Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Το γεγονός αυτό θα πρέπει να μας ωθήσει στην  αναθεώρηση  της  μέτρησης  της  αξίας   της ανθρώπινης συμβολής σε ένα κόσμο όπου η παραγωγική  ικανότητα όλο και περισσότερο αυτοματοποιείται. Ο ανθρωπολόγος  David Graeber (2014) καθηγητής στο London School of Economics επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η ψυχολογική επίδραση αυτού του μετασχηματισμού  δεδομένου  ότι  πολλοί εργαζόμενοι   διαμόρφωσαν  τις  σταδιοδρομίες   τους με  εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες   οι οποίες σήμερα  σε μεγάλο ποσοστό αντικαθίστανται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο μετασχηματισμός αυτός δεν  προκαλεί  μόνο οικονομική   ανασφάλεια  αλλά και υπαρξιακά ερωτήματα   σχετικά  με  την αξία και το νόημα της εργασίας. Έτσι, ο  D.Graeber υποστηρίζει ότι  οι  δραστηριότητες  ανειδίκευτης  εργασίας   θα είναι αυτές που θα έχουν τις μικρότερες επιπτώσεις από την συνεχή εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, υποστηρίζει ότι αυτή η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θα επηρεάσει σημαντικά την κατανομή του παραγόμενου  πλούτου,  υποστηρίζοντας ότι θα γίνει πιο δίκαιη   επειδή  οι εργαζόμενοι θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια  αμοιβή  με λιγότερο χρόνο εργασίας. 

Το  ίδιο  ο συνιδρυτής του LinkedIn Reid Hoffman το 2024  προβλέπει ότι μέχρι το 2034 το κλασικό 8-ωρο 9π.μ.-5μ.μ. θα   εκλείψει  από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης  επειδή  όλα θα   γίνουν  αρκετά φθηνά και  ως  εκ  τούτου  δεν θα απαιτείται  η  διάρκεια  του  εργάσιμου  χρόνου  να  είναι  τόσο  μεγάλη  προκειμένου  να  αποκτηθούν. 

Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα   εξελιχθούν  τόσο πολύ (Generative AI) όπου πολλές εργασίες θα   αυτοματοποιηθούν  πλήρως.  Η  ανακάλυψη νέων φαρμάκων, η  αυτοματοποίηση της καθετοποίησης της γεωργίας, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι 3D εκτυπώσεις θα μειώσουν σημαντικά το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, όπως και το κόστος των τροφίμων  και των καταναλωτικών προϊόντων.  

Η  διαβίωση των πολιτών θα απαιτεί   λιγότερους   οικονομικούς  πόρους.  Η παραγωγικότητα των εργαζομένων θα αυξηθεί κατακόρυφα και θα απαιτούνται μόνο μερικές ώρες εργασίας την εβδομάδα.  Ιστορικά   η  άποψη  αυτή  του Hoffman συναντά,  προφανώς,  σε  διαφορετικό  τεχνο-οικονομικό   περιβάλλον, την  εκτίμηση, μεταξύ  πολλών  άλλων  διανοητών,  του    Keynes πριν 100 χρόνια  περίπου  για το μέλλον της εργασίας.

Ο Keynes το 1930 στο άρθρο που είχε δημοσιεύσει με τίτλο “Economic Possibilities for Our Grandchildren” είχε   διατυπώσει  την  εκτίμηση  ότι η τεχνολογική πρόοδος θα αύξανε τόσο πολύ την παραγωγικότητα  της εργασίας  με αποτέλεσμα την οικονομική αφθονία,   σε  βαθμό  που  ο  χρόνος  εργασίας  να  περιοριστεί  σε  15 ώρες την εβδομάδα. Κατά  τον  Κeynes  η εξέλιξη της τεχνολογίας και η καινοτομία θα αύξανε σημαντικά τον παραγόμενο πλούτο και έτσι οι   εργαζόμενοι  θα  διέθεταν  στο μέλλον πολύ  περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Κοιτάζοντας  σήμερα  την  παγκόσμια  οικονομία  διαπιστώνεται   η  εν  μέρει  επιβεβαίωση  της  εκτίμησης του Keynes   πριν 100 χρόνια  περίπου  δεδομένου  ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας, η αυτοματοποίηση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δημιούργησαν τη δυνατότητα παραγωγής περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών με λιγότερους εργαζόμενους.

Όμως    στα  100  χρόνια  περίπου της  τεχνολογικής  ανάπτυξης  της  παγκόσμιας  οικονομίας   στην  οποία  το  1929  η  μέση  εβδομάδα  πλήρους  απασχόλησης    ήταν  47-48  ώρες  εργασίας (Huberman  and Minns, 2007)   δεν  επαληθεύτηκε,  παρά τις  δημιουργούμενες  παραγωγικές  δυνατότητες,  η εκτίμηση  της  μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου  του  Keynes.

Έτσι σήμερα  παρά  την  ραγδαία  αύξηση  της  τεχνολογίας,  της  ρομποτικής, της  ψηφιακής  τεχνολογίας  και  της τεχνητής  νοημοσύνης  σε  σύγκριση  με  το  1929  σε  αρκετές χώρες  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο, όπως και  στην  Ελλάδα  οι  εργαζόμενοι  εργάζονται  40  ώρες  την  εβδομάδα  και  στην  Ε.Ε.-27  ο  μέσος  εβδομαδιαίος  χρόνος  εργασίας  είναι  36  ώρες (Eurostat, Database, 2026).

Ουσιαστικά  πρόκειται  για  μία  μείωση  προσαρμοσμένη, κυρίως,  στις  ιστορικές  τάσεις  της  συγκεκριμένης  περιόδου,  αναδεικνύοντας  ότι οι  συντελούμενες  μειώσεις  του  χρόνου  εργασίας  επιτεύχθηκαν  μετά  από  σημαντικές  συλλογικές  και  κοινωνικές  κινητοποιήσεις.

Κι΄αυτό  επειδή  κατά  την  περίοδο των  τελευταίων  100  ετών  στην  παγκόσμια  και  ευρωπαϊκή  οικονομία  οι  επικρατούσες    κοινωνικο-οικονομικές  πολιτικές  επέλεξαν  και  υλοποίησαν  την  στρατηγική  της  άνισης  κατανομής της  πρωτογενούς  και  δευτερογενούς  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  σε  όφελος  της  κεφαλαιακής   συσσώρευσης  και   της   υπερκερδοφορίας  των  εταιρειών  και  σε  βάρος  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου,, της  διεύρυνσης  των  ανισοτήτων,  της  εργασιακής  ευελιξίας  και  ανασφάλειας,  των  χαμηλών  μισθών-συντάξεων   και  της  φτωχοποίησης  του  κόσμου  της  μισθωτής  εργασίας.

Σήμερα  και  στο  μέλλον  η  συνάντηση  της  δυσμενούς  αυτής  εργασιακής  και  κοινωνικο-οικονομικής  συνθήκης  με  την  ανάπτυξη, ιδιαίτερα,  της  τεχνητής  νοημοσύνης  αναμένεται  να δημιουργήσει,  σε  παγκόσμιο  και  σε  ευρωπαϊκό  επίπεδο,  προϋποθέσεις  κοινωνικής  κρίσης  στον  βαθμό  που  επιλεγεί  να  επαναληφθεί  το  μοντέλο  της  άνισης  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  και  του  χρόνου  εργασίας  υπέρ  των  απολύσεων,    της  ανεργίας   και  των  χαμηλών  μισθών,  σε  βάρος  της μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου   της  περιόδου  των  τελευταίων  100  ετών.

*Ομότ.  Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Με το άρθρο του στην “Εφημερίδα των Συντακτών” που επιγράφεται “Ώρα ευθύνης” ο πρώην πρωθυπουργός δίνει, άλλωστε, το στίγμα του, ενώ με ενδιαφέρον αναμένεται η ομιλία του στο forum των Δελφών αλλά και όσα θα πει στην παρουσίαση του βιβλίου του πανεπιστημιακού Λεωνίδα Μακρή, αυτή την εβδομάδα, δίπλα στους Χάρη Δούκα, Γιάννη Μώραλη και Νίκο Χαρδαλιά που θα βρεθούν επίσης στο ίδιο πάνελ.

Το επόμενο διάστημα θα πυκνώσουν οι επαφές του πρώην πρωθυπουργού με προσωπικότητες από τον ευρύτερο χώρο της κεντροαριστεράς (πασοκογενείς), ενώ πυκνώνουν οι φήμες ότι συζητά, μεταξύ άλλων, με τον Χάρη Καστανίδη και τον Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο (εδώ).

Οι συζητήσεις με βουλευτές και κορυφαία στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς θα γίνουν σε δεύτερο χρόνο, αφού αποσαφηνιστούν οι συνθήκες προς τις επόμενες εκλογές, όπως και ο ακριβής χρόνος τους.

Πάντως, ο πρώην πρωθυπουργός προετοιμάζεται και για τα τρία σενάρια: εκλογές τον Ιούνιο (πολύ μικρή πιθανότητα), εκλογές το φθινόπωρο, μετά την ΔΕΘ (αρκετά μεγάλη πιθανότητα), ή στην εξάντληση της κυβερνητικής θητείας, όπως έχει δηλώσει ο πρωθυπουργός.

Η ομάδα Τσίπρα

Τις επόμενες ημέρες θα αρχίσει συνεδριάζει σε τακτική βάση μια πιο κλειστή ομάδα υπο τον Αλέξη Τσίπρα με τον αριθμό των μελών της να μην ξεπερνά τα 7 με 8 άτομα μαζί με τον πρόεδρο.
Σε αυτό το κλειστό «όργανο» που παραπέμπει σε Πολιτικό Συμβούλιο μετέχουν ήδη σύμφωνα με πληροφορίες οι Γιώργος Βασιλειάδης, Μιχάλης Καλογήρου, Κώστας Τούμπουρος, Μίλτος Χατζηγιαννάκης και Γιάννα Πεππέ.

Η τελική μορφή του «οργάνου» θα διαμορφωθεί από τον ίδιο τον κ. Τσίπρα το αμέσως επόμενο διάστημα, όπως και του μεγαλύτερου «οργάνου» που θα αριθμεί περίπου 25 άτομα της εμπιστοσύνης του πρώην πρωθυπουργού.

Ουσιαστικά το κόμμα έχει αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά και σε επίπεδο πολιτικής δομής καθώς οι πυρήνες αυτοοργάνωσης έχουν κάνει ήδη ένα κύκλο συγκρότησής τους σε όλη την Ελλάδα.
Το πάζλ της οργανωτικής δομής συμπληρώνει το Οργανωτικό του οποίου επικεφαλής είναι ο Γιώργος Βασιλειάδης με τη συνδρομή του Γρηγόρη Θεοδοωράκη και του Μίλτου Χατζηγιαννάκη.

Το άρθρο στην “Εφημερίδα των Συντακτών”

Μια νέα και ισχυρή κυβερνώσα Αριστερά, προγραμματικά συμπαγής και ριζικά ανανεωμένη, είναι ζωτική ανάγκη. Κοινωνική, αλλά και εθνική.

Οσοι έκαναν τον κόπο να παρακολουθήσουν την προχθεσινή συζήτηση στη Βουλή, όχι μόνο δεν έλαβαν κάποιες απαντήσεις για τα εγκλήματα που βαρύνουν την κυβέρνηση, όπως η κακοποίηση του κράτους δικαίου και η διασπάθιση δημόσιου χρήματος, αλλά πιθανότατα θα έμειναν με ένα επιπλέον κρίσιμο και σχεδόν υπαρξιακό ερώτημα.

