναδά ότι σκεφτόταν μια τέτοια κίνηση.

Παρότι επέκρινε την Ισπανία επειδή ζήτησε εξαίρεση από τη νέα υποχρέωση αμυντικών δαπανών στο ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος επανέλαβε ότι ούτε οι ΗΠΑ πρέπει να δεσμεύονται από αυτή. Η Αμερική ήδη ξοδεύει το 3,4% του ΑΕΠ στην άμυνα, λίγο κάτω από τον νέο στόχο 3,5%, που τα κράτη έχουν μια δεκαετία να πετύχουν.

Ωστόσο, η θέση του σχετίζεται περισσότερο με τα συμφέροντα των ΗΠΑ παρά με τις δυνατότητές τους. Όπως ξεκαθάρισε: «Δεν πιστεύω ότι πρέπει να πληρώνουμε όσα όλοι οι υπόλοιποι—εκείνοι είναι στην Ευρώπη· εμείς όχι». Υποστήριξε ότι μεγάλο μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται σε έργα υποδομών στην Ευρώπη ώστε να μπορούν να μετακινούνται βαριά στρατιωτικά μέσα—«και ξέρετε, εμείς δεν έχουμε δρόμους ή γέφυρες στην Ευρώπη».

Παγκόσμια ανησυχία για νέα κλιμάκωση της έντασης μεταξύ ΝΑΤΟ και Κρεμλίνου έχουν προκαλέσει οι δύο «αδέσποτες» ρουκέτες που έπεσαν την Τρίτη στο χωριό Przewodów της επαρχίας Λούμπλιν της Πολωνίας, στα σύνορα με την Ουκρανία.

Μια άμεση επίθεση σε χώρα του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να οδηγήσει στην ενεργοποίηση του άρθρου 5, που αποτελεί μια δέσμευση συλλογικής άμυνας για όλους τους συμμάχους και θεωρείται ο πυρήνας της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Το ΝΑΤΟ δεσμεύεται για ειρηνική επίλυση των διαφορών, ωστόσο σε περίπτωση αποτυχίας των διπλωματικών προσπαθειών αναλαμβάνει επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων – πολλές εκ των οποίων διεξάγονται στο πλαίσιο της ρήτρας συλλογικής άμυνας της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ – Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον.

Τι προβλέπει το Άρθρο 5

Τα Μέρη συμφωνούν ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσοτέρων από αυτά στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων τους και, κατά συνέπεια, συμφωνούν ότι, εάν συμβεί μια τέτοια ένοπλη επίθεση, καθένα από αυτά, ασκώντας το δικαίωμα ατομικής ή συλλογικής αυτοάμυνας που αναγνωρίζεται από το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, θα βοηθήσει το Μέρος ή τα Μέρη που δέχονται την επίθεση αυτή, λαμβάνοντας αμέσως, ατομικά και σε συνεννόηση με τα άλλα Μέρη, τα μέτρα που κρίνει αναγκαία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ένοπλης βίας, για την αποκατάσταση και τη διατήρηση της ασφάλειας του βορειοατλαντικού χώρου.

Κάθε τέτοια ένοπλη επίθεση και όλα τα μέτρα που λαμβάνονται ως αποτέλεσμα αυτής θα αναφέρονται αμέσως στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Τα μέτρα αυτά τερματίζονται όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας λάβει τα αναγκαία μέτρα για την αποκατάσταση και τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

Αυτό που θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί είναι πως δεν είναι σαφές αν ένα τυχαίο χτύπημα, όπως αδέσποτα πυρά, θα οδηγούσαν στη λήψη τέτοιας απόφασης.