Ως πότε;

Ως πότε θα επιτρέπουμε σε μια κυβέρνηση συνώνυμη της φθοράς και της διαφθοράς να ασχημονεί σε βάρος του λαού και της δημοκρατίας, να κακοποιεί το κράτος δικαίου και τη Δικαιοσύνη, να λεηλατεί τα δημόσια και τα ευρωπαϊκά ταμεία και να υποθάλπει το ψέμα και την απάτη ως κυρίαρχο στοιχείο της πολιτικής της;

Ως πότε θα επιτρέπουμε σε έναν πρωθυπουργό που αντιμετωπίζει το κράτος σαν λάφυρο, να φυλακίζει το Σύνταγμα στα όρια της δικής του ηθικής και να αντιμετωπίζει τους Ελληνες σαν πολιτικά αναλφάβητους, ή ακόμα χειρότερα σαν πρόθυμους συνεργούς και συνένοχους στη γενικευμένη παρανομία και συγκάλυψη;

Ως πότε το έγκλημα θα χαρακτηρίζεται «λάθος», η ενοχή θα κρύβεται πίσω από διαχρονικές παθογένειες, η νομή του δημόσιου χρήματος πίσω από διακομματικές ευθύνες, η παραβίαση του Συντάγματος πίσω από νομικίστικες ακροβασίες και ο πρωθυπουργός πίσω από συνεργάτες του αποδιοπομπαίους τράγους;

Ως πότε θα ανεχόμαστε πολιτικές που τοποθετούν την Ελλάδα στη ζώνη υψηλού κινδύνου, την καθιστούν μέρος του πολέμου και αντιμετωπίζουν την κρίσιμη διεθνή κατάσταση ως ευκαιρία για μια τεράστια αναδιανομή εισοδήματος από την κοινωνική πλειοψηφία προς την ολιγαρχία των καρτέλ;

Αυτή η πλειοψηφία της κοινωνίας δυσκολεύεται σήμερα να βγάλει τον μήνα ακόμη και να έχει πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Το ζούμε και το ακούμε σε κάθε συζήτηση με τους ανθρώπους γύρω μας και το βλέπουμε αποτυπωμένο σε όλες τις μετρήσεις κοινής γνώμης. Οπου η πλειοψηφία απαντά ότι το 2019, παρότι βγαίναμε από τα μνημόνια, ήταν οικονομικά καλύτερα, τα 3/4 ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα και ένα ποσοστό άνω του 70% ζητά πολιτική αλλαγή.

Μπορεί όμως αυτή η αλλαγή να έρθει αν τα πράγματα μείνουν ως έχουν;

Αρκεί η δυσαρέσκεια των πολιτών από την κυβέρνηση Μητσοτάκη για να τη φέρει;

Ολα δείχνουν ότι δεν αρκεί.

Γιατί δεν υπάρχει ισχυρή και αληθινά εναλλακτική κυβερνώσα δύναμη και πρόταση απέναντι στη σημερινή κυβέρνηση.

Οχι συμπληρωματική, αλλά αποφασιστικά αντιπαραθετική.

Αυτός είναι ο βασικός λόγος που, ενώ η κυβέρνηση Μητσοτάκη βυθίζεται στη διαφθορά και τις ανισότητες που παράγει, εντούτοις δείχνει να επιπλέει. Και αναλόγως αν κάποιος βλέπει το ποτήρι μισογεμάτο, μπορεί να υποθέσει ότι κυριαρχεί κιόλας.

Γιατί δεν υπάρχει αντίπαλος.

Οχι μόνο στις βελόνες των δημοσκοπικών μετρήσεων αλλά κυρίως στο πολιτικό αφήγημα, στο όραμα για τη διακυβέρνηση της χώρας.

Αυτό σώζει σήμερα την πιο κυνική και διεφθαρμένη κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης.

Ο χρόνος όμως μετράει αντίστροφα για την ασφάλεια της πατρίδας και την καθημερινότητα του πολίτη.

Αν δεν αλλάξει κάτι δραστικά, αν όλοι οι παράγοντες φθοράς, κινδύνου και κρίσης παραμείνουν ως έχουν, τότε τα ακόμα χειρότερα είναι μπροστά για τη χώρα και την κοινωνία.

Κι αυτή η διαπίστωση μας αφορά όλους.

Και κυρίως τους προοδευτικούς πολίτες, τις δυνάμεις της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.

Ουδείς δικαιούται να μένει στη βολή του.

Ενα μεγάλο δημοκρατικό «ξεβόλεμα», μια εκ θεμελίων ανασύνθεση του δημοκρατικού και προοδευτικού χώρου, βασισμένη στη δικαιοσύνη, την εντιμότητα και έναν νέο πατριωτισμό, είναι ζωτική ανάγκη.

Μια νέα και ισχυρή κυβερνώσα Αριστερά, προγραμματικά συμπαγής και ριζικά ανανεωμένη, είναι ζωτική ανάγκη.

Κοινωνική αλλά και εθνική.

Και ζυγώνει η ώρα που όλοι θα κληθούμε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας.

Είναι όμως, κάπως σοκαριστικό να μαθαίνεις τα ίδια νέα από έναν ακόμη δικό σου άνθρωπο σε έναν κύκλο φίλων».

Στη συνέχεια, σημειώνει ότι «είναι φυσικό από μία άποψη γιατί έχουμε όλοι πατήσει τα 60 για τα καλά, έστω και αν δεν το νιώθουμε ή δεν έχουμε μπει στην καταραμένη κατηγορία των αποκαλούμενων “κοτσονάτων”. Κάνουμε όλοι δουλειές που προκαλούν πολύ άγχος, μερικές φορές περισσότερο από όσο αντέχεται από έναν άνθρωπο.

Οι γιατροί επιμένουν βέβαια από την πλευρά τους ότι δεν πρόκειται για μία καινούργια επιδημία και ότι οι στατιστικές δεν έχουν αλλάξει θεαματικά τα τελευταία χρόνια. Ό,τι και να λένε, όμως, μία ασθένεια που σε περικυκλώνει από παντού και σε τακτά χρονικά διαστήματα φαντάζει σαν επιδημία, τη νιώθουμε σαν επιδημία».

Ακόμη, αναφέρει: «Γράφω σπάνια για προσωπικά ζητήματα, γιατί συνήθως δεν αφορούν κανέναν άλλον. Αλλά και γιατί εύκολα ό,τι γράφεις για ένα τέτοιο θέμα γίνεται βρώσιμο υλικό για την κρεατομηχανή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και σου εξασφαλίζει και μερικά “δεν ψοφάτε να τελειώνουμε;”.

Το έκανα μία φορά, στον κορονοϊό, γιατί ένιωθα ότι η προσωπική μου περιπέτεια μπορούσε να τρομάξει όσους τον αντιμετώπιζαν αψήφιστα σαν μία υπερβολή των Μέσων ενημέρωσης και αρνούνταν να πάρουν τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης.

Τώρα το κάνω γιατί είναι καλό να σπάσει ένα ταμπού που κάνει εκείνους που ακούν τη διάγνωση για πρώτη φορά να νιώθουν πολύ μόνοι και πολύ τρομαγμένοι. Ούτε μόνοι είναι, κάθε άλλο, ούτε και τρομαγμένοι πρέπει να αισθάνονται σε μία εποχή που η ιατρική κερδίζει συνέχεια έδαφος στη μάχη με τον καρκίνο.

Η ενημέρωση για όλα τα δεδομένα είναι το καλύτερο αντίδοτο για τον φόβο, όπως λέει ο σοφός καθηγητής, Χριστόφορος Λογοθέτης. Υπάρχει όμως ένας ακόμη λόγος. Όπως έγραψε ο λόρδος Κάμερον όταν δημοσιοποίησε τη δική του ασθένεια: “Ας είμαστε ειλικρινείς, στους άνδεες δεν αρέσει πολύ να μιλούν για την υγεία τους και μας αρέσει να αναβάλλουμε όσα πρέπει να κάνουμε”. Ακριβώς αυτό.

Ο ανδρικός εγωισμός σπανίως μας επιτρέπει να μιλάμε ανοιχτά για αυτά τα ζητήματα γιατί φοβόμαστε μήπως ακούγεται απελπιστικά γέρικη η κουβέντα. Παγιδευμένοι στον ασφαλή ναρκισσισμό μας και σε μία αυτοκαταστροφική αναβλητικότητα, είναι πολύ εύκολο να αφήσουμε κάτι σχετικά περιορισμένο και απλό να εξελιχθεί σε κάτι περίπλοκο και πολύ επικίνδυνο».

Ο κ. Παπαχελάς ολοκληρώνει το άρθρο του γράφοντας πως «όσες δουλειές και υποχρεώσεις κι αν έχετε, όσο ανίκητοι και αν νιώθετε, να έχετε τον νου σας και να μην ξεχνάτε να κάνετε το τεστ PSA σε τακτά χρονικά διαστήματα και ό,τι άλλο σας συστήνει ο γιατρός σας».

Καταλήγοντας ο Χάρης Δούκας επισημαίνει: “Απαιτείται άμεσα η σύγκλιση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, για να γνωρίζουν όλοι και για τη διαμόρφωση μιας νέας εθνικής στρατηγικής, ειδικά σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά βρίσκεται ενώπιον μεγάλων προκλήσεων ασφάλειας”.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΔΟΥΚΑ:

Τα εθνικά θέματα δεν προσφέρονται, ούτε για κομματική καπήλευση, ούτε για προεκλογικές κορώνες. Αυτήν τη βασική αρχή άσκησης εξωτερικής πολιτικής, παραβιάζει μόνιμα το πολιτικό μας σύστημα, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να διανύει μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους για την αποτελεσματική προστασία των εθνικών της συμφερόντων.

Στην ευρύτερη γειτονιά μας, παλιές συμμαχίες αναβιώνουν και νέες δημιουργούνται, με μεγάλη απούσα την Ελλάδα.

Αναμενόμενο. Χρόνια τώρα, εξαντλούμαστε στη συντήρηση εθνικών μύθων:

Προκηρύσσαμε διαγωνισμούς για θαλάσσια οικόπεδα, χωρίς να έχουμε συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ.
Διαμοιράζαμε κέρδη από την εξόρυξη υδρογονανθράκων, που δεν είχαμε βρει.
Εγκαταλείπαμε την προσπάθεια συνεννόησης με τη Λιβύη για οριοθέτηση ΑΟΖ, ενώ η Τουρκία έριχνε γέφυρες και κατέληγε σε συμφωνίες.

Αυτοθαυμαζόμαστε ως «διεθνείς παίκτες» και είμαστε απόντες από κρίσιμες διεθνείς συναντήσεις.
Πανηγυρίζουμε επιτυχημένες συνομιλίες και φεύγουμε χωρίς συμφωνίες.

Και τώρα ανακαλύπτουμε μια ζοφερή πραγματικότητα. Φίλοι και εχθροί βρίσκονται σε συμφωνίες, ξεκινούν έρευνες και κλείνουν ενεργειακές συμφωνίες. Όχι όμως η Ελλάδα.

Τον Νοέμβριο του 2019, περίπου αιφνιδιαζόμαστε, όταν η Τουρκία και η Λιβύη υπογράφουν το παράνομο Τουρκολιβυκό μνημόνιο για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η ελληνική κυβέρνηση αντιδρά σπασμωδικά και υπογράφει το 2020 συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο, αποδεχόμενη ότι οι Οθωνοί, βορειοδυτικά της Κέρκυρας — ένα νησί ανάλογο του Καστελόριζου — έχει 33% επήρεια στη διαμόρφωση ΑΟΖ και η Κρήτη 45%. Πρόκειται για κίνηση που θολώνει τη βασική μας θέση για πλήρη επήρεια απ’ όλα τα νησιά, όπως ορίζει η UNCLOS.

Ακολουθεί η ρηματική διακοίνωση της Τρίπολης στον ΟΗΕ που καθορίζει τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο σε αντίθεση με τις θέσεις της Ελλάδας και της Αιγύπτου.

Τη σκυτάλη παίρνει η Αίγυπτος, με αφορμή τη δημοσίευση του χάρτη με τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Με ρηματική διακοίνωση στην Ελλάδα, αμφισβητεί τα όρια της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στη Μεσόγειο.

Αιφνιδιαζόμαστε με την αλλαγή στάσης του πάλαι ποτέ φίλου μας, στρατάρχη Χαφτάρ, ο οποίος είναι έτοιμος να δώσει άδεια για θαλάσσιες έρευνες σε περιοχές μεταξύ Κρήτης και Λιβύης στην Άγκυρα, με βάση το παράνομο Τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Βεγγάζη ετοιμάζεται να επικυρώσει.

Όπως αιφνιδιαζόμαστε και από την πρόσφατη τριμερή συνάντηση Τουρκίας-Ιταλίας-Λιβύη.

Εκ του αποτελέσματος πλέον, αποδεικνύεται ότι η στρατηγική μας, τουλάχιστον τα τελευταία 13 χρόνια, είναι λανθασμένη. Χρειάζεται να αλλάξει άμεσα. Διαφορετικά, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε πλήρες αδιέξοδο.

Οι καιροί, οι τεκτονικές αλλαγές στη διεθνή γεωπολιτική σκακιέρα, δεν επιτρέπουν άλλη ελαφρότητα.

Τα μηνύματα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού δεν είναι ενθαρρυντικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αμερικανική Chevron, που ενώ αναμένεται να συμμετάσχει σε δικό μας διαγωνισμό, συμμετέχει ήδη σε διαγωνισμό στη Λιβύη.

Στην Ευρώπη, ο Μακρόν δήλωσε πριν λίγες μέρες στον Ερντογάν πως η Γαλλία είναι πρόθυμη να συνεργαστεί σε μια φιλόδοξη διμερή ατζέντα με την Τουρκία. Την ίδια στιγμή η Τουρκία δεν επιτρέπει έρευνα για το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου που εμπλέκεται γαλλική εταιρία (Nexans).

Οι ευθύνες είναι προφανώς μεγάλες όσων άφησαν την χώρα χωρίς οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, ενώ επιδίδονταν σε αφηγήματα εσωτερικής κατανάλωσης.

Δεν υπάρχει πλέον άλλος χρόνος.

Απαιτείται άμεσα η σύγκλιση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, για να γνωρίζουν όλοι και για τη διαμόρφωση μιας νέας εθνικής στρατηγικής, ειδικά σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά βρίσκεται ενώπιον μεγάλων προκλήσεων ασφάλειας.

Και αμέσως μετά, με οργανωμένο και στιβαρό τρόπο προετοιμασία για τη συμφωνία προσφυγής στην Χάγη για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Η κορύφωση ήρθε κατά τη διάρκεια κοινής εμφάνισης του Ρούτε με τον Τραμπ, όπου ο Ολλανδός χαρακτήρισε τον Αμερικανό πρόεδρο «μπαμπά», προκαλώντας καταιγισμό από διαδικτυακά memes. Όταν ρωτήθηκε αργότερα αν βλέπει τους Ευρωπαίους ηγέτες ως παιδιά του, ο Τραμπ – εμφανώς ευδιάθετος μετά τη συνάντησή του με τον Ολλανδό βασιλιά και βασίλισσα («υπέροχοι άνθρωποι») – απάντησε ότι ο Ρούτε φαίνεται να τον συμπαθεί: «Νομίζω ότι μ’ αγαπάει!». Συμπλήρωσε μάλιστα αστειευόμενος: «Αν όχι… θα επιστρέψω και θα τον χτυπήσω γερά». Ακολούθησαν ευγενικά (και ελαφρώς νευρικά) γέλια.

Η ανακούφιση στην Ευρώπη από το κλίμα συνεννόησης στη σύνοδο έγινε αισθητή από τη <strongΧάγη μέχρι την Αθήνα. Κι αν είναι σίγουρα θετικό ότι η συνάντηση δεν εκτροχιάστηκε, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν με άλλες επαφές με τον Τραμπ, αξίζει να θυμόμαστε πως η δουλοπρέπεια δεν αποτελεί στρατηγική. Η αυτοταπείνωση του Ρούτε το μόνο που προσέφερε στην Ευρώπη ήταν λίγος χρόνος – πόσος ακριβώς, κανείς δεν ξέρει.

Νέα δεσμεύσεις, παλιά διλήμματα για την Ευρώπη

Παρότι τα μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν σε φιλόδοξους νέους στόχους δαπανών για την αντιμετώπιση της ρωσικής απειλής, παραμένει άγνωστο πώς θα τους υλοποιήσουν. Η πρόσφατη ιστορία δείχνει πως με το πρώτο σημάδι χαλάρωσης της αμερικανικής στάσης – όπως συνέβη με την κυβέρνηση Μπάιντεν – οι Ευρωπαίοι σπεύδουν να κλείσουν τα ταμεία τους. Με δεδομένη τη σημερινή κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας και των δημόσιων οικονομικών, αυτή η τάση γίνεται ακόμη πιο έντονη.

Η μη τήρηση των νέων δεσμεύσεων για αμυντικές δαπάνες θα ήταν σοβαρό λάθος. Ό,τι κι αν κάνει ο Τραμπ στη συνέχεια, το μάθημα της θητείας του είναι σαφές: η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική εγγύηση ασφάλειας. Η προσαρμογή σε αυτή την πραγματικότητα δεν θα είναι εύκολη, αλλά η Ευρώπη πρέπει να την αγκαλιάσει – αν μη τι άλλο, θα έχει έτσι την ευκαιρία να ανακτήσει την αξιοπρέπειά της.

Σύντομο Δελτίο: Huawei, Επιστήμες Ζωής & Εκλογικό Παρασκήνιο

Valerio O., πρώην ανώτατο στέλεχος δημοσίων σχέσεων της Huawei στις Βρυξέλλες, βρίσκεται στο επίκεντρο μεγάλης έρευνας για φερόμενη διαφθορά. Οι αρχές εξετάζουν εάν ξεπεράστηκε το όριο μεταξύ λόμπινγκ και δωροδοκίας.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Σύμφωνα με προσχέδιο στρατηγικής που αποκαλύπτει το Euractiv, η Επιτροπή θέλει να καταστήσει την ΕΕ το πλέον ελκυστικό κέντρο επιστημών ζωής παγκοσμίως έως το 2030, ξεκινώντας από τη δημιουργία ενιαίας αγοράς κλινικών δοκιμών.

Ευρωπαϊκή ακροδεξιά: Το εθνικοσυντηρητικό μπλοκ της ΕΕ, υπό την ηγεσία των Αδελφών της Ιταλίας της Τζόρτζια Μελόνι και του πολωνικού Νόμου και Δικαιοσύνης, εμφανίζεται διχασμένο ως προς τις προσπάθειες ανατροπής της Επιτροπής υπό την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Ειδήσεις από όλη την Ευρώπη

Γάμος Bezos στη Βενετία: Ο πολυσυζητημένος γάμος πολλών εκατομμυρίων ευρώ του Τζεφ Μπέζος και της Λόρεν Σάντσες, που χαρακτηρίστηκε «γάμος του αιώνα», προκάλεσε διαμαρτυρίες για τον υπερτουρισμό και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις στη Βενετία. Ωστόσο, οι τοπικές αρχές τάσσονται υπέρ.

Ιρλανδία κατά ατμίσματος: Στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ελέγχου Καπνού στο Δουβλίνο, ο πρωθυπουργός Micheál Martin ζήτησε «τα πιο αυστηρά μέτρα κατά του ατμίσματος», κατηγορώντας τη βιομηχανία ότι χρησιμοποιεί τις ίδιες τακτικές με τον καπνό για να προσεγγίσει νέους καταναλωτές. «Όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίσαμε με τα τσιγάρα πρέπει τώρα να τα αντιμετωπίσουμε και με το άτμισμα», τόνισε.

Έλεγχος ηλικίας σε πορνογραφικές πλατφόρμες: Καθώς οι πλατφόρμες πορνό αντιστέκονται στις απαιτήσεις επαλήθευσης ηλικίας στην Ευρώπη, ο βρετανικός διαδικτυακός ρυθμιστής ανακοίνωσε ότι από τις 25 Ιουλίου, οι μεγάλες εταιρείες ενηλίκου περιεχομένου θα εφαρμόσουν ελέγχους ηλικίας στους ιστότοπούς τους στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Παράλληλα   εγκαθιδρύθηκε  το  νέο-αποικιοκρατικό  μοντέλο  της  άνισης  ανταλλαγής  πρώτων  υλών, ενεργειακών  προϊόντων, υπηρεσιών, εργασίας, τεχνολογίας, κ.λ.π. και  διατυπώθηκε  το  επιχείρημα  αυτών  των  επιλογών  στην  ασκούμενη  από  τη  πλευρά  του μοντέλου  της  διεθνοποίησης  των  οικονομιών (ισότιμες σχέσεις) κριτική  της  επέκτασης των  πολλαπλών  εξαρτήσεων, της  συρρίκνωσης  της  εγχώριας  βιομηχανικής  παραγωγής, της  απώλειας  των  θέσεων  εργασίας, κ.λ.π.  ότι  η  παγκοσμιοποίηση  θα  δημιουργήσει  συνθήκες  μίας «άπειρης  ανάπτυξης»  σε  παγκόσμιο  επίπεδο  με  χαμηλό  κόστος  παραγωγής  εμπορευμάτων, υπηρεσιών, ενεργειακών  προϊόντων, κ.λ.π.

• Έτσι οι  χώρες  εισαγωγής  θα  έχουν  τη  δυνατότητα  διατήρησης  των  τιμών  των  αντίστοιχων  προϊόντων  και  υπηρεσιών  σε  χαμηλά  επίπεδα  επιτυγχάνοντας  υψηλό  επίπεδο  αγοραστικής  δύναμης  στους  καταναλωτές (Ch.Chavagneux, Alternatives Economiques, No 421, 28/2/2022).

Όμως  κατά τη  συγκεκριμένη  περίοδο  έντασης της  παγκοσμιοποίησης, όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος,  προκλήθηκαν, μεταξύ  άλλων,  υψηλότερα  μερίδια  κέρδους  στο ΑΕΠ, υψηλά  δημόσια  χρέη, υψηλά  εμπορικά  ελλείμματα  και  χαμηλά  επίπεδα  πληθωρισμού  και  επιτοκίων  τα  οποία  από τις  αρχές  της  τρέχουσας  δεκαετίας  αυξανόμενα  σε  ανεπιθύμητα  επίπεδα  για  τα  νοικοκυριά  λόγω  της  παγκόσμιας  κατάρρευσης του  ενεργειακού, (πολεμικές  συγκρούσεις (2022-2025)  της  Ρωσίας  στην  Ουκρανία),  του  εφοδιαστικού  και  του  επισιτιστικού  συστήματος  αύξησαν  περαιτέρω  στη  παγκόσμια  οικονομία  τις  εισοδηματικές  και  τις  κοινωνικές  ανισότητες.

Με  άλλα λόγια   «η   νέα  εποχή»  των τελευταίων  τεσσάρων  δεκαετιών  της  νεοφιλελεύθερης  και  υποσχόμενης  ανασυγκρότησης  των  οικονομιών  και  ευημερίας των  πληθυσμών, σε συνθήκες  παγκοσμιοποίησης,  της  ευρωπαϊκής  και  της  παγκόσμιας  οικονομίας,  στέφθηκε, μεταξύ  άλλων,  όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος,  από το τετράπτυχο  της  υπερκερδοφορίας,  των  δημόσιων  χρεών,  των  ανισοτήτων  και  της  φτωχοποίησης  μεγάλων τμημάτων  του  πληθυσμού.

Δηλαδή της διεθνούς και ευρωπαϊκής αποδιάρθρωσης και  αποσταθεροποίησης  της  πολιτικής,  της  οικονομίας  και της  κοινωνίας. Έτσι,  ενώ  το  1970  στο  1%  του  πλουσιότερου  τμήματος  του  πληθυσμού  αντιστοιχούσε  το  8%  των εισοδημάτων  στις  ΗΠΑ,  το  17%  στη  Μεγάλη  Βρετανία  και  το  9%  στην Γαλλία, το  2017   τα  αντίστοιχα  ποσοστά  ήταν  22%  στις  ΗΠΑ  13%  στη  Μεγάλη  Βρετανία  και  9% (παρέμεινε  σταθερό)  στη Γαλλία ( C.Garcia-Penalosa, OFCE, 2017). Aντίστοιχα  κατά  την  περίοδο  2009-2023  στην  Ευρώπη  το  φτωχότερο  50%  των  ευρωπαίων  πολιτών  κατείχε  κατά  μέσο  όρο  μόνο  το  4,8%  του  συνολικού  πλούτου,  ενώ  το  πλουσιότερο  5%  κατείχε  κατά  μέσο  όρο  το  43,1%  του συνολικού πλούτου.

Ειδικότερα στην ευρωζώνη  όπου  παρατηρούνται  διαφοροποιήσεις  στις  ανισότητες  σε  επίπεδο  κρατών-μελών,   στην  Ολλανδία    το  πλουσιότερο  5%  κατείχε  το  31,7%  του  πλούτου,  σε  σύγκριση  με  το  53,5%  στην  Αυστρία, το  39,8%  στην  Γαλλία, με  την  Γερμανία  και  την  Ιταλία  να είναι  μεταξύ  των  πιο  άνισων  χωρών. Επίσης, όπως  σε  παγκόσμιο  επίπεδο  έτσι  και στην  Ευρώπη  διαπιστώνεται  ότι  το  πλουσιότερο  τμήμα  του πληθυσμού  αυξάνει  τον πλούτο  του  σε  περιόδους  κρίσης.  Έτσι,  στην  κρίση  του  2009  το  πλουσιότερο  5%  του  πληθυσμού  κατείχε  το 41,5%  του  πλούτου  της  ευρωζώνης  και  το 2015,  ενώ η  μεγάλη  πλειοψηφία  των  πολιτών  της  ευρωζώνης  υπέστη  κατά την περίοδο  2009-2015  σημαντικές εισοδηματικές και  κοινωνικές περικοπές, λόγω  των  εκτεταμένων  πολιτικών  λιτότητας,  κατείχε  το  44,4%  του  πλούτου  της  ζώνης  του  ευρώ (Chr. Chevagneux, Alternatives Economiques, 21/3/2024).  

Παράλληλα   στο  επίπεδο  των  722  μεγαλύτερων  επιχειρήσεων  του  κόσμου  σημειώθηκαν  κέρδη  της  τάξης  του  1 τρις. δολαρίων (αύξηση  89%  κατά μέσο  όρο  την περίοδο 2021-2023  σε  σύγκριση  με τη προηγούμενη  τετραετία 2017-2020), λόγω  της  αύξησης  των τιμών  ενέργειας  και των  αυξανόμενων  επιτοκίων (Oxfam, Action Aid,2023). Στο  περιβάλλον  αυτό,  σύμφωνα  με την πρόσφατη (2025) έκθεση (Oxfam,Takers Not Makers)  o  παγκόσμιος  νότος  εξάγει  πλούτο  προς  το πλούσιο 1%  του  παγκόσμιου  βορρά  με  ρυθμό  30  εκατ.  δολαρίων  την  ώρα, σε βαθμό  που η παγκόσμια  ανισότητα  να  θεωρείται  ότι  είναι  εκτός  ελέγχου.

• Στην  Ελλάδα , σύμφωνα  με  σχετικές  έρευνες  του  ICAP  για  τις  500  μεγαλύτερες  επιχειρήσεις  τα  κέρδη  αυξήθηκαν  σταδιακά  από  10,8  δις. ευρώ  τ0  2016  σε  24,4  δις.  ευρώ  το  2023.

Δηλαδή  συνολική  αύξηση  των  κερδών  κατά  125% και  μέση  ετήσια  αύξηση  τους  κατά  25%, ενώ  η  συνολική  μεταβολή  του  πληθωρισμού  στην χώρα  μας  την  περίοδο  2016-2023  ήταν  14,7%  και  η  μέση  ετήσια  μεταβολή  του  ήταν 1,8%.

Παράλληλα,  οι  Έλληνες  εργαζόμενοι  ενώ  εργάζονται  τις  περισσότερες  ώρες (2000 ώρες ανά  εργαζόμενο  ετησίως) στην  Ευρώπη (μετά τη Πολωνία, 2019  ώρες  ανά εργαζόμενο  ετησίως)  λαμβάνουν  το  μικρότερο  μερίδιο  από  το  παραγόμενο  προϊόν, μόλις  33% (41% ο  μέσος  όρος  της Ε.Ε.-27), όταν  ακόμη  και  στην Βουλγαρία  οι  εργαζόμενοι  αμείβονται  με  το  35%  του  παραγόμενου  προϊόντος,  με  20%  λιγότερες  ώρες  εργασίας (1.604  ώρες  εργασίας   ετησίως  ο μέσος  όρος της Ε.Ε.-27). (Eurostat Database, 2024).

Στις συνθήκες αυτές το παγκόσμιο χρέος  (R.Campos, Reuters, 6/5/2025)  αυξήθηκε  κατά  7,5 τρις.  δολάρια  κατά τους  πρώτους  μήνες του  2025, προσεγγίζοντας  το  επίπεδο  των  324  τρις. δολάρια. Στην  αύξηση  αυτή, σύμφωνα  με το Ινστιτούτο  των  Διεθνών  Χρηματοοικονομικών (2025)  συνέβαλαν  περισσότερο  η Κίνα, η Γαλλία  και η  Γερμανία. ΄Ετσι, ο  δείκτης  χρέους  προς  τη  παγκόσμια  παραγωγή μειούμενος  σταδιακά   διαμορφώθηκε  στο  325%, ενώ  αυξανόμενος  στις  αναδυόμενες  αγορές (π.χ. Βραζιλία, Ινδία, Πολωνία)  διαμορφώθηκε  στο  ιστορικά  υψηλό  επίπεδο  του  245%.

Τούτων  δοθέντων,   αναδεικνύεται  με τον πιο  εύληπτο  τρόπο,  ότι  η  παγκόσμια  και  ευρωπαϊκή  οικονομία,  κατά την τρέχουσα  δεκαετία  του 2020,  βρίσκεται   «ενώπιος  ενωπίω»  με τον  πιο  εμφατικό,   γεω-πολιτικά,  γεω-οικονομικά   και  γεω-κοινωνικά,  τρόπο    με  την  κατάρριψη  του  μύθου  της  οικονομικής  ανασυγκρότησης  των  οικονομιών  και  της  ευημερίας των  πληθυσμών    της  νεοφιλελεύθερης  παγκοσμιοποίησης,   με  τα   υψηλά  κέρδη, τα υψηλά  χρέη  και τα δημόσια  ελλείματα  να  συνυπάρχουν  με  την αποβιομηχάνιση, τις  ανισότητες  και την φτωχοποίηση.

Έτσι, το  παγκόσμιο  και ευρωπαϊκό  διακύβευμα  στις  μέρες  μας  συνίσταται, σε έναν επανασχεδιασμό του διεθνούς οικονομικού συστήματος,     τόσο με την  αναζήτηση  και  επιλογή, διαπραγματευτικά, ενός πολιτικού σχεδίου   αντιμετώπισης  των   προαναφερόμενων  σοβαρών προβλημάτων, όσο  και  με την  μετάβαση,   την διαμόρφωση και την υλοποίηση ενός δημοκρατικού, τεχνο-αναπτυξιακού και  κοινωνικού  προτύπου ανάπτυξης  και  αναπαραγωγής  της   παγκόσμιας  οικονομίας   και  ευρωπαϊκής  οικονομίας  των  επόμενων   δεκαετιών.

*Ομότ.Καθηγητή Παντείου Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Κι΄αυτό  επειδή  η  Ευρώπη  στο  νέο  αυτό  διεθνές  περιβάλλον  που  δημιουργείται,   ανέτοιμη  και κατακερματισμένη  ανησυχεί  για την  επερχόμενη  απειλή  συρρίκνωσης  της  επιρροής  της  σε παγκόσμιο  επίπεδο   γεωπολιτικά,  γεωοικονομικά  και γεωστρατιωτικά. Στην προοπτική  αυτή εκτιμάται  ότι  η  συνθήκη  αυτή  θα  επιδεινωθεί, μεταξύ  άλλων,  μετά  την  απόφαση  απόσυρσης των ΗΠΑ  από  την  χρηματοδότηση  της  ευρωπαϊκής  ασφάλειας  και  άμυνας.

Τούτων  δοθέντων, το Ευρωπαϊκό  Συμβούλιο (19/3/2025)  μετά  από  πρόταση  της  προέδρου (Ursula  von der Leyen) της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής ενέκρινε  ένα  ευρωπαϊκό  σχέδιο  επανεξοπλισμού (ReArm  Europe Plan) 800 δις.  ευρώ. Η  υλοποίηση  του  σχεδίου  που  εκτιμάται  ότι  θα  συντελεστεί  κατά  την τρέχουσα  και κατά την επόμενη  δεκαετία  προσδοκάται   ότι  θα  εξασφαλίσει  την  αυτονομία  της  Ευρώπης  στην ασφάλεια  και την άμυνα.

Ειδικότερα, αναφορικά  με τα  οικονομικά  στοιχεία  του  σχεδίου επανεξοπλισμού,  από  το  συνολικό  ποσό  των  800 δις. ευρώ  τα  150 δις  ευρώ  θα  αποτελούν  ένα νέο  χρηματοδοτικό  εργαλείο  δανεισμού  των  κρατών-μελών  για  κοινές  αμυντικές  δαπάνες  που θα  εγγυάται  ο  ευρωπαϊκός  προϋπολογισμός  για  στρατιωτικές  δαπάνες. Το  υπόλοιπο  και μεγαλύτερο  τμήμα  των  650  δις  ευρώ  θα  αφορά  τους  κρατικούς  προϋπολογισμούς  των  κρατών-μελών  με  την  ενεργοποίηση  μίας  ρήτρας  παρέκκλισης (1,5% επιπλέον)  από  τους  κανόνες (3% του ΑΕΠ)  για το  έλλειμμα  του  Συμφώνου  Σταθερότητας  και  Ανάπτυξης.

Επιπλέον  προβλέπεται  τόσο η  δυνατότητα  χρηματοδότησης  των κρατών-μελών  από το Ευρωπαϊκό Ταμείο   Συνοχής  για  την πραγματοποίηση  επενδύσεων  στον  αμυντικό  τομέα,  όσο  και  η χρηματοδότηση  στρατιωτικών έργων  από  την  Ευρωπαϊκή  Τράπεζα  Επενδύσεων  και  την  Ένωση Αποταμίευσης  και  Επενδύσεων ιδιωτικών  κεφαλαίων.

• Όμως  είναι  εφικτή  η  υλοποίηση  του  σχεδίου  επανεξοπλισμού  για  την ευρωπαϊκή  αυτονομία  της  ασφάλειας  και  της  άμυνας, ιδιαίτερα  σε  ένα  διεθνές  περιβάλλον παρενεργειών  του  εμπορικού  πολέμου  στον  πληθωρισμό, την ύφεση, την  ανακοπή της  μείωσης των επιτοκίων, την  αύξηση  του  δημόσιου  χρέους,  την  αποδιάρθρωση  του  κοινωνικού  κράτους και  την  επιδείνωση  του  βιοτικού  επιπέδου;   
• Η  Ευρώπη  ως  συλλογική  πολιτική  οντότητα  έχει προσδιορίσει ενιαία  την  απειλή  και τους  στρατηγικούς  στόχους  του  συγκεκριμένου  σχεδίου επανεξοπλισμού;
• Η  Ευρώπη  έχει  την  ικανότητα,  την εμπειρία  οργάνωσης,  την  διοίκηση  και  τον συντονισμό  ανάπτυξης  του  σχεδίου  επανεξοπλισμού;
• Tέλος, μεταξύ  άλλων,  η  Ευρώπη  θεωρεί  ότι υπάρχει  αποδοχή  του  σχεδίου  επανεξοπλισμού, των  απαιτούμενων  δαπανών  και  των  συνεπειών τους  από τους  ευρωπαίους  πολίτες; (Olivier Schmitt,Alternatives Economiques, 14/3/2025).

Aπό την άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  η  ευρωπαϊκή  στρατηγική  της  αυτονομίας   της άμυνας  και της  ασφάλειας  προϋποθέτει, σύμφωνα  με  το  Ινστιτούτο  Bruegel (Φεβρουάριος  2025), 300.000 επιπλέον  στρατεύματα  και  ετήσια  αύξηση  των   στρατιωτικών  δαπανών  τουλάχιστον  της τάξης των   250  δις. ευρώ  βραχυπρόθεσμα.  Επιπλέον, σύμφωνα  με τον ευρωπαϊκό  οργανισμό άμυνας,  το 2024  τα  κράτη-μέλη  της  Ε.Ε.-27  δαπάνησαν  326  δις. ευρώ (1,9% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ) για την άμυνα  τους.

Αυτό  σημαίνει  ότι  η  αύξηση  που  υπολογίζεται  ότι  πρέπει  να  γίνει  θα  είναι σημαντική.  

Δηλαδή  77%   σε  σύγκριση  με  τον  προϋπολογισμό  των  αμυντικών  δαπανών  του  2024 και  σημαντικά  υψηλότερη  από  την  αύξηση  του  30%  που  σημειώθηκε  κατά  την  περίοδο  2021-2024 (E. Moysan, Alternatives  Economiques, 7/3/2025). Με  άλλα  λόγια η  αύξηση  των  στρατιωτικών δαπανών  κατά 1,5%  τον  χρόνο  εκτιμάται  ότι  θα  ανακόψει  την  ύφεση ή την  αναιμική  ανάκαμψη στην Ε.Ε.-27  κατά  τα  επόμενα  χρόνια.

• Αντίθετα  όμως  είναι  ενδιαφέρον  να σημειωθεί  ότι οι στρατιωτικές δαπάνες ως αντιπαραγωγικό κεφάλαιο με περιορισμένο εύρος  πολλαπλασιαστικών διακλαδικών  διασυνδέσεων  και  επιδράσεων  στην  οικονομία   θα  στερήσει  σημαντικούς  πόρους από  παραγωγικούς τομείς (υποδομές, οικολογική και ενεργειακή μετάβαση, ψηφιακή  τεχνολογία, τεχνητή  νοημοσύνη.κ.λ.π.)    της ευρωπαϊκής  οικονομίας.

Η  δεσπόζουσα  θέση  των  επενδύσεων  σε παραγωγικούς  τομείς  ως κινητήρια  δύναμη  της  ανάπτυξης θα  συμβάλλει καθοριστικά στην αύξηση της παραγωγικότητας, την διεύρυνση της  απασχόλησης, την αύξηση  των  εισοδημάτων  και της εγχώριας  ζήτησης  καθώς  και της  απομάκρυνσης  της  ευρωπαϊκής οικονομίας από  το υπόδειγμα  εξάρτησης  της  από παραδοσιακούς  κλάδους  χαμηλής  και  μεσαίας  τεχνολογίας, χαμηλού κόστους  εργασίας  και εξαγωγές.  

Κατά  συνέπεια  θα  λειτουργήσει  σε  βάρος  της ευρωπαϊκής  οικονομίας  και  κοινωνίας η  εγκαθίδρυση  ενός  κοινωνικο-οικονομικού  υποδείγματος που  θα  βασίζεται  στην  στρατηγική επιλογή  της  αντιφατικής  σύζευξης  των  στρατιωτικών δαπανών  και της  ανάπτυξης. Κι’ αυτό επειδή  θα  ελλοχεύει  ο  κίνδυνος  αποδιάρθρωσης  του κοινωνικού  κράτους  και  της  κοινωνικής συνοχής  χωρίς  να  επιτυγχάνεται  η   προσδοκώμενη αυτονομία  της  ευρωπαϊκής  άμυνας  και ασφάλειας.

*Ομότ. Καθηγητής  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Ο πρώην πρωθυπουργός, μέσα από τη χρήση της λέξης “αποσταθεροποίηση”, κατηγορεί την κυβέρνηση για προσπάθεια καταστολής των διαδηλώσεων της Παρασκευής οι οποίες, όπως αναφέρει, αποτελεί δικαίωμα των πολιτών στην ανάγκη τους για δικαιοσύνη και αλήθεια.

Ωστόσο, ο Αλέξης Τσίπρας τονίζει ότι αυτή η κοινωνική αντίδραση δεν αποτελεί αποσταθεροποίηση, αλλά αντίθετα προάγει τη δημοκρατική σταθερότητα. Με λόγια που αιχμηρά εστιάζουν στη συστηματική υπονόμευση των θεσμών από την κυβέρνηση, επισημαίνει την αποσταθεροποίηση που βιώνει η χώρα σε πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, καλώντας τον ελληνικό λαό να αντισταθεί για τη διασφάλιση της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.

Ολόκληρο το άρθρο του Αλέξη Τσίπρα για τα Τέμπη:

Υπάρχουν στιγμές που οι λέξεις υποδηλώνουν, ή και δηλώνουν, πολύ περισσότερα από την επικοινωνιακή τους χρήση. Ιδιαίτερα όταν αυτές παράγονται, εκφέρονται και διακινούνται από εκείνους που κρατούν στα χέρια τους τις τύχες της κοινωνίας και της χώρας.

Τις τελευταίες ημέρες, το κύριο όχημα της κυβερνητικής προπαγάνδας είναι η λέξη αποσταθεροποίηση. Και η βαριά αυτή μομφή που η λέξη εννοεί και εκπέμπει, στρέφεται ενάντια σε όσους καταγγέλλουν, εξοργίζονται ή διαδηλώνουν ειρηνικά, απαιτώντας με αφορμή το έγκλημα των Τεμπών δικαιοσύνη, φως, οξυγόνο. Με πρώτους αποδέκτες τους τραγικούς συγγενείς των θυμάτων. Και ευρύτερους αποδέκτες όσους πολίτες επιδιώξουν να εκφράσουν την αγανάκτησή τους συμμετέχοντας σε συλλαλητήρια. Αφού ακόμη και το Συνταγματικά κατοχυρωμένο αυτό δικαίωμα, η εμπρηστική προπαγάνδα το ανάγει σε πράξη με σκοτεινά κίνητρα, κομματικά, ή ακόμα χειρότερα αντεθνικά. Και προαναγγέλλει βίαια επεισόδια!

Τα γεγονότα, ωστόσο, αναδεικνύουν μια προφανή αλήθεια. Αυτό που εκπροσωπούν οι αντιδράσεις, οι καταγγελίες, οι διαδηλώσεις, το τεράστιο λαϊκό κίνημα των τελευταίων εβδομάδων, είναι το ακριβώς αντίθετο της αποσταθεροποίησης. Είναι ένα πανίσχυρο λαϊκό αίτημα δικαιοσύνης, δημοκρατίας, και εν τέλει δημοκρατικής σταθερότητας. Ένα τεράστιο και αποφασιστικό ΩΣ ΕΔΩ απέναντι στη συστηματική φαλκίδευση, διάλυση και αποσταθεροποίηση των πάντων, που χωρίς προσχήματα επιβάλλει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Οδηγώντας συνειδητά στον κοινωνικό διχασμό προκειμένου να διασώσει την εξουσία της.

Η αντίθεση στην αποσταθεροποίηση, που φέρει την υπογραφή του κυρίου Μητσοτάκη, διαπερνά με δυο λόγια σήμερα το σύνολο της κοινωνίας, παραγνωρίζοντας κομματικές εντάξεις. Και ακριβώς αυτός ο πάνδημος και εν πολλοίς αυθόρμητος χαρακτήρας του κινήματος, τρομάζει τις δυνάμεις της συγκάλυψης. Τις οδηγεί να συκοφαντούν τις λαϊκές αντιδράσεις με όρους εμφύλιας εθνικοφροσύνης και με εμπρηστικά επιχειρήματα. Και να εξαπολύουν ένα κύμα τρομοκρατίας για να αποτρέψουν, ή να αποδυναμώσουν, το επερχόμενο λαϊκό κύμα.

Τι ζητούν όμως οι συγγενείς των θυμάτων και εκατομμύρια πολίτες σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας; Δικαιοσύνη, αλήθεια, οξυγόνο.
Αυτό ποιος λογικός άνθρωπος θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει αποσταθεροποίηση;

Και ποιος λογικός άνθρωπος, από την άλλη μεριά δεν βλέπει, πως όσα με ευθύνη της κυβέρνησης διαδραματίζονται τον τελευταίο καιρό, μας έχουν ήδη οδηγήσει στην αποσταθεροποίηση;

Γιατί είναι αποσταθεροποίηση των θεσμών και της Δικαιοσύνης, η αποδεδειγμένη με χίλιους τρόπους απόπειρα συγκάλυψης για το έγκλημα των Τεμπών.

Είναι αποσταθεροποίηση το ρήγμα στις σχέσεις εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και τη Δικαιοσύνη, που τον τελευταίο καιρό έχει πάρει διαστάσεις χάσματος.

Είναι αποσταθεροποίηση το ψέμα, η εξαπάτηση, η ατιμωρησία, που χαρακτηρίζουν μια σειρά από κυβερνητικές πράξεις. Με αποτέλεσμα μια προϊούσα απαξίωση του πολιτικού συστήματος, των θεσμών, της εμπιστοσύνης ανάμεσα στις συντεταγμένες εξουσίες και τους πολίτες, που τρέφει το τέρας της ακροδεξιάς.

Είναι αποσταθεροποίηση οι υποκλοπές, με κέντρο το μέγαρο Μαξίμου, για τις οποίες ο μόνος που τιμωρήθηκε είναι ο επικεφαλής της ανεξάρτητης αρχής που συνέβαλε τα μέγιστα στην αποκάλυψή τους.

Είναι αποσταθεροποίηση το κύμα κερδοσκοπίας που πλήττει εκατομμύρια νοικοκυριά. Η διάλυση του ΕΣΥ. Η προτελευταία θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη στην αμοιβή της εργασίας. Το καθεστώς που αφήνει τους εργαζόμενους απροστάτευτους στο έλεος της εκμετάλλευσης. Η λαφυραγώγηση των κονδυλίων του ταμείου ανάκαμψης και του δημόσιου χρήματος. Η ντροπιαστική διεθνής θέση της χώρας μας στην απονομή Δικαιοσύνης και στην αντικειμενικότητα της ενημέρωσης.

Και εν τέλει, αυτή η εσωτερική κατάσταση απαξίωσης, δημοκρατικής έκπτωσης και κοινωνικού κατακερματισμού, αποτελεί και μείζονα εθνική αποσταθεροποίηση. Όταν μάλιστα συνοδεύεται από μια εξωτερική πολιτική επικίνδυνα ανίκανη να αντιληφθεί ότι οι γαιωστρατηγικές συντεταγμένες αλλάζουν δραματικά και οι κίνδυνοι πολλαπλασιάζονται γεωμετρικά. Και σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές προβάλλει επιτακτικά μια ανάγκη: Η ανάγκη της κοινωνικής συνοχής και της δημοκρατικής εμπιστοσύνης. Αυτών ακριβώς δηλαδή των εννοιών που έχει αποσταθεροποιήσει η παρούσα κυβέρνηση.

Σε αυτές τις συνθήκες η συμμετοχή των πολιτών στις λαϊκές κινητοποιήσεις δεν αποτελεί μονάχα δικαίωμα δημοκρατικό. Είναι χρέος στη δικαιοσύνη και την αλήθεια, αλλά και συμβολή στη δημοκρατική σταθερότητα. Η κοινωνική αντίσταση στην αποσταθεροποίηση που παράγει και εκπροσωπεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αποτελεί εν τέλει οξυγόνο για τη δημοκρατία και την πατρίδα.

Γιατί η δικαιοσύνη δεν είναι αποσταθεροποίηση, αλλά σταθερότητα.

Του Γ. Χ. Σωτηρέλη, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μια εύκολη απάντηση θα ήταν το ότι σύμφωνα με τελευταία δημοσκόπηση την Δικαιοσύνη εμπιστεύεται μόνο το 22% των πολιτών, οπότε δεν έχει νόημα να συζητούμε για την αξιοπιστία της. Πολύ δε περισσότερο όταν και αυτοί που αναλαμβάνουν να προπαγανδίσουν την παραπάνω επιχειρηματολογία του πρωθυπουργού –δηλαδή τα ελεγχόμενα σχεδόν πλήρως κρατικά και ιδιωτικά ΜΜΕ– έχουν ακόμη μικρότερο βαθμό εμπιστοσύνης (8%) και κάνουν ό,τι μπορούν για να τον κατεβάσουν ακόμη περισσότερο…

Ωστόσο τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, όταν μιλούμε για την τρίτη εξουσία, που αποτελεί το θεμέλιο της αρχής του κράτους δικαίου στα σύγχρονα συνταγματικά πολιτεύματα. Το να μην έχουμε εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη σημαίνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι οι δύο άλλες εξουσίες, και ιδίως η εκτελεστική, που τελευταία έχει ισχυροποιηθεί υπέρμετρα σε βάρος της νομοθετικής, δεν υπόκεινται στον έλεγχο που αποτελεί την πεμπτουσία μιας πραγματικής -δηλαδή ταυτόχρονα συμμετοχικής, φιλελεύθερης και κοινωνικής- Δημοκρατίας. Και αυτό με την σειρά του σημαίνει ότι αναιρείται στην πράξη η θεμελιώδης συνταγματική αρχή της διάκρισης των εξουσιών.

Από την άλλη μεριά, όμως, η εμπιστοσύνη στην Δικαιοσύνη δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε αυτονόητη. Είναι άλλο ο σεβασμός προς την δικαστική εξουσία, λόγω του θεσμικού της ρόλου, και άλλο η ουσιαστική εμπιστοσύνη, διότι αυτή προϋποθέτει απαρέγκλιτα την αξιοπιστία της. Και δυστυχώς δεν χρειάζεται να καταφύγει κανείς σε δημοσκοπήσεις, για να καταλάβει ότι η αξιοπιστία αυτή έχει τρωθεί πολλαπλώς και με διαρκώς επιταχυνόμενη ένταση την τελευταία εικοσαετία. Θα προσθέσω δε, με λύπη μου, ότι όσο πιο πολλές προσλαμβάνουσες παραστάσεις έχει κανείς από τον τρόπο που λειτουργεί η δικαστική εξουσία τόσο χειρότερη εικόνα έχει για την αξιοπιστία της…

• Β. Ο Δάσκαλός μου Αριστόβουλος Μάνεσης συνήθιζε να λέει, χαριτολογώντας, ότι η Δικαιοσύνη είναι σαν την γυναίκα του Καίσαρα. Πρέπει και να είναι και να φαίνεται τίμια. Αν λοιπόν αξιολογήσουμε την Δικαιοσύνη με αυτό το κριτήριο, εκείνο που είναι πλέον ή βέβαιον είναι το ότι συχνά δεν φαίνεται τίμια. Μήπως όμως τα φαινόμενα απατούν;

Δυστυχώς η απάντηση σε ουκ ολίγες περιπτώσεις είναι αρνητική. Παρότι η ασκούμενη κριτική δεν είναι πάντα δικαιολογημένη, ιδίως σε ποινικές υποθέσεις, σε γενικές γραμμές το πρόβλημα της αξιοπιστίας είναι υπαρκτό και συχνά εξοργιστικό, τόσο στο πεδίο της διοικητικής όσο και στο πεδίο της πολιτικής Δικαιοσύνης.  Στην βάση δε του προβλήματος βρίσκεται εμφανώς το ότι η ηγεσία της Δικαιοσύνης διορίζεται από την Κυβέρνηση, με βάση την σχετική –ατυχέστατη όπως έχει αποδειχθεί– διάταξη του άρθρου 90 παρ. 5 του Συντάγματος. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όσοι διορίζονται κατά καιρούς σε ηγετικές θέσεις της Δικαιοσύνης είναι εξ ορισμού υποχείρια της εκτελεστικής εξουσίας.

Αρκετοί τιμούν όντως το αξίωμά τους και στέκονται στο ύψος των υψηλών του απαιτήσεων (είχα την τύχη να γνωρίσω και προσωπικά κάποιους από αυτούς). Ωστόσο, την τελευταία εικοσαετία τέτοιοι επικεφαλής της Δικαιοσύνης συναντώνται ολοένα και σπανιότερα, καθώς οι περισσότερες επιλογές των κυβερνήσεων, μετά το 2004, ήταν από κακές μέχρι κάκιστες. Δικαστές που στερούνταν εμφανώς ή και πανθομολογουμένως την έξωθεν καλή μαρτυρία,  βρέθηκαν ξαφνικά σε ηγετικές θέσεις στην Δικαιοσύνη, με προέχον κριτήριο την προθυμία τους να κλίνουν ευπειθώς το γόνυ στα κελεύσματα της εκτελεστικής εξουσίας…

Το πρόβλημα βέβαια της αξιοπιστίας της Δικαιοσύνης δεν εντοπίζεται μόνο στην  ηγεσία της. Πέρα από το ότι το ποιοτικό επίπεδο των λειτουργών της –παρά τις όποιες λαμπρές εξαιρέσεις–  δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί με την ίδρυση της Σχολής Δικαστών, ένα μεγάλο πρόβλημα αφορά την συχνή επικράτηση στους κόλπους της  εθνολαϊκιστικων προσεγγίσεων, οι οποίες χρωματίζουν ιδεολογικοπολιτικά –και άρα μεροληπτικά– ουκ ολίγες αποφάσεις (τόσο της διοικητικής όσο και της πολιτικής Δικαιοσύνης). Σε αυτά δε πρέπει να προστεθεί και μία εφεκτική στάση ορισμένων δικαστών απέναντι σε πολιτικές παρεμβάσεις αλλά και μία ενδημούσα στους κόλπους της Δικαιοσύνης κακή νοοτροπία, που αποδίδεται με τον όρο «κράτος δικαστών» και συνοψίζεται στην αυταρχική αντίληψη ότι ο δικαστής, καλυπτόμενος πίσω από την προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία, δεν δίνει λόγο σε κανέναν, όπως και αν φέρεται και ό,τι και αν αποφασίζει.

Ωστόσο, όπως έχει αποδειχθεί στο παρελθόν, όταν οι ηγεσίες της Δικαιοσύνης ανταποκρίνονται στον ρόλο τους ακόμη και αυτά τα φαινόμενα υποχωρούν ή/και περιθωριοποιούνται. Καταλήγουμε λοιπόν ότι το μείζον ζήτημα είναι εν τέλει το ποιοι/ποιες επιλέγονται στην ηγεσία της Δικαιοσύνης, διότι αυτοί/αυτές  δίνουν το μήνυμα στους υπόλοιπους δικαστές. Αν το μήνυμα είναι η αδιαπραγμάτευτη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και ο σεβασμός του ιδιαίτερου ρόλου της,  η αξιοπιστία αποκαθίσταται σε μεγάλο βαθμό. Αν όμως οι επικεφαλής της Δικαιοσύνης δείχνουν ότι αντιλαμβάνονται το αξίωμά τους σαν μακρά χείρα της εκτελεστικής εξουσίας, η αξιοπιστία καταρρέει, όσο και αν προσπαθούν κάποιοι ακέραιοι δικαστές, με το προσωπικό τους κύρος και παράδειγμα, να την συγκρατήσουν.

• Γ. Μετά από όλα αυτά, επανερχόμαστε στο αρχικό ερώτημα: εμπιστευόμαστε την Δικαιοσύνη; Η απάντηση, με βάση τα ανωτέρω,  είναι πλέον αυτονόητη. Θέλουμε μεν να την εμπιστευόμαστε αλλά δεν της δίνουμε επ’ουδενί κάρτα μπιάνκα. Πρέπει να μας πείσει ότι μπορούμε να την εμπιστευόμαστε. Και δυστυχώς υπάρχει πλειάδα αποφάσεων και συμπεριφορών, που συνηγορούν για το αντίθετο:

α. Ας ξεκινήσουμε από την διοικητική Δικαιοσύνη. Πως να την εμπιστευόμαστε, όταν υπάρχουν αποφάσεις που προτάσσουν το «δίκαιο του αίματος», ως προς την ιθαγένεια, και τον υποχρεωτικό κρατικό κατηχητισμό ως προς την θρησκευτική εκπαίδευση; Πως να την εμπιστευόμαστε όταν δεν τολμά να αμφισβητήσει ενέργειες της εκτελεστικής εξουσίας που παραβιάζουν καταφανώς το Σύνταγμα σε ζητήματα προστασίας ατομικών δικαιωμάτων και ιδίως δικαιωμάτων ομαδικής δράσης; Πως να πεισθούμε για την αξιοπιστία της αν σκεφθούμε ότι θυμάται τα κοινωνικά δικαιώματα (και την αξιοπρεπή διαβίωση) μόνο προκειμένου να μην μειωθεί το εισόδημα των δικαστικών; Πως να μην προβληματιζόμαστε έντονα όταν είναι γνωστό ότι με πρωτοβουλία της και με δική της πίεση προς τον νομοθέτη συρρικνώθηκε τόσο δραστικά η αναίρεση, ώστε να καταργηθεί ουσιαστικά –βοηθούσης και της ακόμη πιο περιοριστικής νομολογίας– η δευτεροβάθμια δικαστική προστασία;

β. Ας πάμε όμως και στον ρόλο της Δικαιοσύνης, ως εγγυήτριας της γνησιότητας των εκλογών. Είναι δυνατόν να εμπιστευθεί κανείς τα πολιτικά Δικαστήρια, όταν υπάρχουν ολοένα και περισσότεροι πρόεδροι δικαστηρίων που εμποδίζουν με κάθε τρόπο –και συχνά με επίδειξη αλαζονικού αυταρχισμού– τους ενισταμένους, ως προς τον έλεγχο του εκλογικού υλικού, υπονομεύοντας ευθέως την δικαστική προστασία σε μείζονα ζητήματα λαϊκής κυριαρχίας; Είναι δυνατόν να θεωρηθούν αξιόπιστα το Συμβούλιο Επικρατείας (ΣτΕ) και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ), ως εκλογοδικεία, όταν θεωρούν συνταγματικά ακόμη και τα πλέον καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις τους ως προς την συνταγματικά προστατευόμενη ελεύθερη και ανόθευτη εκδήλωση της λαϊκής θέλησης; Για να μην θυμηθούμε και ορισμένες παλαιότερες κραυγαλέες παρεκτροπές, όπως την αλήστου μνήμης  απόφαση του ΑΕΔ, με την οποία κέρδισε έδρα ο Αχιλλέας Καραμανλής….  

γ. Τελευταία αλλά ακόμη περισσότερο προβληματική η πολιτική Δικαιοσύνη.  Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πολλά παλαιότερα παραδείγματα αναξιοπιστίας (πχ τις υποθέσεις Novartis και Siemens), αλλά αρκεί να σταθούμε στα πρόσφατα, με  τα οποία πράγματι ξεχείλισε το ποτήρι της έλλειψης εμπιστοσύνης.

Είναι δυνατόν να υπερασπισθεί οποιοσδήποτε καλόπιστος παρατηρητής τις ενέργειες και τις παραλείψεις της Δικαιοσύνης στην υπόθεση των υποκλοπών; Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς: την ανεκδιήγητη στάση της εισαγγελέως-τροχονόμου για τις παρακολουθήσεις της ΕΥΠ αλλά και την σκανδαλώδη πειθαρχική αντιμετώπισή της από τον Άρειο Πάγο στην συνέχεια; Την κραυγαλέα απόπειρα συγκάλυψης του σκανδάλου από την ηγεσία του Αρείου Πάγου και ιδίως από τον προηγούμενο και την νυν εισαγγελέα  του Αρείου Πάγου, με σωρεία παρακωλυτικών και μεθοδευμένων κινήσεων που εκθέτουν πλειάδα δικαστών; Το πως τέθηκε ουσιαστικά η υπόθεση στο αρχείο; Δεν κατανοούν άραγε οι εν λόγω ηγεσίες ότι η συμπεριφορά τους προκαλεί ισχυρά συναισθήματα οργής αλλά και θυμηδίας, εγείροντας ταυτόχρονα σοβαρά ερωτηματικά ως προς το αν οι εισαγγελείς μπορούν, εν τέλει, να θεωρούνται δικαστικοί λειτουργοί;

Το ίδιο ισχύει, βέβαια, σε μεγάλο  βαθμό, και με την τραγωδία των Τεμπών, δεδομένου ότι, με βάση τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, η Δικαιοσύνη φαίνεται και σε αυτήν την περίπτωση να τείνει ευήκοον ους στα κελεύσματα της συγκάλυψης, όπως αυτά εκπορεύονται επί δύο χρόνια από την εκτελεστική εξουσία. Τα ερωτήματα λοιπόν που έρχονται αυθόρμητα στα χείλη όλων είναι αμείλικτα:

Είναι δυνατόν, σε μία τέτοια υπόθεση που έχει συγκλονίσει την ελληνική κοινωνία –σπάζοντας ακόμη και τα στεγανά της ελεγχόμενης πληροφόρησης των καθεστωτικών MME– να υπάρχουν δικαστές που διστάζουν να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων;

Δεν αρκούν ούτε οι σχετικές αποκαλύψεις των –ακούραστων και αξιοθαύμαστων– συγγενών των θυμάτων ούτε οι πρωτοφανείς (και παρήγορες) λαϊκές κινητοποιήσεις για να ταρακουνηθεί επιτέλους η Δικαιοσύνη και να αποφασίσει ότι πρέπει να αποτινάξει από πάνω της την εικόνα της κωλυσιεργίας ή/και της παραποίησης της αλήθειας, που τείνει να παγιωθεί: Πόσο ακόμη πρέπει να περιμένουμε για να καταλογισθούν επιτέλους  συγκεκριμένες ποινικές ευθύνες στους υπαιτίους αλλά και για να επισημανθεί με παρρησία το που και πως εμπλέκονται πολιτικά πρόσωπα;.

• δ. Στην ανωτέρω ζοφερή εικόνα της πολιτικής Δικαιοσύνης ας μου επιτραπεί να προσθέσω και  μία προσωπική μαρτυρία.

Πριν από δέκα περίπου χρόνια κατέφυγα με αγωγή στην πολιτική δικαιοσύνη, διότι δέχθηκα μία άθλια επίθεση από την εφημερίδα που κατ’ευφημισμόν αυτοαποκαλείται «Δημοκρατία» αλλά είχε αναλάβει εργολαβικά την υπεράσπιση της –ισχυρής τότε– Χρυσής Αυγής (η επίθεση έγινε γιατί ήμουν ο πρώτος που πρότεινε να μην ανακηρύσσονται κόμματα των οποίων οι ηγεσίες έχουν καταδικασθεί για σύσταση και λειτουργία εγκληματικής οργάνωσης). Παρότι είχα θετική εισήγηση, το Δικαστήριο εξέδωσε, με πλειοψηφία δύο δικαστών, μία πρωτοφανή απόφαση, η οποία δεν απέρριψε απλώς την αγωγή αλλά αναπαρήγαγε, με καθαρά ιδεολογικοπολιτική τοποθέτηση, όλα τα φασίζοντα στερεότυπα της της Χρυσής Αυγής. Το δε Εφετείο απέρριψε την έφεσή μου, με απόφαση που εκδόθηκε σε χρόνο ρεκόρ (σε ένα μήνα…) με μία παρωδία αιτιολογίας (που δεν επανέλαβε πάντως τα χρυσαυγίτικα φληναφήματα της πρωτόδικης).

Ως εκ τούτου απογοητεύθηκα και δεν έκανα αναίρεση, πολλώ μάλλον διότι όλοι οι φίλοι δικηγόροι, στους οποίους απευθύνθηκα, μου είπαν με μια φωνή ότι δεν έχει νόημα, διότι οι περισσότεροι δικαστές του Αρείου Πάγου «συμπαθούν» τέτοιες αποφάσεις (άλλη μία ένδειξη αξιοπιστίας…). Αυτό άλλωστε το κατάλαβα και εγώ αργότερα, όταν κατήγγειλα τις συγκεκριμένες δύο δικαστές για ιδεολογικοπολιτική μεροληψία στον τότε πρόεδρο του Αρείου Πάγου.  

Εκείνος, αφού κράτησε (με μάλλον φοβική συμπεριφορά) κάποιους μήνες στο συρτάρι του την καταγγελία μου, στην συνέχεια την παρέπεμψε σε «αρμόδια» αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου. Η εν λόγω, σε σύντομη συνάντησή μας, αφού εξέφρασε με πολύ ύφος την απορία της γιατί διαμαρτυρήθηκα –επιδοκιμάζοντας σχεδόν την χρυσαυγίτικη ιδεολογία που ανέδιδαν τα κρίσιμα αποσπάσματα της απόφασης–  στην συνέχεια έβαλε την καταγγελία μου στο αρχείο χωρίς να ασκήσει πειθαρχική δίωξη αλλά και χωρίς καν να με ενημερώσει (δεν έχει νόημα να αναφέρω ονόματα –τα οποία είναι στη διάθεση παντός ενδιαφερομένου– διότι θέλω απλώς να καταδείξω πόσο έντονη αλλά και πολυδιάστατη είναι η προβληματικότητα της πολιτικής Δικαιοσύνης).  

*****

• Δ. Με βάση λοιπόν αυτήν την σύντομη περιδιάβαση, η τελική απάντηση είναι η ακόλουθη:

Η εμπιστοσύνη στην Δικαιοσύνη ακολουθεί αυτονοήτως τον γενικό κανόνα της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και άρα συναρτάται ευθέως με την αξιοπιστία της. Με άλλα λόγια, δεν επιβάλλεται εκ των άνω αλλά κερδίζεται… Όπως δεν εμπιστευόμαστε την κυβέρνηση, με όλα αυτά τα σκάνδαλα και τις παρεκτροπές που δηλητηριάζουν τον δημόσιο βίο, όπως δεν εμπιστευόμαστε τα ΜΜΕ (που στην συντριπτική τους πλειονότητα είτε επιδίδονται σε ασύστολη προπαγάνδα υπέρ της κυβέρνησης και των συμφερόντων των ιδιοκτητών τους είτε επιβάλλουν  omertà) έτσι δεν εμπιστευόμαστε και την Δικαιοσύνη του βαθέος κράτους, των εθνολαϊκιστικών εξάρσεων, των μονομερών αποφάσεων και της συγκάλυψης των σκανδάλων (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν σεβόμαστε την Δικαιοσύνη ως θεσμό ή ότι δεν εμπιστευόμαστε την στάση και την κρίση επί μέρους εξαιρετικών δικαστικών λειτουργών και –σπανιότερα– Προέδρων των Ανώτατων Δικαστηρίων).

Αν δούμε αλλαγή πορείας στο εγγύς μέλλον –καθώς εκκρεμούν και κρίσιμες αποφάσεις– θα είμαι ο πρώτος που θα το αναγνωρίσω (κάνοντας αρχή από την πρόσφατη εξαιρετική απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας για τις σκανδαλώδεις διατάξεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού) και θα προτρέψω τους πολίτες όχι μόνο να σέβονται αλλά και να εμπιστεύονται την Δικαιοσύνη, ως τελευταίο καταφύγιο μιας ανοιχτής και δημοκρατικής κοινωνίας. Έως τότε όμως ας μου επιτραπεί να στέκομαι κριτικά ή και επικριτικά –αλλά όχι ισοπεδωτικά– απέναντι στην λειτουργία της, να εκφράζω δημόσια την απογοήτευσή μου για κάποια από τα πεπραγμένα της (μικρό δείγμα των οποίων παρέθεσα προηγουμένως) και να προτείνω συνταγματικές αλλαγές τόσο ως προς την επιλογή της ηγεσίας της όσο και ως προς ένα ουσιαστικότερο και βαθύτερο έλεγχο συνταγματικότητας, με την ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Η Δικαιοσύνη, άλλωστε, δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι ένα στεγανό αποκομμένο από την δημόσια κριτική, όπως θέλουν ορισμένοι δικαστές, διότι οι αποφάσεις της εκδίδονται στο όνομα του ελληνικού λαού δηλαδή ανάγονται σε τελευταία ανάλυση, όπως άλλωστε και οι αποφάσεις όλων των κρατικών οργάνων, στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Άρα ο λαός δικαιούται να έχει αφένός μεν πλήρη ενημέρωση αφ’ετέρου δε άποψη για την λειτουργία της. Κατ’επέκτασιν δε οι πολίτες δικαιούνται όχι μόνον να αμφισβητούν την ορθότητα των αποφάσεων και της γενικότερης στάσης συγκεκριμένων οργάνων της Δικαιοσύνης αλλά και να τα επικρίνουν δημόσια (με κοσμιότητα βέβαια και χωρίς να καταφεύγουν σε ακραίες συμπεριφορές, που είναι εξ ορισμού απαράδεκτες και καταδικαστέες). Πολλώ δε μάλλον οι πολίτες δικαιούνται να αγνοούν τις παραπλανητικές προτροπές και υπεκφυγές –όπως αυτές του πρωθυπουργού και των πολιτικών και μιντιακών εξαπτερύγων του–  που παραπέμπουν γενικώς και αορίστως την αποκάλυψη κρίσιμων σκανδάλων σε κάποιες  δικαστικές καλένδες, και να αξιώνουν γρήγορη και πειστική κινητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων κρατικών οργάνων, με πρώτα τα Δικαστήρια, προκειμένου να υπερβούμε επιτέλους την κρίση αξιοπιστίας που ταλανίζει την σύγχρονη θεσμική μας πραγματικότητα…

Γράφουν Αντώνης Κοτσακας, Χάρης Τσιοκας* 

Υποστηρίξαμε επανηλειμμένα στον δημόσιο διάλογο ότι εξ αιτίας της ασκούμενης πολιτικής από τη ΝΔ, στη χώρα υφίσταται κοινωνική αντιπολίτευση . 

Τάξεις και στρώματα και περιοχές δυσανασχετούν και το εκφράζουν! 

Αναζητούν πολιτική έκφραση.

Η πολιτική έκφραση συνίσταται στην κατάθεση εναλλακτικής πολιτικής πρότασης διακυβέρνησης. 

Οι μετρήσεις της κοινής γνώμης επιβεβαιώνουν ότι κανένα κόμμα  μόνο του δεν μπορεί να διαμορφώσει όρους διακυβέρνησης .

Ταυτόχρονα η ΝΔ βρίσκεται πολύ μακράν από τη δυνατότητα αυτοδυναμίας . 

Αντί λοιπόν οι κομματικές ηγεσίες του προοδευτικού χώρου να εναρμονιστούν με το λαϊκό αίτημα και να αντιστοιχηθούν με αυτό,  προσανατολίζονται περισσότερο με όρους περιχαράκωσης, στις εσωτερικές διεργασίες ή σε κλασικού τύπου μορφές επικοινωνίας. Επικεντρώνουν την πολιτική τους γραμμή σ’ ένα ιδιότυπο αντικυβερνητισμό, ο οποίος είναι αδιάφορος συγκριτικά με τα αιτήματα του λαού που διεκδικεί εναλλακτική διακυβέρνηση .

Αυτό που πρέπει  να γίνει κατανοητό είναι ότι η δημοσκοπική φθορά της ΝΔ επιτυγχάνεται αφ εαυτής , εξ αιτίας των επιλογών  της.

Κυρίαρχο αιτούμενο είναι η ανάγκη  σε διαλεκτική σχέση με τις λαϊκές απαιτήσεις να διαμορφωθεί και να προβληθεί πρόγραμμα εναλλακτικής πρότασης κοινά αποδεκτής . 

Σ αυτό το πλαίσιο το κάθε κόμμα του προοδευτικού χώρου με βάση τις δικές του αξίες και επιδιώξεις μπορεί να συμβάλει . Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί στα πλαίσια της ευγενούς άμιλλας από την πλευρά του κάθε κόμματος για την μεγαλύτερη δυνατή εκλογική καταγραφή. 

Επι μέρους αντιπαραθέσεις και σκιαμαχίες μεταξύ των προοδευτικών κομμάτων επιτείνουν το κλίμα απόσυρσης και ιδιώτευσης των πολιτών. 

Η αναγκαιότητα της συγκυρίας επιβάλει, με την διαφορετικότητα τους τα κόμματα ,να έχουν κοινό προσανατολισμό σε μονομέτωπο αγώνα ενάντια στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές .

Ο λαϊκός παράγοντας θα κρίνει και θα αποτυπώσει τη συμβολή του κάθε κόμματος σ αυτή τη κοινή προσπάθεια και θα του αποδοθούν τα εύσημα. 

Εμείς, αμέσως μετά την εκλογή του κ Κασσελακη στη θέση του προέδρου του Συριζα καταστήσαμε σαφές ότι σεβόμενοι το αποτέλεσμα της εκλογικής διαδικασίας ,παρ ότι διαφωνήσαμε για τον τρόπο ,συμπορευόμαστε αλλά δεν προσχωρούμε . 

Και είμασταν οι πρώτοι που το έκαναν όταν κάποιοι επιδίωκαν θέσεις και ρόλους στη νέα διαμόρφωση 

Στη συνεδρίαση της ΚΕ που ο κ Κασσελακης απαίτησε εδώ και τώρα τη διαγραφή τεσσάρων κεντρικών στελεχών, εμείς του καταστήσαμε σαφές, ενώπιον όλων, ότι η επιτροπή δεοντολογίας έχει εκλεγεί από το συνέδριο και απολογείται μόνο σ’ αυτό .Κατα συνέπεια δεν θα γίνει εντολοδόχος του προέδρου 

Στη συνέχεια αναλάβαμε πρωτοβουλία για να γίνει η μεγάλη πολιτική συγκέντρωση στο θέατρο Άλφα (13/2/24) στην οποία συνυπήρξαν και εκφράστηκαν στελέχη απ όλο τον προοδευτικό χώρο αλλά και ανένταχτοι πολίτες .

Πριν από τις ευρωεκλογές καταστήσαμε δημόσια σαφές ότι στηρίζουμε τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και συμμετέχουμε ενεργά . Την επαύριο των ευρωεκλογών καί με βάση το εκλογικό αποτέλεσμα αρθρογαφησαμε με τίτλο «Φαίνεται ότι το μήνυμα δεν ελήφθη» που το υπέγραψαν εκατοντάδες στελέχη από όλη την Ελλάδα.

Τους επόμενους μήνες εξειδικεύσαμε  την πρόταση μας καταθέτοντας συγκεκριμένο πλαίσιο για τον οδικό χάρτη που μπορεί να οδηγήσει στην ανασύνθεση .

Διαπιστώνοντας την διάχυση του πολιτικού σχηματισμού εξ αιτίας των επιλογών της τότε ηγεσίας επιλέξαμε να αποχωρήσουμε από το οργανωτικό σκέλος του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ παραμένοντας στο ιδεολογικό και πολιτικό .(26/6/24) Ή επιλογή μας αυτή ήθελε να καταδείξει ότι δεν μας αφορούν θέσεις και ρόλοι ,ότι δεν επιθυμούμε να είμαστε μέρος του προβλήματος 

Προχωρήσαμε  στη συγγραφή και την έκδοση ενός βιβλίου το οποίο παρουσιάζεται στις έδρες των περιφερειών ανά την Ελλάδα με μεγάλη συμμετοχή μαζικών κοινωνικών φορέων αλλά και στελεχών από τα κόμματα του προοδευτικού χώρου 

Επιμένουμε ότι η μόνη διέξοδος για εναλλακτική προοδευτική διακυβέρνηση, απέναντι στον κ Μητσοτακη είναι η ανασύνθεση του ευρύτερου προοδευτικού και αριστερού χώρου. 

Για να είμαστε δίκαιοι πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο Πρόεδρος Φάμελος Σωκράτης έχει συμπεριλάβει στην εκφώνηση του, σχεδόν το σύνολο της πρότασης μας . Κάτι ανάλογο γίνεται από την πλευρά του Προέδρου  κ Χαρίτση  . 

Όμως πρέπει να γίνει σαφές ότι στην συγκεκριμένη περίοδο η όποια προσπάθεια ανασυγκρότησης του εσωτερικού των υφιστάμενων κομμάτων πρέπει να γίνεται ταυτόχρονα ,συμπεριληπτικα και παράλληλα με την ανάληψη ευρύτερων πολιτικών πρωτοβουλιών προς την κοινωνία 

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε φάση έντονης κινητικότητας , που έχει και πολιτικά χαρακτηριστικά .Οι προοδευτικοί -αριστεροί πολίτες αναζητούν την ελπίδα .ψάχνουν πολιτική έκφραση .

Τα κόμματα του προοδευτικού -αριστερού χώρου όμως, είναι καθηλωμένα σε χαμηλές δημοσκοπικές καταγραφές .Κατά συνέπεια κανένα κόμμα μόνο του δεν μπορεί να διαμορφώσει τους όρους εναλλακτικής κυβερνητικής διεξόδου .

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό για το οποίο αδυνατούν τα κόμματα , θα το υλοποιήσουν τα κοινωνικά κινήματα . Όμως τα κινήματα είναι μονοθεματικά και ως εκ τούτου αδυνατούν να καταθέσουν συνολική πολιτική εναλλακτική πρόταση 

Κάποιοι  προτείνουν τα κόμματα  πρώτα να ανασυγκροτηθούν ,και μετά να αναλάβουν πρωτοβουλίες .Ετσι όμως θα φθάσουμε στις αρχές του καλοκαιριού .

Δεν υπάρχει χρόνος , γιατί θα έχουν επιδεινωθεί οι όροι .Κατά συνέπεια πρέπει να δράσουμε ταυτόχρονα σε δύο στόχους .

Ο πρώτος που έχει και τακτικά χαρακτηριστικά είναι η ανασυγκρότηση του κάθε χώρου .

Και ο δεύτερος στόχος είναι οι όροι εκλογικής συμπόρευσης μέσω προγραμματικής  συμφωνίας 

Οι πυκνές κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες καθώς και ο απρόβλεπτος χρόνος των εκλογών επιβάλουν τα προοδευτικά κόμματα να επανέλθουν  σε τροχιά ενεργού συμπεριληπτικου σχηματισμού  με εξωστρεφή δράση …

Οι δράσεις και οι παρεμβάσεις πρέπει να υπηρετήσουν την ανταπόκριση στους δύο στόχους καθιστώντας την κοινωνία ενεργή και συμμέτοχο.

 Και αυτό με τη σειρά του επιβάλλει μια πολιτική και οργανωτική διάταξη που θα δίνει τον τόνο και τον προσανατολισμό ενίσχυσης και «από τα κάτω» των διεργασιών του μόνομετώπου αντινεοφιλελευθερου  αγώνα .

Οι ηγετικές ομάδες των κομμάτων δείχνουν να μη κατανοούν προτεραιότητες  και ανάγκες της κοινωνικής αντιπολίτευσης. Προσδιορίζονται από τις  αντιλήψεις και τις επιδιώξεις μεγάλου μέρους του στελεχιακού του δυναμικού 

Το γεγονός  αυτό  προϋποθέτει άλλη διάταξη και προσανατολισμό για να βρεθούν επι τέλους σε διαλεκτική σχέση με τα προτάγματα του λαού !  

Μόνο έτσι θα καταστεί σαφές ότι το μήνυμα που έστειλαν οι εκλογές αλλά και οι λαϊκές κινητοποιήσεις έγινε κατανοητό από τα κόμματα